gần đây du lịch văn hóa được xem là loại sản phẩm đặc thù của các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế.. Thông qua hoạt động du lịch; sự giao lưu, giao thoa giữa các
Trang 1DU LỊCH VĂN HÓA: LỢI THẾ PHÁT TRIỂN
NGUYỄN THỊ LÝ*
* ThS - Trường CĐ VHNT & DL Sài Gòn TÓM TẮT
Trong các loại hình du lịch, du lịch văn hóa đang trở thành xu thế phát triển của các
nước trong khu vực Việt Nam một đất nước có nền văn hóa giàu bản sắc, nên du lịch văn hóa
có rất nhiều tiềm năng và thế mạnh để Việt Nam khai thác phục vụ cho nền công nghiệp du lịch chuyên nghiệp Bài viết nêu bật những lợi thế mà du lịch văn hóa có được để phát triển: lợi thế từ văn hóa, lợi thế về tiềm năng và thế mạnh, lợi thế từ các giải pháp để phát triển.
ABSTRACT CULTURAL TOURISM: DEVELOPMENT ADVANTAGES
In the form of tourism, cultural tourism is becoming the trend of development of countries in the region Vietnam a country with rich culture, cultural tourism has so much potential and strengths to Vietnam exploited for tourism industry professionals Article highlights the advantages that cultural tourism has been developing: the cultural advantage, the advantage of the potential and strengths and advantages of the solution for development.
Trong hơn một thập niên trở lại đây, dấu ấn du lịch Việt Nam ngày càng đậm nét trên
bản đồ du lịch thế giới Và Việt Nam đang tăng cường xu thế mở cửa và hội nhập, trong xu thế
đó du lịch đóng vai trò đặc biệt quan trọng, cả về kinh tế lẫn văn hóa Vì vậy, để hoạt động du
lịch ngày càng phát huy hơn nữa vai trò của mình theo hướng phát triển bền vững, việc khai thác những tiềm năng du lịch Việt Nam là hoạt động mang tính cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao Bên cạnh những loại hình du lịch như: du lịch sinh thái, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục gần đây du lịch văn hóa được xem là loại sản phẩm
đặc thù của các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế Đối với du lịch Việt
Nam, du lịch văn hóa có nhiều lợi thế làm bệ đỡ cho một nền công nghiệp du lịch chuyên nghiệp trong tương lai Chúng ta xem xét các lợi thế sau:
1 Lợi thế từ văn hóa đưa đến sự phát triển bền vững của du lịch
Văn hóa tự bản thân nó đã là một sự trường tồn, dựa vào văn hóa để phát triển là một
mục tiêu chiến lược đưa đến sự bền vững Khi đưa văn hóa vào trong kinh doanh du lịch sẽ tạo
nên các sản phẩm du lịch văn hóa Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà điểm đến là các địa
Trang 2chỉ văn hóa, dựa vào những sản phẩm văn hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, kể cả những phong tục tín ngưỡng để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và từ khắp nơi trên thế giới Mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và du lịch trong quá trình vận động phát triển
là rất rõ Du lịch khai thác các giá trị văn hóa làm nền tảng cho mục đích của các chuyến đi và tựa vào văn hóa để phát triển Sự phát triển của du lịch đã làm cho các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại ở một số vùng địa phương được khôi phục và phát triển Nhà văn Nguyên Ngọc nhận định: “Du lịch bao giờ cũng là văn hóa, là trao đổi văn hóa, là hành động của những con người tìm đến với nhau bằng văn hóa, qua văn hóa Du lịch rất cần tìm hiểu cho ra
sự chuyển động và hình thành văn hóa mới của chuyển động đó trên vùng đất này để làm món
