Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục stem cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh hà giang nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

Bên cạnh đó, chưa có quy trình tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM và quản lý quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở t

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM ĐỨC THỊNH

QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỈNH HÀ GIANG NHẰM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM ĐỨC THỊNH

QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC

THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỈNH HÀ GIANG NHẰM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Quang

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Thông tin trích dẫn trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả luận văn

Phạm Đức Thịnh

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô giáo

đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến

GS.TS Phạm Hồng Quang, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp

đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn trường THPT Xuân Giang, cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả luận văn

Phạm Đức Thịnh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới về dạy học theo định hướng giáo dục STEM 5

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam về giáo dục STEM 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản 14

1.2.1 Bồi dưỡng 14

1.2.2 Quản lý, quản lý giáo dục 14

1.2.3 Dạy học theo định hướng giáo dục STEM 15

1.2.4 Năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 15

1.2.5 Bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 16

1.2.6 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 17

1.3 Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục 17

1.3.1 Yêu cầu của đổi mới giáo dục và vai trò của bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 17

1.3.2 Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục

STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 19

1.3.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 20

1.3.4 Phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 21

1.3.5 Chủ thể bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 23

1.4 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 24

1.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 24

1.4.2 Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 25

1.4.3 Chỉ đạo bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 26

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá công tác bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 26

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 28

1.5.1 Yếu tố chủ quan 28

1.5.2 Yếu tố khách quan 29

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH HÀ GIANG 33

2.1 Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng 33

2.1.1 Một vài nét về các trường THPT tỉnh Hà Giang 33

2.1.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 34

2.2 Thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 37

2.2.1 Thực trạng mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 37

2.2.2 Thực trạng nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 39

2.2.3 Thực trạng phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy

học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung

học phổ thông tỉnh Hà Giang 41

2.2.4 Thực trạng chủ thể bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 44

2.2.5 Thực trạng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 35

2.3 Thực trạng hoạt động quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 45

2.3.1 Thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 45

2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 47

2.3.3 Thực trạng chỉ đạo công tác bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thng 49

2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 51

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 53

2.5 Đánh giá chung về thực trạng, nguyên nhân của thực trạng 55

2.5.1 Thành tựu 55

2.5.2 Hạn chế 56

Tiểu kết chương 2 57

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH HÀ GIANG 58

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 58

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 58

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 58

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 58

3.2 Các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 59

3.2.1 Xây dựng chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo

dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 59

3.2.2 Xây dựng quy trình tổ chức bồi dưỡng và quản lý quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên THPT 64

3.2.3 Xây dựng giáo án bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục 67

3.2.4 Đảm bảo các điều kiện để quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục 71

3.2.5 Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM trong bối cảnh đổi mới giáo dục 75

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 83

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 84

3.4.1 Những vấn đề chung về khảo nghiệm 84

Tiểu kết chương 3 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng HS THPT tỉnh Hà Giang 34 Bảng 2.2 Đánh giá mức độ đạt được của mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy

học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 38 Bảng 2.3 Đánh giá thực trạng nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo

định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 39 Bảng 2.4 Đánh giá thực trạng phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học

theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 42 Bảng 2.5 Đánh giá thực trạng hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học theo

định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 43 Bảng 2.6 Đánh giá chủ thể thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo

định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 44 Bảng 2.7 Đánh giá thực trạng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục

STEM của giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 36 Bảng 2.8 Đánh giá thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học

theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 45 Bảng 2.9 Đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy

học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 47 Bảng 2.10 Đánh giá chỉ đạo thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định

hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 49

Bảng 2.11 Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học theo

định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông 52 Bảng 2.12 Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng

lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 54 Bảng 3.1 Nội dung chương trình tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo

định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang 60 Bảng 3.1 Các mức độ đạt được của năng lực dạy học theo định hướng giáo

dục STEM 77 Bảng 3.2 Phiếu khảo sát năng lực dạy học theo định hướng giáo dục

STEM của GV THPT 82 Bảng 3.3 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lí bồi dưỡng năng lực dạy

học theo định hướng giáo dục STEM cho GV THPT tỉnh Hà Giang trong bối cảnh đổi mới giáo dục 85 Bảng 3.4 Mức độ khả thi của các biện pháp quản lí bồi dưỡng năng lực dạy

học theo định hướng giáo dục STEM cho GV THPT tỉnh Hà Giang trong bối cảnh đổi mới giáo dục 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở Việt Nam, định hướng phát triển đất nước sớm trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, đặc biệt chú trọng tới phát triển kinh tế tri thức Trong chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm

2035 chú trọng đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp có kĩ năng, có năng lực sáng tạo; ưu tiên phát triển và chuyển giao công nghệ đối với các ngành Trong đó, Chính phủ đã xác định 3 nhóm ngành công nghiệp lựa chọn ưu tiên phát triển gồm: công nghiệp chế biến chế tạo, điện tử và viễn thông, năng lượng mới và năng lượng tái tạo [25] Trong đó, Chính phủ đã xác định 3 nhóm ngành công nghiệp lựa chọn ưu tiên phát triển gồm: công nghiệp chế biến chế tạo, điện tử và viễn thông, năng lượng mới và năng lượng tái tạo Để xây dựng được nguồn nhân lực đó, giáo dục cần phải chuẩn bị một lực lượng thành thạo trong lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật Vì vậy, trong quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, cơ hội tiếp cận với các xu thế mới, các mô hình giáo dục mới và học hỏi kinh nghiệm của các nước có nền giáo dục tiên tiến là cần thiết nhằm thay đổi căn bản giáo dục phổ thông tại Việt Nam

Điều này đặt ra cho ngành giáo dục nhiệm vụ cần chuẩn bị cho học sinh những kĩ năng và kiến thức theo chuẩn toàn cầu để đáp ứng với nhu cầu hội nhập ngày càng cao STEM bắt nguồn từ nước Mỹ cách đây gần hai thập kỉ, đây được coi như một cuộc cải cách giáo dục mang tính đột phá của Mỹ với mục tiêu xác lập vững chắc vị thế của quốc gia đứng đầu thế giới về kinh tế, khoa học và công nghệ với nguồn lao động chất lượng thuộc các lĩnh vực STEM Bên cạnh đó tiếp tục làm gia tăng tầm ảnh hưởng của Mỹ với thế giới thông qua những phát minh, sáng chế Cho đến nay đã có rất nhiều quốc gia theo đuổi chương trình giáo dục STEM bởi họ nhận thấy đó là hướng đi đúng và mang tính tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới STEM là viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học) Giáo dục STEM là quan điểm dạy học theo tiếp cận liên ngành nhằm trang bị cho HS những kiến thức và kĩ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học Các kiến thức và kĩ năng này phải được giảng

dạy tích hợp giúp người học có thể áp dụng những kiến thức đó trong những bối cảnh cụ thể

Hiện nay ở Việt Nam, STEM và bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM nói riêng vẫn chưa được nghiên cứu sâu Các bài viết, tài liệu về giáo dục STEM và bồi dưỡng dạy học theo định hướng giáo dục STEM ở Việt Nam hiện nay mới chỉ mang tính chất thông tin và bình luận Hiện chưa có công trình nào bàn về cơ sở lí luận của bồi dưỡng dạy học theo định hướng giáo dục STEM và vận dụng nó vào dạy học bộ môn Bên cạnh đó, chưa có quy trình tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM và quản lý quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT, do đó việc nghiên cứu bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông là hoàn toàn có cơ

sở và phù hợp với định hướng đổi mới căn bản giáo dục Việt Nam sau 2015 theo hướng phát triển năng lực ở người học nhằm đáp ứng những đòi hỏi của xã hội hiện đại

Vì những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học

theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” làm đề tài nghiên cứu

của mình Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường THPT hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang

4 Giả thuyết nghiên cứu

Bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông là điều kiện tất yếu đảm bảo thực hiện thành công chương trình giáo dục phổ thông tổng thể cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang Tuy đã có những kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế như nội dung bồi dưỡng chưa cập nhật nội dung về năng lực dạy học STEM trong bối cảnh đổi mới giáo dục, giảng viên chưa có sự đổi mới về phương pháp, kinh phí đầu tư cho hoạt động bồi dưỡng còn thiếu, do vậy chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông Vì vậy, nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông thực hiện đúng kế hoạch quản lý, nội dung chương trình bồi dưỡng theo hướng chuẩn hóa sẽ góp phần nâng cao năng lực dạy học STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

