Biến đổi cơ cấu ruộng đất và kinh tế nông nghiệp ở đồng bằng sông Hồng trong thời kỳ đổi mới (qua khảo sát một số làng xã) : Đề tài NCKH. QX99.02

Trong sd' do, dang chu y la cdng trinh ciia cac tac gia: NguySn Sinh Cue vdri 'Thuc trqng nong nghiep, nong thon Viet Nam 1976-1990r va ''Nong nghiep Viet Nam 1945-1995'\ NguySn Van Bich

DAI HOC QUOC GIA HA NOI

T R l / d N G DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

HO vA THN CIIU TRI: PGS,TS.NGUYfiN VAN KHANH

CAN BO PIIOI HOP N G I I I G N CUU:

-Nguyen Danh Tien, Vien Lich sir Dang

- Bill Hong Van, Trmmg Dai hoc Tliirong Mai

- Nguyen Van Sufu, Trifong Dai hoc khoa hoc Xa hoi va Nhan van,

Dai hoc Quoc gia Ha Npi

mjms^

Hd Ngij iigdy thdug 5 nam 2001

MUC LUC

Mcf dau

Chirong I T^c dOng ciia chinh sach d6i m6i v^ nong 7

nghiep doi \6\ tinh liinh kinh te - xa hoi d mot

lang thuan nong - lang Mp Trach, Hai DufOng,

I Tinh hinh kinh i€ n6ng nghifp or M6 Trach tit cai 7

cdch ru6ng dd't dSn khoan 10 (1988)

IL Chfnh sach 66\ m6i w6 n6ng nghidp va nhfrng bi6'n 15

ddi Irong qiian h6 sd liuu - sir dung mOng dctt d

MO Trach tu* 1988 den nay

Clurong II Ve nio lilnh chuyen doi co can cay frong a MC* 26

Sir, Hung Yen

I Vai n6t vi tnih hinh kinli t6 xa MS Sd rnrcyc va sau 27

khoan 10(1981)

IL Nhutig bieh d6i trong quan he rii6ng dA't a M6 So 31

sail khoan 10 (1981)

IIL Qua tnnh chuyin doi c j cfl'u cfly trdng va sir phat 36

tria'n kinh te n6ng nghiSp a M5 Sa

Chucyng Phung Thuong, Ha l a y va mot huong phat 50

III trien nganh nghe trong thili ky doi mdri

I Tinh hinh kinh t6 — xa h6i if Phung Thucmg tnr6c 50

1981

IL Nhflng high d6i bu6c din trong quan he ru6ng da't 56

vh kinh te' n6ng nghiep d Phung Thuotig ttr 1981

-1987

IIL Chuyen d6i cor cau ng^nh ngh^ v^ su phdt tri^n 64

kinh te' of Phung Thirong trong nhiJng nam d6i m6i

Chuang IV Nhiimg bie'n doi trong co ca'u kinh te' d mot xa 79

yen do - xa Hoang Liet, Thanh Tri, Ha Npi

L V^i net \i tinh hinh kinh te' 6 Homing Liet tnx6c d6i 79

mdri

IL NhiJng bie'n doi trong quan he ru6ng d^'t sau khoan 84

10

IIL Tinh hinh kinh te' - xa hoi d Ho^ng Liet dirdi tac 90

ddng cua qua trinh d6 thi hoa

ChiTOng V Nhung bien doi ciia nong thon dong bang song 103

Hong nhin tir goc dp rupng dat va kinh te nong nghiep

L Ddng bang s6ng H6ng - mdt viing n6ng th6n giau 103

tie'm nang phat tri^n

IL Nhung bie'n d6i trong quan he mong da't va ca c^'u 107

kinh te' n6ng nghiep of dong bang song Hong trong

thofi ky d6i m6i

K^tludn 126

Danh muc t^i heu tham khao 131

Mcrdau

Ddi vdi Viet Nam - m6t d^t nudfc c6 hofn 80% d ^ s6 la n6ng din va san ph£m n6ng nghiep vSn chi^m gSn 40% GDP thi n6ng nghiep duac coi la nin tang cho su phat tri^n kinh t£ cua di't nudrc Thuc te' nhiing nam qua cung nhu su6t chilu dai ciia lich sir cho thSfy t^m quan trong ciia nin n6ng nghiep va

ndng th6n Viet Nam N6ng nghiep san xua't ra nong san thie't ye'u d^ duy tri cu6c sdng cua dai b6 phto din cu, d6ng thofi cung c^p nguyen lieu cho c6ng nghiep va hang hoa d^ xu3t kh^u; con n6ng th6n la nofi cung ctfp ngu6n lao d6ng chu y^u cho cac nganh kinh te' qud'c din Phat tri^n ndng nghiep va kinh

te' n6ng th6n kh6ng chi tao ra ngu6n thu nhap cho dai hd phto dim cu, ma

con gop p h ^ thuc d^y qua trinh c6ng nghiep hoa, hien dai hoa di't nudrc Dae biet, ddi vdi mdt dSt nu6c di len tijf n6ng nghiep nhu Viet Nam thi phat tri^n

n6ng nghiep va n6ng th6n la ca set quan trong d^ bao dam 6n dinh chinh tri,

xa h6i, phat tri^n kinh te' h6n vflng, ciing co va tang cudmg qu6c phong an

trinh nghien ciiu \i ndng nghiep, ndng thdn Viet Nam qua cac thdri ky,

nha't la ihoi ky doi mdi Trong sd' do, dang chu y la cdng trinh ciia cac tac

gia: NguySn Sinh Cue vdri 'Thuc trqng nong nghiep, nong thon Viet Nam (1976-1990r va ''Nong nghiep Viet Nam (1945-1995)'\ NguySn Van Bich vdri "Chinh sach kinh te va vai trd cua no doi vai phat trien kinh te nong nghiep, ndng thdn Viet Nam, Doi m&i quan ly kinh te nong nghiep''\ Le Dinh Thang vdri "Chuyen dich ca cdu kinh te nong thdn'\ "Chinh sach phut trien nong nghiep va ndng thon sau Nghi quyet 10 cua Bo Chinh trf,

V.V Tuy nhien, cac cdng trinh khoa hoc nay chu ye'u de cip de'n nhirng

vKn di 1^ luan chung v^ v6i pham vi rdng H£u nhu con rat it cdng trinh

nghien ciiu tai cdc l^ng xa cu th^ cr ddng bang sdng Hdng Nhlm cung ca'p cdc tu lieu v^ ca sd thuc tiSn, gdp phdn d^ hi^u mdt cdch to^n dien hon v^

tinh hinh kinh ti ndng nghiep va ndng thdn or mdt trong hai chau thd lorn nha't da't nudrc, chung tdi chon di tai: " Bi^h dSi ca cdu rupng ddt vd kinh

te nong nghiep d dSng bang song Hdng trong thdi ky doi mdi (qua mot sdldngxd)

D^ giai quy^t duac cdc yeu cdu dat ra ciia d^ t^i, chung tdi da lua chon vh tap tmng khao sdt bdn dia phuang la l^ng Md Trach (Hai Dirang),

vk Cc^c xa Ml Sd (Hung Yen), Phung Thugng (Ha Tay) va Ho^ng Liet (Ha

Ndi) Day la bdn dja ban dai dien cho bdn loai hinh phat tri^n kinh te' khac iThau ciia ndng thdn chau th6 sdng Hdng Ne'u Md Trach la mdt lang thuSn

ndng va da c6 budrc chuyen bie'n dang k^ nhd chuyen canh cay liia thi Mi

Sor lai thanh cdng do bie't chuyen ddi ca ca'u cAy tidng mot each phu hap

vdri thuc te'dia phuang va nhu cAu thi tnrorng Con Phung Thuang phat tridn

duac la nhcf da nhay ben chuyen ddi vat nudi Rieng Hoang Liet la mdt xa ngoai thanh Ha Ndi, nam sat qudc Id 1, ben canh kliu dd thi mdi Dinli Cdng, thudrng xuyen chiu tac dong ciia xu the dd thi hoa De phat trien kinh te', Hoang Lift (vdri dien tich ludng da't ngay cang thu hep) budc phai mor mang manh me cac nganh nghe va boat dong dich vu

Vdri dac di^m ciia cac dja ban nghien cii'u, chiing tdi neu len tinh da dang va phiic tap ciia ndng thdn chau thd sdng Hdng, ddng thdi mt ra nhiing kinh nghiem va giai phap cho phat tri^n ciia ndng nghiep, it ra la cua khu vuc nay trong chang du'dng sap tdri cua su nghiep cdng nghiep hoa, cdng nghiep hoa ndng thdn

Trong qua trinh nghien ciru, chung tdi da sir dung mot vai phuang phap khac nliau, chii yeu la phuang phap lien nganh, ket hgp phuang phap lich sir vdri cac phuang phap quan sat, dieu tra dan toe hoc va thong ke xa

hdi hoc

Tir thuc ti phdt tri^n ndng nghiep tir bd'n dia phuang ndi tren, chun^

tdi tie'n hanh so sdnh ddi chie'u v6i tinh hinh of cac lang xa khac trong bd' canh ciia khu vuc chau thd sdng Hdng va ndng thdn ca nudrc Tren ca sc

dd, nit ra nhiing bai hoc kinh nghiem thie't thuc phuc vu cdng cudc pha tri^n ndng nghiep ndng thdn nir6c ta trong giai doan hien nay