“hàng độc” của mình” [5]
Du lịch Việt Nam trong những năm qua có được những thành tựu là do đã và đang khai
thác hiệu quả các giá trị đặc sắc của văn hóa dân tộc đưa vào trong kinh doanh du lịch Đối với
khách du lịch có sở thích nghiên cứu, khám phá văn hóa và phong tục tập quán bản địa, thì du lịch văn hóa là cơ hội để thỏa mãn nhu cầu của họ Thông qua hoạt động du lịch; sự giao lưu, giao thoa giữa các dòng du khách nội địa và quốc tế với cư dân bản địa đã cho ra đời một loại hình sản phẩm văn hóa đặc trưng đó là những sản phẩm du lịch Trong tất cả các loại hình du lịch thì du lịch văn hóa là một hình thức du lịch mang lại nhiều lợi ích cho môi trường du lịch nhất: Du lịch văn hóa là công cụ để khôi phục, duy trì và phát huy những giá trị văn hóa của cộng đồng địa phương một cách hữu hiệu nhất Du lịch văn hóa nếu khai thác tốt nó là một hình thức du lịch bền vững có lợi cho môi trường tự nhiên và môi trường nhân văn của cộng
đồng Khách du lịch văn hóa thường có ý thức bảo vệ môi trường du lịch tốt hơn khách du lịch đại chúng [9] Do đó, chúng ta phải có chiến lược phát triển văn hóa Khách du lịch không
phải đến Việt Nam vì chúng ta vừa có một tòa nhà “trọc trời”, không phải họ đến Việt Nam vì chúng ta vừa xây dựng xong những khách sạn tiêu chuẩn 5 sao, một cây cầu hiện đại… mà phần lớn họ đến Việt Nam hay quyết định quay trở lại Việt Nam vì những cuốn hút về mặt văn
hóa Theo thống kê: Trong số khách du lịch quốc tế đến Việt Nam hàng năm chỉ có khoảng 5
-8% tham gia vào các tour du lịch sinh thái tự nhiên và khoảng 40 - 45% tham gia vào các tour
du lịch tham quan - sinh thái nhân văn [8].
Tổng hợp các điều kiện và chỉ cần nhìn từ khía cạnh đa dạng văn hóa, từ lợi thế của sự
khác biệt, Việt Nam có đầy đủ tiềm năng là điểm đến của thiên niên kỷ mới, là vẻ đẹp bất tận.
Vấn đề là làm thế nào để khai thác thật hiệu quả vốn văn hóa trong hoạt động du lịch theo
hướng phát triển bền vững để du lịch Việt Nam, trong đó du lịch văn hóa không chỉ là ngành
kinh tế mũi nhọn mà còn là con đường để giao lưu, tiếp biến văn hóa năng động trong bối cảnh toàn cầu hóa
2 Lợi thế từ tiềm năng của du lịch Việt Nam
Trang 3Việt Nam là đất nước có tiềm năng du lịch văn hóa “khổng lồ” Không chỉ là điều kiện
mà là lợi thế văn hóa xuất phát từ những đặc điểm văn hóa nổi bật của Việt Nam
Về cảnh quan, Việt Nam là một đất nước được kiến tạo rất đặc biệt: “lưng” thì dựa vào
lục địa, “mặt” thì hướng ra biển Đông Hệ thống núi non trùng điệp, với Hoàng Liên Sơn hùng
vĩ, nổi bật lên là đỉnh Phanxipang – đỉnh núi được ví như nóc nhà Đông Dương Hệ thống dãy
núi Trường Sơn chạy dọc phía Tây miền Trung đến Cao Nguyên như một con Rồng uốn lượn
Ở biển Đông cũng có một mê cung núi vô cùng tráng lệ, vừa được tôn vinh là một trong bảy
kỳ quan thiên nhiên của thế giới Sông ngòi dày đặc, với rừng, thác, hồ, sông, suối phủ khắp
cả nước Tất cả tạo nên một cảnh quan văn hóa đa dạng của vùng bán đảo đặc trưng thuộc khu vực nhiệt đới ẩm gió mùa hình thành nên nhiều di sản thiên nhiên, văn hóa kỳ thú
Về mặt cấu trúc, Việt Nam là một quốc gia đa tộc người với 54 dân tộc, các tộc người
đều có đặc trưng văn hóa riêng, tạo nên một bức khảm văn hóa đa sắc màu, thống nhất trong
đa dạng Nhiều di sản văn hóa Việt Nam mang đậm dấu ấn đóng góp của văn hóa đa tộc người được công nhận là di sản văn hóa thế giới (Kinh thành Huế, Phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên…)