5.2 Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông ở tỉnh Hà Giang

- Thời gian khảo sát: tháng 6/2019 đến tháng 4/2020

- Địa bàn nghiên cứu: Các trường trung học phổ thông ở tỉnh Hà Giang gồm: Trường THPT Xuân Giang; Trường THPT Hùng An, THPT Việt Vinh, Trường THPT Đồng Yên,Trường THPT Vị Xuyên

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các vấn đề về lý luận quản lý giáo dục từ các văn bản, tài liệu khoa học về quản lý hoạt động dạy học

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động bồi dưỡng và thực tiễn quản lý hoạt động dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM; Quan sát hoạt động học tập và năng lực tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên

Phương pháp điều tra viết: Xây dựng các phiếu điều tra để thu thập các ý kiến đánh giá từ các đối tượng cần khảo sát Hai phiếu hỏi cho CBQL và GV về thực tiễn công tác bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT

Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các báo cáo viên, chuyên gia, CBQL giáo dục và giáo viên về công tác bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV các trường THPT và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV các trường THPT

Phương pháp thử nghiệm: Tiến hành thử nghiệm nhằm kiểm tra tính hiệu quả và tính khả thi của một số giải pháp quản lý mà đề tài đề xuất

7.3 Phương pháp xử lý số liệu

Dùng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định

hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Chương 2 Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng

giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang

Chương 3 Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng

giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hà Giang

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới về dạy học theo định hướng giáo dục STEM

* Nghiên cứu trên thế giới về giáo dục STEM

Tổng thống Barack Obama phát biểu tại Hội chợ Khoa học Nhà Trắng hàng

năm lần thứ ba, tháng 4 năm 2013: “Một trong những điều mà tôi tập trung khi

làm Tổng thống là làm thế nào chúng ta tạo ra một phương pháp tiếp cận toàn diện cho khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) Chúng ta cần phải

ưu tiên đào tạo đội ngũ giáo viên mới trong các lĩnh vực chủ đề này và để đảm bảo rằng tất cả chúng ta là một quốc gia ngày càng dành cho các giáo viên sự tôn trọng cao hơn mà họ xứng đáng” [12] Một ví dụ cho sự coi trọng giáo dục STEM

là ngày hội khoa học toàn quốc tại Nhà Trắng lần thứ 5 vừa qua, 23/03/2015, tổng thống Mỹ đã dành cả ngày để trao đổi, trò chuyện với các nhà khoa học nhí, các sản phẩm sáng tạo của học sinh được trưng bày trong văn phòng Nhà Trắng Nghiên cứu các nước có nền khoa học phát triển nói chung như Mỹ, Anh, Đức… cho thấy ngày hội khoa học không chỉ thu hút được sự quan tâm của đông đảo học sinh, phụ huynh mà còn thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của giới truyền thông, chính khách; bởi hơn ai hết họ hiểu tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng, thổi bùng niềm đam mê khoa học trong giới trẻ là vô cùng quan trọng đối với sự phát triển bền vững của quốc gia [dẫn theo 20]

Giáo sư Steven Chu, người đoạt giải Nobel Vật lý, phát biểu tại đại học SUSTech, ngày 16 tháng 10 năm 2016: "Giáo dục STEM là một loại hình giáo dục hướng dẫn bạn học cách tự học", Giáo sư Chu đã chỉ ra lợi thế của giáo dục STEM, Tự học là rất quan trọng trong quá trình phát triển cá nhân Và học STEM cho phép mọi người tự trang bị cho mình khả năng suy nghĩ hợp lý và khả năng rà soát và tìm kiếm xác nhận như học toán học và có kiến thức sâu rộng Nó mang đến cho bạn sự tự tin để đi đầu trong lĩnh vực mà chúng ta đang làm, thậm chí nhảy vào một lĩnh vực mới mà chúng ta chưa bao giờ đặt chân vào trước đây

"Bạn sẽ không bao giờ nói rằng bạn không thể chỉ vì thiếu kiến thức đầy đủ, đó là điểm quan trọng nhất của giáo dục STEM" [24, tr.19]

Úc đã có rất nhiều chương trình và nỗ lực thiết lập cách tiếp cận quốc gia về giáo dục STEM ở Úc Trong năm 2009, chương trình iSTEM (Invigorating STEM) được thành lập như là một chương trình làm giàu tri thức cho học sinh trung học ở Sydney, Úc Chương trình tập trung vào việc cung cấp các hoạt động cho sinh viên quan tâm và gia đình của họ trong STEM Thành công của chương trình đã dẫn đến nhiều trường đại học và tổ chức khoa học hỗ trợ cho chương trình Chương trình iSTEM (iSTEM.com.au) cũng tổ chức một chương trình làm giàu để đưa học sinh

và giáo viên vào Chương trình Học viện Không gian Hoa Kỳ [3]

Canada đứng thứ 12 trong số 16 nước ngang bằng về tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp theo học các chương trình STEM, với 21,2%, cao hơn Hoa Kỳ, nhưng thấp hơn các nước như Pháp, Đức và Áo Phần Lan, có hơn 30% sinh viên tốt nghiệp đại học đến từ các ngành khoa học, toán học, khoa học máy tính, và các chương trình kỹ thuật Tổ chức hướng đạo sinh Canada đã áp dụng các biện pháp tương tự như đối tác Mỹ để thúc đẩy các lĩnh vực STEM cho thanh thiếu niên Chương trình STEM của họ bắt đầu vào năm 2015

Thổ Nhĩ Kỳ: Nhóm công tác giáo dục STEM của Thổ Nhĩ Kỳ (hay Fen Bilimleri, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik) là một liên minh của các nhà khoa học và giáo viên, những người có nhiều nỗ lực để nâng cao chất lượng giáo dục trong các lĩnh vực STEM chứ không tập trung vào việc tăng số lượng sinh viên STEM

FeTeMM-* Các nghiên cứu trên thế giới về dạy học theo định hướng giáo dục STEM

Ngay từ năm 1990, chính phủ Mỹ đã xây dựng 6 mục tiêu giáo dục và một trong số đó là cần thiết phát triển HS thông thạo về Toán học và Khoa học Phát triển năng lực cạnh tranh toàn cầu là kết quả của sáng kiến cạnh tranh nước Mỹ được đề xuất bởi tổng thống George.W.Bush trong năm 2006 [dẫn theo 20] Sáng kiến này mong đợi một chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển những thành tựu đạt được của HS thuộc các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học Hiệp hội Thống đốc quốc gia Mỹ đã xuất bản tác phẩm “Những vấn đề xây dựng Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học” với những khuyến cáo cho hệ thống giáo dục 12 năm bảo đảm cho tất cả HS tốt nghiệp có những năng lực STEM ở

mức cao Có ba khuyến cáo quan trọng cho những nhà hoạch định chính sách phát triển các công cụ nhằm xây dựng những vấn đề liên quan đến STEM một cách toàn diện gồm: yêu cầu xây dựng một cách nghiêm túc chương trình giáo dục STEM trong hệ đào tạo 12 năm; cải thiện việc dạy và học STEM trên phạm vi toàn quốc; hỗ trợ các mô hình mới tập trung vào sự phù hợp để chắc chắn rằng tất

cả các HS đều có những kĩ năng STEM sau khi tốt nghiệp Báo cáo cũng đưa ra những gợi ý về một sự cải cách cần thiết với các trường công lập hướng đến sự cạnh tranh toàn cầu một cách hiệu quả bởi hệ thống chương trình hiện tại rời rạc không liên quan tới các phương pháp truyền thống HS không còn quan tâm tới các chủ đề mà không liên quan với đời sống hiện tại [9]

Ở Hawaii đã thành lập Học viện STEM thông qua chương trình thí điểm của trường Cao đẳng cộng đồng Kauai Trường đại học Hawaii giúp đào tạo các GV THCS những kĩ năng và kiến thức về chương trình giáo dục STEM Trường Jackson ở Georgia đã hợp tác với trường đại học Georgia khuyết khích GV Toán học và Khoa học tích hợp các chủ đề cho các HS từ lớp 6 đến lớp 12 Thông qua

kế hoạch gặp gỡ và hội thảo thường xuyên, GV làm việc như một người hỗ trợ HS trong việc tạo ra những kiến thức một cách liên hoàn từ “chiều ngang” giữa các môn học và “chiều dọc” giữa các bậc học Các báo cáo dự án là một cải tiến quan trọng của Bang trong việc chuẩn hóa kiểm tra ở bậc học trung học, từ đó HS các trường trung học đã cho thấy những sự cải thiện ở môn Số học và Hình học [9] Tại Pháp, giáo dục STEM được bao phủ ở mọi cấp học Trong giai đoạn chính của bậc Tiểu học, HS được học về Toán học, Khoa học tự nhiên và Công nghệ HS

