Một số biện pháp dạy cách đổi đơn vị đo lường cho học sinh lớp 5

Vì vậy để nâng cao chất lượng dạy học các bài toán về đổi đơn vị đo lường tôi đã nghiên cứu và chọn đề tài “Một số biện pháp dạy cách dổi đơn vị đo lường cho học sinh lớp 5C trường Tiểu

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong các môn học ở Tiểu Học, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trírất quan trọng đang được mọi người hết sức quan tâm, nhất là những người làm côngtác giáo dục, những giáo viên dạy học

Toán học với tư cách là một ngành khoa học nghiên cứu một số mặt của thếgiới thực, có một hệ thống kiến thức cơ bản và phương pháp nhận thức cơ bản cầnthiết cho đời sống, sinh hoạt, lao động Đó là công cụ để học những môn học khác vàtiếp tục nhận thức thế giới xung quanh và để hoạt động có hiệu quả trong thực tế.Khả năng giáo dục của môn Toán rất to lớn, nó có khả năng để phát triển tư duy lôgíc,bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới hiện thựcnhư: Trừu tượng hoá, kháI quát hoá, phân tích, tổng hợp, so sánh, dự đoán, chứngminh và bác bỏ, nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện tư duy, phương pháp suyluận, phương pháp giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, toàn diện, linh hoạt, sáng tạotrong việc thực hành và rèn luyện trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người gópphần giáo dục ý trí và những đức tính tốt như cần cù, nhẫn nại, ý thức vượt khó

Để đáp ứng được mục tiêu giáo dục đòi hỏi người giáo viên phải có trình độcao, có tay nghề vững vàng để nắm bắt được những kiến thức và phương pháp dạyhọc mới Biết cách phối hợp các kiến thức phương pháp dạy học sao cho các đốitượng học sinh trong lớp dễ dàng tiếp nhận kiến thức Thực tế trong quá trình giảngdạy tôi thấy để hình thành những biểu tượng hình học và đại lượng hình học cho các

em và nhất là giảng dạy về đo lường còn gặp rất nhiều khó khăn Nội dung giảng dạy

về đo lường các em đã được làm quen từ lớp 1 và hoàn thiện ở lớp 5 Các bài tập vềchuyển đổi đơn vị đo lường mang tính kháI quát cao, nó là một thuộc tính trừu tượngcủa sự vật hiện tượng Đó là một trong các bài tập có tác dụng rèn luyện tư duy tốt.Song với lứa tuổi tiểu học, hoạt động nhận thức chủ yếu dựa vào hình dạng bên ngoài,chưa nhận thức rõ thuộc tính đặc trưng của sự vật Do đó học sinh rất khó khăn trongviệc nhận thức đại lượng Đổi đơn vị đo lường rất nhiều dạng: đổi từ đơn vị nhỏ sangđơn vị lớn và ngược lại, đổi từ danh số đơn sang danh số phức và ngược lại … họcsinh còn lúng túng nên kết quả học tập còn chưa cao Vì vậy để nâng cao chất lượng

dạy học các bài toán về đổi đơn vị đo lường tôi đã nghiên cứu và chọn đề tài “Một số biện pháp dạy cách dổi đơn vị đo lường cho học sinh lớp 5C trường Tiểu học Thị Trấn Cái Rồng”.

2 Mục đích nghiên cứu.

Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy – học môn Toán ở tiểu học nói chung

và việc dạy – học cách đổi đơn vị đo lường cho học sinh lớp 5C nói riêng

3 Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

* Thời gian nghiên cứu:

Nhận đăng ký sáng kiến kinh nghiệm: tháng 9/ 2019

Viết đề cương, nghiên cứu lý luận: Tháng 9 đến hết tháng 12/2019

Tiếp tục nghiên cứu, vận dụng thực tiễn, khảo sát đánh giá : Tháng 1/2020 đếntháng 6/2020

Hoàn thành: tháng 6/ 2020

* Địa điểm nghiên cứu.