Về văn hóa – lịch sử: Việt Nam có một truyền thống văn hóa – lịch sử đặc thù mà đối
với du khách, đấy là truyền thống vừa đặc sắc vừa chứa đầy nghịch lý cần khám phá: một nền
văn hóa đa dạng uyển chuyển, dung hòa, sáng tạo và giữ vững được bản sắc trong những điều
kiện tiếp xúc văn hóa hầu hết là không bình thường; một đất nước, một dân tộc nhỏ bé nhưng phải đối diện với những thử thách to lớn và làm nên những kỳ tích thật vĩ đại trong chiến tranh chống Nguyên - Mông, chống Minh - Thanh, chống Pháp, chống Mỹ… Một pho lịch sử như thế khó có thể kể hết về những lợi thế của Việt Nam trong việc tựa vào văn hóa – lịch sử để phát triển du lịch, để thu hút khách du lịch đến Việt Nam
Về mặt địa – văn hóa, tức là khai thác những giá trị địa - văn hóa, du lịch văn hóa theo
chiều ngang, theo không gian có tính vùng miền Việt Nam còn có các vùng đặc trưng văn hóa
như: Miền núi và trung du Bắc bộ đặc sắc bởi đa dạng văn hóa Việt cổ; Đồng bằng sông Hồng
có văn hóa lúa nước; Bắc Trung bộ có cố đô, văn hóa cung đình; Duyên hải Nam Trung bộ có
bãi biển đẹp và văn hóa Sa Huỳnh; Tây Nguyên có văn hóa Cà phê; Đông Nam bộ có văn hóa
Óc eo; Đồng bằng sông Cửu Long có văn hóa sông nước miệt vườn Các thương hiệu sản phẩm, doanh nghiệp, vùng du lịch, địa danh nổi tiếng sẽ tổng hòa tạo dựng lên thương hiệu
điểm đến quốc gia Việt Nam Ở Việt Nam, nhiều hoạt động du lịch văn hóa được tổ chức dựa
trên những đặc điểm của vùng miền Chương trình Lễ hội Đất Phương Nam (Lễ hội văn hóa
dân gian vùng Đồng bằng Nam bộ), Du lịch Điện Biên (Lễ hội văn hóa Tây Bắc kết hợp với
sự kiện chính trị: 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ), Con đường Di sản miền Trung (Lễ hội
Trang 4dân gian kết hợp tham quan những di sản văn hóa được UNESCO công nhận) đều là những hoạt động của du lịch văn hóa, thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước
3 Lợi thế từ sự đa dạng về loại hình văn hóa:
Chúng ta dùng văn hóa để giúp cho sản phẩm du lịch Việt Nam vốn đã phong phú về chủng loại thêm hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước, ta có thể phân ra các loại hình du lịch văn hóa tiêu biểu như sau:
Thứ nhất: Du lịch văn hóa - lịch sử, gồm tất cả những chuyến du lịch thăm lại những
khu di tích lịch sử của vùng, thăm những ngôi nhà của các anh hùng lịch sử dân tộc, tham
quan nơi làm việc của các vĩ nhân Theo thống kê năm 2004, chỉ tính riêng về các di tích,
trong số khoảng 40.000 di tích là các đình chùa, lăng, miếu trong đó có 2741 di tích, thắng cảnh được xếp hạng quốc gia gồm có 1322 di tích lịch sử, 1263 di tích kiến trúc nghệ thuật, 54
di tích khảo cổ và 102 di tích thắng cảnh Du khách còn có thể thăm viếng 117 bảo tàng lịch
sử văn hóa, trong đó có những bảo tàng quan trọng như: Bảo tàng Dân tộc học, Bảo tàng lịch
sử Việt Nam, Bảo tàng văn hóa Chăm ở Đà Nẵng… Mỗi di tích có một lý lịch riêng với biết bao nhiêu câu chuyện liên quan cùng các nhân chứng, kỷ vật Tất cả những cái đó nếu được khai thác tốt sẽ trở thành những sản phẩm du lịch đáng kể Trên khắp đất nước từ Bắc chí Nam không thiếu những địa danh có thể làm du lịch lịch sử văn hóa Ở loại hình du lịch này ta còn thấy việc tham quan tìm hiểu các di tích danh nhân có khá nhiều trên khắp ba miền Bắc, Trung
