Tìm Hiểu Vấn Đề Phát Triển Du Lịch Chợ Nổi Đồng Bằng Sông Cửu Long

Đến với ĐBSCL ngoài việc đi tham quan những di tích, danh lam, thắng cảnh hay ghé thăm những vườn trái cây du khách còn bị hấp dẫn bởi một loại hình du lịch đặc trưng của vùng sông nước

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÝ – DU LỊCH

       

NGUYỄN NGỌC DỄ

TÌM HIỂU VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHỢ NỔI

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH DU LỊCH

Cần Thơ, tháng 04/năm 2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÝ – DU LỊCH

       

NGUYỄN NGỌC DỄ MSSV: 6075748

TÌM HIỂU VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHỢ NỔI

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH DU LỊCH

Người hướng dẫn: TS ĐÀO NGỌC CẢNH

Cần Thơ, tháng 04/năm 2011

LỜI CẢM ƠN



Thắm thoát đã bốn năm trôi qua được học tập và trưởng thành dưới mái trường Đại học Cần Thơ, em đã được thầy cô truyền dạy những tri thức quý báu, cũng như những tình cảm thầy trò cao đẹp, những lời động viên an ủi, chỉ bảo tận tình,…mà quý thầy cô đã dành tặng đối với tất cả học sinh, sinh viên nói chung và đối với em nói riêng Tất cả những điều đó chính là động lực giúp em có thêm niềm tin và ý chí phấn đấu học tập đến ngày hôm nay

Hôm nay khi sắp phải rời xa ngôi trường, xa thầy cô, bạn bè để bước ra ngưỡng cửa mới của cuộc đời với nhiều tương lại tốt đẹp và cũng không ít những khó khăn đang chờ, em rất bồi hồi xúc động và nhiều lo sợ Nhưng em xin hứa sẽ có gắng hết mình để không phụ những tấm lòng của thầy cô đã dành cho em

Nhân đây em muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến quý thầy cô trong Bộ môn lịch sử - Địa lý và Du lịch, Khoa Khoa học - Xã hội và Nhân văn của trường Đại Học Cần Thơ, cảm ơn các bạn ở lớp cử nhân du lịch K33 đã nhiệt tình giúp đỡ em trong

thời gian thực hiện đề tài

Ngoài ra em còn muốn gửi lời cảm ơn đến Trung tâm học liệu trường Đại học Cần Thơ, thư viện khoa Sư phạm, thư viện thành phố Cần Thơ, Sở văn hóa thể thao và du lịch các tỉnh Cần Thơ, Tiền Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, đã hổ trợ cho em những tư liệu liên quan giúp em thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn thầy Đào Ngọc Cảnh đã rất tận tình và chu

đáo hướng dẫn em thực hiện và hoàn thành đề tài một cách tốt nhất

Do thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài khá ngắn, cũng như về mặt kiến thức của em còn nhiều hạn chế nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những sự đóng góp ý kiến quý báu, nhiệt tình của quý thầy cô cùng các bạn đọc nhằm góp phần làm cho đề tài của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Ngọc Dễ

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

- ASEAN : (Association of Southeast Asia Nations) Hiệp hội các Quốc gia Đông

Nam Á

- ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long

- GDP : (Gross Domestic Product) Tổng sản phẩm nội địa hay tổng sản phẩm

quốc nội

- HDV : Hướng dẫn viên

- MICE : (Meeting Incentive Conference Event) Là loại hình du lịch kết hợp

hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện, du lịch khen thưởng của các công ty cho nhân viên, đối tác

- NXB : Nhà xuất bản

- PTTH : Phát thanh truyền hình

- TNDL : Tài nguyên du lịch

- TNDLTN : Tài nguyên du lịch tự nhiên

- TNDLNV : Tài nguyên du lịch nhân văn

- TP : Thành phố

- TTATGT : Trật tự an toàn giao thông

- VH-TT& DL : Văn hóa thể thao và Du lịch

DANH MỤC BẢNG

- Bảng 1 Diện tích và dân số các tỉnh, thành ĐBSCL (trang 22)

- Bảng 2 Bảng tổng hợp các chợ nổi ĐBSCL (trang 28)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Trang

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 1

4 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ 1

5 QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU 2

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Du lịch và chức năng của du lịch 4

1.1.1 Khái niệm du lịch 4

1.1.2 Các chức năng của du lịch 4

1.2 Các loại hình du lịch 6

1.2.1 Theo nhu cầu của khách du lịch 6

1.2.2 Theo phạm vi lãnh thổ 7

1.2.3 Theo vị trí địa lý của các cơ sở du lịch 7

1.2.4 Theo việc sử dụng các phương tiện giao thông 7

1.2.5 Theo thời gian cuộc hành trình 8

1.2.6 Theo lứa tuổi 8

1.2.7 Theo hình thức tổ chức 8

1.3 Tài nguyên du lịch 9

1.3.1 Khái niệm tài nguyên du lịch 9

1.3.2 Phân loại tài nguyên du lịch 9

1.3.3 Vai trò của tài nguyên du lịch trong việc phát triển du lịch 10

1.4 Chợ nổi và vấn đề phát triển du lịch 11

1.4.1 Khái niệm chợ nổi 11

1.4.2 Đặc điểm của chợ nổi ở đòng bằng sông Cửu Long 11

1.4.3 Vai trò của chợ nổi trong phát triển du lịch 18

Chương 2 CHỢ NỔI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG VÀ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH 20

2.1 Khái quát về Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) 20

2.1.1 Vị trí địa lý 20

2.1.2. Lịch sử khai phá và phát triển của vùng ĐBSCL 20

2.1.3 Đặc điểm tự nhiên 21

2.1.4 Đặc điểm kinh tế - xã hội 22

2.2 Chợ nổi Đồng bằng sông Cửu Long 24

2.2.1 Giới thiệu chung về chợ nổi ĐBSCL 24

2.2.2 Một số chợ nổi tiêu biểu và có ý nghĩa trong hoạt động du lịch 25

2.3 Các nhân tố ảnh hướng đến sự phát triển du lịch chợ nổi 33

2.3.1 Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch chợ nổi 33

2.3.2 Cơ sở vật chất phục vụ du lịch chợ nổi 34

2.3.3 Các nhân tố khác 35

2.4 Tiềm năng du lịch của chợ nổi ĐBSCL 35

Chương 3 HIỆN TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CHỢ NỔI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG 38

3.1 Hiện trạng phát triển du lịch ĐBSCL 38

3.1.1 Tình hình chung về hiện trạng phát triển du lịch ĐBSCL 38

3.1.2 Đánh giá chung về hiện trạng phát triển du lịch ĐBSCL 45

3.2 Hiện trạng phát triển du lịch tại các chợ nổi 45

3.2.1 Hiện trạng khách du lịch 45

3.2.2 Hiện trạng các dịch vụ ở chợ nổi ĐBSCL 47

3.2.3 Hiện trạng hoạt động các chợ nổi chủ yếu 48

3.2.4 Đánh giá chung 52

3.3 Định hướng phát triển du lịch chợ nổi ĐBSCL 57

3.3.1 Định hướng chung phát triển du lịch ĐBSCL 57

3.3.2 Định hướng phát triển du lịch chợ nổi ở 58

3.5 Các giải pháp phát triển 62

3.5.1 Giải pháp về quy hoạch 62

3.5.2 Giải pháp về tổ chức hoạt động 62

3.5.3 Giải pháp về vốn 63

3.5.4 Giải pháp về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 63

3.5.5 Giải pháp về tuyên truyền và quảng bá du lịch 64

PHẦN KẾT LUẬN 1 Kết quả đạt được 66

2 Ý kiến đề xuất 67

3 Hướng nghiên cứu tiếp theo 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 70

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Được sự ưu đãi của thiên nhiên ĐBSCL từ lâu nổi tiếng là vùng đất trù phú với

hệ thống kênh rạch chằng chịt và những vườn cây ăn trái tươi tốt Tất cả những điều kiện đó đã tạo cho ĐBSCL có những tiềm năng lớn để phát triển du lịch Đến với ĐBSCL ngoài việc đi tham quan những di tích, danh lam, thắng cảnh hay ghé thăm những vườn trái cây du khách còn bị hấp dẫn bởi một loại hình du lịch đặc trưng của vùng sông nước miền Tây đó là du lịch chợ nổi So với những loại hình du lịch khác

du lịch chợ nổi được xem là một trong những sản phẩm du lịch độc đáo của vùng, nó

đã và đang rất thu hút khách du lịch Loại hình du lịch chợ nổi đang có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai

Nhưng bên cạnh sự phát triển đó vẫn còn những mặt hạn chế, trong công tác quản lý, ô nhiễm môi trường và những vẫn đề khác cần được quan tâm Dựa trên những cơ sở đó em quyết định thực hiện đề tài luận văn “Tìm hiểu vấn đề phát triển du lịch chợ nổi ĐBSCL” để nhằm phân tích những tiềm năng, đánh giá những hiện trạng hoạt động du lịch chợ nổi và qua đó đưa ra những định hướng và giải pháp phát với mong muốn sẽ có một sự đóng góp nhỏ vào việc thúc đẩy du lịch chợ nổi phát triển

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của các chợ nổi ở ĐBSCL, các đặc trưng của chợ nổi và tiềm năng đối với du lịch

- Phân tích hiện trạng hoạt động du lịch tại các chợ nổi ở ĐBSCL

- Trên cơ sở đó đề ra một số định hướng và giải pháp phát triển du lịch chợ nổi

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là loại hình du lịch chợ nổi ở ĐBSCL Cụ thể hơn trong đề tài này em tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm của chợ nổi, tình hình hoạt động du lịch tại chợ nổi, xây dựng định hướng phát triển để du lịch chợ nổi thật

sự là một sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng ĐBSCL

4 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

So với những loại hình du lịch khác du lịch chợ nổi được đánh giá là một loại hình du lịch khá phát triển và nổi tiếng Bởi nó không chỉ thu hút khách du lịch về vẽ đẹp cảnh quan mà nó còn còn hấp dẫn khách ở nét đẹp văn hóa của người dân miệt vườn sông nước Cửu Long

Nhiều năm qua, ngoài hoạt động mua bán, chợ nổi còn là đối tượng tìm hiểu, phản ánh, nghiên cứu của nhiều cơ quan, nhiều giới, nhiều ngành Nghiên cứu chợ nổi miền Tây Nam Bộ có nhiều bài viết trên các bài báo, tạp chí hay các công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: phóng sự “Đời thương hồ” của hai nhà báo Quốc Việt và Tấn Đức thuộc đơn vị báo Tuổi Trẻ Phóng sự đi sâu tìm hiểu về

cuộc sống, những ước mơ, hi vọng cũng như những khó khăn nguy hiểm mà những người đã chọn nghiệp sông nước làm kế mưu sinh gặp phải

Năm 2002 ngành Văn Hóa Thông Tin – Bảo Tàng tỉnh Cần Thơ, thực hiện dự án chợ nổi Phụng Hiệp – Cần Thơ, với bài nghiên cứu khoa học và bộ phim tài liệu video dài 35 phút Cũng trong năm này, dịp Xuân Nhâm Ngọ, báo Gia Đình và Xã Hội có viết một trang khá dài mô tả từ chợ nổi xưa đến chợ nổi ngày nay Bài báo nhận xét:

“Chợ nổi miền Tây có nhiều nhưng nổi tiếng nhất là các chợ nổi Cái Răng, Phong Điền, Phụng Hiệp(Cần Thơ), Cái Bè(Tiền Giang), Gành Hào (Cà Mau)…” ở phần kết bài báo có một nhận xét khá sâu sắc: “Chợ nổi miền Tây Nam Bộ mang đậm chất thiên nhiên mộc mạc như thế, nên chợ không đơn thuần là nơi mua bán mà đã biến thành một địa chỉ văn hóa của vùng đất nơi đây” Hay như trong “Non nước Việt Nam – Sắc màu Nam Bộ” do nhà xuất bản Phương Đông ấn hành của tác giả Phạm Công Sơn với tiêu đề “Văn hóa chợ nổi”, tác giả cũng đã nêu những nhận xét khái quát về chợ nổi Cái Răng; bên cạnh đó là việc trích dẫn bài báo nhan đề “Chợ nổi – Hương sắc miền Tây” của tác giả Nguyễn Anh Thi Bài báo này là cách nhìn của chính tác giả về phong cách bán buôn của những người sống trên sông nước miền Tây Gần đây nhất là quyển sách “Chợ nổi đồng bằng Sông Cửu Long” của tác giả Nhâm Hùng Tuy nhiên, nhìn chung vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu cụ thể về du lịch chợ nổi vùng ĐBSCL mà chỉ là những bài viết nhận xét và đánh giá về chợ nổi Do đó để du lịch chợ nổi phát triển mạnh và bền vững hơn thì cần có những đề án cụ thể giúp cho loại hình du lịch này hoạt động đúng hướng ngày càng phát triển xứng với tiềm năng vốn có của nó Đứng ở gốc độ du lịch cũng đã những bài viết về về chợ nổi như trong quyển “Du lịch ba miền” của Bửu Ngôn cũng có giới thiệu về chợ nổi Hay trong quyển sách

“Non nước Việt Nam” của Tổng cục du lịch cũng có những trang viết giới thiệu về những chợ nổi Hoặc trong đề án phát triển du lịch ĐBSCL năm 2020 của Tổng cục du lịch đã từng đề cập đến loại hình du lịch chợ nổi và xem đây là một trong những loại hình du lịch đặc trưng của ĐBSCL Nhưng những nghiên cứu về loại hình du lịch nổi vẫn chưa thật sự chuyên sâu chỉ mang tính chất giới thiệu chung chung Du lịch chợ nổi là một trong những loại hình du lịch rất có tiềm năng, nó cần được quan tâm và phát huy những giá trị vốn có