Ở lớp 5C- Trường Tiểu học Thị Trấn Cái Rồng

Thời gian thực hiện: Năm học 2019 – 2020

4 Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

Trong những năm học vừa qua, chúng ta đã thực hiện thành công việc áp dụng “Đổi mới chương trình sách giáo khoa” và “ Đổi mới phương pháp dạy học” ở tất cảcác trường học trong cả nước Việc đổi mới toàn diện này đã làm chất lượng giáo dụccủa các nhà trường được nâng cao một cách rõ rệt, góp phần nâng cao chất lượng củanền giáo dục nước nhà

Ở lớp 5, ngoài việc giáo viên dạy cho các em các môn Khoa học, lịch sử, địa lý chúng ta còn phải dạy các em học Toán và biết làm Toán, Như vậy, môn Toán là mộtmôn học hết sức quan trọng đối với học sinh lớp 5

Qua việc học tập môn Toán, các em học sinh lớp 5 sẽ biết đọc, viết các số có đến nhiều chữ số; các em nắm được một số kiến thức cơ bản số thập phân, giải toán

về quan hệ tỉ lệ , về tỉ số phần trăm, các dạng toán về hình học, toán chuyển động đều

Song, trong tất cả các kiến thức trên thì khi daỵ về dạng toán chuyển đổilường học sinh rất hay bị sai, nhầm lẫn giữa đơn vị đo độ dài và đơn vị đo diện tích,thể tích người thầy cần phải có sự hướng dẫn cụ thể để định hướng cách đổi đúng chohọc sinh

Tất cả những vấn đề nêu trên là những trăn trở nhất trong mỗi người giáo viênTiểu học Và cũng là vấn đề mấu chốt cho những người nghiên cứu về phương pháp

dạy học và tìm tòi sáng tạo ra nhiều cách dạy hay nhất, mang lại hiệu quả cao nhấttrong công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ.

II PHẦN NỘI DUNG

1 Chương 1: Tổng quan.

1.1 Cơ sở lý luận:

Trong chương trình toán ở tiểu học, hệ thống các kiến thức trong nội dung đolường được xây dựng theo cấu trúc đồng tâm như các nội dung khác của toán học nóiriêng và các môn học khác nói chung Hệ thống các kiến thức được sắp xếp từ dễ đếnkhó, từ đơn giản đến phức tạp Chương trình đo lường lớp 5 chiếm tỉ lệ lớn hơn so vớichương trình đo lường của các lớp dưới, rèn kỹ năng đổi đơn vị nhiều hơn Mặt kháclớp 5 học sinh đã được học đến số thập nên các dạng bài tập cũng phong phú hơn

Nội dung chương trình đổi đơn vị đo lường ở lớp 5 đó là:

*Đơn vị đo độ dài: Học sinh được củng cố bảng đơn vị đo độ dài, viết số đo độ dài

dưới dạng số thập phân

*Đơn vị đo khối lượng: Học sinh cũng được củng cố bảng đơn vị đo khối lượng và

viết các đơn vị đo khối lượng dưới dạng số thập phân

*Đơn vị đo diện tích: Học sinh được học tiếp các đơn vị đo diện tích lớn hơn m2 vàđổi đơn vị đo diện tích

*Đơn vị đo thể tích: Sau khi học về khái niệm thể tích một hình, học sinh được hiểu

khái niệm m3, dm3, cm3, quan hệ giữa chúng và từ đó đổi các đơn vị đo đó

*Đơn vị đo thời gian: Học sinh học về bảng đơn vị đo thời gian và đổi các đơn vị đo

đó

Ngoài ra trong các tiết học về thể tích các hình và các phép tính về một số đothời gian học sinh cũng được luyện tập thêm về đổi đơn vị đo

Các phương pháp giảng dạy thường vận dụng để dạy các bài toán về đo lường đó là:

*Phương pháp trực quan: Phương pháp thường được vận dụng khi giảng bài mới và

hướng dẫn bài tập mẫu về các dạng đổi đơn vị cho học sinh, nhằm giúp học sinh nắmđược cáI cụ thể, trực tiếp, đó là bản chất của phép đổi đơn vị đo Với phương pháptrực quan này đã giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu phương pháp đổi đơn vị đo

*Phương pháp đàm thoại: Đây là phương pháp sử dụng kết hợp với các phương

pháp trực quan, luyện tập, nêu vấn đề … Giáo viên phải lựa chọn hệ thống câu hỏi gợi

mở, nêu vấn đề để học sinh suy nghĩ tìm tòi vận dụng kiến thức đã học vào việc xácđịnh dạng bài tập đổi đơn vị đo như thế nào?