Di thuc hien d^ tai nay, ngoai viec sir dung cdc van kien ciia Dang \i Nha nu6c vi ndng nghiep va ndng thdn nhu: Chi thi 100 ciia Ban Bi thu

Nghi quye't 10 ciia Bd chinh tri, Luat da't dai (1993), Nghi quye't Hdi ngh

Trung uang 5 (Khoa VII) va cac cdng trinh nghidn cuu vi quan he mdnj

da't va tinh hinh ndng nghiep ndi chung v.v., chiing tdi ra't chii trong kha

thac va sic dung cac ngudn tai lieu ciia cac dia phuang bao gdm : cac cac

bao cua cac hgp tac xa vd tinh hinh mdng da't, tinh hinh san xua't ndnj nghiep, thuc trang kinh te' - xa hdi ciia cac lang, xa: Tan Hdng, Me Sd Hoang Liet, Phung Thugng Ben canh dd, chiing tdi con khai thac cac sc lieu cua: Tdng Ciic Thd'ng ke, Bd Ndng nghifp; cac huydn: Chai Giang(Hung Yen), Phiic Tho(Ha Tay), Thanh Tri (Ha Ndi), Binl Giang(Hai Duang) v.v va cud'i ciing la cac cdng trinh tai lieu tham khac

da dirge cdng bd' dudi dang chuydn khao hay, tap chi, bao cao

Trong qua trinh trien khai thuc hien di tai nay chung tdi da nhar

dirge sir cdng tac, giup dd cua cac cu nhan Nguydn Danh Tien, Nguydr Van Suu, Biii Hdng Van, va cac sinh vidn, Nguydn Thanh Huydn, Hoan^ Tie'n Didp (Khoa 39), Nguygn Van Trieu (Khoa 40), Nguydn Anh Tua'r

(Khoa 41), Cling nhu su hd trg, giup dd ciia to chiic Dang, chinh quydn vl

doan the' cac xa Tan Hdng (Hai Duang), Me Sd (Hung Yen), Phunj Thugng (Ha Tay) va Hoang Liet (Ha Ndi) Nhan day, cho phep chung td dirge bay td Idi cam an chan thanh nha't ddi vdi cac tap th^ va ca nhan no trdn

La dd tai mdi me, ndi dung nghien ciiu rdng va phiic tap, thdi giai tridn khai ngan, nen chac chan cdng trinh con nhidu khiem khuyd't Ra' mong dugc sir lugng thir va cac y kien ddng gdp cua ngirdi doc

CHUONGI TAG D O N G CUA CHINH SACH DOI M61 V ^

N 6 N G NGHlfeP D 6 I V O I TINH HINH KINH T^ - XA HOI

6 M O T LANG THU A N N 6 N G - LANG MO TRACH,

H A I D U O N G

I - Tinh hinh kinh te nong nghiep d Mo Trach tir cai each rupng dat den khoan 10 (1988)

Md Trach hidn nay la mdt trong bd'n lang (Md Trach, Tuy^n Cii, Mi

CSu, Trach Xa) ciia xa Tan Hdng, huyen Blnh Giang, tinh Hai Dirang, dugc hinh thanh tij* the' ky X Trong sud't thdi ky trung dai, Md Trach ndi tie'ng vd truydn thd'ng nho hoc, da cd tdi 36 ngudi dd dai khoa (tij* tidn sT trd len), trong dd cd nhUng ngirdi da trd thanh nhung tri thiic Idn, gdp phdn lam rang id tmydn thd'ng van hie'n ciia dan tdc Nhung vd phuang didn kinh te', Md Trach chi la mdt lang ndng nghiep cd miic sdng trung binh nliu hang nghin lang xa khac d ddng bang Bac Bo Do nam d mdt vung da't trung, lai xa cac thanh thi, Md Trach thich hgp vdi cac boat ddng san xua't ndng nghiep ban la budn ban Trong cac the' ky trndc d Md Trach da tij'ng tdn tai mdt sd nghd thu cdng, nhu nghe lam dSu luge bi, nghe det vai; nhirng ndng nghiep van la nganh kinh te chi!i dao ciia ngudi dan d day tir trirdc den nay

Vao thdi ky trirdc va sau Cach mang thang Tam, Md Trach cd 730

BAN DO HANH CHINH

LANG MO TRACH - XA TAN HONG - HUYEN BINH GIANG - T I N H HAI DUCJNG

T R A M X A TRAM MAY KEC

DEN

OATNGHIATR/

DAT CANH TAC

mSii rudng canh tdc, 1664 nhan kh^u, 591 sua't dinh* Tinh binh quan mdi nhan kh^u dat 0,43 mSu rudng (1548 m^); mdt sua't dinh dat 1,23 mau (4.428 m^) Ngu tinh trung binh mdt hd gia dinh cd 7 nhan kh^u thi Md Trach cd 237 hd; binh quan mdng da't canh tac ciia mdt hd la 3,01 mSu (10.836 m')

1 Trong thdi ky cai each rugng da't va tap the hoa nong nghiep

Thuc hien dudng 16i "phan de', phan phong" ciia Dang Cdng san Viet Nam, tiJf thang 4-1953 de'n giita nam 1956 tren midn Bac da tie'n hanh nam dgt cai each mdng da't, la'y mdng ciia nha giau (dia chii, phu ndng) dd chia cho ndng dan ngheo' Tai lang Md Trach va xa Tan Hdng, cudc cai each

rudng da't diin ra vao dgt cud'i tit 12-1955 den 12-1956 Ke't qua la xa da

tich thu, trung thu, tiUng mua glin 400 mSu mdng, 76 con trau va hang chuc ta'n thdc ddm chia cho 158 hd bdn, cd ndng Binh quan rudng da't/kh^u dat 3,6 sao (wl296 m')^ Nhd cai each mdng da't, giai ca'p dia chii

da bi xda bd, cac gia dinh ndng dan ddu cd rudng da't va tu canh tac trdn phSn mdng dugc chia Che' dd mdng cdng de'n day cung khdng con tdn tai Cai each mdng da't da giai phdng ndng dan ra khdi ach bdc Idt ciia giai ca'p

dia chii, bid'n cac gia dinh ndng dan thanh cac hd kinh ti doc lap, tu chii

trong qua trinh san xua't va tidu thu san phdm Nhd vay, ndng dan ra't pha'n khdi, hang hai lao ddng san xua't Bang cac bien phap phuc hoa, san la'p thiing viing, den nam 1957, dien tich ca'y liia ciia Md Trach tang Idn hang chuc mau so vdi tmdc Nang sua't va san lugng lua ddu tang, gdp phdn nhanh chdng dn dinh ddi sdng ciia cac hd ndng dan trong lang

Cudc cai each rudng da't ke't thiic chua dugc bao lau thi tijf 1958 Md

' Theo Lich sit Ddng bg xdTdn Hong, quyGn I, ti.4 (ban danh may)

^ Bui Huy Ddp - Nguyen Di6n: Nong nghiep Viet Nam ti( coi nguon den ddi mm, Nxb

CTQG, HaN6i, 1996, tr 172

^ Theo Lich suDdng ho xdTdn Hong, phdn thu tu (ban clanh may), ti.8

Trach \k miin Bac lai bat tay vao vide thuc hidn dudng Idi tap thd hod

ndng nghidp, ttoig budc xay dung cac hgp tdc xa c^p tha'p rdi c^^p cao

N^n tkng hinh thanh va xay dung hop t^c xa ndng nghidp la chedd sd hitu tap the ve tu lieu san xudt, trudc hdt la mdng daft Trong thdi ky 1958 deh 1960, tiJf mdt sd "td ddi cdng" - mdt hinh thiic td chiic tuong trg san

xua^t trong ndng dan - midn Bac da thuc hidn chd dd tap thd hoa mdng da't, dua Stic lao ddng va cac tu lidu san xua't khac ciia cac hd ndng dan vao hgp tac xa, coi day la md hinh kinh te' XHCN d ndng thdn Viet Nam Thdng qua van ddng (nhidu trudng hgp thuc cha't la bat budc), chi trong vdng ban mdt nam tiif nam 1959 de'n cudi 1960, da cd 76% dien tich da't dai vdi 2,4 trieu hd («85,8% tdng sd ndng hd) gia nhap hgp tac xa"* Quy md hop tac

xa luc dSu binh quan gdm 40,9 ha d£ft canh tac va 81 hd^

Tai lang Md Trach, hgp tac xa ddu tidn dugc xay dung la d xdm Tan Tmng vdi 42 hd, 50 mau mdng, 12 con trau va 80 lao ddng^ Binh quan mdi lao ddng phai dam nhidm 6,2 sao (« 2.232 m^) mdng canh tac Tinh de'n nam I960, tren toan xa Tan Hdng da xay dung dugc 6 hgp tac xa ndng nghidp gdm 570 hd (chid'm 95% tdng sd hd ndng dan), 2850 kh^u,

950 lao ddng, didn tich canh tac la 1600 mSu (^ 577,6 ha); sd trau bd cd

103 con Ridng d lang Md Trach cd 3 hgp tac xa ndng nghidp la Tan Tmng, Tan Long va Tan Thanh Sd gia dinh ndng dan va hgp tac xa vao thdi didm cao nha't (1961) dat 97% tdng sd hd trong lang Cudi nam 1961 cac hgp tac xa trdn da hgp nha't thanh hgp tac xa Md Trach