5 QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu một cách tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình phát triển du lịch chợ nổi ĐBSCL

Phát triển du lịch chợ nổi miền Tây Nam Bộ nằm trong hệ thống phát triển du lịch chung của ĐBSCL

5.2 Quan điểm viễn cảnh

Là phương pháp cần có một tầm nhìn xa, trên cơ sở tìm hiểu, phân tích thực trạng vấn đề phát triển du lịch chợ nổi ĐBSCL đưa ra những định hướng cho tương lai

5.3 Quan điểm lãnh thổ

Quy hoạch phát triển du lịch chợ nổi đồng bằng Sông Cửu Long phải cụ thể trên từng lãnh thổ (thành phố, các tuyến, huyện) để thấy rõ mối liên hệ giữa các chợ nổi

này và các điểm du lịch khác trong tỉnh, vùng

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

6.1 Phương pháp thu thập và xử lý thông tin, tư liệu

Đây là phương pháp phổ biến được nhiều người sử dụng khi nghiên cứu đề tài, lập

kế hoạch dự án đầu tư…Trước khi đi khảo sát thực tế, với tác giả là quá trình sưu tầm tài liệu sách, báo, đĩa VCD, DVD, bài giảng ở các nơi như thư viện, nhà sách và cả ở bạn bè, người thân trên cơ sở đó phân tích và trình bày vấn đề bằng lập luận của mình

6.2 Phương pháp tiếp cận và phân tích hệ thống

Du lịch được xem là hệ thống, hình thành trên năm phân hệ khác nhau (phân hệ

du khách, phân hệ tài nguyên du lịch, phân hệ công trình kĩ thuật phục vụ du lịch, phân

hệ cán bộ công nhân viên du lịch, phân hệ điều hành quản lí du lịch) Phương pháp này giúp nhận thức được qui luật vận động của từng phân hệ và mối liên hệ nội tại giữa chúng để đưa ra các định hướng phát triển du lịch tối ưu

6.3 Phương pháp khảo sát thực địa

Đây là phương pháp nghiên cứu truyền thống có hiệu quả rất lớn trong việc thu thập trực tiếp số liệu thông tin ban đầu với độ tin cậy và chính xác cao trên địa bàn nghiên cứu Trong nghiên cứu khảo sát thực địa, gồm phương pháp quan sát trực tiếp

và khảo sát

6.4 Phương pháp bản đồ

Bản đồ là công cụ phản ánh những đặc điểm không gian sự phân bố các nguồn tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch, dòng chảy du khách Trên cơ sở đó giúp người sử dụng phân tích và phát hiện qui luật hoạt động của

hệ thống lãnh thổ du lịch để xác định phương hướng phát triển và tổ chức không gian

du lịch trong tương lai

du lịch là ngành kinh tế quan trọng

Tại điều 10 của Pháp lệnh Du lịch Việt Nam (1999), thuật ngữ “du lịch” được hiểu như sau: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”

Tóm lại: “Du lịch là một dạng hoạt động của cư dân trong thời gian rỗi liên quan đến sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghĩ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức – văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hoá”.(I.I Pirôgionic, 1985)

Thông qua hoạt động du lịch, đông đảo quần chúng nhân dân có điều kiện tiếp xúc với những thành tựu văn hoá phong phú và lâu đời của các dân tộc, từ đó tăng thêm lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết quốc tế, hình thành phẩm chất tốt đẹp như lòng yêu lao động, tình bạn… Điều đó quyết định sự phát triển cân đối về nhân cách của mỗi cá nhân trong toàn xã hội

1.1.2.2 Chức năng kinh tế

Chức năng này của du lịch thể hiện ở sự liên quan mật thiết với vai trò của con người như là lực lượng sản xuất chủ yếu của xã hội Hoạt động sản xuất là cơ sở tồn tại của xã hội Việc nghỉ ngơi, du lịch một cách tích cực và được tổ chức hợp lý sẽ đem lại những kết quả tốt đẹp Một mặt nó góp phần vào việc phục hồi sức khoẻ cũng như khả năng lao động và mặt khác đảm bảo tái sản xuất mở rộng lực lượng lao động với hiệu quả kinh tế rõ rệt

Ngoài ra chức năng kinh tế của du lịch còn thể hiện ở khía cạnh khác Đó là dịch

vụ du lịch, một ngành kinh tế độc đáo, ảnh hưởng đến cơ cấu ngành và cơ cấu lao động của nhiều ngành kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải, ngoại thương… và là cơ sở quan trọng, tạo đà cho nền kinh tế phát triển

1.1.2.3 Chức năng sinh thái

Tạo môi trường sống ổn định về mặt sinh thái Nghỉ ngơi du lịch là nhân tố có tác dụng kích thích việc bảo vệ, khôi phục và tối ưu hoá môi trường thiên nhiên bao quanh, bởi vì chính môi trường này có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ và hoạt động của con người

Việc đẩy mạnh hoạt động du lịch, tăng mức độ tập trung khách vào những vùng nhất định đòi hỏi phải tối ưu hoá quá trình sử dụng tự nhiên với mục đích du lịch Lúc này đòi hỏi con người phải tìm kiếm các hình thức bảo vệ tự nhiên, đảm bảo điều kiện

sử dụng nguồn tài nguyên một cách hợp lí

Giữa xã hội và môi trường trong lĩnh vực du lịch có mối quan hệ chặt chẽ Một mặt xã hội đảm bảo sự phát triển tối ưu của du lịch, nhưng mặt khác lại phải bảo vệ môi trường tự nhiên khỏi tác động phá hoại của các dòng khách du lịch và việc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch Như vậy, giữa du lịch và bảo vệ môi trường có mối liên quan gần gũi với nhau

1.1.2.4 Chức năng chính trị

Chức năng chính trị của du lịch được thể hiện ở vai trò to lớn của nó như một nhân tố hoà bình, đẩy mạnh các mối giao lưu quốc tế, mở rộng sự hiểu biết giữa các dân tộc Du lịch quốc tế làm cho con người sống ở các khu vực khác nhau hiểu biết và xích lại gần nhau Mỗi năm, hoạt động du lịch có những chủ đề khác nhau, như “Du lịch là giấy thông hành của hoà bình” (1967), “Du lịch không chỉ là quyền lợi, mà còn

là trách nhiệm của mỗi người” (1983)… kêu gọi hàng triệu người quí trọng lịch sử, văn hoá và truyền thống của các quốc gia, giáo dục lòng mến khách và trách nhiệm của chủ nhà đối với khách du lịch, tạo nên sự hiểu biết và tình hữu nghị giữa các dân tộc

1.2 CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH

Hoạt động du lịch có tính phong phú và đa dạng về loại hình Phụ thuộc vào các nhân tố khác nhau, dựa vào đặc điểm vị trí, phương tiện và mục đích, có thể chia thành các loại hình riêng biệt

1.2.1 Theo nhu cầu của khách du lịch

1.2.1.1 Du lịch chữa bệnh

Là hình thức đi du lịch để điều trị một căn bệnh nào đó về thể xác hay tinh thần Mục đích đi du lịch là vì sức khỏe Loại du lịch này gắn liền với việc chữa bệnh và nghỉ ngơi tại các trung tâm chữa bệnh (ví dụ như nguồn nước khoáng), các trung tâm được xây dựng bên các nguồn nước khoáng, có giá trị, giữa khung cảnh thiên nhiên và khí hậu thích hợp

Du lịch chữa bệnh còn có thể phân ra thành các loại khác nhau như chữa bệnh bằng khí hậu, bằng phương pháp thủy lý (tắm ngâm), bằng bùn, bằng hoa quả…

1.2.1.2 Du lịch nghỉ ngơi (giải trí)

Nảy sinh do nhu cầu cần phải nghỉ ngơi đẻ phục hồi thể lực và tinh thần cho con người Đây là loại hình du lịch có tác dụng giải trí, làm cho cuộc sống thêm đa dạng và tách con người ra khỏi công việc hàng ngày

1.2.1.3 Du lịch thể thao

Xuất hiện do lòng say mê thể thao Đây là hình thức du lịch gắn liền với sở thích của khách về một loại hình thể thao nào đó Du lịch thể thao có thể chia làm 2 loại: du lịch thể thao chủ động và du lịch thể thao bị động Du lịch thể thao chủ động bao gồm các chuyến đi du lịch và lưu trú để khách tham gia trực tiếp vào hoạt động thể thao, thí

dụ du lịch leo núi, du lịch săn bắn, du lịch câu cá và du lịch tham gia chơi các loại thể thao khác như bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, trượt tuyết… Du lịch thể thao bị động bao gồm những cuộc hành trình du lịch để xem các cuộc thi đấu thể thao, các cuộc diễu hành, các thế vận hội…

1.2.1.4 Du lịch văn hóa

Mục đích chính là nâng cao hiểu biết cho cá nhân, loại hình du lịch này thỏa mãn lòng ham hiểu biết và ham thích nâng cao văn hóa thông qua các chuyến đi du lịch đến những nơi lạ để tìm hiểu và nghiên cứu lịch sử, kiến trúc, kinh tế, chế độ xã hội, cuộc sống và phong tục tập quán của đất nước du lịch Loại hình du lịch này rất phát triển ở

Ai Cập, Hy Lạp và Italia…

1.2.1.5 Du lịch công vụ

Với mục đích chính là nhằm thực hiện nhiệm vụ công tác hoặc nghề nghiệp nào

đó Tham gia loại hình du lịch này là khách đi dự các cuộc hội nghị, kỷ niệm các ngày

lễ lớn, các cuộc gặp gỡ

1.2.1.6 Du lịch tôn giáo

Loại hình này thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng đặc biệt của những người theo các tôn giáo khác nhau Đây là loại hình du lịch lâu đời và rất phổ biến ở các nước tư bản Loại hình này có hai dạng : đi thăm nhà thờ, đền chùa vào ngày lễ và đi xưng tội

1.2.1.7 Du lịch thăm hỏi

Nảy sinh do nhu cầu giao tiếp xã hội, nhằm thăm hỏi bà con, họ hàng, bạn bè thân quen, đi dự lễ cưới, lễ tang…Hình thức du lịch này có ý nghĩa quan trọng đối với những nước có nhiều người sống ở nước ngoài

1.2.2 Theo phạm vi lãnh thổ

Căn cứ theo phạm vi lãnh thổ của chuyến du lịch mà phân chia thành du lịch quốc tế và du lịch nội địa

1.2.2.1 Du lịch trong nước (nội địa)

Được hiểu là chuyến đi của người du lịch từ chỗ này sang chỗ khác nhưng trong phạm vi đất nước mình, chi phí bằng tiền nước mình Điểm xuất phát và điểm đến đều nằm trong lãnh thổ của một đất nước

1.2.2.2 Du lịch quốc tế

Được hiểu là chuyến đi từ nước này sang nước khác Ở hình thức này, khách phải

đi qua biên giới và tiêu ngoại tệ ở nơi đến du lịch Du lịch quốc tế chia làm 2 loại : Du lịch chủ động và du lịch bị động Du lịch chủ động là nước này chủ động đón khách du lịch nước khác đến và tăng thêm thu nhập ngoại tệ Du lịch bị động là nước này gửi khách đi sang nước khác và phải mất một khoảng ngoại tệ Tất cả các nước đều muốn phát triển du lịch quốc tế chủ động hơn là du lịch quốc tế bị động

1.2.3 Theo vị trí địa lý của các cơ sở du lịch

1.2.3.1 Du lịch nghỉ biển

Là những cơ sở du lịch nằm ở vùng ven biển với mục đích đón khách tắm biển Trên phạm vi thế giới số khách du lịch lớn nhất là số khách đi nghỉ ở biển

1.2.3.2 Du lịch nghỉ núi

Là loại hình du lịch sẽ phát triển trong tương lai

1.2.4 Theo việc sử dụng các phương tiện giao thông

Có thể phân chia thành các loại sau :

1.2.4.1 Du lịch xe đạp

Là loại du lịch thường được tổ chức vào từ 1 đến 3 ngày vào cuối tuần sau những ngày làm việc căng thẳng, hoặc tổ chức trong tuần, sau giờ làm việc, đến những điểm

du lịch ở gần

của khách về nghỉ ngơi, giải trí, thể thao…

1.2.5 Theo thời gian cuộc hành trình

xa, du lịch nghỉ ngơi hay du lịch văn hóa

1.2.6 Theo lứa tuổi

Với sự chuẩn bị chương trình từ trước, hay thông qua các tổ chức du lịch (đại lý

du lịch, tổ chức công đoàn…) Mỗi thành viên trong đoàn được thông báo trước chương trình của chuyến đi

1.3.1 Khái niệm tài nguyên du lịch

Tài nguyên hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các nguồn nguyên liệu, năng lượng và thông tin trên Trái Đất và trong không gian vũ trụ mà con người có thể sử

dụng phục vụ cho cuộc sống và sự phát triển của mình

Tài nguyên được phân loại thành tài nguyên thiên nhiên gắn liền với các nhân tố

tự nhiên và tài nguyên nhân văn gắn liền với các nhân tố con người và xã hội TNDL

là một dạng đặc sắc của tài nguyên nói chung Khái niệm TNDL luôn gắn liền với khái niệm du lịch, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về tài nguyên du lịch Tại điều 10 của Pháp lệnh Du lịch Việt Nam (1999): “TNDL được hiểu là cảnh quan thiên nhiên,

di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình sáng tạo của con người

có thể được sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu du lịch; là yếu tố cơ bản để hình thành

các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo ra sức hấp dẫn du lịch”