đã được tham gia các hoạt động trải nghiệm nghiên cứu nhằm thúc đẩy sự quan tâm của các em về Khoa học và Công nghệ, bên cạnh đó phát triển tư duy phê phán của

HS Mục tiêu là nâng cao sự hiểu biết của HS về thế giới từ cả hai yếu tố tự nhiên

và nhân tạo Từ cấp tiểu học đến trung học cơ sở, HS được tham gia 78 giờ tự nhiên khoa học mỗi năm [dẫn theo 20] Ở bậc trung học cơ sở, HS được học về Toán học, Khoa học (Vật lí, Hóa học, Khoa học Sự sống và Trái đất), Công nghệ HS được tập trung học tập theo định hướng giải quyết vấn đề và nghiên cứu nhằm khuyến khích các em có hiểu biết và những suy nghĩ nghiêm túc về thế giới của mình Hiểu về các nguyên lí của Toán học và giải quyết các vấn đề Toán học Đặc biệt hiện nay, Pháp

đang triển khai một chương trình học tập về tích hợp Khoa học và Công nghệ Cung cấp một chương trình bao gồm các nội dung về Vật lí, Hóa học, Khoa học sự sống

và trái đất, Công nghệ Tuy nhiên, các nội dung này được dạy tích hợp chứ không phải là một môn học riêng biệt [dẫn theo 20]

Tại Anh, giáo dục STEM đã được phát triển thành một chương trình quốc gia

ở Anh với mục tiêu tạo ra nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học chất lượng cao Chương trình hành động của Anh nhằm thúc đẩy giáo dục STEM bao gồm 4 nội dung chính [3] Một là, tuyển dụng GV giảng dạy STEM Theo đó, dạy tích hợp không phải là một GV dạy nhiều môn học một lúc mà các GV các môn học khác nhau phải hợp tác, cùng xây dựng bài giảng để HS có thể vận dung kiến thức và kĩ năng của nhiều môn để giải quyết một vấn đề Hai là, bồi dưỡng nâng cao trình độ của GV Ba là, cải tiến và làm phong phú chương trình học cả trong và ngoài lớp học Bốn là, phát triển cơ sở vật chất hỗ trợ cho việc dạy và học Điều này không chỉ cần sự đầu tư từ ngân sách nhà nước mà còn từ phía khu vực tư nhân Kinh nghiệm giáo dục STEM ở Anh là không tách biệt giáo dục STEM với chương trình chính khóa mà lồng ghép những trải nghiệm STEM vào chương trình giảng dạy và sách giáo khoa Quan niệm về giáo dục STEM ở Anh là một cách tiếp cận, một định hướng chứ không phải một môn học Một số cách đưa giáo dục STEM vào chương trình học tại Anh là: Dự án STEM được dạy trong một môn học duy nhất, ở đó GV tổ chức cho HS thiết lập vấn đề, thiết kế phương pháp giải quyết vấn đề, thu thập các thông tin, bằng chứng và cuối cùng là rút ra những kết luận Dự

án STEM được dạy trong nhiều môn học Theo cách này, các GV khác nhau sẽ dạy cùng một chủ đề STEM nhưng tiếp cận theo góc độ chuyên môn của mình Dự án STEM phối hợp nhiều môn học, các môn học vẫn tiếp cận chủ đề theo góc độ kiến thức chuyên môn riêng Những nội dung được giải quyết trong môn học trước sẽ là tiền đề nối tiếp để dạy ở môn học sau Dự án STEM được thực hiện song song với chương trình học HS sẽ học các môn học một cách bình thường, tuy nhiên song song với đó HS sẽ tham gia vào một dự án STEM, HS sẽ vận dụng các kiến thức được học để giải quyết các vấn đề mà dự án đặt ra

Tại Malaysia, kế hoạch giáo dục của Malaysia giai đoạn 2013 - 2015 gồm 11 lĩnh vực then chốt trong số đó là cung cấp quyền bình đẳng tiếp cận nền giáo dục

đạt chất lượng quốc tế Biến nghề dạy học thành sự lựa chọn nghề nghiệp và dựa vào công nghệ thông tin để mở rộng quy mô chất lượng học tập trên toàn Malaysia Dự báo của kế hoạch giáo dục trong tương lai, các trường học của Malaysia đang chuyển dịch theo hướng kĩ thuật số toàn diện hơn Bộ Giáo dục Malaysia khuyến khích trường học kết hợp với các đối tác để thực hiện những chuyển đổi giáo dục với nhiều chương trình đã được bổ sung vào nhà trường như: Robotics, E-learning, truyền thông đa phương tiện trong giảng dạy… Xu hướng trong giáo dục Malaysia cho thấy STEM đang trở nên phổ biến và quan trọng hơn STEM có ở khắp mọi nơi và định hình cuộc sống hàng ngày HS được tiếp xúc với giáo dục STEM có cơ hội nhận được việc làm và tiếp cận việc làm có thu nhập tốt hơn Vì vậy, các trường học có chất lượng tốt ở Malaysia đang tiếp nhận các môn liên quan đến STEM ngày càng nhiều hơn [dẫn theo 20]

Như vậy, các nghiên cứu trên thế giới đã đề cập một phương pháp tiếp cận toàn diện cho khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) để HS có thể vận dung kiến thức và kĩ năng của nhiều môn để giải quyết một vấn đề Các nước

đã triển khai một chương trình học tập về tích hợp Khoa học và Công nghệ nhằm khuyến khích HS hợp tác trong học tập và có cơ hội nhận được việc làm và tiếp cận việc làm có thu nhập tốt hơn sau khi tốt nghiệp Những nghiên cứu này là cơ

sở để chúng tôi nghiên cứu về mục tiêu và nội dung dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt Nam về giáo dục STEM

* Các nghiên cứu trong nước về giáo dục STEM

Đỗ Văn Tuấn trong bài viết “Những điều cần biết về giáo dục STEM” nhận

định, giáo dục STEM cung cấp các kỹ năng STEM được hiểu là sự tích hợp, lồng ghép hài hòa từ bốn nhóm kỹ năng là: Kỹ năng khoa học, kỹ năng công nghệ, kỹ năng kỹ thuật và kỹ năng toán học Tác giả nhấn mạnh đến vai trò của Công nghệ (T) và Kỹ thuật (E) Không chỉ cần Toán học và Khoa học, trong thế kỷ 21 chúng

ta còn cần Công nghệ và Kỹ thuật cũng như các kỹ năng cần thiết như: kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, làm việc theo nhóm, và cộng tác Các kỹ năng

về kĩ thuật cho phép học sinh có thể tiếp cận những phương pháp, nền tảng để thiết kế và xây dựng các thiết bị từ đơn giản đến phức tạp mà xã hội cần hoặc đã

và đang sử dụng Học sinh được cung cấp các kiến thức về công nghệ sẽ có khả năng sử dụng công nghệ thành thạo, đem lại tính hiệu quả cao hơn, nhanh hơn, chính xác trong công việc Nếu nền giáo dục không có T and E thì học sinh chỉ được trang bị lý thuyết, khái niệm, nguyên lý, công thức, định luật mà không được trang bị kiến thức để áp dụng vào thực tiễn Vì vậy, việc kết hợp các kỹ năng STEM ngày càng trở nên quan trọng trong thế kỷ 21 Từ đó, tác giả nhấn mạnh: Giáo dục STEM với nhiệm vụ cung cấp các kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh thế kỷ 21 sẽ là mô hình giáo dục diện rộng trong tương lai gần của thế giới Phương pháp giáo dục STEM còn khá mới mẻ và có phương pháp tiếp cận khác trong giảng dạy và học tập nên cần được sự quan tâm và nhận thức của toàn

xã hội Những người hoạch định chính sách cần có phương pháp nâng cao nhận thức của các tầng lớp xã hội về giáo dục STEM, từ các bậc cha mẹ, giáo viên, nhà trường, đến những nhà giáo dục các cấp Cải cách giáo dục là điều tất yếu, triển khai giáo dục STEM để đón đầu xu hướng phát triển giáo dục sẽ đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của đất nước trong tương lai [28