Nhu vay vdi su ra ddi cua hgp tac xa, che dd sd him tu nhan vd mdng

* Nguyen Van Quy: Sd hihi rugng dat trong nong nghiep - nhin tile thuc tien, Tap chi

Nghien CUU kinh 16', sd 193, 1993, tr.57

' Ba nam cai tao va phat trien kinh tecua nUoc Viet Nam dan chu cgng hda, Nxb Tdng

cue Thdng ke,'Ha Ndi, 1961

^ Lich siiDdng bg xdTdn Hong, ih\ lifu da din, U-.18-19

da^t da bi xoa bo d Md Trach Rudng da't va cac tu lidu san xua't khac trd thanh tai san ciia tap thd Hgp tac xa nam vai trd thd'ng nha^t quan 1^ va didu hanh san xuS^t, thdng nhtft thu chi phan phdi Cac hd xa vidn chi dugc nhan phSn san ph^m phiJ hgp vdi sd' ngay cdng lam cho hgp tac xa, dua trdn phuang thiic phan phdi theo lao ddng

Trong nhOng nam dSu xay dung hgp tac xa, tinh uu vidt ciia each thiic lam an tap thd cung cd tac dung tich cue nhtft dinh trong vide thiic d^y san xua't ndng nghidp phat tridn Tinh trang hoang hda mdng dtft bi loai bd; trdn 60% didn tich mdng da't da dugc trdng ca'y hai vu Ndng cu san xua't budc ddu dugc ca tid'n nhu "cay chia vdi" (ludi nhd) dugc thay bang "cay 51" (ludi rdng ban ban), gudng dap nude dugc thay cho gdu tat, cao cd

rang bang sat thay cho cao tre v.v Bdn canh dd, hgp tac xa edn chii f chi

dao cdng tac cai tao cha't da't, dao kdnh muang lam thuy Igi Dd'n cud'i 1964

da cd 80% didn tich mdng dugc tudi tidu nude ddy dii, va 60 de'n 70% dien tich canh tac dugc cay biia bang may^ Cd thd ndi, so vdi thdi ky Phap thudc, ky thuat lam da't va trinh dd canh tac ndng nghidp d Md Trach da dugc nang cao ban Nlid nhiing tid'n bd trong ky thuat canh tac ndn nang sua't Ilia trong nhiing nam ddu hgp tac hda, dac biet la nam 1960 dat kha cao Chi tinh rieng vu miia nam 1960, nang sua't d day da dat 700 kg/mSu (

« 1 9 5 0 k g / h a ) ^

Tuy nhien ca chd quan ly tap thd dua tren chd' dd cdng hiiu vd mdng da't cung ddn ddn bdc Id cac mat tidu cue trong san xua't va phan phdi Trong ca chd lam an tap thd, tinh chii ddng tich cue ciia ndng dan khdng dugc phat huy diing miic Xa vidn la ngudi lam cdng cua hgp tac xa va hoan toan phu thudc vao gia tri ngay cdng va cac san ph^m ciia hgp tac xa Trong khi dd, gia tri cdng lao ddng tap the ngay cang tha'p Trong 20 nam tdn tai ciia hgp tac xa tir 1960-1980 nang sua't liia ciia Md Trach bid'n ddi

'• ^Lich SiiDdng bg xdTdn Hong, tai li^u da dSn, tr.20 va 36

rit cham chap, chi dat tmng binh khoang 21 ta/ha Dudi day la tinh hinh

nang sutft d lang Md Trach trong thdi ky 1960-1980 (xem bang 1)

Bang 1: Nang suS't lua d Mo Trach (va midn B^c)

' Qua bang didng kd trdn ta \hiy tiif 1979, 1980 trd di nang sua't lua c

Md Trach tang khi cao so vdi midn Bac vi trong thdi gian nay cdng tac ca: tao da^t va khau thuy ndng dugc hgp tac xa quan tam ban Ddng thdi khdng chd ddn Khoan 100 ma ngay tiif nam 1980, lang Md Trach va x£ Tan Hdng bat ddu td chiic khoan vide ddn ngudi lao ddng Day la mdt bidr phap kha manh dan ciia hgp tac xa va chinh quydn dia phuang, tao didi kidn thiic ddy san xua't, nang cao nhanh chdng nang su^^t va san lugn^ ndng nghidp

Tuy nhidn, ngudn thu nhap tilf hgp tac xa trong sudt thdi ky tap th^ hod chi chidm khoang 35-60% tdng thu nhap ciia cac hd xa vidn Phdn thi nhap con lai (chid'm tir 40-65%) la dua vao ke't qua canh tac dien tich da'i 5%*' nhd chan nudi va cac boat ddng khac Tinh hinh nay da lam cho ndng dan ngay cang thd a ddi vdi san xua't tap thd, tham chi mdt vai gia dint

con cd f dinh xin ra hgp tac xa ngay tir khi mdi thanh lap

2 Co cau ruong dat sau "khoan 100" (1981)

Trudc nhiing khd khan ciia kinh td tap thd, nha't la dd vugt qua car khiing hoang thid'u luang thuc keo dai tii cud'i nhung nam 1970, thang 1-

1981, Ban Bi thu Tmng uang Dang Cdng san Vidt Nam da ra chi thi CT/TW thuc hidn chd do khoan san phdm den nhdm va ngudi lao ddng

100-v a o thdi didm nay, toan bd didn tich da't tu nhien ciia lang Md Tracl

la 350,05 ha (chid'm 49,5% tdng dien tich da't dai cua xa Tan Hdng), tronj

dd da't canh tac gdm 288 ha, chie'm 82% tdng dien tich da't dai ciia lang Bang thd'ng kd dudi day cho tha'y cu thd han vd cac nhdm mdng da't (

Md Trach vao ddu nhiing nam 1980 (xem bang 2)

Bang 2: Ca cau rupng dat d Mo Trach vao nam 1981

Bui Huy Dap - Nguyen Diin: Nong nghiep Viet Nam ,S(.\d, lr,186

350,05

Ty le (%) 4,40 82,19 5,0 6,74 1,77

100

Trong tdng sd 350,05 ha da't tu nhidn, didn tich da't canh tac gdm 288,1 ha ciia Md Trach dugc phan bd trdn 34 xii ddng, bao gdm cac loai da't sau (xem bang 3):

Bang 3: Cac loai dat canh tac d Mo Trach (1987)

Cac loai dat

Da't hcfp tac giao khoan

2

288,8

Ty le (%) 87,74 2,01 9,54 0,69

100

Nhu vay, thuc hien Chi thi 100 cua Bd Chinh tri, Md Trach da khoan tdi

'^ Ddi chuyen di)ng la da't danh d^ xfly dung he thdng giao thOng, thuy Igi, de difiu, cdc

cdng trinh van h6a giao due, th^ due th^ thao

'^ D^t 10% la quy 6i giai quydt ehe' dd chinh sach va phuc Igi xa h6i

87,74% didn tfch dat canh tdc (252,8 ha) cho nhdm va hd gia dinh; sd quy da't

c6n lai Ih 27,5 ha Ridng daft vudn cd 5,8 ha, chidm 2,01 %; d^t vudn cay lau

nam 0,69% Tinh hinh trdn cho thS^y viec giao khoan mdng da't d day dat ty Id tha^p so vdi nhidu viing ddng bang sdng Hdng vao thdi didm dd

Ddt thd cu gdm 15,45 ha chid'm 4,40% tdng didn tich d^t ciia lang

Ndu l^y sd hd gia dinh nam 1987 (527 hd ndng nghidp; 1977 nhan kh^u,

513 lao ddng) dd tinh todn thi binh quan mdt hd gia dinh cd 293 m^ da't thd

cU Cung vao nam nay, binh quan didn tich da't canh tdc trdn mdt khiu la 1.457,2 m^ (0,145 ha) So sdnh vdi chi sd chung ciia ca nude thdi ky nay la 1.137 m^ ^'^ thi miic binh quan mdng da't canh tac/kh^u d lang Md Trach cao horn 1,28 Idn (1.457,2/1.137 m^) Nhung trong thuc td, thu nhap va ddi sdng ciia ngudi dan lang Md Trach vSn tha'p va khd khan

Ngoai cdc loai mdng daft trdn, bd phan da^t luu khdng thiing vQng edn chidm mdt didn tich dang kd: 17,5 ha, chid'm 5,0% tdng didn tich da't tu nhidn ciia lang Trong sd' dd cac ao lang gdm 7,1 ha (vdi hofn 50 ao), la didn tich cd kha nang nudi trdng thuy san nhung trong nhidu nam chua dugrc khai thac tridt dd Sd edn lai 7,4 ha thiing da'u (ddm hd) tu nhidn d cac xii ddng chua duac quan ly va td chiic khai thac; hidn tuong hoang hda tai didn vao nhflng nam 1970, ddn nay vSn con tdn tai

Cung d giai doan nay, cac loai da't giao thdng, thiiy lofi, cac cdng trinh cdng cdng (goi chung la da't chuydn diing) Idn tdi 23,65 ha (=6,74%) dien tich da't canh tac

Cd thd ndi, kd tiif nam 1981, ciing vdi chinh sach giao khoan san pb^m de'n nhdm va ngudi lao ddng, ca ca'u mdng da't d lang Md Trach cung thay ddi San xua't ndng nghidp cd nhirng chuyen bid'n nha't dinh, nang sua't Ilia tang Idn nhanh chdng so vdi thap ky 60 va 70 Trong nhirng