TNDL là tổng thể tự nhiên các thành phần của nó có thể góp phần khôi phục và phát triển thể lực, trí tuệ con người, khả năng lao động và sức khoẻ của họ và được lôi cuốn vào phục vụ cho nhu cầu cũng như sản xuất dịch vụ du lịch

Như vậy, TNDL được xem như tiền đề để phát triển du lịch Thực tế cho thấy, TNDL càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động

du lịch càng cao bấy nhiêu

1.3.2 Phân loại tài nguyên du lịch

TNDL có thể chia làm 2 nhóm:

1.3.2.1 Tài nguyên du lịch tự nhiên (TNDLTN)

TNDL là các đối tượng, hiện tượng trong môi trường tự nhiên bao quanh chúng

ta, tác động đến người quan sát qua hình dạng bên ngoài của bản thân nó Các TNDLTN luôn luôn gắn liền với các điều kiện tự nhiên cũng như các điều kiện lịch sử

- văn hóa, kinh tế xã hội Chúng thường được khai thác đồng thời với tài nguyên du lịch nhân văn

Căn cứ vào mức độ biến đổi của phong cảnh do con người tạo nên, có thể chia nó làm 4 loại:

+ Phong cảnh nguyên sinh (thực tế rất ít gặp trên thế giới)

+ Phong cảnh tự nhiên, trong đó thiên nhiên bị thay đổi tương đối ít bởi con người

+ Phong cảnh nhân tạo (văn hoá), trước hết nó là những yếu tố do con người tạo

ra

+ Phong cảnh suy biến (loại phong cảnh bị thoái hoá khi có những thay đổi không có lợi đối với môi trường tự nhiên)

1.3.2.2 Tài nguyên du lịch nhân văn (TNDLNV)

TNDLNV nói một cách ngắn gọn, là các đối tượng, hiện tượng do con người tạo

ra trong suốt quá trình tồn tại và có giá trị phục vụ cho nhu cầu du lịch

Như vậy tài nguyên TNDLNV cũng được hiểu là những tài nguyên du lịch văn hóa Tuy nhiên không phải sản phẩm văn hóa nào cũng đều là tài nguyên du lịch nhân văn Chỉ những sản phẩm văn hóa nào có giá trị phục vụ du lịch mới được coi là tài nguyên du lịch nhân văn Hay nói cách khác, những TNDLNV cũng chính là những giá trị văn hóa tiêu biểu cho mỗi dân tộc, mỗi quốc gia Thông qua những hoạt động

du lịch dựa trên việc khai thác các TNDLNV, khách du lịch có thể hiểu được những đặc trưng cơ bản về văn hóa của dân tộc, địa phương nơi mình đến

TNDLNV là những sản phẩm văn hóa nên nguồn tài TNDLNV cũng rất đa dạng, phong phú Chúng có thể phân chia thành những dạng chính sau:

+ Các di sản văn hóa thế giới và di tích lịch sử văn hoá, kiến trúc

+ Các lễ hội

+ Các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học

+ Các đối tượng văn hoá, thể thao và hoạt động nhận thức khác

1.3.3 Vai trò của tài nguyên du lịch trong việc phát triển du lịch

Tổ chức lãnh thổ du lịch là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu trong việc nghiên cứu du lịch, bởi vì không thể tổ chức và quản lý có hiệu quả hoạt động này nếu không xem xét khía cạnh không gian (lãnh thổ) của nó Hệ thống lãnh thổ du lịch được tạo thành bởi nhiều yếu tố có quan hệ qua lại mật thiết với nhau như nhóm khách du lịch, các tổng thể tự nhiên, văn hóa lịch sử (tài nguyên du lịch), cơ sở

hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật, đội ngũ cán bộ công nhân viên và bộ phận tổ chức quản lý

Du lịch là một trong những nghành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt Tài nguyên du lịch ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ của ngành du lịch, đến cấu trúc và chuyên môn hóa của vùng du lịch Qui mô hoạt động du lịch của một vùng, một quốc gia được xác định trên cơ sở khối lượng ngồn tài nguyên du lịch quyết định tính mùa, tính nhịp điệu của dòng khách du lịch Sức hấp dẫn của vùng du lịch phụ thuộc nhiều vào tài nguyên du lịch

Tài nguyên du lịch là một trong những yếu tố cơ sở để tạo nên vùng du lịch Số lượng tài nguyên vốn có, chất lượng của chúng và mức độ kết hợp các taì nguyên trên lãnh thổ có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành và phát triển du lịch của một vùng hay một quốc gia Một lãnh thổ nào đó có nhiều tài nguyên du lịch các loại với chất

lượng cao, có sức hấp dẫn khách du lịch lớn và mức độ kết hợp các loại tài nguyên phong phú thì sức thu hút khách du lịch càng mạnh

1.4 CHỢ NỔI VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

1.4.1 Khái niệm chợ nổi

Thật ra chợ nổi là một đối tượng được nghiên cứu khá nhiều trong những năm gần đây nhưng chưa ai có thể đưa ra một khái niệm hoàn chỉnh, mà chỉ có thể giải thích rằng: chợ nổi là một loại hình chợ thường xuất hiện tại vùng sông nước được coi

là tuyến giao thông chính Nơi cả người bán và người mua đều dùng ghe, thuyền làm phương tiện vận tải và di chuyển Địa điểm có chợ nổi thường tại các khúc sông không rộng quá mà cũng không hẹp quá Khúc sông phải tương đối rộng, không cạn quá mà cũng không sâu quá Nếu sông sâu quá, lớn quá thì không thể neo đậu ghe, xuồng một

cách dễ dàng và rất nguy hiểm

Cũng có cách lý giải khác cho rằng: “Chợ nổi là kiểu cách nhóm chợ ngay trên mặt sông Người mua kẻ bán đều giao thương trên ghe, xuồng, tàu, bè trong một khoảng thời gian nhất định Trên mặt nổi có đủ chủng loại hàng hoá và dịch vụ nhưng chủ lực là nông sản.” (theo sách: Chợ nổi đồng bằng sông Cửu Long – Nhâm Hùng)

1.4.2 Đặc điểm của chợ nổi ở ĐBSCL

1.4.2.1 Nguồn gốc hình thành – lịch sử phát triển chợ nổi

Để biết được nguồn gốc sâu xa của chợ nổi hình thành do đâu thì trước tiên chúng

ta phải kể đến sự ra đời của chợ quê, chợ trên bờ Ngày xưa để giúp cho các nhà nông tiêu thụ những nông sản hàng hóa thì mạng lưới chợ ĐBSCL ra đời Chợ là nơi cung ứng cho họ những mặt hàng thiết yếu hàng ngày thỏa mãn nhu cầu và nâng cao mức sống Nhưng khó khăn lại đặt ra diện tích đất nông nghiệp ngày càng tăng, cung cách mua bán mua bán như các chợ truyền thống trên bờ trở nên bão hòa Giao thông đường

bộ phát triển chậm, hàng hóa chủ yếu là các nông sản rất cồng kềnh khó chuyên chở

Đó là chưa kể đến việc vận chuyển hàng hóa từ trong vùng ra những vùng khác gặp rất nhiều khó khăn và phí vận chuyển cũng rất tốn kém Vấn đề dặt ra cho giới thương nhân là phải có sự tìm tòi, sáng tạo ra phương thức giao thương mới Trào lưu nhóm chợ trên sông phát triển và dần dần mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt

Nông nghiệp phát triển tác động đến sự hình thành chợ nổi Bởi vì nông sản thu hoạch quá mức cung đạt đến mức dư thừa cần được tiêu thụ nhanh để đảm bảo giá cả

và chất lượng nông sản Lúc bấy giờ giao thông đường bộ chưa phát triển mạnh, trong khi đó ĐBSCL với hệ thống kênh rạch chằng chịt, giao thông thủy rất phát triển Phần lớn hoạt động đi lại trao đổi, và mua bán đều nhờ vào việc vận chuyển trên sông Bên cạnh đó chợ nổi lại được hình thành và xuất hiện ở gần trung tâm hoặc gần kề với khu vực ruộng, rẫy, vườn rộng lớn Đặc biệt là dãy đất hai bờ kinh sáng Xà No rộng đến hàng chục ngàn ha Miệt vườn Ba Láng, Phong Điền, Bình thủy sung túc tạo điều kiện

ra đời chợ nổi Cái Răng, Phong Điện Chợ nổi ra đời ở giữa những cánh đồng mênh

mông mới được “dẫn thủy nhập điền” nhờ đào kinh mà có chợ nổi Ngã Bảy hay còn gọi là chợ nổi Phụng Hiệp (Hậu Giang), Ngã Năm (Sóc Trăng) Cạnh vùng vườn ở hạ nguồn sông Hậu thuộc huyện Châu Thành (Hậu Giang), Kế Sách (Sóc Trăng) góp phần cho các chợ nổi gần đó thêm sung túc Các mặt hàng lúa gạo, trái cây, rau

quả…và cả những mặt hàng thủ công, nông cụ làm ra cũng cần có thị trường cần trao đổi Chợ nổi ra đời đáp ứng được nhu cầu này

Dưới sự tác động tính cạnh tranh của cơ chế thị trường dẫn đến việc ra đời của chợ nổi Trong khi đó chợ nổi có những ưu thế: mua bán trao đổi trực tiếp giữa nông dân và thương lái theo kiểu bán sỉ khỏi qua nhà vựa Nhờ vậy mà chi phí giảm, giá cả vừa phải Hàng hóa có thể cạnh tranh được khi đưa ra thị trường tiêu thụ Mặt khác, việc rút ngắn thời gian vận chuyển bỏ qua khâu bốc vác, lưu kho vựa trung gian sẽ góp phần giữ gìn chất lượng sản phẩm, nhất là loại sản phẩm tươi

Chợ nổi đã ra đời một cách tự phát, dần dần chợ nổi chiếm ra cả đoạn sông có khi còn ra đến giữa dòng Thấy chợ nổi nơi này mang lại hiệu quả, thì nơi khác lại hình thành chợ nổi tương tự

Nhìn chung nguyên nhân dẫn đến sự hình thành của chợ nổi đều xuất phát từ sự phát triển của giao thông thủy Chợ nổi xuất hiện tạo điều kiện thuận lợi không chỉ đối với nhà nông, giới thương hồ mà khách đi chợ còn được sự chủ động hơn trong việc lựa chọn hàng hóa

Chợ nổi ĐBSCL ra đời một phần là nhờ vào tính năng động sáng tạo của người dân miền Tây Nam Bộ Họ đã biết tự sáng tạo cho mình một phương thức giao thương mới trên vùng sông nước Chính sự sáng tạo đó đã giải quyết được mối lo ngại của nhà nông Đặc biệt chợ nổi ra đời đóng vai trò như những điểm trung chuyển có hiệu quả nhất từ các nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ

1.4.2.2 Đặc điểm vị trí

Các chợ nổi ở ĐBSCL, có một đặc điểm chung về vị trí: hầu hết chúng đều được hình thành ngay trên ngã ba, ngã tư sông liền kề với chợ trên bờ Ở vị trí nào có nhiều nhánh sông hội tụ, thì quy mô không gian , mật độ mua bán càng dày đặc số lượng tàu, ghe Ví như chợ nổi Ngã Bảy, Ngã Năm từng một thời xung túc vào bậc nhất ở khu vực ĐBSCL Chợ nổi Cái Bè nằm ngay vàm sông Cái Bè, tiếp giáp mặt sông Tiền mênh mông Chợ nổi Trà Ôn ở vị trí “liền sông, liền vườn” nằm giữa ngã ba sông Hậu – sông Mang Thít, tựa lưng vào cù lao Lục Sĩ Thành, vườn cây xanh mát Đặc biệt chợ nổi Cái Răng hiện nay nằm giữa lòng thành phố Cần Thơ, liên thông với hàng chục nhánh sông cái, sông con và kinh đào

Những chợ nổi phần lớn hình thành gần trung tâm thành phố và có bến tàu, đây là một trong những điều kiện thuận lợi trong việc giao thương và là điều kiện thuận lợi cho khách đi chợ nổi cũng như khi khách có nhu cầu tham quan du lịch

1.4.2.3 Hàng hóa ở chợ nổi

Từ thời sơ khai, hàng hóa của chợ nổi chủ yếu có lẽ là món ăn thức uống cung ứng cho người đi ghe đường dài Thời hình thành, chợ nổi có sự đa dạng, đa ngành, vừa cung cấp hàng hóa cho giới thương hồ, vừa giải quyết nhu cầu cho cư dân địa phương Đến khi chợ nổi phát triển thì hàng hóa tập trung nhiều nhất là các loại trái cây, rau củ với phương thức trao đổi chủ yếu là mua bán sỉ Các chợ nổi thường hình thành ở gần những vùng chuyên canh sản xuất nông sản nào thì mặt hàng đó có mặt nhiều nhất Ví dụ như chợ nổi Ngã Bảy – Ba Ngàn có vị trí ở gần làng nghề đóng xuồng ghe, đan cần xé, xóm làm than nên các loại mặt hàng này lúc nào cũng có mặt trên sông dọc theo hai bên bờ sông Cái Côn (Ngã Bảy) Chợ nổi Cà Mau nằm giữa lòng đô thị vẫn có nhiều ghe bán chiếu bởi trong vùng gần đó có làng nghề dệt chiếu Tân Duyệt Hoặc như chợ nổi Cái Bè thì không thể nào thiếu mặt các loại hàng nông sản trái cây như xoài cát Hòa Lộc, vú sữa Lò Rèn, sầu riêng hạt lép… là các mặt hàng đặc sản của Tiền Giang