Nguyễn Văn Biên, Tường Duy Hải trong công trình nghiên cứu “Giáo dục

STEM trong nhà trường phổ thông”, đã phân tích cơ sở khoa học của giáo dục STEM

như một số quan niệm về giáo dục STEM hiện nay, các đặc trưng về bài học STEM, các nghiên cứu trên thế giới về giáo dục STEM như nghiên cứu ở Hoa Kỳ, Anh, Canada, Singapo, Úc và Thái Lan Từ đó, các tác giả phân tích sự hình thành giáo dục STEM ở Việt Nam, những thách thức đặt ra của giáo dục STEM ở Việt Nam; vai trò, ý nghĩa của giáo dục STEM ở Việt Nam Dựa trên chương trình giáo dục phổ thông mới, các tác giả đã phân tích giáo dục STEM để phát triển năng lực gồm: mục tiêu của giáo dục STEM, nội dung tích hợp trong giáo dục STEM, phương pháp và hình thức dạy học tích cực trong giáo dục STEM, phương tiện trong giáo dục STEM… Các tác giả đã xây dựng và tổ chức thực hiện giáo dục STEM ở nhà trường phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực của HS [3]

Lê Xuân Quang, trong công trình nghiên cứu “Dạy học môn Công nghệ phổ

thông theo định hướng giáo dục STEM”, đã Xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn về

dạy học môn Công nghệ phổ thông theo định hướng giáo dục STEM; Xây dựng quy trình dạy học môn Công nghệ phổ thông theo định hướng giáo dục STEM Đề

xuất phương pháp luận xây dựng chủ đề giáo dục STEM trong dạy học môn Công nghệ Trên cơ sở đó thực nghiệm với môn Công nghệ 8; Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm đánh giá giả thuyết nêu ra Tác giả đã thiết kế được quy trình dạy học môn Công nghệ theo định hướng giáo dục STEM và vận dụng vào xây dựng các chủ đề, nội dung, cách thức tổ chức hoạt động dạy và học, kiểm tra đánh giá môn Công nghệ sẽ tác động tích cực đến kết quả học tập, hứng thú và góp phần hình thành, phát triển năng lực cốt lõi (năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác…) cho HS trong dạy học môn Công nghệ theo định hướng đổi mới toàn diện giáo dục Việt Nam [dẫn theo 20]

Nguyễn Thành Hải trong cuốn sách “Giáo dục STEM/Steam từ trải nghiệm

thực hành đến tư duy sáng tạo”, Theo tác giả, giáo dục khoa học STEM nên đưa

vào học tập sớm, nhưng không phải tập trung nhớ nhiều kiến thức mà mục đích là chuẩn bị năng lực cho những thế hệ công dân trong tương lai Từ đó phương pháp giảng dạy được đặt trên nền tảng phù hợp với lứa tuổi nhưng được dẫn dắt để đi từ

óc tò mò của trẻ đến hình thành tư duy bậc cao của con người, tư duy sáng tạo của một người trưởng thành; đây là quá trình phát triển logic và cần đến giáo dục Và quá trình này được tác giả trình bày trong phần “học dựa vào khám phá” bao gồm một quá trình mà người thầy và các học sinh cùng trải nghiệm: đặt câu hỏi (dựa trên

óc tò mò), thực hiện khảo sát (thực tế), thu nhận kết quả (nhận xét cá nhân), thảo luận kết quả (tìm câu trả lời) và rút ra kết luận (hình thành nhận thức) (dẫn theo [9]) Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ, ngày 25/7/2017, tại Hà Nội, Ban Quản lý Dự án

hỗ trợ đổi mới Giáo dục phổ thông (GDPT) và Ban Phát triển Chương trình GDPT

đã tổ chức hội thảo Giáo dục STEM trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới năm học 2016 - 2017 có 14 trường trung học thuộc 5 tỉnh, thành (Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Định) áp dụng giáo dục STEM; hơn 50 dự

án STEM đã được xây dựng và thực hiện với những kết quả ban đầu như thay đổi nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh về giáo dục STEM; các dự án STEM bước đầu khẳng định tính khả thi, hiệu quả; phát triển các câu lạc bộ STEM trong nhà trường; huy động được sự tham gia của cha mẹ học sinh và cộng đồng trong giáo dục STEM Để áp dụng, triển khai giáo dục

STEM thuận lợi, cần có những thay đổi về cách đánh giá, thi cử phù hợp, đồng thời bổ sung các gợi ý phù hợp trong nội dung chương trình; cần có sự kết nối cộng đồng, doanh nghiệp, tạo ra “hệ sinh thái STEM” để hỗ trợ các trường phát triển Ngoài ra, giáo dục STEM cũng cần trở thành một nội dung trong các chương trình tập huấn giáo viên cũng như chương trình đào tạo ở các trường sư phạm [16] Ngày 18 tháng 01 năm 2019, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 tổ chức Hội

thảo Giáo dục STEM và vị thế của Việt Nam Tham dự Hội thảo có ThS Nguyễn

Anh Quân - Người sáng lập Học viện Verumia; TS Trịnh Đình Vinh - Phó Hiệu trưởng; Trưởng các Khoa, Viện, Trung tâm, các giảng viên và sinh viên Trường ĐHSP Hà Nội 2 STEM là một chương trình giảng dạy dựa trên ý tưởng trang bị cho người học những kiến thức, kĩ năng liên quan đến (các lĩnh vực) khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học - theo cách tiếp cận liên môn (interdisciplinary)

và người học có thể áp dụng để giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày Thay vì dạy bốn môn học như các đối tượng tách biệt và rời rạc, STEM kết hợp chúng thành một mô hình học tập gắn kết dựa trên các ứng dụng thực tế

Để trả lời cho câu hỏi thế nào là giáo dục STEM, báo cáo viên và các cộng

sự đã yêu cầu người tham dự thành lập các nhóm để thực hiện bài tập thực hành bằng cách tạo ra sản phẩm bằng những nguyên liệu có sẵn Tức là được trải nghiệm như một học sinh khi tham gia chương trình giáo dục STEM [15]

* Các nghiên cứu trong nước về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên theo định hướng giáo dục STEM

Hà Thị Kim Sa trong bài viết “Quản lý dạy học tại trường trung học phổ

thông theo định hướng giáo dục STEM” Xuất phát từ yêu cầu của đổi mới giáo

dục, yêu cầu gắn kết các hoạt động dạy học với thực tiễn cuộc sống, hoạt động dạy học theo định hướng giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được nhiều cán bộ quản lý và các nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu và đầu tư thực hiện Do đó, quản lý dạy học tại trường trung học phổ thông theo định hướng giáo dục STEM là yêu cầu cấp thiết và có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nâng cao tâm và tầm của người dạy học trong giai đoạn giáo dục 4.0, tác động sâu sắc đến hiệu quả hoạt động dạy học, góp phần tích cực vào việc chuẩn bị thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới Tác giả đã phân tích

thực trạng hoạt động dạy - học STEM tại các trường trung học phổ thông từ đó đưa ra các một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý dạy học tại trường trung học phổ thông theo định hướng giáo dục STEM [23]ư

Ngày 01/10/2018, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã khai

giảng khóa bồi dưỡng “Thiết kế và dạy học theo chủ đề STEM” cho 436 giáo viên

THCS và THPT thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Long An (tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh) do các thành viên thuộc đội ngũ chuyên gia STEM của Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh hướng dẫn Đội ngũ chuyên gia STEM của Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh gồm các thành viên

là giảng viên thuộc các khoa Toán - tin, Vật lý, Hóa học, Sinh học, công nghệ thông tin, Các thành viên đã được tập huấn sâu bởi chuyên gia nước ngoài từ Anh Quốc, Israel… Khóa bồi dưỡng sẽ giúp cho học viên có những kiến thức cơ bản về giáo dục STEM, dạy học theo định hướng giáo dục STEM Đồng thời, học viên được trải nghiệm, thực hành các hoạt động dạy học theo định hướng giáo dục STEM, từ đó thực hành thiết kế và tổ chức bài dạy theo định hướng STEM trong chương trình phổ thông, đặc biệt đón đầu đối với chương trình giáo dục phổ thông mới

Sở Giáo dục và đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ, Đà Nẵng đều đã có chỉ đạo: Tiếp tục quán triệt tinh thần giáo dục tích hợp khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán (Science - Technology - Engineering - Mathematic: STEM) trong việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông ở những môn học liên quan

Từ năm 2015, các tỉnh thành như Nam Định, Hải Phòng, Nghệ An, Hải Dương, Đồng Tháp đã và đang triển khai nhiều hoạt động về giáo dục STEM

Các công trình nghiên cứu trên đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của giáo dục STEM trong nhà trường phổ thông, góp phần tích cực vào việc chuẩn bị thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới Những công trình nghiên cứu này là cơ

sở để chúng tôi phân tích nội dung bồi dưỡng, các hình thức và phương pháp bồi dưỡng, chủ thể thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Bồi dưỡng

Có một số quan điểm về bồi dưỡng được định nghĩa như sau:

- “Là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và

hoàn thiện năng lực hoạt động thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao

và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể” [6]

Nguyễn Minh Đường cho rằng: “Bồi dưỡng có thể là một quá trình cập nhật

kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường được xác định bằng một chứng chỉ” [5Error! Reference source not found.]