'* Nguyen Xuan NguySn (chii bien): Khiiynh huang phdn hoa ho nong ddn trong phat

trien san xiiat hang hoa, Nxb CTQG, Ha N6i, 1995, ti-.60

nam 1981-1987, nang su^t liia ciia Md Trach dat tmng binh 31 ta/ha Bang thdng kd (bang 4) dudi day se ndi ro ban didu dd

Bang 4: Nang suat lua d Mo Trach tir 1981-1987

Dofi vi tinh : ta/ha

Mien Bdc'*

22,0 25,2 23,6 27,3 27,8 28,1 27,0

Trdn ca sd nang sua't liia tang cao, binh quan luang thuc ddu ngudi duac nang Idn, do dd va'n dd thid'u ddi luang thuc budc dSu duac giai quydt

IL Chinh sach doi mdi ve nong nghiep va nhurng bien ddi trong quan he sd hftu - su dung ruong da't d Mp trach tir 1988 den nay

1 Nhiimg bien ddi ve ca cau va quan he sd hfifu - su dung ruong dat d Md Trach sau "l^hoan 10" (1998)

'^ Lich SiiDdng bd xdTdn Hdng (Chuang V), da dSn, tr.24

'* Bui Huy Ddp - Nguyen Di6n: Nong nghiep Viet Nam Sdd, tr.l89 va Viet Nam con

sd'vd sukien (1945-1989), Nxb Su that, Ha N6i, 1990

Chmh sdch khoan san phim ddn nhdm va ngudi lao ddng da cd tac dung khuydn khich ngudi lao ddng dSu tu cdng siic, vdn khoa hoc ky thuat

dd tham canh, tang nang su5ft, tang phSn san luang vuot khoan Nhung ca

chd khoan mdi vSn duac thuc hidn trdn ca sd duy tri chd dd sd hihi tap thd

vd tu lidu san xutft va ca chd quan 1^^ cii Hop tac xa vSn la dan vi chi dao san xua^t chii ydu Ngudi nhan khoan phai tuan theo kd' hoach san xua't, quy trinh ky thuat va dinh miic chi phi ciia hgp tac xa Phdn thu nhap quan trong ciia xa vidn vSn hudng theo chd dd cdng didm cua hop tac xa Vi thd sau mdt thdi gian phat huy tac dung, chi thi 100-CT/TW da bdc Id nhiing didm ydu va khdng con vai trd tich cue niia Trudc tinh hinh dd, ngay 5-4-

1988, Bd Chinh tri Tmng uang Dang da hop dd danh gia tinh hinh san xua't

ndng nghidp va ra Nghi quydt sd 10 vd "Ddi mdi quan ly kinh te ndng nghiep", quydt dinh giao khoan mdng da't dn dinh dai ban trong khoang 10

- 15 nam cho ngUdi lao ddng Tid'p dd, Hdi nghi Idn thii 5 cua BCHTW Dang Khoa VII (dSu 6-1993) vdi ndi dung tid'p tuc ddi mdi va phat tridn kinh td - xa hdi ndng thdn da md rdng quydn ciia ngudi sir dung da't lam cho ho ydn tan ddu tu khai hoang, phuc hda, cai tao mdng da't Cu thd hda Nghi quydt 5 ciia Tmng uang Dang, Chinh phii da ban hanh nhidu chinh sdch kinh td quan trong nhu Nghi dinh 64/CP'^ vd phan hang da't ndng nghidp cho hd ndng dan; Nghi dinh 14/CP vd cho hd ndng dan vay vdn san xua't; Nghi dinh 13/CP vd khuyd'n ndng; Nghi djnh 73/CP vd phan hang, tinh thud sir dung da't ndng nghiep Dac biet la Luat da't dai 1993 quy dinh: hd gia dinh, ca nhan dugc nha nude giao da't cd quydn ddi, chuydn nhugng, cho thud, thd cha'p quydn su dung da't, da cd tac dung thiic day ndng nghidp nude ta phat tridn manh me

C) lang Md Trach, thuc hidn Nghi quydt 10 cua Bd Chinh tri, tinh hinh sir dung, quan 15^ va ca ca'u mdng da't cang thay ddi manh Dudi day la ca

" Nghi dinh 64ICP dUgc ban hanh ngay 27-3-1993 quye't dinh chuyen giao quyen su

c^ii mdng dft d Md trach sau Khoan 10 va Luat DS^t dai (1993) (xem bang 5)

Bang 5: Ca cau ruong dat lang Mo Trach nam 1993 STT

DKt luru khdng thung vung'^

Da't chuyfin dung

Da't chua su dung

Tong cong

Dien tich (ha)

22,7 248,8 14,5 60,0 4,5

350,05

Ty le (%) 6,47 70,98 4,13 17,1 1,28

100

Nhu vay, so vdi thdi ky trndc 1988 didn tich da't thd cU cua lang Md Trach tii 15,45 ha tang Idn 22,7 ha (tir 4,4% Idn 6,47%) dd'n nam 1999 Md Trach cd 2835 nhan khdu, 1197 lao ddng, 669 hd gia dinh Tinh tmng binh didn tich da't thd cu ciia mdt hd ndng dan la 324,7 m^/hd tang 1,1 Idn so vdi thdi ky tiirdc 1988 Nhirng tai sao trong khi nhan khdu, so hd cua lang tang thi binh quan dien tich da't thd cu/hd khdng giam ma lai tang len Nguydn nhan chinh la nhd san la'p mdt sd didn tich da't luu khdng thiing vung, nha't

la cac ao trong lang lam da't d; ddng thdi mot sd didn tich da't canh tac quanh Uang cung bi bie'n ddn thanh da't thd cu

Trong thuc td dien tich da't thd cU ciia cac hd khdng gid'ng nhau Hd

cd didn tich da't thd cu cao nha't la gia dinh ba VQ Thi Giao cd 744 m^ (% 2,06 sao) Con hd cd didn tich da't d tha'p nha't (95m^ tuang duang 0,26

dung rudng ddt Idu ddi vao muc dich sdn xudt nong nghiep cho ho nong ddn

sao) la gia dinh dng Vu Huy Thanh vdi sd nhan khdu la 3 ngudi Sd gia dinh c6 didn tfch dft cu dat miic trdn 600 m^ (« 1,66 sao) la 69 hd, chidm 9,87% tdng sd hd trong lang Phdn Idn sd hd (khoang 3/4) cd didn tich da't

d*' tii 200-400 m^ Ndu so sinh vdi hai lang ben canh (trong ciing xa Tan

Hdng) la Trach Xa va My Cdu thi binh quan dien tich da't thd cu d Md Trach cao ban Ty Id sd hd cd didn tich ddt d trdn 600 m^ ciing nhidu ban

6 My Cdu chi cd 5/200 hd gia dinh sii dung trdn 600 m^ ddt d, chid'm 2,5%

sd hd Con d Trach Xa, ty Id nhiing hd cd didn tich thd cu tCf 600 m^ trd Idn

la 8/201 hd, chidm 3,9%'^

Tuy nhidn, ty Id da't thd cu ciia lang Md Trach va ciia xa Tan Hdng vdn d miic tha'p ban so vdi nhidu lang xa khac, tham chi so vdi ca cac lang ven dd trong vung chau thd sdng Hdng Dudi day la ty Id ddt thd cu ciia mdt sd lang xa d ddng bang sdng Hdng hidn nay

Bang 6: Ty le da't thd cu d mdt so' lang xa

chau thd sdng Hdng hien nay Ten lang xa

Ty 16 da't thd cu (%)

Xa Ml So (Chau Giang, Hung Yen) '' 9,33

XaDa Ton (Gia Lam, Ha Noi)

" 8,20

Xa Hoang Liet (Thanh Tri, Ha Npi)

" 7,92

Lang Mo Trach (Binh Giang, Hai Duong) 6,47

'^ Day Id dien tich mat nude cdc ao, ho tu nhien a trong lang vd ngoai dong rudng

" Bi/u tdng hgp nhanh hd thdn Mo Trach, xdTdn Hong, nam 1995

^° sd tinh hinh ca bdn cua hd thdn Trach Xd vd thdn My Cdu, xd Tdn Hdng cdc nam

1994, 1995

^' Nguyen Tlii Thanh Huy^n: Sir bie'n d6i kinh l^ - xa hOi M^ ?^1 lit 1981 -1997 Luftn van Cu nliftn Su

hoc, T n r ^ g Dai hoc KHXH vJi NV, m NOi, 1998, ti.25

Didn tich dft luu khdng thiing vung hidn nay chidm 4,13% (14,5 ha),

giam 0,82 Idn (3 ha) so vdi tmdc 1988 Bdn canh dd, dien tich da't chuyen

diing la 60 ha (chidm 17,1%), tang len so vdi nam 1988 la 36,35 ha (ga'p

2,53 Idn) R6 rang, ciing nhu nhidu lang khac, trong vdng tren dudi 10 nam qua, dien tfch d^t chuydn diing phuc vu muc dich cdng ich d Md Trach da tang Idn dang kd, ma nguydn nhan chii ydu la do su md rdng va phat tridn cac cdng trinh giao thdng, thuy Igfi, trudng hoc, bdnh xa, v.v

Cling vdi su thay ddi ca ca'u va ty Id cac loai mdng da't trdn, didn tich dtft canh tac ciia lang Md Trach bi giam di dang kd, tii 288,1 ha (nam 1987) xudng con 248,8 ha (1998), chid'm 70,98% tdng didn tich da't tu nhidn ciia lang Nhu vay, kd tii 1987 ddn 1998, dien tich mdng da't canh tac

d Md Trach giam 39,3 ha Phdn da't canh tdc bi cat giam nay chii ydu duac chuydn thanh ddt d, hoac sir dung dd xay dung cac cdng trinh cdng cong Cung vao thdi ky nay, Md Trach tid'n hanh giao quydn sir dung da't lau dai cho cdc hd ndng dan, binh quan dat 2,6 sao/khdu (936 m^/khdu)^ Ty Id mdng nay la kha cao so vdi nhidu khu vuc khac d ddng bang sdng Hdng

Bang 7: Binh quan ruong dat canh tac/khau d Mo Trach va mot

so' noi khac d ddng bang sdng Hong

^^ NguySn Ngoc Thanh: Nhiing chuyen bieh kinh te d mdt lang ven dd (Da Ton, Gia

Ldm, Hd Ndi) Luan van ctr nhan Su hoc, Trircfng Dai hoc KHXH va NV, Ha N6i,

1997, tr.49."