và Nam bộ Những Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Nguyễn Du, Nguyễn Trung Trực, Thủ Khoa Huân, Võ Trường Toản, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thị Định… đều có các di tích và
kèm theo đó là lịch sử phong phú của các di tích đó
Nếu so với các nước trong khu vực và thế giới, thì chừng ấy về chủng loại sản phẩm du lịch và các giá trị đang có thì phải được xếp là loại “giàu có” Vấn đề, chúng ta phải làm gì để khai thác hiệu quả “gia tài” đó thật bài bản và chuyên nghiệp
Thứ hai: Du lịch văn hóa di sản, là sản phẩm lấy những giá trị văn hóa, lịch sử có trong
di sản để cho khách thưởng thức Một đất nước được vinh danh nhiều di sản, nó là “tấm giấy
thông hành” về trình độ và bề dày văn hóa – văn minh của dân tộc đó Đến nay, Việt Nam đã
có 7 di tích được UNESCO công nhận là Di sản thế giới gồm: Hai Di sản thiên nhiên thế
giới: Vịnh Hạ Long, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; Năm Di sản văn hóa thế giới
gồm: Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố Cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, Khu di tích trung tâm
Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ Các danh hiệu khác cũng được công nhận là di sản
thế giới như: Sáu di sản văn hóa kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể gồm: Nhã nhạc cung đình
Huế, Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên, Dân ca quan họ Bắc Giang và Bắc Ninh,
Ca Trù, hát Xoan Ba Di sản tư liệu thế giới gồm: Mộc bản triều Nguyễn, 82 Bia tiến sĩ Văn
Trang 5Miếu Thăng Long, Kho mộc bản kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang) Hội Gióng ở Phù
Đổng và đền Sóc, được công nhận là Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại Cao nguyên
Đá Đồng Văn được công nhận là Công viên địa chất toàn cầu Tương lai, danh sách các di
sản thế giới của Việt Nam sẽ còn tiếp tục được bổ sung
Các danh hiệu di sản thế giới bảo đảm là một thương hiệu tốt quảng bá cho du lịch văn hóa Việt Nam phát triển Và trong thực tế những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành điểm
đến của nhiều du khách nước ngoài Có nhiều lý do để Việt Nam thu hút được nhiều du khách, trong đó phải kể đến sự đóng góp lớn của những di sản thiên nhiên và văn hóa thế giới tại Việt
Nam
Thứ ba: về loại hình du lịch văn hóa cảm xúc, là những sản phẩm khai thác các đặc tính
thẩm mỹ phi vật thể thông qua các giác quan như: màu sắc, âm thanh, ánh sáng, hương vị, tiếng động những thành tố tạo thành cái cội nguồn văn hóa của vùng, dân tộc hay quốc gia Những thành tố này sẽ tạo nên một vùng cảm xúc mạnh mẽ đối với du khách và để lại cho họ những kí ức đẹp về chuyến đi Về loại hình du lịch văn hóa này chúng ta có Nhã nhạc cung
đình Huế, Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên, Dân ca quan họ Bắc Giang và Bắc
Ninh, Ca trù, Hát Xoan, được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa kiệt tác truyền khẩu phi vật thể Ngoài ra, nghệ thuật múa Rối nước Việt Nam đã có được thương hiệu du lịch của mình
Thứ tư: Du lịch văn hóa sự kiện và lễ hội, là những sản phẩm du lịch tận dụng sự kiện
và lễ hội để xây dựng chương trình tour sao cho khách du lịch có thể trải nghiệm và hòa mình vào không khí của lễ hội một cách hợp lý nhất Ở Việt Nam, lễ hội đã trở thành truyền thống
và từ lâu là một phần không thể thiếu trong đời sống nhân dân Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thì nước ta hiện có hơn 8.000 lễ hội trong năm Với gần 8.000 lễ hội