*Phương pháp thảo luận nhóm: Đây là phương pháp phát huy trí tuệ tập thể tạo điều

kiện để học sinh khá giúp học sinh yếu, học sinh trung bình trao đổi, hỗ trợ nhau rènluyện thành thạo kỹ năng đổi đơn vị đo lường Có thể tổ chức thảo luận nhóm đôi,nhóm bốn Phương pháp này thường được sử dụng vào bước đầu khâu luyện tập, giúphọc sinh cùng nhau củng cố phương pháp đổi đơn vị đo

*Phương pháp trò chơi: Đây là một trong những hình thức luyện tập được áp dụng

rất dễ dàng trong loại bài tập rèn kỹ năng đổi đơn vị đo lường Với nhiều cách chơikhác nhau sẽ giúp học sinh “Học mà chơi, chơi mà học” Học sinh thêm hứng thú họctập và tiếp thu bài tốt hơn Các trò choi thường được tổ chức là: tiếp sức, chọn kết quảđúng (có thể chơi cả lớp, chỉ cần bộ số để học sinh giơ số có phép giải đúng), thử tàitoán học ( hai đội thể luân phiên đội này ra đề, đội kia giải và ngược lại) …

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Trong thực tế khi làm các bài tập về đổi đơn vị đo lường, đặc biệt là đơn vị đodiện tích và thể tích học sinh còn lúng túng, thường thiếu chữ số ở phần thập phânhàng liền với phần nguyên hoặc chưa chuyển dịch dấu phẩy đủ các chữ số tương ứng

Ví dụ 1: 8m2463cm2 = 8,0463cm2

Nhiều học sinh làm: 8m2463cm2 = 84,63 m2 hoặc 8,463 m2

Ví dụ 2: 6,9784 m3 = 6978,4 dm3

Nhưng lại có một số em làm bằng 69,784 dm3 hoặc 697,84 dm3

Nguyên nhân là do chưa thuộc kỹ thứ tự bảng đơn vị đo đó, do nhầm lẫn quan

hệ giữa hai đơn vị đo liền nhau của đơn vị đo độ dài với đơn vị đo diện tích và đơn vị

đo thể tích hoặc do khả năng tính toán còn hạn chế

2 Chương 2: Nội dung vấn đề nghiên cứu

2.1 Thực trạng.

*Khảo sát

Trong năm học 2019- 2020, Tôi được Ban Giám hiệu nhà trường phân công chủ

nhiệm và giảng dạy hai môn Toán và Tiếng Việt lớp 5C Lớp 5C , Trường Tiểu họcThị Trấn gồm 31 HS, hoàn cảnh gia đình không có em nào là đặc biệt, khả năng tiếpthu một số em khá tốt, song vẫn còn 1 số em khả năng tiếp thu chưa nhanh (Kết quảcuối năm học 2018-2019: Học sinh hoàn thành xuất sắc: 9 ( 29%)

Trong quá trình dạy môn toán lớp 5 trước đây và trong năm học này, tôi nhậnthấy chất lượng giải toán đổi đơn vị đo lường của học sinh lớp 5 nói chung và của lớptôi nói riêng còn yếu Nhiều em giải còn yếu, làm bài còn chậm chưa đổi đúng, thậmchí một số em còn chưa biết cách đổi Thực trạng của nhiều học sinh yếu kém cónhiều nguyên nhân đưa đến đó là nguyên nhân do khách quan và nguyên nhân chủquan Một số em đến lớp không tập trung chú ý nghe giảng, chưa chịu khó luyện giải,