" Ho^ng Tie'n Ditp: Qud trinh chuyen ddi hgp tdc xd ndng nghiep d Hoang Liet (Thanh

Tri, Hd Ndi) Luan van Cir nhan Sir hoc, Tmdng Dai hoc KHXH va NV, HaNOi, 1998,

tr.52

^^ Dien tich binh quSn nay hSu nhu giu nguyen tif 1993 ddn nay vi Iheo Luat dfil dai, nhung hd c6 ngu5i chdt, ngu5i di lap gia dinh d noi khdc, hay tre em m6i sinh d(5u khdng bi cat giam hoac kh6ng duac chia th6m ruCng d^t

so noi khac d dong bang song Hong STT

Lang Ta Thanh Oai (Thanh Tri, Ha N6i)»

Xa Me Sd (Chau Giang, Hung Yen)'"

tich binh qwln/khiu iix 1476 m^ (trudc 1945) tut xudng 936 m^ nam 1998

Ty le nay cung cao han mdt sd noi khac d chau thd sdng Hdng O lang Ta

Thanh Oai (huydn Thanli Tri, Ha Ndi), binh quan rudng da't canh tac/lid

" Chu Van Vu (chu bien) : Kinh tehd trong ndng ddn Viet Nam, Nxb KHXH, Ha N6i,

1995, tr.29

^^ Le Truy^n: Ndng thdn Hdi Hung, Kinh te- xd hdi - chinh sdch, Tap chi Xa hoi hoc,

s^4, 1991,lr.37

" Hoang Tie'n Diep: Qud trinh chuyen doi hgp tdc xd dd ddn, tr.58

^^ NguySn Nggc Thanh: Nhung chuyen bien kinh ted mdt xd ven dd , da dfin, lr.49

^' Dinh Thi Hohx Huang: Bien doi rugng dd't d lang Td Thanh Oai tU nam 1981 de'n

nam 7996 Luan van Cu nhAn Su hoc, Trudng Dai hoc KHXH va NV, Ha Noi, 1997,

tr.40

'" Nguyen Thi Thanh Huy^n: Subie'n dd)' kinh re- xd hdi xd Me So'., da dSn, lr.28

chi dat 1872 (m^)" th^p hom lang Md Trach 1,94 ISn Do sd lugfng nhan kh^u va tinh trang ndp san ph£m cho nha nude ciia cdc hd gia dinh cao thSfp khdc nhau ndn didn tfch mdng dtft duac sir dung cua cdc hd cung khdng gidng nhau Sd hd gia dinh cd didn tich da't canh tac trdn 2 mau (=0,72 ha) la 17 hd, chid'm 2,4% Hd sijf dung nhidu mdng da't nha't la gia dinh dng Vii Huy Uydn (10 kh^u) cd 10,991 m^ (=3,05 mSu tiromg duang 1,1 ha) Sd hd cd didn tich mdng da't dudi 1 mSu (=0,36 ha) gdm 305 hd, chidm 45,5% tdng sd hd ciia lang

Dudi day la tinh hinh sd dung mdng da't canh tac trong cac hd gia dinh d Md Trach hidn nay

Bang 8: Tinh hinh sur dung dien tich dat canh tac hien nay d Mo Trach STT

Tu' 2 miu - 3 mSu (0,72 ha - 1,1 ha)

Tis 1 mau - 2 mau (0,36 ha - 0,72 ha)

Duori 1 mau (dudi 0,36 ha)

C5u va Trach XA (hai lang thudc xa Tan Hdng) ddu khdng cd hd nao dang sir dung trdn 2 tnhn (0,72 ha) dtft canh tac mac dii cd tdi 4 hd cd sd kh^u la

8 ngudi Didu nay chihig td khdng chi cd dtft thd cu ma kd ca da't thd canh

d Md Trach cQng cd ty Id binh quan/khdu va hd cao ban so vdi cac lang khdc trong xa Tan Hdng Tuy nhidn, binh quan didn tich mdng da't canh tac d lang Md Trach ngay cang thu hep, tiif 1457m^/kh^u (nam 1987) xudng 936m^ kh^u (1998) Sir giam sut dat canh tac d Md Trach trong nhihig nam g^n day didn ra ngay cang manh cung vdi xu hudng chuydn nha d ra mat dudng, md mang cha va cac didm trao ddi budn ban

Vide giao mdng da't dn dinh lau dai cho ndng dan tir 15 - 20nam da lam thay ddi ca ban quan hd mdng da't trong lang xa va ndng thdn Vidt

Nam Rudng da't da chuydn tijf sd hxiu tap thd sang chd dd cdng huu - tU

dung Kinh td' hd duac xac lap va vi tri cua hd gia dinh duac nang cao; ngudi ndng dan danh quydn chu ddng trong qua trinh san xua't va tidu thu san ph^m Day chinh la nhirng ydu td tao ndn ddng lire thiic ddy sir chuydn bidn manh me cua ndn ndng nghidp Md Trach ndi ridng, ca nude ndi chung trong thdi ky ddi mdi

2 Tinh hinh san xuat nong nghiep d Mo Trach tir 1988-1998

Chinh nhung thay ddi trong quan he sir dung mdng da't da lam cho

tinh hinh ndng nghidp d Md Trach tit sau 1988 cd nhidu tien bd ro rdt Ndu

nang sua't liia tmng binh trong nhung nam 1981-1987 dat khoang 31 ta/ha thi ddn thdi ky 1988-1998 da tang Idn 37,1 ta Cd thd hinh dung qua trinh tang nang sua't liia d Md Trach qua bang thdng kd dudi day (xem bang 9)

Bang 9: Nang suat lua d Md Trach va ca nude trong tlidi ky 1988-1998

Ca nirdrc"

29,3 32,2 31,9 31,1 33,3 34,3 35,0 36,9 37,7 39,0 40,0 Bang thdng kd cho tha'y nhin chung nang sua't liia d Md Trach trong

cac thdi ky ddu cao ban so vdi ca nude, cu thd nhu sau: nam 1945: 72 tg/ha; 1959: 22 tg/fia; 1979: 20 tg/lia; 1981: 33,7 tg/ha; 1987: 35 tg/ha; 1993:33,9 tg/ha; 1998: 47 tg/ha

Ngoai cay liia, Md Trach trong nhii'ng nam qua con tang cudng md rdng trdng trot cac loai rau, cu theo hudng da dang hda cay trdng, nha't la

" Tdng hgp sd' liiu tiC cdc bdo cdo cua hap tdc xd Md Trach trong cdc nam tU

1988-1998

" Biai Huy Dap - Nguyin Di6n: Ndng nghiep Viet Nam , Sdd, lr.l89 va Nit!n giam

thdng ke 1997, Nxb Thdng ke, Ha NCi., 1998, tr.56

vko vu ddng Didn tich trdng trot vu ddng chid'm khoang 20% tdng didn

tich da^t canh tdc ciia lang Ngudn cay vu ddng da thidt thuc gdp phdn nang cao gia tri san xu^t ndng nghidp va hidu qua kinh td cho cac hd ndng dan d

Md Trach

3 Cac nganh nghe, budn ban va dich vu

d Md Trach ciing nhu cac lang Vidt tmydn thd'ng ludn cd su tdn tai ddng thdi va kdt hop giiia ndng nghidp va thti cdng nghidp Trong thdi ky hgfp tac boa vide trao ddi cdc san phdm ndng nghidp va thii cdng nghidp vdi bdn ngoai duac thuc hien chu ydu thdng qua hop tac xa mua ban Chof chi boat ddng tu phat, la nai cac hd gia dinh ndng dan trao ddi cac ndng san phuc vu cho nhu cdu sinh boat hang ngay Trong nhihig nam ddi mdi, nha't

la tijf 1988, cung vdi su phat tridn ndn ndng nghidp va thii cdng nghidp, boat ddng budn ban va dich vu ciia lang ngay cang md rdng va phat tridn Nam 1991, cha lang duac nang ca'p vdi sd vdn gdn 100 tridu ddng