lớn nhỏ, Việt Nam được ví như đất nước của lễ hội Đây không chỉ là một kho tàng di sản văn
hóa quý giá đối với mỗi người dân Việt Nam mà còn có sức hút rất lớn đối với tất cả những ai
muốn tìm hiểu về văn hóa, phong tục, tập quán của người Việt Vấn đề là kèm theo các lễ hội
là những nghi thức tín ngưỡng, các đám rước nhiều màu sắc, nhiều phong tục khác nhau và
đặc biệt là các sinh hoạt văn hoá nghệ thuật xung quanh nó như múa bóng rỗi, hát bội và các
loại hình diễn xướng khác Bên cạnh đó là những vui chơi phong tục, trò chơi, ca cải lương,
hò, đờn ca tài tử… Một giá trị to lớn khác và cũng là những sản phẩm du lịch hết sức thú vị,
đó là các sản phẩm của văn hoá ẩm thực mang sắc thái địa phương, hàng hóa, quà đặc sản của
các vùng
Thứ năm: Du lịch văn hóa nghệ thuật ẩm thực, là sản phẩm được xây dựng trên cơ sở
khai thác những nét tinh hoa ẩm thực truyền thống của vùng hoặc quốc gia tạo cho khách cơ hội nghiên cứu, thưởng thức những món ăn đặc sản truyền thống Văn hóa ẩm thực đóng vai
Trang 6trò quan trọng trong việc phát triển du lịch Trong hội thảo Marketing tại Thành phố Hồ Chí
Minh, ông Philp Kotler, người được coi là một trong những nhà sáng lập trường phái
marketing hiện đại của thế giới đã gợi ý: “Việt Nam nên trở thành bếp ăn của thế giới” Điều này có lẽ xuất phát từ việc các món ăn Việt Nam được rất nhiều người nước ngoài yêu thích Theo lời BS Nguyễn Khắc Viện có ba nghệ thuật ẩm thực được ưa chuộng trên thế giới: Hoa
– Pháp – Việt Một giáo sư Mỹ nhận định: “Văn hóa ẩm thực Việt Nam có cái gì đó phảng
phất Hoa, có cái gì đó phảng phất Pháp song Nó vẫn khác Hoa, Pháp và đứng vào quãng giữa
với nhiều món ăn, món quà dân tộc, dân gian” [4, tr404] Thực vậy, món ăn của Việt Nam ít dầu, mỡ hơn món ăn Trung Quốc, ít cay hơn món ăn của Thái Lan và Hàn Quốc, ít thịt hơn
các món ăn của châu Âu vừa ngon vừa lành, vừa ít mỡ, ít thịt, nhiều rau củ quả, vừa cân bằng
các chất, các vị sao có lợi cho sức khỏe: ví như món có hơi nhiều thịt, mỡ thì ăn nhiều hành tiêu mỡ, ăn cùng với rau đỡ ngán; món ăn ướp tỏi hay ăn thêm tỏi để trừ khuẩn, lợi tim mạch, ngừa ung thư; món ăn có loại thịt trắng như gà, thịt thỏ hay có khoai, bí ngô, bí đao thì không
sợ bệnh gút; món ăn có khế, chuối chát, nhiều loại húng thì ngừa dị ứng Nguyên liệu và thực phẩm chế biến các món ăn rất phong phú, đa dạng và đều là sản vật của thiên nhiên Ngoài ra, mỗi miền, mỗi vùng quê có những món ăn đặc sản do quy trình chế biến và kết hợp gia vị để tạo ra món ăn độc đáo, hấp dẫn Ẩm thực Việt Nam có đầy đủ thế mạnh để tạo nên những
thương hiệu nổi tiếng trên thế giới, nhưng chúng ta chưa khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên
này để thành công như các nước châu Âu hay Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan…Vì vậy, một lần nữa cần khẳng định: có một nền ẩm thực Việt Nam cần giới thiệu với thế giới
Thứ sáu: Du lịch văn hóa làng nghề truyền thống, là sản phẩm du lịch khai thác các giá
trị của làng nghề truyền thống, tạo cho khách cơ hội giao lưu học hỏi cách làm và mua những sản phẩm ấy Theo thống kê chưa đầy đủ, cả nước ta hiện có 2.900 làng nghề Và đây được xem là một đặc sản của du lịch Việt Ngoài những lợi thế như cảnh quan thiên nhiên, vị trí địa
lý, nét văn hoá đặc sắc, các làng nghề truyền thống còn có sức hút đặc biệt bởi mỗi làng lại
gắn với một vùng văn hoá hay một hệ thống di tích PGS.TS Phạm Trung Lương, Viện Nghiên