Theo chúng tôi, bồi dưỡng được hiểu là hoạt động đảm bảo năng lực của đội ngũ luôn phù hợp với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của hệ thống trong điều kiện có

sự biến đổi liên tục của hệ thống và môi trường, giúp chuyển hệ thống đến trạng

thái mới thích ứng với những hoàn cảnh mới

1.2.2 Quản lý, quản lý giáo dục

- Quản lý:

Quản lý được định nghĩa ở nhiều khía cạnh khác nhau:

Theo Trần Kiểm “Quản lý một hệ thống xã hội là tác động có mục đích đến

tập thể người- thành viên của hệ - nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mục đích dự kiến” [17, tr.28]

Theo Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch

của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [21, tr.34]

Như vậy, có thể hiểu Quản lý là sự tác động có tính hướng đích của chủ thể

quản lý tác động đến khách thể quản lý theo cơ chế quản lý nhất định nhằm đạt được mục tiêu đề ra, đồng thời đảm bảo cho tổ chức ổn định, phát triển lâu dài

- Quản lý giáo dục:

Theo các tác giả Bùi Minh Hiền - Vũ Ngọc Hải - Đặng Quốc Bảo thì "quản

lý nhà nước về giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý mang quyền lực nhà nước (các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục), chủ yếu bằng pháp luật tới các

đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra" [11]

Theo Đặng Xuân Hải - Nguyễn Sỹ Thư: Quản lý nhà nước về giáo dục "là sự

tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động giáo dục và đào tạo do các cơ quan có trách nhiệm về quản lý giáo dục của nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp GDĐT, duy trì kỉ cương, thỏa mãn nhu cầu được GD&ĐT của nhân dân, thực hiện mục tiêu GDĐT của nhà nước" [8, tr.6]

Như vậy, quản lý giáo dục là quá trình chủ thể quản lý tiến hành những tác

động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật ở các cấp khác nhau lên các đối tượng quản lý trực thuộc, thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý để thực hiện những mục tiêu dự kiến

1.2.3 Dạy học theo định hướng giáo dục STEM

STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học) [3, tr.12]

Trong ngữ cảnh giáo dục và trên bình diện thế giới, STEM được hiểu với

nghĩa giáo dục STEM trong đó, “về bản chất được hiểu là trang bị cho người học

khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học” [3, tr.12]

“Đối với ngữ cảnh nghề nghiệp, STEM được hiểu là nghề nghiệp thuộc các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học” [3, tr.19]

Theo chúng tôi, dạy học theo định hướng giáo dục STEM là dạy học tích hợp

của các lĩnh vực là Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học nhằm cung cấp cho HS những kiến thức về mặt lí thuyết mà còn tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề của cuộc sống gắn với bối cảnh thực tiễn, thông qua đó phát triển các năng lực chung ở HS

1.2.4 Năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Từ bình diện Tâm lý học, năng lực “là tập hợp các tính chất hay phẩm chất

của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định” [26]

Từ bình diện Giáo dục học, năng lực là “khả năng được hình thành và phát

triển cho phép con người đạt được thành công trong một hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp Năng lực được thể hiện ở khả năng thi hành một hoạt động,

thực thi một nhiệm vụ” [19]

Trong lý luận dạy học hiện đại, năng lực được quan niệm là “điểm hội tụ

của nhiều yếu tố như tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động

và trách nhiệm đạo đức” [2]

Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể giải thích khái niệm năng lực

như sau: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất

sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [4]

Vậy, năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM là khả năng thực hiện, làm việc dựa trên hiểu biết chắc chắn, kĩ năng thuần thục và thái độ phù hợp Năng lực là những kiến thức, kĩ năng và các giá trị được phản ánh trong thói quen suy nghĩ và hành động của mỗi cá nhân

Theo chương trình phổ thông tổng thể, bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông gồm các năng lực sau đây:

Năng lực tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề và sáng tạo

Năng lực tổ chức cho học sinh tự chủ và tự học

Năng lực tổ chức cho học sinh giao tiếp và hợp tác

Năng lực phát triển các năng lực cốt lõi cho học sinh

Năng lực định hướng giáo dục toàn diện, chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng ngày càng tăng của các ngành nghề liên quan

Năng lực tổ chức nâng cao hứng thú học tập cho học sinh qua các môn học thuộc các lĩnh vực khoa học, công nghệ kĩ thuật và toán

Năng lực định hướng hành động, trải nghiệm trong học tập cho học sinh Năng lực kết nối trường học và cộng đồng

Năng lực tổ chức vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn

1.2.5 Bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

ở trường trung học phổ thông là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm bổ sung, bồi đắp những thiếu hụt về tri thức, cập nhật kiến thức về dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV ở trường THPT

Bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

ở trường trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM, mục đích của hoạt động bồi dưỡng là sau mỗi khóa bồi dưỡng,

GV có được cả kiến thức, kỹ năng và thái độ ở mức cao hơn Do vậy, đòi hỏi bồi dưỡng xác định được cho GV đạt được kiến thức, kỹ năng cần phải bồi dưỡng Nội dung bồi dưỡng phải đảm bảo giữa yêu cầu, nhiệm vụ bồi dưỡng với nhu cầu của người học để tạo hứng thú và phát huy sở trường cho GV

1.2.6 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Từ khái niệm quản lý và bồi dưỡng giáo viên, quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông là quá trình Hiệu trưởng quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên THPT, tác động lên các thành tố và mối quan hệ khăng khít giữa chúng nhằm nâng cao năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông

Đó là quá trình vận dụng khéo léo nội dung, phương pháp quản lí thể hiện ở

kĩ năng quản lí của người quản lí để tiến hành thực hiện các chức năng quản lý theo một quá trình nhất định, tác động lên giáo viên, làm thay đổi kiến thức, kỹ năng, thái độ và nâng cao năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông Trong bồi dưỡng GV các nhu cầu, nguyện vọng, đặc điểm cá nhân của giáo viên được coi trọng nhằm giúp họ hoàn thiện năng lực của bản thân một cách tốt nhất để đáp ứng yêu cầu dạy học/ giáo dục ngày càng cao

1.3 Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục

1.3.1 Yêu cầu của đổi mới giáo dục và vai trò của bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

- Yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục: Chương trình giáo dục hiện hành

theo hướng tiếp cận nội dung được xây dựng nhằm cung cấp những kiến thức trên

cơ sở cho rằng có một số thành tựu kiến thức văn hóa của loài người (chẳng hạn như kiến thức của các khoa học bộ môn như toán học, vật lí, địa lí, ) mà tất cả mọi người cần biết

Chương trình giáo dục mới đang xây dựng theo hướng tiếp cận năng lực - chú ý tới đầu ra cần đạt - các năng lực cần cho cuộc sống, học tập, và tham gia có hiệu quả trong xã hội Kết quả đầu ra cần đạt là cơ sở để xác định, lựa chọn, tổ chức các kinh nghiệm học tập có nghĩa Chương trình chú ý tới tính tổng thể, tới kết hợp và tích hợp kiến thức (có thể qua tích hợp môn học, qua xây dựng các chủ

đề học tập rộng gắn với những vấn đề thực tiễn,…) Lôgic khoa học bộ môn không phải là duy nhất chi phối việc tổ chức nội dung chương trình Đồng thời không chú trọng tới việc cung cấp nhiều kiến thức của các khoa học bộ môn mà chú ý lựa chọn, tổ chức các nội dung học tập một cách hợp lí, tạo cơ sở cho việc phát triển các năng lực cho học sinh.Thứ nhất, về mục tiêu chương trình: thể hiện

rõ yêu cầu phát triển năng lực người học Mục tiêu được cụ thể hóa thành những năng lực người học cần đạt sau giáo dục phổ thông và sau từng cấp học, qua mục tiêu chương trình của từng môn học cũng như các hoạt động giáo dục