Hien nay Md Trach cd 71 hd ndng nghidp kiem budn ban va dich vu, trong dd cd 40 hd budn ban d khu virc cha Tuy trong ca ca'u hang hoa chua cd iihihig mat hang cd gia tri cao nhu ti vi, radid, catset v.v nhung vide trao ddi hang hoa klidng con khep kin trong ndi bd lang, ma da md rdng ra cac lang xung quanh Ro rang, cung vdi viec md rdng quy md ciia cha lang, su phat tridn kinh td, budn ban va dich vu d Md Trach dang pha

vd ndn kinh te tu cung tu ca'p, gdp phdn thiic ddy ndn kinh td hang hda trong lang mac va ndng thdn phat tridn manh me

Vd nganli nghd, tiirdc 1954 d Md Trach da tdng tdn tai mot sd nghd thii cdng nhung ta't ca ddu bidn ma't trong thdi ky hgp tac hda ndng nghidp bdi ca chd quan 1^^ tap trung, thd'ng nlidt va do thidu cac ngudn nguyen lidu Tir ddu nhihig nam 1980 trd lai day, boat ddng nganh nghe cd bade phat tridn mdi, vdi su xua't hidn cac nganh nghe mdi nhu: sua chira dien tir

ca' khf, didn dan dung, may mac Bdn canh dd, mdt v^i ng^nh nghd cQ cung du<?c phuc hdi nhtft la nghd xe hom lam ddu luge bf chai tdc Hidn tai

trong lang cd 5 hd gia dinh lam ndng nghidp kdt hgp vdi nghd thii cdng n^y Mac du gid tri kinh td khdng cao nhung cac nghd thu cdng cd thd tan dung dugc luc lugng lao ddng nhan rdi dd tang thdm thu nhap cho cdc gia dinh ndng dan Tuy nhidn d Md Trach hidn chua cd cac thg thii cdng chuydn nghidp Quy md boat ddng, ngudn vdn san xua't nganh nghd edn nhd, tham chi mdt bd phan nganh nghd dich vu boat ddng khdng lidn tuc

va mang nang tinh thdi vu Mdt didm dang chii ^ la trong nhirng nam gdn

day da xuS^t hidn nhihig ngudi di lam thud d xa, chii yd'u tap trung vao cac nghd mdc, nd Su phan cdng lai lao ddng theo hudng giam lao ddng phi ndng nghidp dang didn ra, va dang trd thanh mdt trong nhihig nhan td thuc ddy tdc dd phan hoa xa hdi trong lang xa didn ra ngay cang nhanh chdng

Thuc td lich sijf lang Md Trach da chi ra rang, gin lidn vdi chd dd cdng biJu hda va tap thd hoa vd mdng da't la ndn kinh td ndng nghiep cham phdt tridn; nang sua't va san lugng luang thuc tang Idn khdng dang kd Cac nghd phu va nghd thii cdng gia dinh hdu nhu bi xda bd do chd dd quan 1^ tap tmng, thdng nha't vd kinh td

Nhung tijf khi rudng da't dugc giao cho cac ndng hd sir dung lau dai thi san xua't ndng nghiep d Md Trach cd budc phat trien nhanh chdng Nang sua't Ilia tang ga'p 2,2 Idn so vdi thdi ky hgp tac hda; va'n de thidu ddi luang thuc trong cac hd gia dinh ndng dan da dugc giai quyet hoan toan Binh

quan luong thuc ddu ngudi iix 360 kg nam 1988 len tdi 460 kg nam 1998

Day la budc tidn bd vugt bac ciia ndn ndng nghidp Md Trach trong 15 nam trd lai day Bdn canh sir phdt tridn ciia kinh td' ndng nghidp, cdc nganh nghd thii cdng (cu va mdi) cung dugc khdng ngijfng md rdng, lam da dang hda ca cflfu kinh td, tang thdm ngudn thu nhap cho nhidu gia dinh ndng dan, thuc d^y su phan hda xa hdi trong lang xa

Tuy nhidn, dil cho binh quan didn tich rudng da't ciia lang cd cao ban nhung ndu chi dua vao ndng nghidp, va ndn kinh td tu nhidn thi khdng thd trd thanh mdt lang giau cd Thuc td phdt tridn ndng nghidp d Md Trach va nhidu lang xa khdc d ddng bang sdng Hdng trong nhidu thap nidn qua da

chdng minh didu dd Trong thdi ky ddi mdi didn ra i\t ddu nhiJng nam 1980

trd lai day, san xu^t ndng nghidp va nang sua't liia d Md Trach phat tridn khd nhanh Nhung hdu hd't cdc ngudn thu ciia ngudi dan trong lang ddu dua vdo kinh td ndng nghidp Trong khi dd, thu nhap binh quan ddu ngudi d

Md Trach tha'p, chi bang mdt niia (68% sd dan cd mdc thu dudi 80.000d/thdng), tham chi chi bang 1/3 hay 1/4 miic thu nhap ciia cdc lang Idm thii cdng hoac cd tham gia budn ban

Chinh vi vay, trong didu kidn sd dan ngay cang tang, binh quan didn tich mdng da't ngay cang giam thi xu the phdt tridn kinh td phu hgp ciia Md Trach se la tang nhanh nang sua't ndng nghiep di ddi vdi vide md rdng nganh nghd, giam nhanh sd ho ndng nghidp dd chuyen sang lam dich vu hay cdc ngdnh nghd thii cdng; hoac phai bid't khai thdc thd manh ciia dia phuang, nhanh chdng chuydn ddi ca ca'u cay trdng, vat nudi, ra siic tham canh tang vu nham dua ndng nghidp chuydn manh sang ndn san xua't hang hod

CHUONG H

\ t M 6 HiNH CHUYDN D 6 I CO CAU CAY TRONG

6 XA Mfi S 6 , HUNG YEN

I Vdi n6t v^ tinh hinh kinh te d Md Sd trudc va sau 1981

MS Sd la mdt x5 thudc huydn Chau Giang, tinh Hung Ydn, nam cdch thii dd Ha Ndi 18 km vd phia tay

La mdt xa nam trong viing ddng bang Bac bd, bdn ddng sdng Hdng,

Md Sd cd dat dai mau md, giao thdng thuan tidn, gdn thi trudng tieu thu hang hda

Thdi Phdp thudc, Md Sd cd didn tich da:t tu nhien gdm 630,73 ha, trong dd da't canh tdc 470 ha vdi sd dan khoang 5.000 ngudi Bliili quan mdi nhan khdu 940 m2=2,6 sao

v a o thdi ky giam td va cai cdch rudng da't, bang nhidu hinh thirc klidc nhau xa Md Sd da tiimg thu dugc 405,55 mdu mdng Bdn canh dd, nhan dan trong xa edn tich cue khai hoang va phuc hod dugc 650 mdu rudng' bj chidn tranh t^n pha

Sau cai cdch rudng ddt, Md Sd cd 630,73 ha da't va 5.036 khdu Da't canh tdc gdm khoang 440ha- 470 ha, chidm 70-75% da't tu nhidn ciia xa;

binh quan mdi nhan khdu cd 933,28 m2 = 2,59 sao mdng Tii 1958, Md Sd

budc vao thdi ky xay dung hgp tdc xa ndng nghiep, mdng da't va cdc tu lieu san xua't khdc dugc tap thd hod, dat dudi sir didu hanh cua hgp tdc xa Thuc hien chii trirang ciia Trung Uang Dang va nghi quyet ciia Tinh

uy Hiriig Yen vd cai tao ndn kinh td cd the ddi vdi nong nghiep, Md Sd bat tay xay dung 2 hgp tdc xa thi didm d 2 thdn Phii Thi va Hoang Trach Phong trao xay dung hgp tac xa bac thap dien ra soi ndi d Md Sd trong

nhflng nam ddu thap ky 60 Ddn 1967, titn ca sd 6 hgp tdc xa bdc tha'p Me

Sd d5 xay dung thanh 3 hgp tdc xa bac cao gdm: Md Hung, Hodng Trach, Phu Trach Hgp tdc xa Md Hung cd 600 hd vdi 3.000 nhan khdu, 1.000 lao

ddng va 13 td ddi cdng Hgp tac xa Phii Trach cd 100 hd, 1.000 nhan khdu,

650 lao ddng vdi mdt ddi san xua't Hgp tdc xa Hoang Trach cd 175 hd,

1.800 nhan khdu, 528 lao ddng boat ddng trong 2 ddi sdn xua't Ba hgp tdc

xa nay tdn tai va boat ddng trong mdt thdi gian dai, dd'n 1977 hgp nha't lai thanh hgp tac xa Md Sd cd quy md toan xa^

Khi tidn Idn hgp tdc xa bac cao, vai trd ciia hd ndng dan bi xda bd Ddn luc nay, ta't cd cdc khau s^n xua't ddu do hgp tac xa didu hanh, quan

l^, ndng dan trd thanh ngudi lam cdng cho hgp tdc xa Do bi tach khdi ddi

tugng lao ddng, ngudi ndng dan chi quan tam ddn cdng didm Bdn canh dd,

su ra ddi ciia hgp tdc xa tin dung vd hgp tdc xa mua bdn da Idm cho boat ddng ciia hgp tac xa ndng nghidp cang go bd, bd tdc Hgp tdc xa Md Sd da dua ra nhimg qui dinh cdng nhdc trong vide giao cho cdc dan vi san xua't, trdng trot, chdn nudi nliihig loai cay trdng, con gidng nha't dinh Ca chd ndy da ddn dd'n tinh trang lam phdt cdng didm ngay cang iiliidu Hgp tdc xa thuc hidn chd dd phan phdi thu nhap cho ba con xa vidn trdn ca sd cdng

didm san xua't Chd dd quan \f ciia hgp tdc xa, dac biet la vide phan phdi

thu nhap dua trdn chd dd cdng didm da de ra hau qua "lam chai, an that" Ngudi ndng dan chi quan tam dd'n vide "cha'm cdng", ma khdng chii y dd'n hidu qua san xua't Vi vay, san xua't ndng nghidp ddn ddn trd ndn tri tie, do khdng phdt huy dugc ddc tinh edn cii, chiu khd "mdt ndng, hai suong" cua ngudi ndng dan