Hàng hóa ở các chợ nổi hết sức phong phú, đa dạng các mặt hàng Chúng do những người thương hồ và các nhà nông mang lại

+ Nhóm hàng nông sản bao gồm: những loại trái cây chiếm số lượng nhiều nhất với đa dạng các màu sắc và hình dạng Kế đến rau củ gồm có các mặt hàng như: bắp cải, cải xanh, củ cải trắng, củ hành, hành lá, củ sắn, khoai lang, đu đủ, bầu, bí đao, bí

rợ, khóm…Chúng là những sản vật từ miệt vườn, miệt đồng quê, nương rẫy chở đến Ngoài ra còn có những loại hàng thực phẩm rất đa dạng và phong phú với các ghe mắm đồng, ba khía, mắm ruốt, khô cá biển, khô cá đồng v.v…

+ Tiếp theo là nhóm hàng thủ công, là các loại đồ gốm: kiệu, lu, hủ, khạp, tô, chén, bộ ấm trà, …từ miệt Lái Thiêu, Biển Hồ chở xuống Các loại chiếu lát, cùi tạp,

lá lợp nhà từ Cà Mau, Bạc Liêu đưa lên Những đồ dùng, dụng cụ đánh bắt cá đồng bằng tre được đan ở các làng nghề lân cận cũng mang tới như: thúng, sàng, rổ, bội, cần

xé, lờ, lợp …

+ Nhóm hàng gia dụng thiết yếu, các mặt hàng này được bày bán cố định, thường xuyên trên các chợ nổi Không chỉ có các ghe tạp hóa nổi đậu tại chổ mà còn có các ghe hàng lưu động khác đến chợ nổi mua hàng đưa về các xóm, ấp, kênh rạch, vùng sâu, vùng xa… Không những vậy mà chợ nổi còn bán các mặt hàng nhỏ bé như cây kim, sợi chỉ Đặc biệt hơn các mặt hàng thuốc Bắc, thuốc tây cũng được bày bán + Mỗi độ xuân về thì trên chợ nổi lại xuất hiện mặt hàng hoa kiểng Chúng được chở đến từ những ghe bán kiểng Cái Mơn - Chợ Lách (Bến Tre) Cả khu chợ nổi như trở nên rực rỡ với nhiều màu sắc của các loại hoa mai vàng, bông vạn thọ, bông cúc mâm xôi, cúc đại đóa, bông quỳ, bông hồng, bông giấy… Người đi chợ tranh thủ lựa

và mua ngay những chậu hoa mà mình ưng ý đêm về trang trí trong nhà Khách du lịch cũng không bỏ qua cơ hôi ghi lại mấy tấm hình làm kỉ niệm

1.4.2.4 Dịch vụ trên chợ nổi

Đây được xem là hoạt động hổ trợ, cung ứng cho nhu cầu sinh hoạt cư trú ngắn hạn của giới thương hồ và nhà nông khi mua bán trao đổi tại chợ nổi Trong những năm gần đây, các dịch vụ còn đáp ứng cho cả nhu cầu của du khách người vãn lai, gây được sự chú ý và thích thú đối với mọi người Cũng chính vì vậy mà các sản phẩm dịch vụ có sự đa dạng hơn và chất lượng được nâng cao

+ Đò ngang: Chợ nổi là nơi tập trung rất nhiều tàu ghe neo đậu có trọng tải lớn, mỗi lần dịch chuyển rất khó khăn Chính vì nhu cầu này mà các loại đò máy, đò chèo nhỏ là phương tiện cần thiết để đưa rước các chủ ghe, nhân công, thân nhân họ lên chợ, lên bờ hoặc tới lui qua các ghe khác Mỗi chợ nỗi lúc nào cũng có từ vài chục đến

cả trăm chiếc ghe đò sẵn sàn đợi để đưa khách với giá phải chăng

+ Ghe bán đồ ăn, thức uống: Lúc mới bắt đầu loại hình này thì chỉ có những “ghe dạo” cung cấp một số đồ ăn, thức uống cho các tàu ghe neo đậu để lên hàng nghỉ ngơi chờ con nước Dần về sau các ghe dao bán đồ ăn thức uống càng phát triển, có thể xem như một cửa tiệm lưu động như tiệm hủ tiếu, tiệm cháo, tiệm cơm, những ghe bán các loại bún như bún mắm, bún riêu, bún nước lèo, bánh mì thịt…rất hấp dẫn các thực khách Hiện nay còn có cả dịch vụ cơm hộp, cơm dĩa sẵn sàn phục vụ khách tận nơi Mặc dù khách du lịch có thể tìm thấy những món ăn đó một cách dễ dàng khi đi trên

bờ Nhưng thú vị ở chổ là khách có thể thưởng thức những món ăn đó ngay trên sông

và tận hưởng cảm giác bồng bềnh, mênh mông trên sông nước

+ Dịch vụ trạm xăng nổi, các tiệm may nổi cũng xuất hiện, các xưởng sửa máy nổi cũng có mặt trên chợ nổi để góp phần đa dạng và nhộn nhịp hơn

+ Dịch vụ du thuyền: Từ đầu thập niên 90 (thế kỷ XX), ở các chợ nổi xuất hiện dịch vụ đưa khách du lịch đi tham quan Ban đầu chỉ là những ghe, đò thô sơ nhưng càng về sau có được sự đầu tư của chính quyền và ngành du lịch khuyến khích nên các

du thuyền cũng được cải tiến nhiều về hình thức và dịch vụ, chúng đẹp hơn và nhiều tiện nghi hơn

Mỗi du thuyền có thể chở khoảng 10 du khách Khi đến chợ nổi những du thuyền này có thể luồn lách vào sâu bên trong chợ để du khách có thể quan sát, quay phim, chụp ảnh và thưởng thức những món ăn ngay trên sông hoặc mua những trái cây về làm quà biếu cho người thân

Không dừng lại ở đó, chợ nổi bây giờ còn có cả dịch vụ cạo gió, giác hơi, hớt tóc, làm móng…khách cần sẽ có ngay mà không phải mất công lên chợ trên bờ

1.4.2.5 Phương thức trao đổi, mua bán

- Không mất nhiều công sức rao hàng như chợ trên bờ, trên chợ nổi phương thức giao thương chung đó là họ chào hàng qua hình thức “cây bẹo” được treo lủng lẳng trước mũi ghe, khách nào cần mua cứ đến xem hàng, ngã giá

Thay cho lời mời gọi khách mua hàng, cây bẹo là hình thức chào hàng hữu hiệu nhất Không phải như chợ trên bờ khách đi chợ phải đến tận sạp xem các mặt hàng rồi mới lựa chọn Nhưng khi đi chợ nổi người đi chợ chỉ cần từ xa quan sát nhìn thấy thứ nông sản hay mặt hàng mình cần thì sẽ đến mua ngay Nếu không có kiểu bán hàng bằng “cây bẹo” thì khách đi chợ sẽ phải mất nhiều công sức đi lòng vòng trên sông và mất nhiều thời gian cho việc tìm kiếm thứ mình cần

- Khi khách đã lựa chọn xong mặt hàng mà mình cần thì người bán phải đo lường khối lượng và tính tiền lúc mới hình thành chợ nổi phương thức giao thương cụ thể theo truyền thống và thường được tính bằng rổ, cần xé Hàng tạp hóa tính bằng cái, bằng lố Muối gạo thì được tính bằng giạ, Các mặt hàng rau, củ, quả được chia ra làm nhiều chủng loại: Loại một, loại hai và tính bằng chục, thông thường mỗi chục là 12,

14 hoặc 16 đơn vị

- Đối với các mặt hàng gia dụng, công cụ, hàng thủ công, gốm sứ thì được tính theo hình thức đếm chiếc, đếm cái, nếu khách hàng mua chiếc thì phải tính bằng chiếc; mua lu, khạp thì tính từng cái Riêng đối với mặt hàng ly, chén, dĩa, tô thì lại được tính bằng chục Ví dụ như chục chén, chục dĩa, chục tô,…Nếu mặt hàng nào được tính bằng lố thì 1 lố bằng 12 đơn vị Mua bán “mớ”, bán “mão” là lối bán hàng nhanh chóng, không câu nệ, kỳ kèo giá cả giữa hai bên Mua bán mão thường là phương thức trao đổi mà bạn hàng ở trên bờ dùng để mua sĩ những mặt hàng trên chợ nổi và đem lên chợ trrên bờ để bán lại

Nhưng bây giờ tại các chợ nổi hầu như thống nhất sử dụng cân ký hoặc tấn Phương thức này thể hiện sự tiến bộ trong hoạt động mua bán Phương thức trao đổi bằng chục, giạ hay mua bán mớ đã không còn phù hợp

1.4.2.6 Tính chất riêng biệt của chợ nổi

Không giống như các chợ phố - chợ trên bờ, khi hình thành có sự chủ động giám sát của chính quyền các cấp, hoặc thấp hơn là ban quan lý chợ,…Chợ nổi hình thành luôn mang tính tự phát và tự quản Theo sự tham khảo và tra cứu các tài liệu xưa ghi lại thì hầu như không có sách nào viết chợ nổi được thành lập bởi các chính quyền hoặc địa chủ nhà tư sản Trong khi đó từ xa xưa các chợ trên bờ ra đời do chính quyền

ban “hương chức hội tề” hay một nhà hào phú bỏ vốn thành lập

Chợ nổi không do một chính quyền địa phương hay một hào phú nào đứng ra thành lập mà nó được hình thành một cách tự phát và cộng đồng thương hồ ở đây cũng

tự quản theo các quy ước Các quy ước về trao đổi mua bán này không được viết thành văn bản, không có giấy tờ hợp đồng theo kiểu giao dịch trên bờ Nhưng khi thương lái

vào chợ nổi để trao đổi mua bán thì ai cũng phải tuân theo nguyên tắc “Thuận mua vừa bán” Nếu đồng ý thì mua trao đổi mua bán, không thì có thể tìm ghe hàng khác mà ngã giá

Vì để kịp con nước, kịp chuyến hàng nên việc giao dịch diễn ra rất nhanh chóng, không kèo nài, dai dẳng ngã giá như các phiên chợ trên bờ

“Không hẹn mà gặp” đó là một quy ước về thời gian nhóm chợ, ai nấy đều tuân thủ rất nghiêm túc Cứ hể đến giờ hợp chợ là tự động các ghe xuồng của các thương lái

từ đâu đổ xô về nhóm chợ nên chợ rất đông và sung túc

Mua bán sĩ và phân nhóm ngành hàng cũng là một đặc tính riêng của chợ nổi Nhà nông thì chở ra chợ hàng tấn trái cây, hoặc rau củ….để bán cho hết hàng, còn những ghe thương hồ thì đậu lại chờ mua, cũng phải đầy khoang mới lui ghe đi Mặc

dù vậy nhưng vẫn có dịch vụ bán lẽ vài ba chục trái cây, vài ba ký rau củ Họ chủ yếu

+ Chợ nổi đa ngành hàng như: chợ nổi Ngã Bảy, Ngã Năm thì ngoài việc mua bán những hàng nông sản, rau quả chợ còn mua bán nhiều loại mặt hàng tiêu dùng, hàng thủ công, tạp hóa Hàng hóa ở đây rất đa dạng, có đến hàng trăm chủng loại khác nhau

Mặc dù các chợ nổi vận hành theo “quy ước” giao thương bất thành văn nhưng chợ nổi vẫn giữ được sự đa dạng và đặc thù, mang tính chất riêng biệt của từng địa phương ở ĐBSCL

1.4.2.7 Đời sống gia đình và quan hệ cộng đồng

Khác với cư dân trên bờ cư dân trên chợ nổi thường là cư dân bán trú Họ thường sống bán trú trên những ghe thương hồ đến mua, bán hàng Trên ghe có chồng, vợ, con, anh, chị, em đi cùng nhau Ghe thương hồ cứ lên đênh trên sông nước khi đến chợ nổi thì họ neo đậu ghe lại đó ba, bốn ngày để lên hoặc xuống hàng chờ cho con nước lên họ lại đi nơi khác

Người sống trên ghe thương hồ thường tự đi chợ mua đồ ăn, thực phẩm để nấu cơm nước ngay trên ghe Mọi sinh hoạt tắm gội, giặt giũ vệ sinh cá nhân, giải trí tất cả chỉ diễn ra trên không gian nhỏ hẹp của chiếc ghe Nhưng đối với họ chiếc ghe là mái nhà thứ hai của họ và với một số gia đình không có nhà trên bờ thì với họ chiếc ghe là cái nhà duy nhất của họ là tài sản quý giá mà họ có được

Cuộc sống dù có nhiều chật vật nhưng họ cảm thấy rất đầm ấm Mọi người trên ghe thương hồ đều có nhiệm vụ riêng của mình: chồng hoặc đàn ông trên ghe lo việc chạy máy giao dịch mua bán, vận chuyển hàng Người vợ (đàn bà) lo cơm nước, giặt giũ chăm sóc con cái

Khi ghe cập bến thì họ chỉ bận rộn giao thương vào buổi sáng Buổi chiều trên các mui ghe các cánh đàn ông nhậu lai rai với nhau vài ly rượu đế Phụ nữ, trẻ con thì nằm ở trong khoang đưa võng nghe radio Thời hiện đại họ còn mua cả tivi để xem Những hình thức giải trí đó tuy rất đơn giản nhưng chính nhờ vậy mà cuộc sống của