Quan điểm tích hợp được chú trọng trong cấu trúc nội dung chương trình, nó được thể hiện qua việc xây dựng các môn học tích hợp; các lĩnh vực học tập; đưa

ra các “chủ đề học tập” rộng, liên môn và gắn với những vấn đề thực tiễn, những vấn đề mang tính toàn cầu Sự tích hợp có thể thực hiện trong “nội bộ” môn học hoặc giữa các kiến thức, kĩ năng của nhiều lĩnh vực khác Nội dung chương trình thể hiện sự phân hóa, hướng tới từng cá nhân người học Có những nội dung được hướng dẫn cụ thể riêng cho các đối tượng; có phần nội dung “tự chọn” đáp ứng nhu cầu phát triển năng lực, khuynh hướng, sở thích cá nhân người học, tạo điều kiện cho người học phát triển tối đa tiềm năng của mình; Có phần nội dung do địa phương, nhà trường xây dựng phù hợp với nhu cầu, điều kiện thực tiễn; Nội dung chương trình nên tạo sự thuận lợi cho người học được học tập theo “nhịp độ” phù hợp với khả năng bản thân; Cuối cùng, trong nội dung chương trình cần quan tâm tới sự đa dạng giữa các vùng miền, các đối tượng người học; cho phép có sự lựa chọn nội dung, cách thức thực hiện chương trình linh hoạt, mềm dẻo Thứ ba, về

phương pháp dạy học: Chương trình chú trọng tới yêu cầu sử dụng các phương pháp dạy học tích cực; chú ý phương pháp thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng vào các tình huống thực tiễn, các tình huống có tính phức hợp, tìm tòi khám phá, nghiên cứu, thực hiện các dự án học tập, thảo luận, thuyết trình,… qua đó phát triển năng lực của người học; tăng cường các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục với sự tham gia, phối hợp, gắn kết của cộng đồng; quan tâm ứng dụng có hiệu quả về công nghệ thông tin; chú ý dạy học hướng tới từng đối tượng

- Vai trò của bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho

giáo viên các trường trung học phổ thông: Ngày 4/5/2017, Thủ tướng Chính phủ

ban hành Chỉ thị số 16/CT-TTg về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư Chỉ thị của Thủ tướng đề ra những giải pháp và nhiệm

vụ thúc đẩy giáo dục STEM tại Việt Nam Với Chỉ thị trên, Việt Nam đã chính thức ban hành chính sách thúc đẩy giáo dục STEM trong chương trình GDPT, tạo điều kiện để liên kết các sáng kiến và hoạt động giáo dục STEM đơn lẻ hiện nay Thông qua bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM, GV trong quá trình thực hành giảng dạy tích hợp với Toán học, Công nghệ, Kĩ thuật và các môn khoa học khác giúp HS trải nghiệm, được tương tác với xã hội, với các doanh nghiệp, từ đó kích thích được sự hứng thú, tự tin, chủ động trong học tập, hình thành và phát triển các năng lực chung và năng lực đặc thù của HS; tạo ra sản phẩm giáo dục đáp ứng với nhu cầu nguồn nhân lực hiện đại Vai trò của bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM là học gắn với thực tế và vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn, mặt khác, bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM giúp GV lồng ghép với các bài học trong thế giới thực, thể hiện tính thực tiễn và tính ứng dụng kiến thức trong việc giải quyết các vấn đề thực tế Ở đây, không còn rào cản của việc học kiến thức lý thuyết với ứng dụng Do vậy, các vai trò của bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM giúp GV có kiến thức để hướng dẫn HS thực hành và vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm hoặc giải quyết các vấn đề của thực tế cuộc sống

1.3.2 Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Xây dựng mục tiêu bồi dưỡng phải bám sát mục tiêu đổi mới giáo dục và

bám sát năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

- Mục tiêu về kiến thức: GV hiểu, vận dụng những kiến thức cơ bản về: Kiến

thức về các đặc trưng của bài học STEM và tổ chức dạy học một chủ đề, một bài học STEM; Kiến thức về dạy học tích hợp và tổ chức dạy học tích hợp cho học sinh; Kiến thức về STEM và tổ chức giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh; Kiến thức

về STEM và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0; Kiến thức về quy trình xây dựng chủ

đề STEM; Kiến thức về quy trình tổ chức thực hiện giáo dục STEM; Kiến thức về dạy học dựa trên trải nghiệm GV thực hành những kiến thức trên trong hoạt động

môn khoa học, công nghệ, kĩ thuật, toán, tin học về kiến thức, phương pháp dạy học, thái độ và năng lực dạy học, giúp GV cập nhật, bổ sung kiến thức của GV, mục tiêu về kỹ năng dạy học theo định hướng giáo dục STEM

- Mục tiêu về kĩ năng: GV có kỹ năng tổ chức dạy học theo định hướng giáo

dục STEM Hướng dẫn HS tạo ra các sản phẩm có tính ứng dụng cao trong cuộc sống, có kỹ năng định hướng nghề nghiệp cho HS theo định hướng giáo dục STEM;

GV có kỹ năng lập các loại kế hoạch dạy học và vận dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học hợp theo định hướng giáo dục STEM nhằm phát huy tính tích

cực, chủ động, sáng tạo ở học sinh

- Mục tiêu về thái độ: GV có thái độ tích cực trong khóa/lớp bồi dưỡng, tự học, tự

1.3.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Bồi dưỡng kiến thức dạy học theo định hướng giáo dục STEM nhằm cung cấp cho GV kiến thức về: Chủ đề bài học STEM tập trung vào các vấn đề của thực tiễn; Cấu trúc bài học STEM theo quy trình thiết kế kĩ thuật; Các đặc trưng của bài học STEM và tổ chức dạy học một chủ đề, một bài học STEM; GV biết cách xác định tiến trình hoạt động trong dạy học của chủ đề giáo dục STEM GV phải xác định điều kiện tổ chức hoạt động học tập…

Bồi dưỡng kỹ năng dạy học theo định hướng giáo dục STEM gồm: Kỹ năng dạy học theo định hướng giáo dục STEM; Kỹ năng xây dựng và thực hiện các chủ

đề STEM; Kỹ năng dạy học tích hợp và phân hóa; Kỹ năng sử dụng thiết bị dạy

học và công nghệ thông tin, trong đó GV sử dụng thí nghiệm trong dạy học STEM như thí nghiệm đồng loạt, thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm ngoại khóa để tổ chức dạy học; GV sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin nhằm tổ chức thực hiện bài học theo chủ đề STEM…

Bồi dưỡng phương pháp ứng dụng dạy học theo định hướng giáo dục STEM gồm các phương pháp: dạy học dựa trên dự án, dạy học tìm tòi khám phá, dạy học dựa trên trải nghiệm… giúp GV trong quá trình dạy học nâng cao hứng thú học tập các môn học thuộc các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán và vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn; định hướng hành động, trải nghiệm trong học tập ch HS và hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất người học

Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông gồm những nội dung sau:

Kiến thức về các đặc trưng của bài học STEM và tổ chức dạy học một chủ

đề, một bài học STEM

Kiến thức về dạy học tích hợp và tổ chức dạy học tích hợp cho học sinh Kiến thức về STEM và tổ chức giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh Kiến thức về STEM và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Kiến thức về quy trình xây dựng chủ đề STEM

Kiến thức về quy trình tổ chức thực hiện giáo dục STEM

Kiến thức về dạy học dựa trên trải nghiệm

Thực hành kỹ năng dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho học sinh

1.3.4 Phương pháp, hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Về phương pháp bồi dưỡng: Giảng viên sử dụng trong các phương pháp như thuyết trình, dạy học giải quyết vấn đề, dạy theo tình huống, phương pháp thảo luận, hỏi đáp, xêmina, phương pháp đàm thoại

Phương pháp thuyết trình là phương pháp mà báo cáo viên sử dụng lời nói của mình để thuyết mình một vấn đề, hoặc trình bày một tài liệu mới, mặt khác phương pháp thuyết trình báo cáo viên sử dụng để đánh giá quá trình học tập của

người học

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề: Bồi dưỡng cho GV dạy học theo

định hướng giáo dục STEM đề cao đến việc hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho người học

PPDH dựa trên dự án: Chủ thể bồi dưỡng thực hiện các dự án học tập để

lồng ghép các bài học trong thế giới thực, đó là thể hiện tính thực tiễn và tính ứng dụng kiến thức thống nhất kết hợp với quy trình tìm tòi khám phá, thiết kế kỹ thuật trong việc giải quyết các vấn đề thực tế Như vậy, không có rào cản việc học kiến thức hàn lâm với ứng dụng thực tiễn, các nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM hướng đến các dự án học tập để tăng cường các hoạt động thực hành và vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm hoặc giải quyết các vấn đề của thực tế cuộc sống