Trong qud trinh lam an tap thd, phdn da't nam ngoai hgp tdc xa nhu mdng ho, mdng 5% dugc cdc hd ndng dan khai thdc tridt dd Trdn manh mdng dd, ngudi ndng dan chii ddng canh tdc, san phdm lam ra dugc tu do

trad ddi trdn thi trudng

Tinh ddn nam 1968 trong xa da cd 95-98% sd hd ndng dan vao hgp tdc xa nhung thu nhap ciia bg r^t tha'p Mdt ngay cdng, tuy tijfng thdi didm, thu dugc tif 1 kg ddn 2 hoac 2,5 kg thdc Cdc hd xa vidn hgp tdc xa Idm an tap thd theo cdc ddi san xua^t Phdn Idn didn tich giao trdng dugc cdy 2 vu Ilia (chidm, miia) Tuy vay, do thidn tai xay ra lidn tidp, sau benh, chudt bo

hodnh bdnh , ddng thdi do cdng tac td chdc san xua't va quan If khdng tdt

ndn nang xua't liia dat miic tha'p Ndm 1964 nang sua't liia dat tmng binh

910 kg/sao/vu Nam 1965 Id 999 kg/sao/vu Nam 1966 la 1.060 kg/sao/vu«

Bdn canh cay lua, nhan dan con tid'n hanh trdng mdu, chii ydu la trdng khoai vd cdc loai rau mau dd chdng ddi

Ciing vdi trdng trot, xa Md Sd ciing chii trong phdt tridn chan nudi Tii nam 1964, trai chan nudi tap thd ra ddi, trong sd 13 ddi san xua't thi 12 ddi san xua't cd trai chan nudi tap thd khdng nhidu Chan nudi tai cdc hd mang tinh tu cung, tu cd'p, chua mang muc dich kinh doanh Dan Ign chi du dap dng nhu cdu thuc phdm trong lang, xa va mdt phdn bdn cho Nhd nude Ngodi ra, cdc loai gia cdm (ga, vit) dugc nudi tai cdc gia dinh vdi quy md nhd, gdp phdn dam bao nliu cdu sinli boat hang ngdy cho cdc hd xa vidn

Di dam bao cudc sdng va phdt huy vdn nganh nghd cd tmydn, nhan

ddn trong xa da md mang mdt sd nghd phu

Nghd det vai

Nghd ddt vai va trdng dau nudi tdm ra ddi rdt sdm Thdi didm phdt

tridn nha't ciia nghd nay la vao thdi Phap thudc Tuy nhidn, nghd ddt vai chi diifng lai d tiTng hd gia dinh, chua xua't hien nhung xudng Idn Sd lugng khung ddt trong ca xa chi dat 70-100 kliung Nghe det vai khdng phai la

^** Lich sir Dang bO xa M5 S(\ ban vidi |ny, nam 1968, lr.66

nghd tmydn thdng ciia Idng xa, khdng cd tinh chuydn nghidp vd khdng cd

vi tri ddc lap vdi kinh td gia dinh ndn dd'n thdi hgp tdc hda ndng nghidp, nghd ndy ddn ddn mtft vi tri trong ddi sdng kinh td ciia dia phuang

Nghd nhuOm vai

Nghd ndy phdt tridn manh d Idng Phil Thj Da cd mdt thdi boat ddng budn bdn, trao ddi sdn phdm hang hda d Idng Phii Thi didn ra rdt sdi ndi vdi cdu ca "Phii Thj nhudm vai bdn tham" Day la mdt nghd dugc coi Id

tidu bidu trong boat ddng kinh td' ciia Idng Nhung do bid'n ddng ciia lich

sd, nghd nhudm vai cung ddn ddn md't di

Nghe nung voi, gach

Nghd san xua't vat lidu xay dung (vdi, gach) ra ddi vd phdt trien do nhu cdu xdy dung cua xa va cdc lang xa quanh vung Vdo nhirng liic ndng nhdn, ndng ddn lap Id gach, Id vdi Hdu hdt cdc Idng thudc xa M l Sd ddu

cd cdc Id gach, Id vdi, phdt tridn nha't la d Idng Da Hod, xa Binh Minli (thudc M l Sd trudc 1951) Nhung cQng nhu nghd ddt vai va nghe nhudm vai, nghd nung gach, vdi cung ddn bi phdi pha vi cdc lang, xa xung quanh

vd sau ddu tu san xudt gach, ngdi

Thuang nghiep va chg h'ing

Ld mdt xa ven sdng Hdng nen vide giao luu, budn bdn cua ngudi dan

Md Sd da phdt tridn vd trd thdiih ngdnh kinli te phu ciia nhidu gia dinh trong

xa

Trudc 1975, chg Md Sd nam d ngodi de, Ihudc khu vuc lang Phii Thi Chg thudng hop tiif chAn dd ddn tan bd sdng ndn da cd cau: "dai nhu chg Md" Do nam gdn sdng nen viec trao ddi, budn bdn khdng chi didn ra d

•• Lich sir Dang b6 xa MS Sa, ban viet lay, 1968, W.12

trdn bd md trong ca nhihig con thuydn nhd ddu dudi sdng Hoat ddng thuang nghidp ciia ngudi dan MS Sd xua kia khd sdm ud't vdi cdc san phdm tuong ddi phong phii, da dang gdm hang ndng san va cdc hdng tidu dung Chg khdng hop theo phidn, md hgp 14 Idn trong mdt thang vdo nhihig ngdy chSn Hoat ddng budn bdn d chg chii ydu Id nhirng ngudi budn bdn nhd vd

mdt sd ndng ddn Ho tranh thu nhimg liic ndng nhdn dd di chg kidm thdm thu nhap thdng qua trao ddi hdng hda, gdp phdn cai thidn ddi sdng gia dinh

Tuy vdy, ddn cudi nhii'ng nam 1970, san xudt ndng nghidp ciia xa rai ddn vdo tinh trang tri trd, kem phdt tridn Rudng dd't hoang hda ngdy cdng nhidu, nang sudt liia vijfa tha'p, vira ba'p bdnh Khdng nhHiig thd, mdt miia lien tidp xay ra do thien tai, sau benh va su thidu nhiet tinh san xudt cua ndng dan Bdn canh dd edn cd su trdi budc ciia ca chd quan lidu bao ca'p cung vdi su ydu kdm trong quan ly vd didu hanh san xudt ciia bd may hgp tdc xa Thuc trang dd ddi hdi nhirng ngudi lanh dao phai di sdu nghidn cdu, kip thdi dd ra cdc chii tiirang, chinh sdch cu thd nhdm khai thdc tidm nang

vd the' manh cua dia phuang

II Nhfirng bien ddi trong quan he ruong dat d Me Sd sau khoan

10 (1988)

Rudng ddt la tu lidu san xud't quan hong hang ddu ciia ndn kinh td

ndng nghidp 0 midn Bdc, {it 1958 chd' dd sd hiru tap the vd mdng da't vdi

ca chd quan 1^ tap tmng thdng nhd't da dugc thid't lap Chd dd cdng hihi vd

tu lidu san xudt, nha't Id ddi vdi rudng da't, da ddn ddn kim ham siic san xud't trong ndng thdn Trudc tinh hinh dd Ban Bi Thu Tmng Lfang Dang ta

da ra Chi thi 100, chu trirang thuc hidn chd dd khoan viec va khoan san phdm tdi nhdm va ngirdi lao d^ng Theo chii trirang nay, ca cdu rudng ddt

d Md Sd cd nhirng bid'n ddi dang kd

Trong thdi gian tir 1981 den 1988, long dien tich ddt tu nhien cua Md

Sd Id 630,730 ha, chidm 3,09% d^t tu nhien ciia todn huyen Chdu Giang^

Su phan bd vd quy md tilfng loai ddt ciia xa Md Sd thdi gian ndy nhu sau:

B&ng 10 Tinh hinh phSn bd cac loai dat d Ml Sd trudc 1988 STT

DSit canh tac

DSit ao h6, thung vung

D&t chuyfen dung

T^ng cOng

Dign tich

55,255 420,494 90,728 64,255

630,732

Ty le (%)

8,76 66,66 14,38 10,18

100,00

Trong sd 630,732 ha da't tu nhien, cd 420,494 ha da't canh tdc bang 66,66% didn tich da't tu nhidn ciia xa, dugc phan bd trdn 30 xii ddng Idn vd mdt sd xd ddng nhd bao gdm cdc loai ddt: ddt vudn 10,423 ha chidm 2,47%; da't hgp tdc xg giao khodn 359,475 ha, bdng 85,48%; ddt 10% = 48,151 ha chidm 11,45%; ddt vudn cdy 2,445 ha bdng 0,58% da't canh tdc Nhu vay, quan tridt Chi thj 100, Md Sd da tien bdnh giao khodn hdu hdt dien tich canh tac ddn cdc hd xa vidn Dd la vide 1dm diing dan, gdp phdn kich thich san xud't ndng nghidp trong xa phat tridn theo kip tinh hinh chung trdn todn midn Bdc