Đó là xét về đời sống gia đình của những dân thương hồ, còn khi xét về mối quan

hệ cộng đồng thì chúng ta đều có thể nhận thấy rằng để làm nên không khí nhộn nhịp của chợ nổi thì không chỉ nhắc đến những người buôn bán sống trên chợ nổi mà phải

kể đến sự có mặt của khách đi chợ

Từ xưa ông bà ta có câu “Trăm người bán, vạn người mua”, chợ nổi vốn đã đông

vì có hàng trăm ghe thuyền buôn bán trao đổi hàng thì lại càng đông đúc hơn khi có khách đi chợ nổi xuất hiện Không khí mua bán rất tấp nập người mua kẻ bán trao đổi ngã giá qua lại Tuy không khí mua bán có vẽ ồn ào nhưng rất vui tươi Cũng nhờ đó

mà người đi chợ nổi dần dà về sau càng có sự thân thiết và thậm chí kết bạn với những bạn hàng trên chợ nổi Họ luôn giữ được mối quan hệ thân thiết với nhau, thậm chí người đi chợ không cần lựa hàng mà người bán đã chọn ngay những mặt hàng ngon và tươi nhất cho những người khách quen của mình Xét ở gốc độ từ phía khách du lịch đi tham quan chợ nổi Những người mua bán trên chợ luôn tỏ ra thân thiện, vui vẻ, và hiếu khách Thậm chí khi biết có những người khách muốn tìm hiểu cặn kẽ hơn về cuộc sống thương hồ của họ thì họ cũng không thấy phiền phức Trái lại họ còn dành thì giờ trò chuyện với khách du lịch, hay họ còn tự nhiên tạo dáng trước ống kính của khách du lịch khi biết khách có ý ghi hình của mình và xem đó là một niềm tự hào của

họ khi được buôn bán và sống ngay trên chợ nổi

1.4.2.8 Nghệ thuật chơi đờn ca tài tử trên ghe thương hồ

Đờn ca tài tử có nguồn gốc hình thành từ rất lâu, hể có dịp đám cưới hay trong những tiệc mừng thì luôn có đờn ca tài tử góp vui Người chơi đờn ca tài tử trên bờ thì thường chơi ngoài sân vườn bóng mát Cũng như trên bờ lối chơi đờn ca tài tử trên sông được xem là loại hình giải trí, là một kiểu chơi độc đáo giúp người đi ghe giải

sầu Sau một ngày lao động buôn bán vất vả, ban đêm là thời gian cho những người dân thương hồ giải lao

Khi chiều về, mọi sinh hoạt tạm lắng xuống trong sự im lặng lãng mạn cùng với gió và sóng nước Những chiếc ghe trở thành những căn nhà nổi bồng bềnh vương vấn khói lam chiều Mấy đứa trẻ ngồi vắt vẻo câu cá trên sông, ánh mắt nhìn xa xăm của người thiếu nữ đang chăm sóc mấy chậu đất trồng hoa và rau trên mui ghe Màn đêm buông xuống không gian trở nên vắng lặng làm cho người ta có một cảm giác nhớ nhà đến nao lòng Văng vẳng đâu đó trên sông, tiếng đàn ghi-ta phím lõm trầm buồn loang trên mặt sông trong khúc “Nam ai” hay “Dạ cổ hoài lang” buồn mênh mông Một giọng ai đó cảm khái cất lên câu vọng cổ, hay mấy điệu hò sông nước thật trữ tình.… Chơi đờn ca tài tử trên chợ nổi không có sự phân biệt hay - dỡ, già – trẻ mà nếu

ai yêu văn nghệ thì có thể ghé vào ghe đang chơi Và cũng không vì lẽ đó mà trong cuộc chơi thiếu đi những tay chơi đàn kỳ cựu bậc thầy, khi ngẫu hứng họ cũng có thể chia làm hai phe để thi thố, phân biệt cao thấp

Có thể nói chơi đờn ca tài tử trên chợ nổi là một nét sinh hoạt văn hóa giải trí đặc sắc Qua đó cho ta thấy người dân hương hồ không chỉ đơn thuần là thương nhân chỉ biết mua bán mà họ còn có thể là những nghệ sĩ “gạo chợ - nước sông” chơi đờn ca tài

tử cũng không kém phần điệu nghệ

Dù đờn ca tài tử được xem là một nét văn hóa đặc sắc nhưng trong hoạt động du lịch chợ nổi nó vẫn chưa được khai thác để đưa vào phát triển Nó vẫn còn ở dạng tiềm năng, chỉ đơn thuần là để phục vụ cho nhu cầu giải trí của những ghe thương hồ đường

xa hay những khi nhớ nhà Nó không nặng về hình thức biểu diễn để phục vụ cho khách du lịch thưởng thức Nên có thể nhận xét rằng nó chưa phải là một dịch vụ du lịch hoàn chỉnh phục vụ cho khách đi tham quan chợ nổi Đờn ca tài tử từ lâu đã được

sử dụng phổ biến ở những khu du lịch sinh thái, khách du lịch vào vườn hái trái ăn và nghe đờn ca tài tử - hình thức ấy hầu như rất quen thuộc trong mắt du khách khi đến tham quan ĐBSCL Khai thác chơi đờn ca tài tử vào hoạt động du lịch chợ nổi là một trong những cách để làm cho sản phẩm du lịch chợ nổi trở nên phong phú và hấp dẫn hơn

1.4.3 Vai trò của chợ nổi trong phát triển du lịch

Cũng như những tài nguyên du lịch khác, chợ nổi có một vai trò rất quan trọng trong hoạt động du lịch Nó được xem là một loại hình du lịch mang bản sắc văn hóa độc đáo và là đặc sản du lịch sông nước của vùng đồng bằng sông Cửu Long

Ngoài ý nghĩa là nơi diễn ra hoạt động giao thương - trao đổi hàng hóa, chợ nổi còn là một địa điểm thu hút khách du lịch Lượng du khách đến tham quan chợ nổi càng nhiều thì hoạt động du lịch sẽ càng phát triển đóng góp một phần thu nhập cho ngành du lịch của vùng đồng bằng Sông Cửu Long

Chính những nét văn hóa đặc thù của chợ nổi đã tạo ra sự thu hút đối với du khách

Mặt khác so với chợ nổi Thái Lan, chợ nổi ĐBSCL vẫn giữ được gần như nguyên gốc và chưa bị “thương mại hóa”

Những hàng hóa trên chợ nổi rất đa dạng đủ các mặt hàng, nó không chỉ phục vụ cho việc trao đổi và mua bán giữa các thương lái trên chợ nổi mà nó còn phục vụ cho nhu cầu mua sắm và thưởng thức đặc sản của khách du lịch khi tham quan chợ nổi Những mặt hàng trái cây như khóm (dứa), dưa hấu, xoài, được mang ra từ những vườn cây ăn trái rất tươi và ngon Khác du lịch có thể thưởng thức ngay trên chợ nổi hoặc mua về làm quà

Ngoài ra việc tìm hiểu nhu cầu và thị hiếu của du khách với các mặt hàng mang

từ những địa phương khác đến chợ nổi trao đổi sẽ giúp cho các thương lái trên chợ nổi cung ứng được những mặt hàng mà du khách cần

Chợ nổi còn thu hút khách du lịch một phần bởi hình thức bán hàng rất đặc trưng

đó là “Cây bẹo” Nó đơn thuần chỉ là một cây sào làm bằng tre được cấm trên mui ghe

và chiếc ghe đó có những mặt hàng nông sản nào thì sẽ được treo trên cây sào thay cho lời mời gọi khách Bên cạnh những cảnh mua bán và trao đổi hàng hóa việc giao lưu

và tiềm hiểu đời sống của người dân thương hồ trên chợ nổi cũng tạo cho khách du lịch một sự hiếu kì và lôi cuốn khách

Chợ nổi còn là nơi rất có tiềm năng để phát triển ẩm thực Những món ăn đặc sản được phục vụ trên chợ nổi cũng là một cách để giới thiệu đến du khách trong và ngoài nước về ẩm thực ĐBSCL Những món ăn đặc sản trước đây được bày bán trên chợ nổi như tomm, cua, rùa, rắn, nếu những món ăn được chế biến từ những đặc sản này đảm bảo được chất lượng và có một mức giá cả phụ hợp sẽ có một sự thu hút mạnh mẽ đối với du khách, kích thích họ tìm đến chợ nổi tham quan và niếm thử hương vị các món ăn đặc sản đồng quê này

Để làm nên nét độc đáo riêng cho chợ nổi thì không thể nào không kể đến sự góp mặt của đờn ca tài tử, trước đây đờn ca tài tử chỉ để làm thú vui cho những người dân thương hồ sống xa nhà, hoặc mến nhau mà hò đối đáp Ngày nay du lịch chợ nổi phát triển nhưng nét đẹp văn hóa này đã mất đi và không còn như trước nếu phục hồi được giá trị nghệ thuật chơi đờn ca tài tử trên chợ nổi phục vụ cho khách du lịch, thì loại hình du lịch chợ nổi sẽ tạo được sự đa dạng và ngày càng độc đáo hấp dẫn du khách gần xa đến với chợ nổi

Hình 1 Bản đồ hành chính ĐBSCL

(Nguồn: http://websrv.ctu.edu.vn/guide_det.php?id=14)

là Biển Đông

Điểm cực Tây có tọa độ địa lý 106021’ (xã Mĩ Đức, Thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang), điểm cực Đông là 106048’ (xã Tân Điền, huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang), điểm cực Bắc là 1101’B (xã Lộc Giang, huyện Đức Hoà, tỉnh Long An), điểm cực Nam là 8033’B (huyện Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau)

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có đường bờ biển dài trên 700km với hải phận bao trùm cả phần phía Nam Biển Đông và biển Tây (vịnh Thái Lan), có biên giới đường bộ với Cam pu chia dài trên 400 km ĐBSCL còn nằm cạnh TP Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước và là đầu mối giao thông quan trọng nhất của Việt Nam tại khu vực phía Nam

Với vị trí thuận lợi, ĐBSCL có ý nghĩa rất quan trọng không những trong giao lưu kinh tế mà cả đối với quan hệ quốc tế, gìn giữ hoà bình với các nước lân cận và ổn định trong khu vực

Ngoài ra đây còn là một trong những nơi có nhiều tuyến đường giao thông khá phát triển liên kết với thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh, Campuchia tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy sự phát triển các ngành kinh tế vùng ĐBSCL

- Các tuyến quốc lộ chính ở ĐBSCL như: ql1A, ql 30,ql 50, ql 53, ql 54, ql 60,

ql 61, ql 80, ql 91

- Các của khẩu biên giới Việt Nam – Cam Pu Chia:

+ Cửa khẩu Tịnh Biên (tỉnh An Giang)

+ Cửa khẩu Hà Tiên hay còn gọi “Cửa khẩu Xà Xía” (Tỉnh Kiên Giang)

- Các tuyến đường thủy

+ Tuyến Sài Gòn - Mỹ Tho - Long Xuyên - Rạch Giá - Kiên Lương

+ Tuyến Sài Gòn - Mỹ Tho - Cần Thơ - Cà Mau

+ Tuyến Sài Gòn – Bến Tre – Trà Vinh – Sóc Trăng – Bạc Liêu – Cà Mau

- Hệ thống các cảng biển

Ngoài ra DDBSCL còn có một hệ thống hàng không kết nối qua các đầu mối chính như sân bay: Cần Thơ, Phú Quốc, trong vùng còn có những sân bay nội địa khác như: sân bay Rạch giá, Cà Mau

2.1.2 Đặc điểm tự nhiên

ĐBSCL hay còn gọi là miền Tây Nam Bộ, chiếm diện tích khoảng 4 triệu ha Đây là một vùng châu thổ được dòng sông Cửu Long – một trong những con sông lớn trên thế giới bồi đắp nên ĐBSCL là vùng đồng bằng thắp, ngập nước, độ cao trung bình là 2m so với mặt nước biển Được hình thành từ những tầng lớp phù sa màu mỡ, vùng đất này sỡ hữu hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt Trong đó sông Cửu Long là dòng sông chính được chia làm hai nhánh chảy xuống đồng bằng Nam Bộ, nhánh phía Bắc là Tiền Giang, nhánh phía Nam là Hậu Giang Hai nhánh sông này càng ra biển càng rộng và chia làm nhiều nhánh nhỏ đổ ra biển bằng 9 cửa (cửa Đại, Cửa Tiểu, Hàm Luông, Ba Lai, Trần Đề, Ba thắc, Định An, Cổ Chiên, Cung Hầu, Nhưng hiện nay cửa Ba Lai đã bị lắp lại không còn nửa)

- Khí hậu: tương đối thuận lợi cho hoạt động du lịch Khu vực này nằm hoàn

toàn ở phía Nam của vĩ tuyến 11oB, là vùng chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới ẩm thực sự nhưng tính chất á xích đạo đã thấy biểu hiện tương đối rõ rệt Nhịp điệu mùa biểu hiện sâu sắc qua sự luân phiên giữa mùa khô và mùa mưa Càng xuống phía Nam, thời gian mùa khô càng rút ngắn lại chỉ trong khoảng 2 - 3 tháng làm cho đặc tính khí hậu á xích đạo càng rõ rệt hơn So với miền Đông thì vùng này độ ẩm cao hơn với mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 12, số ngày mưa trung bình là 189 ngày/năm với lượng mưa là 2335ml/năm Thêm vào đó, do kênh rạch có số lượng nhiều và phân bố chằng chịt cũng là nguồn cung cấp ẩm cho khí hậu