cứu phát triển du lịch làng nghề nhận định: “Làng nghề truyền thống được xem như một dạng
tài nguyên du lịch nhân văn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Bởi các sản phẩm du lịch làng nghề luôn bao hàm trong nó cả những giá trị vật thể và phi vật thể” Và “Du lịch làng nghề là loại hình du lịch văn hoá tổng hợp đưa du khách tới tham quan, thẩm nhận các giá trị văn hoá
và mua sắm những hàng hoá đặc trưng của các làng nghề truyền thống trên khắp miền đất
nước” Phát triển du lịch qua các làng nghề là một hướng đi đúng, bởi không chỉ tạo nên sự đa
dạng cho các tour du lịch; quảng bá văn hóa Việt, mà còn là cách thức giới thiệu, tạo lập thị
trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề
Trang 7Thứ bảy: Du lịch văn hóa biển đảo Việt Nam, là sản phẩm du lịch dựa vào tài nguyên
biển như bãi biển, vịnh và các đảo ven bờ để du khách thư giản, nghỉ dưỡng, giải trí biển Việt Nam là đất nước bán đảo với 3.200 km bờ biển và trên 4000 hòn đảo ven bờ và hệ thống quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Ngoài tiềm năng tự nhiên, biển đảo Việt Nam còn gắn liền với các trung tâm văn hóa của vùng tại các đô thị ven biển, các lễ hội truyền thống như lễ hội Tháp Bà Ponaga, lễ hội Nghinh Ông, lễ hội cầu ngư, lễ hội Katê… Gắn với làng nghề truyền thống và các di sản vật thể và phi vật thể khác tạo nên quần thể tài nguyên du lịch tự nhiên
-nhân văn vô cùng phong phú, hấp dẫn, đặc sắc riêng có của vùng có sức hấp dẫn và thu hút
khách du lịch Hơn thế, biển đảo Việt Nam còn gắn liền với lịch sử phát triển của dân tộc, những dấu ấn thương mại biển Đông có từ thế kỷ XVI – XVIII, những trận đánh hào hùng từ các cửa biển, con đường huyền thoại Hồ Chí Minh trên biển Đông trong thế kỷ XX, Côn đảo
đang được đề cử là di sản văn hóa thế giới… Các giá trị lịch sử - văn hóa gắn liền với những
đặc trưng tự nhiên nổi bật như: Các bãi biển nơi đây có nước biển trong, xanh, sạch và ấm
quanh năm; bãi biển dài, cát trắng, mịn và đẹp như Non Nước, Cửa Đại, Mỹ Khê, Sa Huỳnh,
Quy Nhơn, Đại Lãnh, Vân Phong, Nha Trang, Ninh Chữ, Cà Ná, Mũi Né; Khí hậu nhiệt đới,
ôn hòa, nhiệt độ ấm áp quanh năm, bãi biển thoải, nền chắc và nước trong; Hệ thống đảo gần
bờ với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, không khí trong lành, các bãi biển trên đảo đặc biệt
giữ được vẻ nguyên sơ vì vậy có giá trị đặc biệt đối với du lịch nghỉ dưỡng, giải trí và thể thao
biển; Các đảo ven bờ có diện tích đủ lớn và điều kiện có thể phát triển du lịch như bán đảo
Sơn Trà (Đà Nẵng), Cù Lao chàm (Quảng Nam), Lý Sơn (Quảng Ngãi), Hòn Tre, Hòn Tằm
(Khánh Hòa), Phú Quý (Bình Thuận) Hệ thống vũng vịnh như vịnh Quy Nhơn, Xuân Đài,
Nha Trang, Vân Phong là nơi hội tụ không gian biển giao thoa với đời sống văn hóa ven biển
tạo nên sức hấp dẫn đặc trưng của mỗi điểm du lịch Đó là những lợi thế bất tận
Như vậy, Việt Nam là một nước có điều kiện và tiềm năng phát triển du lịch văn hóa với
những ưu thế về các giá trị văn hóa “đồ sộ”: sự đa dạng về lịch sử, đa tôn giáo, đa dân tộc, một
môi trường an ninh – chính trị ổn định Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững của du
lịch nói riêng và công cuộc phát triển kinh tế xã hội của nước ta nói chung, du lịch văn hóa là loại hình cần được đẩy mạnh phát triển trên cơ sở khai thác hợp lý các thế mạnh tiềm năng của tài nguyên du lịch Việt Nam