đi học chưa chuyên cần, phụ huynh không kiểm tra - nhắc nhở thúc dạy con em họctập ở nhà Tất cả những điều đó dẫn đến kết quả học tập của đa số học sinh là chưacao Trước thực trạng đó, tôi đã phân tích và tự đặt ra cho mình câu hỏi: Phải làm gì?Làm như thế nào? để khắc phục tình trạng đó và nâng cao chất lượng chuyển đổi đơn

vị đo lường cho học sinh Cố gắng để giúp những em biết làm toán đúng

Trong khi lĩnh hội kiến thức về đổi các đơn vị đo lường các em tỏ ra có nhiềulúng túng, khả năng vận dụng còn nhiều hạn chế:

Để khẳng định, tôi thực hiện bài khảo sát chất lượng về cách đổi một số đơn vị

đo lường vào cuối kỳ I Kết quả cho được như sau: BÀI KHẢO SÁT:

Do chưa thuộc kỹ thứ tự bảng đơn vị đo đó, do nhầm lẫn quan hệ giữa hai đơn

vị đo liền nhau của đơn vị đo độ dài với đơn vị đo diện tích và đơn vị đo thể tích hoặc

do khả năng tính toán còn hạn chế

2.2 Các giải pháp cụ thể.

2.2.1 Giúp học sinh nắm vững từng bảng đơn vị đo.

- Để thực hiện đổi được các đơn vị đo lường trước hết giáo viên cần hướng dân

để học sinh cần nắm vững được từng bảng đơn đo, thuộc thứ tự các đơn vị từ nhỏ đếnlớn và ngược lại từ lớn đến nhỏ Nắm vững được quan hệ giữa 2 đơn vị đo lường liềnnhau, giữa các đơn vị đo lường khác nhau trong cùng một bảng đơn vị đo, có như thếhọc sinh mới làm tốt được các nội dung chuyển đổi về đơn vị đo

2.2.2 Chú trọng hướng dẫn học sinh nhận diện, xác định các loại bài, dạng bài và biết cách chuyển đổi các đơn vị đo.

Để rèn luyện kỹ năng đổi đơn vị đo cho học sinh trước hết giáo viên phải tìmhiểu kỹ nội dung, yêu cầu của sách giáo khoa từ đó phân loại được các bài tập về đổiđơn vị đo lường Có thể chia các bài tập về đổi đơn vị đo lường bằng nhiều cách khácnhau nhưng tôi căn cứ vào quan hệ của 2 đơn vị liền nhau trong các đơn vị đo để cóthể chia thành 4 nhóm bài như sau:

*Loại thứ nhất: Đổi đơn vị đo độ dài và khối lượng

*Loại thứ 2: Đổi đơn vị đo diện tích

*Loại thứ 3: Đổi đơn vị đo thể tích

*Loại thứ 4: Đổi đơn vị đo thời gian

Trong mỗi nhóm bài trên đều có đủ các bài tập:

Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé gồm:

+Danh số đơn sang danh số đơn

+Danh số phức sang danh số đơn

+Danh số đơn sang danh số phức

Dạng 2: Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn gồm:

+Danh số đơn sang danh số đơn

+Danh số phức sang danh số đơn

+Danh số đơn sang danh số phức

Dạng 3: Điền dấu >, <, = vào ô trống:

Trên cơ sở phân nhóm như vậy, giáo viên sẽ dễ dàng hướng dẫn các em nắmchắc các dạng bài, cách khai thác nội dung của bài để làm bài tập đúng Sau đây là cácdẫn chứng cụ thể cho từng nhóm

a, Đổi đơn vị đo độ dài và đơn vị đo khối lượng.

*Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé:

kg

hgdagg

Sau khi học sinh hiểu được bản chất của phép đổi và thuộc thứ tự bảng đơn vị

đo từ lớn đến bé thì có thể suy luận ra phương pháp nhẩm Học sinh vừa viết vừanhẩm 4(kg) 0(hg) 0(dg) 5(g) để được: 4kg 5g = 4005g

bị nhầm lẫn và vẫn đề bài như vậy giáo viên có thể hỏi nhanh kết quả nhiều phép đổikhác để luyện tập kỹ năng đổi cho học sinh

Lưu ý: Trong phần trình bày sáng kiến kinh nghiệm này tôi xếp các bài tậpdạng viết dưới dạng số thập phân Từ danh số phức sang danh số đơn cùng tên vớiđơn vị lớn vào dạng đổi đơn vị lớn sang đơn vị nhỏ (4kg5g = … kg)

*Dạng 2: Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn:

- Danh số đơn:

Ví dụ: 70cm = m; 6kg = tấn

*Cách 1: Bài này không những yêu cầu học sinh nắm vững được quan hệ giữa các

đơn vị đo mà còn cần nắm vững kiến thức về phân số, sô thập phân Vì học sinh cầnphải hiểu 70cm = 70

100m = 0,7m ( học sinh phải hiểu 1cm = 1

100m) đó là bản chất, ýnghĩa của phép đổi có như vậy học sinh mới hiểu sâu, nhớ lâu, và cũng từ đó học sinhsuy ra cách nhẩm: chữ số hàng đơn vị bao giờ cũng gắn với tên đơn vị của nó và mỗihàng tiếp theo gắn với một đơn vị liền trước nó, ta có 0(cm) 7(dm) 0(m) để được 70

cm = 0,70 m hay 0,7 m (vì nó chỉ có 0 m)

Hoặc học sinh viết và nhẩm 6(kg) 0(yến) 0(tạ) 0(tấn) để được 6kg = 0,006 tấn.Tuy vậy với cách nhẩm này học sinh vẫn có thể bỏ sót hàng hoặc không đánh dấuphẩy vào kết quả nên tôi thường yêu cầu học sinh lập bảng với các bài tập đổi đơn vị

từ nhỏ đến lớn

*Cách 2: Lập bảng:

Đầu bài Tấn Tạ Yến kg hg dag Kết quả đổi Kết quả đổi

6kg 0 0 0 6 0 0 0,006 tấn 0,06 tạ;0,6yến; 60 hg

246 hg 0 0 2 4 6 0 0,0246 tấn 2,46 yến; 24,6 kg

Khi hướng dẫn học sinh lập bảng để đổi, giáo viên hướng dẫn kỹ:

+ Xác định khung các đơn vị đổi của toàn bộ bài tập thậm chí có bài tập trongtiết học để tiết kiệm tối đa số bảng cần lập

+ Xác định đúng yêu cầu bài tập cần đổi ra đơn vị nào

Đối với bài tập đổi từ đơn vị nhỏ ra đơn vị lớn thì chữ số hàng đơn vị của nóluôn gắn với tên đơn vị đó trong bảng điền, sau đó cứ mỗi chữ số hàng tiếp theo gắnvới một đơn vị liền trước nó, nếu thiếu chữ số thì tiếp tục viết chữ số 0 cho đến đơn vịcần đổi

+ Điền đấu phẩy vào sau đơn vị cần đổi rồi ghi kết quả vào bài làm

- Danh số phức: Ví dụ:

63 dm 5mm = m

Vì 63dm = 6,3m; 5mm = 0,005m �63dm 5mm = 6,3 + 0,005 = 6,305m

*Cách 1: Nhẩm bảng đơn vị từ bé đến lớn:

a) 63dm 5mm: Học sinh vừa nhẩm vừa viết từ phải sang trái

5(mm) 0(cm) 3(dm) 6(m) rồi đánh dấu phẩy sau chữ số chỉ đơn vị m ta đượckết quả: 63dm 5mm = 6,305m

b)2035kg = tấn kg Học sinh nhẩm 5(kg) 3(yến) 0(tạ) 2(tấn) Điền 2 vàodanh số tấn, tất cả các chữ số còn lại viết đúng theo thứ tự vào kg ta được 2035kg =2tấn 035kg = 2tấn 35kg Đây là bài tập ngược của bài a, muốn làm tốt bài tập này đòihỏi học sinh phải thuộc kỹ bảng đơn vị đo cần đổi và xác định đúng giá trị tương ứngcủa từng đơn vị đo