Nhiệt độ trung bình năm của toàn vùng là 26,5oC, biên độ nhiệt dao động từ 4 –

6oC Nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất không quá 30oC và thấp nhất không dưới

25oC

Một đặc điểm khác khá thuận lợi đối với việc phát triển du lịch là ít chịu ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như dông, bão… Tuy nhiên, nhịp điệu mùa của khí hậu cũng có thể gây nên nhịp điệu mùa của hoạt động du lịch nếu như không bố trí các hoạt động du lịch, đặc biệt là các hoạt động du lịch ngoài trời vào mùa mưa kéo dài

- Sông ngòi: Sông Mê Kông bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng (Trung Quốc) ở

độ cao hơn 5.000m rồi chảy qua các nước Trung Quốc, Myanmar, Lào, Căm pu chia qua Việt Nam và đổ ra biển Đông Từ Phnôm pênh (Căm pu chia) sông chia thành 2 nhánh chảy vào Việt Nam, nhánh phía Bắc là Tiền Giang, nhánh phía Nam là Hậu Giang Hai dòng sông này càng về phía hạ lưu lòng sông càng mở rộng, khi ra đến biển cửa sông rộng đến vài km

Nhờ có hệ thống sông Mê Kông mà tài nguyên nước của vùng có thể nói là phong phú nhất trong cả nước Sông đã bồi đắp nên vùng đồng bằng châu thổ phì nhiêu và rộng lớn bậc nhất Việt Nam và vào loại lớn của thế giới Không những thế,

mạng lưới kênh rạch chằng chịt nối các sông cũng hết sức phong phú với tổng chiều dài 4900km (trung bình 0,12km/km2) Đây là hệ thống thuỷ văn độc đáo và hiếm có trong khu vực và trên thế giới Giữa các sông Tiền, sông Hậu, sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, sông Soài Rạp, sông Lòng Tàu có một hệ thống kênh rạch nối liền với nhau Giữa các sông thiên nhiên còn có một hệ thống sông đào, thẳng góc với sông chính hợp thành mạng lưới đường thuỷ dày đặc, không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn có giá trị về du lịch vì có sức hấp dẫn với du khách

- Sinh vật: với điều kiện thuận lợi, được bảo vệ tương đối tốt, ĐBSCL là nơi cư

ngụ của nhiều loài động vật, đặc biệt là các loài chim - là một loại tài nguyên du lịch đặc thù của vùng

+ Thực vật: trừ những rặng dừa mọc trên các giồng ven sông và những vườn

quả, lớp phủ thực vật tự nhiên chủ yếu là cỏ dại và cây thuỷ sinh mọc ven sông như ô

rô, ô môi, dừa nước Rừng thực sự ở đây đều là rừng ngập mặn (tổng diện tích hơn 300.000 ha) So với rừng ngập mặn ở Bắc Bộ, rừng ngập mặn ở đây điển hình và có giá trị kinh tế cao hơn nhiều Dưới các rừng đước, sú, vẹt có rất nhiều tôm, cua, cá Gỗ đước làm than củi vào loại tốt nhất Rừng tràm là nơi trú ngụ của rất nhiều các loài chim và ong lấy mật Tràm là loài cây rừng phổ biến ở nhiều nơi trong vùng, tuy nhiên

có nhiều nhất và là loài cây thống trị ở khu vực U Minh Thường cây tràm cao khoảng

10 – 20 m và tạo nên kiểu rừng thuần nhất, bản thân cây tràm là cây thuốc và gỗ trắng mịn được sử dụng nhiều trong xây dựng và trang trí nội thất

+ Động vật: điển hình nhất tại khu vực là có rất nhiều các loài chim do có sinh

cảnh phù hợp và nguồn thức ăn dồi dào Các loài vịt, ngỗng, giang sen… thường tập trung nhiều tại các khu vực Tràm Chim (Đồng Tháp), Ngọc Hiển, Vĩnh Thành (Cà Mau), Tri Tôn (Bến Tre)…, trong đó có loài đặc hữu rất có giá trị là Sếu đầu đỏ vì được phát hiện lại sau khi đã xếp vào loài bị tuyệt chủng Các loài bò sát tại khu vực này phổ biến nhất là trăn, cá sấu và rất nhiều các loài rắn, kỳ đà, ếch nhái Dưới các tán rừng ngập mặn và các đầm lầy là rất nhiều các loài tôm, cua, cá… với số lượng cá thể rất lớn Trên sông Mê Kông các loài cá sống theo 6 tầng: trên cùng là sặc bối, lớp thứ hai là các loài cá chàng, cá leo, cá hô; lớp thứ 3 là cá rô; lớp thứ tư là cá lóc, cá bông; lớp thứ 5 là cá trê vàng và dưới cùng là cá trê trắng Hải sản của vùng biển ven

bờ cũng rất phong phú với nhiều loài có giá trị kinh tế cao như đồi mồi, hải sẩm, ngọc điệp, bào ngư, rau câu

Mặt khác, do chịu sự ảnh hưởng của chế độ gió mùa nên ĐBSCL chia làm hai mùa rõ rệt Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau ĐBSCL là vùng duy nhất của cả nước rất ít chịu tác động của bão nên có thể thấy khí hậu nơi đây rất ôn hòa dễ chịu, thích hợp đi du lịch quanh năm Đặc biệt, từ tháng

8 đến tháng 10 là mùa nước nổi Vào thời điểm này, nước từ thượng nguồn Mêkông đổ

về làm ngập nhà của, ruộng vườn, mang về nguồn tôm cá dồi dào, lượng phù sa màu

mỡ cho ruộng đồng Với những lợi thế từ thiên nhiên ban tặng đã hình thành cho Đồng

bằng sông Cửu Long nhiều tài nguyên quý giá tạo tiềm năng phát triển du lịch của vùng

2.1.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội

2.1.3.1 Phân chia đơn vị hành chính

ĐBSCL có 13 đơn vị hành chính bao gồm: 1 thành phố trực thuộc trung ương (Thành phố Cần Thơ) và 12 tỉnh (Long An, Đồng Tháp, An Giang, Tiền Giang, Bến

Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Cà Mau

Bảng 1 Diện tích và dân số các tỉnh, thành ĐBSCL STT Tên tỉnh Tỉnh lỵ Diện tích (km 2 ) Dân số (người)

(Nguồn Bản đồ Việt Nam, 2010)

2.1.3.2 Dân cư và sự phân bố dân cư

Vùng Đồng bằng sông Cửu Long là một vùng lãnh thổ rộng lớn có đặc điểm địa

lý, dân cư đa dạng Trải qua quá trình lịch sử, vùng đất này đã có nhiều lớp cư dân sinh sống

Theo số liệu thống kê đến năm 2008, trên lãnh thổ của 13 tỉnh, thành vùng ĐBSCL có 17.690.000 người sinh sống trên diện tích 40.602,3km2, chiếm 20,5% dân

số cả nước Đây là khu vực có mật độ dân số cao thứ hai cả nước, sau vùng đồng bằng sông Hồng Mật độ dân số bình quân của vùng là 436 người/km2 Mật độ cư dân cao nhất là tại Cần Thơ (836 người/km2), sau đó là Vĩnh Long, Tiền Giang, Cà Mau là tỉnh

có mật độ cư dân thấp nhất chỉ 235 người/km2 (theo NXB thống kê năm 2009) Ở khu vực này cư dân ở độ tuổi 40 chiếm tới hơn 80%, trong đó nữ chiếm hơn 52%

Vùng ĐBSCL có tỉ lệ dân cư đô thị chiếm 21,5% thấp hơn so với mức 27,3% của vùng đồng bằng sông Hồng và mức 28,1% của cả nước Như vậy có thể thấy tính chất nông thôn, nông nghiệp ở vùng ĐBSCL thể hiện rõ nhất ở chỉ số dân cư

Xét về thành phần dân tộc ở ĐBSCL có bốn nhóm dân tộc lớn đó là Kinh, Hoa, Chăm, Khmer Dân tộc chiếm tỷ lệ cao nhất là người Việt (Kinh) chiếm 86%) Còn lại

là dân tộc ít người (chiếm tỉ lệ khoảng 14% dân số toàn đồng bằng sông Cửu Long) như Hoa, Khơme Trong đó người Khơme có số lượng đông nhất (10,5%), phân bố chủ yếu ở các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau Tiếp đó là bộ phận cư dân người Hoa tập trung nhiều ở Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng Người chăm sống chủ yếu

ở An Giang, người Khmer có mặt đông đúc ở các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang

2.1.3.3 Kinh tế

- Đối với vùng ĐBSCL, hoạt động kinh tế diễn ra hết sức sôi động trên tất cả các

lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp và dịch vụ Sản xuất nông nghiệp tại đây giữ vai trò đặc biệt quan trọng Vùng ĐBSCL là vựa thóc chính của cả nước đã góp phần chủ yếu vào việc đưa nước ta trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới, tỉnh có sản lượng nông nghiệp lớn nhất là An Giang Tuy nhiên, Những năm gần đây tốc độ phát triển công nghiệp đã gia tăng nhanh chóng với đầu tầu là Cần Thơ, đặc biết với sự hình thành của cụm khí - điên - đạm Cà Mau GDP toàn vùng năm

2008 đạt 90.823 tỷ đồng (giá 1994), tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 7-8%/năm

- Tính đến tháng 12/2008, đầu tư trực tiếp nước ngoài vào khu vực đã đạt 422 dự

án với tổng số vốn là 7,6 tỷ USD (chiếm 25,3% tổng số dự án và 4,18% tổng số vốn đăng kí so với cả nước) Bình quân vốn đăng kí cho mỗi dự án là thấp, chỉ ở mức 18,11 triệu USD

- Mặc dù khối công nghiệp - xây dựng và dịch vụ du lịch phát triển mạnh, nhưng nông nghiệp vẫn là khối kinh tế chủ đạo của vùng, trong đó hình thức kinh tế miệt vườn cũng là một nét đặc thù, độc đáo Nhân dân đã phát triển các loại hình kinh tế khác nhau như trồng cây ăn quả, nuôi tôm cá đã mang lại nguồn lợi lớn Ngoài ra, đây cũng chính là nét văn hóa độc đáo có sức thu hút du lịch rất mạnh Với lợi thế nằm kề

TP Hồ Chí Minh với cảng hàng không quốc tế lớn nhất cả nước, hoạt động dịch vụ và

du lịch tại vùng ĐBSCL đã phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua Năm 2008 vùng ĐBSCL đón 1,2 triệu lượt khách quốc tế và trên 8 triệu lượt khách nội địa, đạt tổng thu nhập du lịch gần 2.000 tỷ đồng Có thể nói, kinh tế dịch vụ, du lịch là thế mạnh của vùng ĐBSCL Đặc biệt ngày nay, ưu thế đó càng thể hiện rõ khi hội nhập và liên kết khu vực và quốc tế đang mở rộng

Tóm lại vùng ĐBSCL là một vùng kinh tế năng động có nhiều tiềm lực để phát triển một nền sản xuất tổng hợp với cơ cấu hợp lý có nông nghiệp, công nghiệp và

dịch vụ, du lịch

2.2 CHỢ NỔI Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

2.2.1 Giới thiệu chung về chợ nổi ĐBSCL

Nhắc đến ĐBSCL là nhắc đến một vùng đất phì nhiêu, với những dòng sông, con kênh, con rạch đan xen vào nhau, uốn mình quanh những vườn cây sum suê, trĩu quả, những cánh đồng mênh mông "cò bay thẳng cánh" Các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày của cư dân vùng đồng bằng sông Cửu Long từ những ngày đầu vào vùng đất mới lập nghiệp luôn gắn bó với mọi biến động của dòng nước, con sông để rồi cũng chính từ đó đã làm nên nét đẹp văn hóa “Miệt vườn sông nước Cửu Long” Dường như người dân nơi đây đã gắn chặt cuộc đời mình cùng với sông nước, nơi nào có sông nước là có ghe thuyền Có chiếc thuyền để làm ăn sinh sống là nhu cầu và ước vọng của người dân đồng bằng sông Cửu Long Nhiều gia đình đời đời lập nghiệp bằng con thuyền, làm giàu từ con thuyền Họ coi con thuyền như là nhà của mình Nhiều nóc gia thuyền họp lại tạo nên những khu dân cư nổi trên sông Cảnh tượng đi lại, vận chuyển bằng ghe, bằng thuyền ở Nam bộ, trên thực tế đã phát triển từ lâu Cách nay trên một thế kỷ, trong sách Gia Định thành thông chí, Trịnh Hoài đức đã viết:"Ở Gia Định chỗ nào cũng có ghe thuyền, hoặc dùng thuyền làm nhà ở, hoặc để đi chợ, hoặc để đi thăm người thân thích, hoặc chở gạo củi đi buôn bán rất tiện lợi Ghe thuyền chật sông, ngày đêm đi lại không ngớt " Từ bao đời nay, mọi sinh hoạt của người dân đồng bằng sông Cửu Long đều lấy dòng sông, con nước làm phương tiện để sinh tồn Chợ Nổi không thể thiếu trong đời sống văn hoá - xã hội - cũng không nằm ngoài quy luật của những vùng quê sông nước Ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long

có rất nhiều chợ khác nhau, trong đó "chợ nổi" - chợ trên sông là một loại hình mang đậm nét dấu ấn "văn hoá sông rạch" Sông nước làm hội tụ những khu chợ nổi, một loại hình chợ họp trên sông hình thành từ bao đời nay mang giá trị đặc trưng văn hóa miệt vườn của nền “văn minh lúa nước” trên vùng châu thổ