4 Lợi thế từ các giải pháp để khai thác phát triển.
Lợi thế ở các giải pháp phát triển tức là du lịch nói chung, du lịch văn hóa nói riêng có
được sự quan tâm của Nhà nước, có mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp đến mọi ngành nghề và
toàn xã hội Đó là một ưu thế không phải đối tượng kinh doanh nào cũng có thể được Tôi có thể nêu khái quát như sau:
Trang 8Thứ nhất: Du lịch có mối quan hệ với CÁC NGÀNH KHOA HỌC (Lịch sử, địa lý, văn
hóa…) điển hình như văn hóa du lịch Bởi “Văn hóa Du lịch là khoa học nghiên cứu, khai
thác các giá trị văn hóa để phát triển du lịch [6] Văn hóa Du lịch chính là quá trình thẩm
nhận những giá trị văn hóa Việt Nam đối với mọi đối tượng du khách khác nhau Văn hóa Du lịch giúp người kinh doanh du lịch khai thác những giá trị văn hóa trong kinh doanh, trong du lịch văn hóa Như vậy các ngành khoa học có mối liên hệ hỗ trợ, thúc đẩy cho du lịch văn hóa phát triển
Thứ hai: Gắn bó mật thiết với GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO Tức đào tạo nguồn nhân lực có
tri thức du lịch Nguồn nhân lực du lịch đang được đầu tư thích đáng, đến nay đã có 11 trường
Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp về du lịch do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trực tiếp
quản lý và trên 60 trường đại học, cao đẳng, trung cấp có tham gia đào tạo du lịch
Du lịch là một lĩnh vực đặc thù Người làm công tác du lịch, tuy gắn với một chuyên ngành cụ thể, cũng cần có kiến thức phong phú, tổng hợp về các điểm đến, cả về không gian
văn hóa lẫn thời gian văn hóa Những kiến thức cơ bản về tính thống nhất trong đa dạng của văn hóa, về những đặc điểm của điểm du lịch từ góc nhìn sử văn hóa, địa văn hóa và địa
-chính trị cần được chú trọng đặc biệt Trong bối cảnh toàn cầu hóa, người làm công tác du lịch phải hội đủ cả kiến thức, kỹ năng và trình độ ngoại ngữ, trong đó việc khai thác những khía cạnh chiều sâu của lịch sử văn hóa như truyền thống triết học, văn học nghệ thuật, quan niệm
nhân sinh, đặc thù lịch sử cũng như những đặc sắc của một vùng đất nhìn từ khía cạnh sinh
thái – nhân văn có ý nghĩa đặc biệt Ví dụ, các hướng dẫn viên du lịch trong quá trình hướng dẫn du lịch, các hướng dẫn viên cũng là những người sẽ góp phần quan trọng trong việc tạo dựng những sản phẩm du lịch tưởng như vô hình thông qua các kỹ năng tác nghiệp của mình
Dưới góc độ này, các hướng dẫn viên du lịch là những người góp phần quan trọng trong việc
xây dựng các sản phẩm du lịch có chất lượng đưa tới phục vụ du khách Thông qua trình độ và nhiệt huyết của hướng dẫn viên, các tuyến điểm tham quan du lịch được khai mở và sống dậy
dưới những góc nhìn khác, đem đến cho du khách cái nhìn sống động về những công trình,
hiện vật tưởng như vô tri, vô giác
Thứ ba: LIÊN QUAN ĐẾN CƠ SỞ HẠ TẦNG - GIAO THÔNG Yếu tố hạ tầng cơ sở,
giao thông chiếm vị trí rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước nói chung, lĩnh vực du lịch nói riêng Tuy nhiên, mấu chốt phải có sự xã hội hóa, tức Nhà nước chỉ đưa ra các cơ chế chính sách, lập ra quy hoạch hoặc có thể hỗ trợ một phần kinh phí các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm, còn lại phải kêu gọi nhà đầu tư rót vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng Một trong những
đặc điểm của du lịch văn hóa là sự độc lập của vùng địa phương trong việc phát triển du lịch
Ở Việt Nam, Huế và Quảng Nam - Đà Nẵng là ba đơn vị điển hình có chiến lược phát triển du
lịch tự chủ, nên thành công về du lịch văn hóa rất rõ nét Tự tìm hướng đi, tự đầu tư và kêu gọi
Trang 9đầu tư là sự linh hoạt trong hoạt động du lịch mà các địa phương khác cần học tập ba mô hình
nói trên
Thứ tư: VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ Sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với phát