PP dạy học tìm tòi khám phá: Tìm tòi khám phá là quá trình nhà khoa học

tìm hiểu các quy luật của thế giới tự nhiên, HS tự xây dựng kiến thức thông qua tìm tòi khám phá qua đó chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực của HS

PPDH dựa trên trải nghiệm: Dạy học theo định hướng giáo dục STEM chú

trọng thực hành, trải nghiệm, sáng tạo ra sản phẩm cá nhân, của nhóm, do vậy, tạo

ra hứng thú cho HS Trong hoạt động trải nghiệm STEM, HS được khám phá các thí nghiệm, ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong thực tiễn đời sống Qua đó, nhận biết được ý nghĩa của khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học đối với đời sống con người, nâng cao hứng thú học tập đối với môn học STEM

Về hình thức bồi dưỡng: Bồi dưỡng thông qua hội nghị, hội thảo, xêmina, sinh hoạt tổ chuyên môn; bồi dưỡng dài hạn; bồi dưỡng ngắn hạn; Tự bồi dưỡng

Bồi dưỡng thông qua hội nghị, hội thảo, xêmina là cơ hội cho các giáo viên

và các nhà nghiên cứu có thể trình bày kết quả nghiên cứu của họ và thảo luận về các vấn đề dạy học, giáo dục

Bồi dưỡng thông qua sinh hoạt tổ chuyên môn bằng việc thông qua dạy và dự

giờ minh họa, phân tích, thảo luận để mỗi giáo viên rút ra được những kinh nghiệm, bài học vận dụng vào thực tế dạy học của mình

Bồi dưỡng dài hạn: Bồi dưỡng dài hạn thường là có thời gian kéo dài

trong năm, các trường THPT phải có kế hoạch phù hợp với từng khóa bồi

dưỡng dài hạn này tương ứng với từng đối tượng người học

Bồi dưỡng tại chỗ: là hình thức bồi dưỡng tại nhà trường thông qua các

tổ chuyên môn, thảo luận nhóm, sinh hoạt tổ chuyên môn, báo cáo chuyên đề ứng dụng, tư vấn đồng nghiệp, sinh hoạt câu lạc bộ và các hoạt động chuyên môn khác…

Bồi dưỡng ngắn hạn: để nâng cao kiến thức, kĩ năng cho GV THPT

thông qua việc họ có được các kiến thức kĩ năng về năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

Tự bồi dưỡng: là hình thức GV tự rèn luyện mình về các mặt, mỗi GV

tự xem mình còn thiếu những gì, cần những gì để tự chủ động phấn đấu rèn luyện, mặt khác đối với nhà trường, cán bộ quản lý cần tạo mọi điều kiện, quan tâm và hỗ trợ cả thời gian, cơ sở vật chất để cho GV tự bồi dưỡng có hiệu quả

1.3.5 Chủ thể bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Đội ngũ chuyên gia STEM của Trường Đại học Sư phạm, trường Cao đẳng

Sư phạm, Sở Giáo dục & Đào tạo gồm các thành viên là giảng viên thuộc các khoa Toán - tin, Vật lý, Hóa học, Sinh học, công nghệ thông tin,… Đây là đội ngũ có kiến thức chuyên sâu và có kinh nghiệm trong các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ,

Kỹ thuật và Toán học sẽ cung cấp cho GV kiến thức về nội dung, kỹ năng dạy học theo định hướng giáo dục STEM để giải quyết một tình huống dạy học STEM hoặc giúp GV có kiến thức và kỹ năng tổ chức các hoạt động dạy học theo định hướng giáo dục STEM

Đội ngũ giáo viên cốt cán có kiến thức, kỹ năng cơ bản về dạy học theo định hướng giáo dục STEM đã được tập huấn về năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

Đội ngũ CBQL như Hiệu trưởng các trường THPT, cán bộ quản lý cấp sở

GD &ĐT có kinh nghiệm trong quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM sẽ linh hoạt trong tổ chức bồi dưỡng và chỉ đạo bồi dưỡng, đội ngũ GV cốt cán có kinh nghiệm trong dạy học theo định hướng giáo dục STEM sẽ chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng cho GV trong quá trình dạy học

theo định hướng giáo dục STEM

1.4 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

1.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Trong việc quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông, lập kế hoạch bồi dưỡng là việc đầu tiên và quan trọng mà người quản lý phải thực hiện nhằm để tính toán, xác định phương hướng hoạt động và phát triển đội ngũ GV trong một thời gian nhất định, đề ra các kết quả cần đạt được Muốn lập kế hoạch bồi dưỡng đảm bảo hiệu quả, đạt được mục tiêu đã đề ra và đảm bảo tính khả thi trong quá trình thực hiện, CBQLcần phải thực hiện một số nhiệm vụ sau đây:

Phân tích thực trạng hoạt động dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên để thấy đánh giá những kết quả đạt được, những tồn tại cần khắc phục

và nguyên nhân của những tồn tại trong hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

CBQL xác định nhu cầu bồi dưỡng và mục tiêu bồi dưỡng để đánh giá đội ngũ GV trong nhà trường có nhu cầu bồi dưỡng về những nội dung gì và xây dựng mục tiêu bồi dưỡng nhằm bổ sung, cập nhật nội dung kiến thức về dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV THPT CBQL tiến hành rà soát, đánh giá, phân loại đội ngũ thực hiện tổ chức bồi dưỡng dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên

Hiệu trưởng trường THPT thành lập Ban chỉ đạo bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM, trong Ban chỉ đạo có sự phân cấp quản lý, phân công trách nhiệm cụ thể cho các thành viên trong Ban chỉ đạo

Tiến hành xây dựng chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên và xác định hình thức, phương pháp bồi dưỡng Xác định cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, kinh phí phục vụ bồi dưỡng năng lực tổ chức bồi dưỡng dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên Xác định các nguồn lực cần thiết để thực hiện kế hoạch bồi dưỡng: Dự kiến đội ngũ CBQL phụ trách công tác bồi dưỡng, lựa chọn giảng viên, chuyên gia; lựa chọn

đội ngũ GV và tuyển chọn những lực lượng khác liên quan; đề xuất các phương án chuẩn bị cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, công nghệ thông tin; xác định các nguồn kinh phí và khả năng đáp ứng cho các hoạt động diễn ra một cách thuận lợi

Giao cho Tổ Tự nhiên chủ trì xây dựng kế hoạch, tổ trưởng phải chủ động lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM phù hợp với yêu cầu thực tế và nhu cầu bồi dưỡng của GV

1.4.2 Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Việc tổ chức thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông phụ thuộc nhiều vào tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của các Hiệu trưởng trường THPT trong đổi mới hoạt động bồi dưỡng bằng những biện pháp khắc phục ngay những bất cập trong công tác tổ chức hoạt động bồi dưỡng, đặc biệt là phải gắn mục tiêu bồi dưỡng sao cho phù hợp với điều kiện cụ thể của trường mình và phù hợp với chủ trương, chính sách của các cấp quản lý

Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở trường trung học phổ thông là quá trình CBQL phân công nhiệm vụ cho cá nhân phụ trách, chỉ đạo chuẩn bị các điều kiện và chỉ đạo mời chuyên gia, giảng viên để thực hiện bồi dưỡng, cụ thể gồm các công việc sau:

Phân công lãnh đạo nhà trường phụ trách công tác tổ chức dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý các công việc liên quan đến việc xác định và phân chia công việc cho các thành viên trong Ban chỉ đạo phải làm, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chịu trách nhiệm trong tổ chức bồi dưỡng, Phó Hiệu trưởng phụ trách cơ sở vật chất chịu trách nhiệm đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất như phòng học, máy tính, máy chiếu… cho hoạt động bồi dưỡng, Tổ trưởng chuyên môn và GV báo cáo kết quả đạt được trong quá trình thực hiện

Mặt khác, CBQL phân công công tác giáo viên thực hiện tổ chức dạy học theo định hướng giáo dục STEM của giáo viên, lựa chọn chuyên gia bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ tốt để đảm bảo chất lượng các nội dung bồi dưỡng

CBQL linh hoạt các hình thức tổ chức thực hiện chương trình bồi dưỡng để

tạo điều kiện về thời gian cho GV tham gia bồi dưỡng như tổ chức bồi dưỡng trực tuyến qua mạng internet kết hợp với việc trực tiếp giải đáp thắc mắc, hướng dẫn thực hành kỹ năng dạy và học Tổ chức phát triển năng lực của người được bồi dưỡng qua các hoạt động phối hợp giữa lý thuyết và thực hành