Trong khi tinh hinh mdng ddt d Md Sd dang cd nhirng bid'n chuydn

ddng kd thi 1988, Bd Chinh tri ra Nghi quydt 10 vd "Ddi mdi quan ]f ndng

nghidp", trong dd cd sir thay ddi trong quan hd giira ngudi lao ddng vdi

36 Theo Thdng ke tinh hinh ddt dai huyen Chdu Giang, 1988

mdng dtft Cdc hd ndng dan dugc giao khoan mdng da't lau ddi (15 nam) Chinh sdch mdng dft mdi ciing vdi su tang Idn vd dan sd va nhung bid'n ddng trong qud trinh sd dung cac loai ddt tu nhidn da khidh ca cdu rudng dtft d M§ Sd thay ddi khd nhanh Vao gii]:a thap ky 90, ca c^u rudng ddt ciia MS Sd nhu sau" :

Dang 11: Ca c§'u rudng d^t d Ml Sd vao nhurng n^m 1990

Da't ao h6, thung vung

Da't chua sur dung

Tong cong

Di^n tfch (ha)

58,86 383,1 89,76 60,67 38,33

630,72

Ty H (%)

9,33 60,74 14,23 9,61 6,07

'' Nguon : Theo Phdng Dia chinh xd Mi Sd:

' Thuc hidn Nghi quydt 10 ciia Bd Chinh tri vd vide giao quydn su dung mdng da^t lau ddi cho ndng dan M l Sd da tid'n hanh giao khodn mdng ddt

trong vdng 15 nam cho cdc hd ndng ddn Binh quan mdi nhan khdu dugc

nhdn 396,9 m l Vdi didn tich mdng ddt binh quan han 1 sdo (396,9 m^) 1 khdu ndu so sdnh vdi ca nude (Id 1.137 m^), ddng bang sdng Hdng 591 m^ thi Wnh quan didn tfch gieo trdng trdn ddu ngudi d Md Sd Id qua thdp Ddy

Id mdt thtr thdeh rdt Idn ddi vdi can bd vd nhdn dan trong xa trdn con

dudng lam gidu qud huang So vdi cdc thdi ky tnidc, cd thd thdy ro su thu hep nhanh chdng vd didn tich ddt canh tdc d Md Sd Ndu nhu ndm 1945 binh quan dien tich gieo trdng tren ddu ngudi nai day la 940 m^ thi ddn thdi ky 1981-1988 con 528,92nil nhihig nam 90 giam xudng con 396,9 m^ Nguydn nhan chii yd'u la do su gia tang khdng ngilfng ciia ddn sd vd sir phdt tridn ciia cdc loai ddt thd cu va ddt chuydn diing

Trudc tinh trang rudng ddt canh tdc ngdy cang thu hep, dd tang hidu qua kinh td, xa da chu trirang chuydn ddi phdn Idn dien tich trdng liia sang trdng cdc cdy hoa mau, cdy an qua va nudi tha ca Nhii'ng nam cudi thdp ky

80, khoang ban 40% dien tich canh tac dugc sir dung trdng liia, gdn 60% didn tich dugc chuydn ddi sang trdng cdc loai cdy an qua, cay dugc lidu va nudi thuy sdn Ddn nhulig nam 90, didn tich trdng kia chi con lai khoang 10% tdng didn tich ddt canh tac

Tliuc hidn Nghj quydt hdi nghi Idn thi'r 5 Ban Chdp hanJi Trung uang Dang va Nghi quydt 03 ciia Uy ban nhdn ddn tinh Hai Himg (1993), Md Sd tidp tuc hoan thanh giao quydn sd dung ddt cho cac hd ndng dan theo nguydn tac khdng xao caiili ma vdn giu nguydn mong dugc giao theo ca chd khoan 10 cd didu chinh cliiit it, kdt hgp vdi quydn sir dung ruong ddt

dn djnh, Idu dai Di cac hd ndng ddn phat huy tdt didu kien san xudt, xa

edn khuydn khfch cac hd ndng ddn chuydn nhugng mdng ddt vdi thdi gian mdt, hai hoac ba nam, tham chi cd ngirdi chuyen nhugng theo vu Gia

chuydn nhugng mdng dd^t dugc thoa thuan giiJa cdc hd ndng ddn vdi nhau

vd ddu quy ra thdc, mdc cao nhdt Id 520 kg, thdp nhdt Id 280 kg mdt sdo Bic Bd/1 nam Vide giao quydn sd dung mdng ddt lau ddi cho cdc hd ndng dan dugc Idm theo 2 dgt Dgt I gdm 197 ha, bang 51,42% didn tich, dgt U

Id 114 ha chidm 29,75% di^n tfch mdng ddt Phdn edn lai 72,1 ha, xa giao

cho cdc hd gia dinh U^t sT, mdi h^ 120 m^ ddt huang hoa, khdng phai ddng thud Ngodi ra, mdi giao vidn dugc mugn 1 sao, sd it edn lai dem ddu thdu Trong qud trinh giao mdng ddt, tuy theo gia dinh ng nhidu hay it sd thud' phai ndp md xa triif didn tich ddt dugc giao, nhung khdng qud 50% Ca bidt, sau khi giao m^ng dd't, ndu hd ndo con chay >^ san phdm, xa se canli cao vd nit 50% sd rudng bd sung vao quy da't ciia xa Nhiing bidn phap nay da han chd ddn mdc tha'p nha't hidn tugng tidu cue trong qud trinh nhan quydn sd dung rudng ddt ciia cdc hd xa vidn

Vide cdp gidy su dung rudng ddt lau ddi cho hd ndng dan d Md Sd da gdp phdn khai day tidm nang, thd manh vd chi hudng 1dm gidu cua ngudi

ndng dan, tao ra tam \f ydn tam ddu tU san xudt Nhdm tao didu kien thuan

Igi trong qud trinh san xudt ndng nghidp, cdc hd ndng ddn da thoa thuan vd chuydn ddi quydn sd dung mdng ddt trdn nhung manh mdng d nhihig canh ddng khac nhau dd gieo trdng nhiJng loai cay trdng ma ho tam ddc nhdt

Cd thd ndi, qua trinh bid'n ddi rudng ddt d MS Sd trong 2 thdp ky qua vijfa mang tinh phd quat vda cd tiiili dac thu Su tuang ddng vdi cac dia phuang khac trong viing ddng bang sdng Hdng la do nhirng chinh sach, ca chd mdi vd mdng ddt va ndng nghidp tao ndn Tuy vay, khdc vdi nhidu dia phuang khac, mdng da't canh tdo d Md Sd vda it lai vua giam siit nhanh chdng Chinh didu ndy ddi hdi Dajig bd, chinh quydn vd nhan dan trong xa phai nang ddng, sang tao dd tim ra mdt hudng di thich hgp nham thiic ddy kinh td - xa hdi ciia qud huang tid'n kip cac dia phuang khac trong ca nude Tiir trong khd khdn, tijf nhung dac didm cd tinh dac thii nay da ggi md cho

MS'Sd mdt hudng di mdi Dd Id su chuydn ddi ca cdu kinh td, dac bidt Id chuydn ddi ca cdu cay trdng

IIL Qui trinh chuyen doi ca cau cay trdng v^ su phat trien kinh

tddMdSd

Trudc 1981, ndng nghidp ludn chidm vi tri quan trong trong ca cdu kinh td d Md Sd ( chidm khoang 85-90% cdc ngudn thu nhap) Sau khi cd Chi thi 100 ciia Ban Bf Thu vd Nghi quydt 10 ciia Bd Chinh tri vd khoan san phdm, khoan hd vd thay ddi ca chd quan 1^ ndng nghidp thi ca cdu kinh td d Md Sd cd su chuydn bid'n manh me

Bang vide giao quydn sd dung rudng dd't Idu ddi cho ndng dan, hd gia dinh da trd thdnh don vi kinh td tu chu HO ndng dan tu dam nhidm cdc khau tir gidng, gieo trdng, cham bdn, thu hoach dd'n sd dung san phdm Ho chi cd nghla vu ddng thud cho Nha nude Chinh didu ndy da khid'n ngudi

ndng dan chi thii lam dn trdn manh vudn, thua mdng cua minh Do Id

ngudn ddng luc gdp phdn thiic ddy san xudt, tang ndng sudt lao ddng

Do khoa hoc kp thudt phat tridn ciing vdi sU ra ddi va boat ddng manh

me ciia cdc td chdc khuydn ndng vd trinh dd canh tdc ciia ngudi ndng ddn dugc nang cao ndn nang sudt liia d Md Sd khdng ngiiiig phdt tridn Nd'u nhu trudc 1981, nang sudt liia d Md Sd chua bao gid vugt qua 30 ta/ha thi trong nhutig nam 1990 nang sudt liia da dat tijf 33 tdd'n 43 ta/ha

Bang 12: Nang sua't lua d Md Sd sau khoan 10^

'' Bdo cdo ket qud phdt triin kinh t^'- xd hgi xd MS Sd nam 1989, 1990, 1991, 1992,

1993, 1994, 1995, 1996