triển du lịch thể hiện qua các Nghị quyết các kỳ Đại hội đảng lần thứ VII, VIII, IX, X và XI, Chỉ thị của Ban Bí Thư, Nghị quyết của Chính phủ Qua đó du lịch được nhận thức đúng hơn với vai trò là ngành kinh tế quan trọng của đất nước Đặc biệt từ 1999 với sự ra đời của Pháp Lệnh Du lịch và đến 2005 là Luật Du lịch đã đi vào cuộc sống Và để đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa đòi hỏi phải có sự chỉ đạo, sự phối kết hợp đồng bộ đối với chiến lược phát triển
du lịch thể hiện ở 3 lĩnh vực chủ yếu: chủ trương đường lối chính sách của Nhà nước, sự quản
lý điều hành của chính quyền các cấp và sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương Đồng
thời các cấp chính quyền phải tiến hành quy hoạch tổng thể phát triển du lịch, khai thác và phát huy các giá trị văn hóa nhằm đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, tạo ra sản phẩm độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, thể hiện nét văn hóa đa dạng nhiều màu sắc của một quốc gia đa chủng tộc, đa tôn giáo và có bề dày lịch sử hàng ngàn năm
Thứ năm: GẮN BÓ VỚI CỘNG ĐỒNG Tôi đặc biệt quan tâm đến mối quan hệ giữa du
lịch với cộng đồng Bởi lẽ, “hàng xóm” của các di sản chính là cộng đồng, là cư dân sống xung quanh các di tích, di sản Gần đây, khách du lịch, người làm du lịch có quan niệm ghép ngành du lịch Việt Nam với bốn chữ B (Bụi, Bẩn, Bực, Buồn) Vấn đề 4B là thực trạng của du lịch Việt Nam, ai đã đi du lịch một lần cùng đều nhận thấy rõ điều này: Bẩn ở môi trường, ở
vệ sinh an toàn thực phẩm; Bụi ở khắp mọi nơi; Bực vì nạn đeo bám để bán hàng; Buồn vì không biết chơi và giải trí ở đâu Nếu không có giải pháp khắc phục được những “vấn đề
thường ngày này” hiện trạng du khách “không đến lần thứ hai”, “nói xấu du lịch Việt Nam” tác động không nhỏ đến sự phát triển của du lịch Do đó, cần có chiến lược giáo dục văn hóa ứng xử du lịch đến với cộng đồng và đưa cộng đồng trở thành một nguồn lực thúc đẩy du lịch
phát triển
Tóm lại, Du lịch văn hóa là xu hướng phát triển của Việt Nam Việt Nam có một “gia tài” văn
hóa đồ sộ để tạo ra cái hồn cho sản phẩm du lịch văn hóa của mình Nếu khai thác hiệu quả du
lịch văn hóa, chúng ta sẽ giải quyết được vấn đề đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm
du lịch phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước khi du lịch được xem là một ngành kinh tế mũi nhọn Và lớn hơn là đưa đến chiến lược xây dựng một ngành công nghiệp du lịch văn hóa tại Việt Nam để làm đòn bẩy cho sự phát triển kinh tế du lịch của cả nước Xin nêu lên nhận
định làm cái kết cho bài viết “Chúng ta có thể thấy rằng trong bất cứ địa hạt nào của văn hoá,
đạo đức đến trình diễn, du lịch đều xuất phát từ truyền thống Vì vậy, chúng ta không tận dụng được cái mạch truyền thống ấy thì chẳng khác tự trói tay, trói chân mình Cái có sức hút lâu
bền, thu hút đặc biệt du khách nước ngoài chính là bản sắc văn hóa nội tại ở mỗi miền”.
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Vũ Ngọc Khánh, Vũ Thụy An, Lễ hội Việt Nam, Nxb Thanh niên, H, 2007
2 Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hóa dân tộc, Nxb Tp Hồ Chí Minh
3 Lê Ngọc Trà, Văn hóa Việt Nam Đặc trưng và cách tiếp cận, Nxb Giáo dục, H, 2007
4 Trần Quốc Vượng, Văn hóa Việt Nam Tìm tòi và suy ngẫm, Nxb Văn hóa dân tộc, Tạp
chí văn hóa nghệ thuật, H, 2000
5 Du lịch bao giờ cũng là văn hóa,
http://dulich.tuoitre.vn/Index.aspx?ArticleID=226591$ChannelID=100
6 Dương Văn Sáu: “Văn hoá du lịch” - sản phẩm của văn hoá Việt Nam trong tiến trình hội nhập, toàn cầu hoá hiện nay”,
http://www.ajc.edu.vn/Desktopdefault.aspx?tabit=174$ItemID=853
7 Du lịch văn hóa: Xu thế mới của Việt Nam, http://vietbao.vn/Kinh-te/Du-lich-van-hoa-Xu-the-moi-cua-Viet-Nam/20158934/87/
8 Ths Lê Văn Minh, Du lịch sinh thái - tiềm năng và thế mạnh của du lịch Việt Nam,
http://www.itdr.org.vn/