1.4.3 Chỉ đạo bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Chỉ đạo xây dựng mục tiêu bồi dưỡng: Căn cứ vào mục tiêu chung về đổi mới giáo dục, thực trạng bồi dưỡng và nhu cầu bồi dưỡng để xác định mục tiêu bồi dưỡng Mục tiêu bồi dưỡng phải liên kết với mục tiêu đạt được nhu cầu phát triển chuyên môn của giáo viên và mục tiêu phát triển giáo dục trung học ở địa phương Chỉ đạo xây dựng nội dung bồi dưỡng: căn cứ vào mục tiêu bồi dưỡng của khóa học để lựa chọn những nội dung bồi dưỡng cho các khóa hay lớp bồi dưỡng theo từng chủ đề, từng lĩnh vực, từng mô đun

Chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức bồi dưỡng Về phương pháp: lựa chọn, tích hợp sử dụng các phương pháp một cách phù hợp, chú trọng đến các phương pháp thực hành theo điều kiện hiện có tại nơi bồi dưỡng Về hình thức bồi dưỡng: lựa chọn các hình thức bồi dưỡng phù hợp theo nội dung, PP bồi dưỡng Chỉ đạo GVCN tự bồi dưỡng bằng các con đường khác một cách có hiệu quả Chỉ đạo chuẩn bị cơ sở vật chất đầy đủ phục vụ hoạt động bồi dưỡng

Phát huy vai trò Tổ chuyên môn, Tổ trưởng chuyên môn trong bồi dưỡng và

tự bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên vào các hoạt động chủ yếu sau: Giúp

GV thực hiện chương trình dạy học; hoạt động giúp giáo viên chuẩn bị bài dạy có chất lượng tốt; hoạt động nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp của GV; Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Chỉ đạo bồi dưỡng, phát triển đội ngũ GV bộ môn cốt cán nhằm hỗ trợ, dẫn dắt hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

Chỉ đạo phối hợp với các trường sư phạm nhằm bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV

Chỉ đạo quản lý quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá công tác bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

Xây dựng các tiêu chí kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng nhằm đánh giá năng lực

của GV THPT đã đạt được ở mức độ nào, kết quả phù hợp đến đâu so với dự kiến Kiểm tra, đánh giá công tác thực hiện các yêu cầu, quy định đối với hoạt động bồi dưỡng Cụ thể:

- Xây dựng các tiêu chí kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên Các tiêu chí kiểm tra có thể theo các tiêu chí về mục tiêu bồi dưỡng, nội dung bồi dưỡng, hình thức bồi dưỡng, các lực lượng tham gia bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

- Đo đạc, đánh giá mức độ thực hiện các nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên theo kế hoạch Hiệu trưởng cần phải phân tích kết quả, căn cứ vào chuẩn, vào các chỉ số đã được xác định trong tiêu chí để đưa ra các kết luận về mức độ thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên ở mỗi một bộ phận trong nhà trường và mỗi một thành viên trong công tác bồi dưỡng Điều này đòi hỏi những người thực hiện phải có chuyên môn về năng lực đánh giá, có tính khách quan trung thực và công bằng trong đánh giá bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

- Kiểm tra việc thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên đã xác định theo các hình thức khác nhau: kiểm tra trực tiếp, kiểm tra gián tiếp thông qua các lực lượng tham gia bồi dưỡng, các hình thức khác nhau; kiểm tra báo trước và kiểm tra đột xuất việc thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

- Kiểm tra, đánh giá cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng

- Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho GV các trường THPT

- Phát hiện điều chỉnh các sai lệch khi tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên Hiệu trưởng phải thường xuyên theo dõi chặt chẽ mọi hoạt động của các bộ phận, của các thành viên tham gia bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên trong nhà trường để phát hiện ra những sai sót, sửa chữa những sai sót; điều chỉnh bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên phù hợp với tình hình thực tiễn mà vẫn đảm bảo yêu cầu của kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học

theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên

- Tổng hợp kết quả thực hiện nhiệm vụ kiểm tra các bộ phận thực hiện nhiệm

vụ tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên Sau khi kiểm tra cần có sự tổng kết rút kinh nghiệm bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên, từ đó sử dụng kết quả kiểm tra như một chỉ báo trong việc đánh giá giáo viên và phát triển nghề nghiệp cho giáo viên trung học phổ thông.

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM cho giáo viên các trường trung học phổ thông

1.5.1 Yếu tố chủ quan

Nhận thức và nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên THPT: Nhận thức của giáo

viên về bồi dưỡng là yếu tố tạo nên kết quả bền vững của 58 hoạt động bồi dưỡng Mỗi giáo viên hiểu được bồi dưỡng là nghĩa vụ và quyền lợi của mình, từ đó xác định được nhu cầu thực sự, tích cực, chủ động, sáng tạo với lòng đam mê học tập

và tự học hướng tới hoàn thiện nhân cách nhà giáo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ dạy học, giáo dục trong nhà trường Nhận thức của GV THPT có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động giảng dạy về giáo dục STEM Khi người giáo viên nhận thức đúng thì họ sẽ nỗ lực trong việc tìm kiếm tư liệu, tích lũy kiến thức, xác định những phương pháp và kĩ năng sư phạm cần thiết để tổ chức hoạt động bồi dưỡng cho người dân một cách hiệu quả

Nhận thức của CBQL và GV THPT thể hiện ở các khía cạnh sau:

(1) Nhận thức về mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM;

(2) Nhận thức về các phương pháp giảng dạy, hình thức bồi dưỡng ;

(3) Nhận thức kiểm tra, đánh giá nội dung bồi dưỡng;

(4) Nhận thức về những biện pháp quản lý trong đó gồm có những biện pháp như: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá hoạt động bồi dưỡng cho

GV THPT

Năng lực giáo viên thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM: GV có năng lực sẽ giúp cho các giáo viên thưc hiện có hiệu quả hoạt động bồi dưỡng tại các trường THPT Do vậy GV phải có năng lực

tự bồi dưỡng, tích cực tham gia hoạt động bồi dưỡng do nhà trường tổ chức Năng lực của CBQL: Năng lực là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của

con người Khi CBQL có năng lực quản lý tốt thì họ sẽ xác định được những mục tiêu, phương hướng hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM một cách phù hợp Khi CBQL có năng lực tốt thì họ sẽ biết động viên, tập hợp, sử dụng đội ngũ giáo viên một cách hiệu quả trong hoạt động bồi dưỡng Năng lực của CBQL cũng thể hiện ở các khía cạnh như: CBQL biết đánh giá năng lực, sở trường, sở đoản của từng giáo viên, phân công cho họ những công việc phù hợp trong hoạt động bồi dưỡng tại trường Năng lực của CBQL cũng thể hiện ở chỗ người lãnh đạo biết nắm bắt nhu cầu bồi dưỡng của GV để chỉ đạo và tổ chức thực hiện tốt hoạt động bồi dưỡng Năng lực của CBQL còn thể hiện ở khả năng chỉ đạo, kiểm tra, giám sát các hoạt động giảng dạy của giáo viên cũng như hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học theo định hướng giáo dục STEM, đồng thời khắc phục những nhược điểm, thiếu sót và hạn chế nảy sinh trong quá trình tổ chức hoạt động bồi dưỡng

Năng lực của đội ngũ báo cáo viên: Trình độ và tinh thần trách nhiệm của

báo cáo viên ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả bồi dưỡngGV Báo cáo viên phải là những người có kiến thức trong lĩnh vực dạy học theo định hướng giáo dục STEM, là những chuyên gia về lí luận và thực tiễn dạy học, giáo dục Họ phải là những người tiên phong trong đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá Vì vậy, báo cáo viên là yếu tố quan trọng hàng đầu tác động trực tiếp đến kết quả bồi dưỡng Đội ngũ báo cáo viên tham gia bồi dưỡng có năng lực, nhiệt tình sẽ góp phần quan trọng trong việc hướng dẫn, hỗ trợ đồng nghiệp

trong bồi dưỡng, tự bồi dưỡng một cách hiệu quả

1.5.2 Yếu tố khách quan

Kinh phí phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng: Kinh phí cho công tác đào tạo,

bồi dưỡng do ngân sách Nhà nước cấp, được phân bổ cho các cấp chính quyền, các bộ, ngành, địa phương và tiếp tục được phân bổ đến các cơ quan, đơn vị trong

hệ thống hành chính nhà nước GV được cử đi đào tạo, bồi dưỡng được hưởng nguyên lương Như vậy, Nhà nước bao cấp toàn bộ kinh phí cho công tác đào tạo,