Có thể thấy, chợ trên sông đã được hình thành từ cái thuở những lưu dân đầu tiên

ở đàng ngoài vào vùng đất này khai phá đất hoang lập ấp, lập làng Từ một vùng đất hầu như hoang vu, nhưng chỉ trong vòng hơn ba thế kỷ lao động, khai phá, bàn tay con người đã làm thay đổi hẳn bộ mặt thiên nhiên nơi đây Cùng với việc mở rộng việc khai hoang, làng xóm được thiết lập ngày càng nhiều Đến giữa thế kỷ XVIII, nhiều khu vực dân cư đã nối liền nhau ở khu vực đồng bằng Cửu Long Lúa gạo và sản phẩm tăng nhanh, việc giao lưu buôn bán phát triển mạnh

Kinh tế hàng hoá phát triển sớm ở vùng này đã hình thành nên việc buôn bán bằng đường sông, một hoạt động kinh tế đặc trưng của vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long Người dân ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn nhớ câu nói của người xưa:

“Đạo nào vui bằng đạo đi buôn Xuống biển lên nguồn, gạo chợ nước sông”

Về Hậu Giang, nhớ ghé chợ nổi Phụng Hiệp hay chợ nổi Ngã Bảy Đây có lẽ là chợ nổi lớn nhất Nam Bộ Nơi họp chợ là nơi tụ hội của bảy nhánh sông Cái Côn, Bún Tàu, Mang Cá, Sóc Trăng, Cái Hiếu, Xẻo Môn và Xẻo Đông Chợ này kế quốc lộ 1 nên đi thuyền cũng hay mà đi bộ cũng được Chợ chuyên bán đặc sản rắn, rùa, chim, sóc, kỳ đà Về rắn, có thể uống thử rượu rắn ở đây và xem những màn múa rắn khá mạo hiểm Chợ nổi Phong Điền, Cần Thơ lại là một khu chợ chuyên bán những sản vật mang phong cách dân gian, nhẹ nhàng và nên thơ Chợ nổi Long Xuyên – An Giang, vựa gạo miền Nam tập trung buôn bán gạo Chợ nằm trên sông Hậu thuộc địa phận phường Mỹ Phước, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang Nơi đây tập trung hàng trăm ghe xuồng neo đậu san sát trên sông, sinh hoạt, và buôn bán quanh năm suốt tháng Hàng hoá ở chợ nổi Long Xuyên nhiều nhất là các loại hoa màu như: rau, dưa,

cà, cải, bí, khoai Ở khu vực chợ nổi Long Xuyên hiện có gần 400 hộ dân sống neo đậu trên sông tạo thành một làng ghe đông đúc Nằm ở tận cùng của tổ quốc nhưng không vì thế mà Cà Mau thiếu đi sự có mặt của chợ nổi Chợ nổi Cà Mau - Năm Căn

có đặc sản tôm, cua, cá, thêm vào đó là mật ong rừng, gỗ tràm, gỗ đước, trăn, rắn Chợ nổi Cà Mau như là sự giao hòa của con người và thiên nhiên ở miền sông nước hữu tình này Chợ nổi nằm trên sông Gành Hào ở trung tâm thành phố Cà Mau, cách cầu Gành Hào khoảng hơn 200m, thuộc địa bàn phường 8 Ngay từ mờ sáng, từ hàng trăm, hàng ngàn con sông rạch khác, các ghe xuồng từ các vùng quê của các huyện Ngọc Hiển, Đầm Dơi, Cái Nước, Năm Căn… đem hàng tới chợ nổi trên sông Gành Hào này Chợ nổi Cà Mau chỉ tập trung bán sỉ những mặt hàng nông sản tươi và rau trái được đem đến từ những miệt vườn Ở đây hội tụ rất nhiều loại trái cây và sản vật miệt vườn như: đu đủ, xoài, ổi, chôm chôm, khóm thơm (dứa), dừa nước, dưa gang, khế, bí, bầu,

cà chua, khoai tây… Chợ nổi Cà Mau nhóm họp trên sông suốt khoảng 3-4 giờ sáng đến chiều tối Ở đây, người ta cũng buôn bán theo phường, hội giống như các chợ khác trên bờ Những chiếc ghe chở khẳm hàng đi tới và những chiếc ghe mua hàng rong nhẹ nhàng rời chợ cứ thay nhau lui tới trong tiếng máy nổ âm vang trên mặt sông… Xen

kẽ trong đó là những ghe hàng rong phục vụ nhu cầu của người trong chợ Cũng giống như những chủ ghe hàng ngồi hút thuốc lá lặng lẽ đợi khách, các ghe hàng rong cũng không thấy cất lời rao, chỉ lặng lẽ len lách trong chợ với những khách hàng quen thuộc

Tuy nhiên, chợ nổi Cái Răng – chợ nổi lớn nhất miền Tây, với lợi thế nằm gần thành phố Cần Thơ – cửa ngõ đi về các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, nơi có cơ sở

hạ tầng, cơ sở vật chất phục vụ du lịch khá nhất vùng và chợ nổi Cái Bè Tiền Giang thì chuyên bán đủ loại trái cây so với các chợ nổi khác, đường đến chợ nổi Cái Răng cũng như chợ nổi Cái Bè thuận tiện hơn nhiều so với các chợ nổi khác Ngày xưa, khi giao thông thuỷ giữ vai trò then chốt, chợ là trung tâm trung chuyển hàng hoá của khu vực

đồng bằng sông Cửu Long xuất khẩu đi các nước Cho đến tận bây giờ, chợ vẫn là nơi cung cấp hàng hóa cho dân thương hồ ở khắp nơi, miệt Cà Mau, Long Xuyên… về đây lấy hàng rồi đưa đi các nơi khác bán Vì thế, chợ nổi Cái Răng và chợ nổi Cái Bè hiện nay cũng thu hút rất đông du khách khắp nơi về đây tham quan, du lịch Đặc biệt, với

du khách nước ngoài hầu như không ai là không đi thăm chợ nổi khi đặt chân du lịch đến đất Tây Đô

Bảng 2 Bảng tổng hợp các chợ nổi Đồng bằng sông Cửu long

STT Tên chợ nổi Vị trí tọa lạc

1 Chợ nổi Cái Bè Thuộc thị trấn Cái Bè, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền

Giang, nằm ở đoạn sông Tiền Giang giáp ranh giữa ba tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long và Bến Tre

2 Chợ nổi Cái Răng Thuộc quận Cái Răng, Tp Cần Thơ

3 Chợ nổi Phong Điền Nằm ngay ngã ba của sông Cần Thơ vào Cầu

Nhiếm, thuộc xã Nhơn Ái, huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ

4 Chợ nổi Ngã Bảy (Phụng

Hiêp)

Thuộc huyện Phụng Hiệp

5 Chợ nổi Trà ôn Thuộc huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long

6 Chợ nổi Long Xuyên Thuộc địa phận phường Mỹ Phước, thành phố

Long Xuyên, tỉnh An Giang

7 Chợ nổi Ngã Năm Thuộc thị trấn Ngã Năm, huyện Thanh Trị,

tỉnh Sóc Trăng

8 Chợ nổi Cà Mau Nằm giữa lòng thành phố Cà Mau

2.2.2 Một số chợ nổi tiêu biểu và có ý nghĩa trong hoạt động du lịch

2.2.2.1 Chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ)

Từ lâu Cần Thơ đã trở nên nổi tiếng và được người đời ca ngợi là nơi có gạo

trắng nước trong, có bến Ninh Kiều, có dòng sông đẹp, có nhiều giai nhân Không chỉ dừng lại ở đó Cần Thơ còn nổi tiếng với chợ nổi Cái Răng, mà hể khách phương xa khi một lần đặt chân đến mảnh đất này không thể nào bỏ qua cơ hội dạo thuyền trên sông đến tham quan chợ nổi Với vị trí khá thuận lợi chợ nổi Cái Răng nằm trên sông

Cái Răng, gần cầu Cái Răng, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 6 km đường

bộ và mất 30 phút nếu đi bằng thuyền từ Bến Ninh Kiều

Chợ nổi Cái Răng không rõ được hình thành từ bao giờ nhưng chỉ biết là chợ đã xuất hiện vào khoảng thập niên 40 (thế kỷ XX) Cho đến thập nên 90 (thế kỷ XX), do trở ngày lưu thông thủy chợ nổi được di dời qua khỏi cầu xa điểm cũ hơn một cây số,

về hướng Phong Điền trên đoạn sông Cần Thơ Đây là chợ đầu mối chuyên mua bán sỉ các loại trái cây, nông sản của vùng Hàng hóa tập trung ở đây với số lượng lớn Mỗi mặt hàng đã được phân loại cho đồng đều về chất lượng, kích cỡ Nếu như dân địa phương và các vùng lân cận thường sử dụng các ghe, xuồng trung bình chở các mặt hàng nông sản đến đây tiêu thụ, thì những ghe bầu lớn là của các thương lái thu mua trái cây lại tỏa đi khắp nơi, sang tận Campuchia và Trung Quốc

Trên chợ nổi luôn rộn ràng âm thanh với những tiếng máy nổ, tiếng mái chèo khua nước, sóng vỗ oàm oạp ùa vào mạn thuyền Không ồn ào như chợ truyền thống, người buôn bán ở chợ nổi thường không rao hàng Những sản vật đã được treo trên dàn cây cắm ở mũi ghe mỗi chiếc ghe (đó là những cây bẹo) treo những hàng hóa mà chủ ghe đang buôn bán Bởi thế mà mới có chuyện khoai lang, bí đỏ, hành, tỏi… mọc trên trời khiến nhiều du khách thích thú

Chợ nổi Cái Răng ngày nay có quy mô sầm uất nhất so với các chợ nổi khác trong vùng, bởi ưu thế trên trục đường thủy chiến lược Xà No – Sông Hậu, lại ở giữa trung tâm thành phố đô thị loại I Cần Thơ nên khối lượng giao dịch hàng hóa hết sức

to lớn

Nếu điểm xuất phát của du khách đi tham quan chợ nổi Cái Răng là Bến Tàu Cần Thơ thì trên đường đi du khách sẽ được ngắm nhìn cảnh sông nước Khi tàu du lịch gần đến chợ nổi Cái Răng, người lái tàu sẽ giảm tốc độ để cho du khách có thể chụp ảnh và quay phim Sau khi đi dạo một vòng tổng quát quanh chợ nổi, tàu du lịch sẽ lên lõi vào bên trong chợ để du khách có thể quan sát rõ hơn hoặc có thể dúng lại khoảng

10 – 15 phút để du khách tha hồ ngắm cảnh sinh hoạt trên chợ nổi

Khách đi chợ nổi hoặc khách du lịch đến tham quan nếu cảm thấy mệt vì đói thì cũng không cần lo ngại gì khi trên chợ nổi đã có sẳn những xuồng dịch vụ (thường là thuyền nhỏ) chuyên phục vụ các món phở, hủ tiếu, cà phê, cháo… Chỉ cần gọi một tiếng là có thuyền nhỏ len lỏi phục vụ và nhanh chóng quý khách sẽ có ngay một tô cháo nóng hay một ly cà phê thưởng thức ngay tại chổ

Các xuồng dịch vụ thường nhỏ gọn, len lỏi rất thiện nghệ, áp mạn từng ghe có nhu cầu để bán hàng, thu tiền

Chợ Cái Răng thường họp khá sớm, thường từ lúc mờ sáng và đến khoảng 8 giờ đến 9 giờ thì vãn Khách tham quan nên đi vào khoảng 7 - 8 giờ là tốt vì có thể tham

quan đúng vào lúc chợ hoạt động đông đúc nhất

Riêng vào các ngày Tết Âm Lịch (mồng 1 và mồng 2 Tết, Tết Đoan Ngọ (mồng 5 tháng Năm âm lịch) là chợ không hoạt động hoặc hoạt động rất ít Vì đây là khoảng

thời gian mà những người sống trên chợ nổi phải trở về nhà chuẩn bị cho những ngày tết và nhgir ngơi sau một năm làm việc vất vả lênh đênh trên sông nước

Những ngày giáp Tết lượng du khách đến tham quan chợ nổi rất đông và tăng lên

so với những ngày bình thường Hàng hóa bán trên chợ nổi cũng nhiều và đa dạng hơn mọi khi, hoa kiểng trưng bày ngày Tết cũng được chuyên chơ từ miệt Cái Mơn – Bến Tre lên hay từ trên miệt Sa Đéc – Đồng tháp xuống…Cả không gian chợ nổi cái Răng dường như trên nổi bật bởi sự xuất hiện của những chậu hoa kiểng trên những mui ghe Làm cho khách du lịch rất háo hức muốn đến xem và tham quan chợ nổi

Đến với chợ nổi Cái Răng du khách sẽ được hòa mình vào không khí nhộn nhịp của buổi chợ, du khách có thể quan sát, tìm hiểu sinh hoạt của nhiều gia đình thương

hồ với nhiều thế hệ chung sống trên ghe Có những chiếc ghe như “căn hộ di động” trên sông nước với những chậu hoa kiểng, các loài vật nuôi, các tiện nghi đầy đủ như ti-vi màu, đầu dĩa, dàn âm thanh