*Cách 2: Lập bảng:

Thực ra bản chất, ý nghĩa của bài toán là như nhau song cách thể hiện khácnhau, cách này học sinh ít nhầm lẫn hơn bởi các em đã viết các đơn vị đo theo thứ tự,chỉ cần một lần viết đã áp dụng cho nhiều bài đổi và nó hiển thị rõ ràng không nhưphương pháp nhẩm ở trên

Khi đổi danh số đơn sang danh số phức như trên ta phân tích các chữ số vàocác đơn vị tương ứng theo thứ tự bảng đơn vị do lường từ phải sang trái rồi căn cứvào yêu cầu của đề bà mà lựa chọn các giá trị tương ứng với các đơn vị cần đổi.

b Đơn vị đo diện tích:

*Dạng 1: Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé: Tương tự như đổi đơn vị đo độ dài,

muốn nâng cao chất lượng đổi đơn vị đo diện tích, đòi hỏi học sinh phải làm thànhthạo các bài tập đổi cơ bản ở phần đơn vị đo độ dài Học sinh phải nắm vững thứ tựxuôi, ngược của bảng đơn vị đo diện tích và quan hệ giữa các đơn vị đo để rút ra cáchđổi các bài tập đòi hỏi tư duy linh hoạt Giáo viên chỉ cần lưu ý học sinh quan hệ củacác đơn vị đo Hai đơn vị liền nhau hơn kém nhau 100 lần nên khi đổi đơn vị từ lớnsang nhỏ mỗi đơn vị đo liền nhau nó phải thêm 2 chữ số 0 (đối với số tự nhiên) hoặcdịch chuyển dấu phẩy sang phải mỗi đơn vị 2 chữ số

Lưu ý khi lập bảng: Có thể lập bảng đơn vị đo diện tích hoặc tuỳ theo đơn vị đo trong

bài tập lớn nhất là gì, nhỏ nhất là gì mà chọn số cột dọc cho phù hợp Giá trị các đơn

vị theo đề bài phải viết đúng cột Trong bảng phân tích mỗi cột phải đủ 2 chữ số Tuỳtheo đề bài đổi đơn vị nào thì phải đánh dấu phẩy sau 2 chữ số của đơn vị ấy hoặcchọn giá trị số cho phù hợp với đơn vị cần đổi

*Dạng 2: Đổi từ đơn vị bé sang đơn vị lớn

-Danh số đơn.

- Khi đổi đơn vị từ nhỏ đến lớn ta chỉ việc dời dấu phẩy từ phải sang trái mỗiđơn vị đo liền trước nó 2 chữ số, nếu thiếu chư số thì ta thêm chữ số 0 vào bên tráicho đủ mỗi đơn vị 2 chữ số rồi đánh dấu phẩy sau đơn vị cần đổi.

Ví dụ: Từ m2 đổi ra hm2 hay (ha) phải qua (2 khoảng cách) 2 lần chuyển dơn vị đoliền trước nó ( m2 � dam2 �hm2) nên ta phải dời dấu phẩy sang trái 2 x 2 = 4 chữ số.Lưu ý: 2 chữ số hàng chục và hàng đơn vị của dữ liệu đề bài phải luôn gắn với tênđơn vị của nó, không cần xét đến phần thập phân Khi thực hành học sinh có thể nhẩmnhư sau:

Tương tự như lược đồ phân tích trên ta có thể lập bảng như đổi đơn vị ở trên

Ở ví dụ 2 b nếu nhẩm học sinh vẫn nhẩm là thêm 2 chữ số 0 vào trước số 57

vì thế giáo viên phải phân tích cho học sinh thấy 5 cm2 = 0,05 dm2 và 7 mm2 =0,0007 dm2 �5 cm2 7 mm2 = 0,05 + 0,0007 = 0,0507 dm2

c, Đơn vị đo thể tích:

*Dạng 1:

Đổi từ đơn vị lớn sang đơn vị bé sau khi học sinh đã thành thạo phương phápđổi đơn vị đo độ dài và đơn vị đo diện tích thì giáo viên cho các em so sánh quan hệ