Chẳng những có sức hút đối với du khách trong nước mà chợ nổi Cái Răng còn luôn nằm trong chương trình tour khám phá sông Mekong và miền Tây Nam Bộ và nó

có sự thu hút đặc biệt đối với du khách quốc tế khi đến thăm Việt Nam Có lẽ vì từ lâu Cần Thơ hay còn gọi là vùng đất mang tên Tây Đô vang bóng một thời luôn có một sức hút mạnh mẽ với những du khách nước ngoài nay lại càng nổi tiếng với những chợ nổi độc đáo trên sông, cũng chính vì vậy mà du lịch chợ nổi có phần thu hút đối với du khách

2.2.2.2 Chợ nổi Phong Điền (Cần Thơ)

Cần Thơ không chỉ nổi tiếng vì có chợ nổi Cái Răng mà bên cạnh đó chợ nổi

Phong Điền cũng không kém phần thu hút Chợ nằm ngay ngã ba sông, cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng 17 km về phía Đông Nam Chợ thường nhóm vào khoảng 4-5 giờ sáng khi mặt trời vừa chớm mọc và đến 7-8 giờ là lúc mặt trời lên cao thì chợ cũng tan dần

Khác với chợ nổi Cái Răng chỉ buôn bán nông sản là chủ yếu, chợ nổi Phong

Điền phong phú hơn Trong chợ có các ghe hàng bán những vật dụng sinh hoạt, công

cụ lao động sản xuất như: xuồng, ghe, lá lợp nhà, dao, cuốc, rựa; các dụng cụ đánh bắt thủy sản như: chài, lưới, lờ, lọp các sản phẩm của nghề đan đát như: thúng, rổ, sàng, sịa, cần xé và các loại hàng bách hóa tổng hợp trong và ngoài nước Ngoài ra , chợ còn bán cả thức ăn thứ thức ăn: hột vịt lộn, bún nước lèo, bún thịt nướng, cháo lòng,

hủ tiếu, cà phê

Hiện nay, trên chợ nổi còn có các dịch vụ mới như: trạm xăng dầu nổi có sức chứa vài ngàn lít bán cho tàu ghe qua lại, tiệm sửa cân, sửa máy, tiệm may nổi phục vụ nhanh cho khách hàng Nói chung, mặt hàng nào ở phố chợ có thì cũng đều có mặt ở chợ nổi, phục vụ cho những khách hàng mua bán trên sông

Nếu như các thuyền lớn và các tàu nhỏ có thể neo đậu và trao đổi hàng hóa thì ngược lại “đò” là một phương tiện mới phát sinh buôn bán và len lỏi giữa các thuyền

đế bán nước và trái cây cho du khách hoặc các tiệm tạp hóa nhỏ di động

Ngoài ra, còn có hàng chục chiếc tàu đò, vỏ lãi đậu ở bến sông, sẵn sàng đưa du khách tham quan chợ nổi Chủ đò thường là người địa phương nên có thể kiêm luôn vai trò thuyết minh, hướng dẫn khách Sau khi tham quan, mua sắm ở chợ nổi, du khách có thể xuôi theo rạch Trà Niền đến thăm mộ Cử nhân Phan Văn Trị, hoặc về thăm thôn xóm, vườn cây ăn trái, hòa cùng cuộc sống bình dị nhưng ấm nồng của nông dân ở các xã Nhơn Ái, Nhơn Nghĩa, Tân Thới,…là vùng kinh tế vườn nổi tiếng

từ xưa đến nay

Chợ thường họp khá sớm từ 4 – 5 giờ sáng và tan dần vào khoảng thời gian 7 – 8 giờ với lý do là những nhà vườn tranh thủ thời gian về chăm sóc vườn cây ăn trái và công việc trồng trọt của mình

Trước đây người ta chỉ xem chợ nổi là một địa điểm dùng để trao đổi háng hóa và chưa chú trọng hay để ý đến việc phát triển du lịch, nhưng từ khi các công ty du lịch Cần Thơ khai thác thành công những tour tham quan chợ nổi thì chợ nổi Phong Điền

là một trong những chợ nổi thu hút khách du lịch đến tham quan

Ngày nay, dẫu đường bộ đã phát triển đến tận những vùng nông thôn hẻo lánh của thành phố Cần Thơ nói riêng, đồng bằng sông Cửu Long nói chung, nhưng các chợ trên sông vẫn tiếp tục tồn tại, tiếp tục họp tan theo con nước lớn ròng - một nét văn hóa đặc sắc của người dân miền sông nước đồng bằng Chợ nổi Phong Điền là một trong những điểm tham quan thu hút du khách ở Cần Thơ Đây là một nét văn hóa rất đặc sắc ở vùng đồng bằng sông nước Cửu Long, thu hút rất nhiều du khách, đặc biệt là khách nước ngoài

2.2.2.3 Chợ nổi Cái Bè (Tiền Giang)

Chợ nổi Cái Bè là một trong nhiều Chợ nổi ở khu vực ÐBSCL Cho đến ngày nay, vẫn chưa có ai biết rõ Chợ nổi Cái Bè được hình thành bắt đầu từ năm nào, có lẽ

nó đã được nhen nhóm từ khi có bước chân của lưu dân người Việt (chủ yếu đến từ vùng Ngũ Quảng) vào khai phá vùng đất này vào khoảng cuối TK 17 đầu TK 18 Theo sách sách Gia Ðịnh Thành Thông Chí, thì vào năm 1732, Chúa Nguyễn hạ chỉ cho dựng Dinh Long Hồ tại Cái Bè (gọi là Cái Bè Dinh), lúc bấy giờ, vàm Cái Bè được miêu tả là nơi "Sông sâu nước chảy", có rất nhiều ghe xuồng từ khắp nơi đổ về tập trung buôn bán rất nhộn nhịp

Chợ nổi Cái Bè thuộc thị trấn Cái Bè, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang, nằm ở

đoạn sông Tiền Giang giáp ranh giữa ba tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long và Bến Tre Chợ nổi Cái Bè là chợ đầu mối lớn nhất ở miền Tây Nam Bộ Chợ diễn ra trên sông, họp suốt ngày đêm trên quy mô lớn Hàng hoá rất đa dạng, phong phú Đến với

chợ nổi Cái Bè là du khách đang khám phá nét duyên quê mộc mạc của miền sông

nước Tây Nam Bộ

Chợ nổi Cái Bè họp suốt ngày đêm với đủ các ghe thuyền từ miệt vườn xa xôi về đây mua bán - hàng Hàng hóa ở chợ rất phong phú và đa dạng, từ hàng vải, đồ gia dụng cho đến hàng gia cầm, thủy hải sản… cho tới cả đồ ăn, thức uống cũng không thiếu

Khu vực buôn bán trái cây có lẽ rộng lớn nhất, nằm ở vàm chợ nổi, dọc theo cù lao Tân Phong, dài tới cả cây số Ghe thuyền từ thành phố Hồ Chí Minh, Long An, An Giang, Cần Thơ, Cà Mau tới để mua hàng Những chiếc ghe chở đầy trái cây: chôm chôm đỏ rực, xoài màu vàng ửng, sầu riêng thơm nồng, dưa hấu xanh tươi…cảnh thuyền bè xuôi ngược làm nên một bức tranh sông nước sống động Cái Bè là trạm trung chuyển trái cây và các sản vật đi khắp mọi miền (sang cả Trung Quốc) Giá trái cây ở đây rẻ đến bất ngờ

Từ 3h sáng, thuyền ghe đã tấp nập bởi chợ nổi Cái Bè là một trong các chợ đầu mối lớn nhất ở miền Tây Nam Bộ Những thương lái sống nhờ sông nước, có người gắn bó với con tàu như những ngôi nhà di động từ nhiều đời nay và chợ Cái Bè như một phần không thể tách rời trong cuộc sống của họ

Khi bình minh vừa lên, trời hừng sáng cũng là lúc khu chợ nổi đã nhộn nhịp như một thành phố nổi trên sông Những chiếc xuồng nhỏ bán hàng rong như cơm, phở, hủ tiếu, đồ tạp hóa chạy luồn lách theo các mạn ghe, mạn tàu để bán hàng Ngồi trên thuyền, du khách có thể thưởng thức ngay tô hủ tiếu nóng hổi, hay ly cà phê thơm phức vào buổi sáng…

Khu vực bán các loại củ, quả chạy dài từ ngã ba Nhà Thờ đến cửa Vàm Long Hải Khu này thường có loại ghe lớn có trọng tải từ 5-10 tấn từ các tỉnh khác chở hàng đặc sản từ tỉnh mình về đây bán rồi lại mua hàng ở đây chở về tỉnh mình Còn khu vực bán gạo, cám lại nằm riêng biệt ở một khúc sông Nét độc đáo của chợ nổi là ghe thuyền bán thứ gì thì treo thứ ấy lên đầu ngọn sào để người mua biết, không phải rao mời Trên mỗi chiếc thuyền đều có một cái cọc treo mặt hàng mà họ rao bán Những chiếc cọc này được gọi theo tiếng địa phương là “cây bẹo” Hàng trăm cây bẹo chĩa thẳng lên trời, một bức tranh khéo vẽ và chỉ có ở miền Tây Nam Bộ Theo dòng kênh rạch chằng chịt, người dân ĐBSCL không chỉ mang hàng hoá mỗi vùng quê đến khu chợ nổi Cái Bè, mà còn chuyên chở những nét văn hoá riêng, tạo ra những nét chấm phá cho một bức tranh sông nước dân dã mà cũng không kém phần lãng mạn Khi mặt trời lặn, hoàng hôn buông xuống trên sông thì cả khúc sông chợt bứng sáng bởi muôn vàng ánh đèn được được thắp lên Có những chiếc ghe treo những chiếc đèn lồng nho nhỏ ở trước mũi thuyền trông thật đẹp mắt Thuyền bè, sông nước, các hoạt động trao đổi, buôn bán… tất cả làm cho nét duyên quê miền sông nước vốn mộc mạc càng trở nên đằm thắm, quyến rũ

Chợ nổi Cái Bè mang nét duyên của miền quê, thuần chất miệt vườn, dân dã mà

không kém phần lãng mạn Khách du lịch đến với chợ nổi Cái Bè ngày một đông bởi khách thập phương muốn đến đây để tìm hiểu cuộc đời của những người theo nghề thương hồ quanh năm lênh đênh trên sông nước Bên cạnh đó du khách có thể tận hưởng cảm giác thanh bình khi được dạo thuyền trên sóng nước, chiêm ngưỡng vẽ đẹp lãng mạn của cảnh sắc sông nước hữu tình Xen lẫn trong những dãy nhà mọc ven hai bên bờ sông là những hàng dừa nước xanh um thêm vào đó là sự điểm xuyết của màu hồng từ những bông hoa bần cứ đu đưa đu đưa trong gió

Với tiềm năng du lịch sẵn có vì thế đã Sở Thương mại - Du lịch Tiền Giang đưa vào tour du lịch của tỉnh Nơi đây mỗi ngày đón hàng trăm lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan Hiện nay Sở Thương mại - Du lịch Tiền Giang đang có dự án mở rộng chợ nổi Cái Bè, nhằm phát triển hơn nữa thế mạnh của tour du lịch này Khách phương xa có dịp về Tiền Giang, đến Chợ nổi Cái Bè mới thấy thú vị khi khám phá những điều mới lạ của chốn sông nước miền Tây Nam bộ

2.2.2.4 Chợ nổi Trà Ôn (Vĩnh Long)

Từ lâu địa danh Trà Ôn đã trở nên nổi tiếng và được người ta biết đến là một trong những vùng đất cây lành, trái ngọt của vùng ĐBSCL thơ mộng Trên bờ là những khu vườn, những dãy cù lao cây xanh trái ngọt, dưới sông tàu ghe chờ đón để mang những sản vật của vùng đất phù sa đến với mọi miền đất nước Nhưng để những sản vật miệt vườn có thể chuyên chở đi khắp nơi thì không thể nào bỏ quên vai trò của

chợ nổi Trà Ôn

Chợ nổi Trà Ôn thuộc huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, là một trong những khu

chợ tồn tại lâu đời và gắn với nhiều nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng ở khu vực Tây Nam bộ Chợ được hình thành từ khá lâu mà ít ai rõ chợ nổi Trà Ôn có từ khi nào Theo lời của những người thâm niên sống gắn bó với chợ nổi Trà Ôn cho biết chợ nổi này trước kia là nơi trú đêm an toàn cho những bạn ghe đi cắt lúa ở miệt Ngã Năm, Ngã Bảy, Ba Xuyên (Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau bây giờ)” Đây cũng là dịp trai gái

tụ tập hát hò đối đáp để quên đi những nhọc nhằn của cuộc mưu sinh vất vả Cứ thế, chợ nổi Trà Ôn tồn tại và phục vụ người dân cho tới ngày nay Đây là chợ nổi cuối cùng trên sông Hậu trước khi đổ ra biển Chợ nằm ở vị trí ngay giữa ngã ba sông Hậu

và sông Măng Thít

Chợ nổi Trà Ôn còn mang tính chất của chợ đầu mối, sản vật ở đây chủ yếu là dừa, chuối, ổi, dứa, cam sành, cốc, bưởi, mít .những nông sản này được các nhà vườn phân phối cho thương buôn dạng bán sỉ Chợ nổi Trà Ôn hoạt động cả ngày và

đông nhất là vào buổi sáng

Nét đẹp của chợ nổi là những chiếc xuồng chở đầy nông sản Trên chợ nổi người

mua, kẻ bán qua lại tấp nập mặc cho con nước bồng bềnh thuyền, ghe cứ nối đuôi nhau cập bến Sau nhiều ngày thu mua, các ghe rời chợ khi những khoang ghe đã đầy