Xây dựng đội ngũ công chức cấp Bộ qua thực tiễn tại Bộ Công thương

Thấm nhuần các yêu cầu đó của Đảng và Nhà nước, Bộ Công Thương - đơn vị được giao thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực công nghiệp và thương mại, luôn luôn chú trọng tới

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lương Thanh Cường

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thị Thuý An

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ CỦA XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC 7

1.1 Công chức và đội ngũ công chức 7

1.1.1 Công chức 7

1.1.2 Công chức hành chính nhà nước 10

1.1.3 Đội ngũ công chức hành chính nhà nước 13

1.2 Xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 22

1.2.1 Mục tiêu xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 22

1.2.2 Các hoạt động xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 23

1.2.3 Các điều kiện bảo đảm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 26 1.3 Kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo đổi với Việt Nam 29

1.3.1 Kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức ở một số nước trên thế giới 29

1.3.2 Giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước 34

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC Ở BỘ CÔNG THƯƠNG TỪ NĂM 2011 ĐẾN NAY 38 2.1 Tổng quan về Bộ Công Thương và đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương 38

2.1.1 Tổng quan về Bộ Công Thương 38

2.1.2 Đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương hiện nay 41

2.2 Tình hình xây dựng đội ngũ công chức Bộ Công Thương giai đoạn 2011 – 2015 47

2.2.1 Xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển đội ngũ công chức 47

2.2.2 Thi tuyển và thi nâng ngạch công chức 48

2.2.3 Đào tạo, bồi dưỡng công chức 49

2.2.4 Kiện toàn tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế 50

2.2.5 Đánh giá, phân tích chất lượng đội ngũ công chức 52

2.2.6 Khen thưởng, kỷ luật công chức 53

2.3 Nhận xét về xây dựng đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương trong thời gian qua 55

2.3.1 Những kết quả đạt được 55

2.3.2 Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân 59

Tiểu kết chương 2 64

Chương 3: HOÀN THIỆN XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC Ở BỘ CÔNG THƯƠNG 65

3.1 Mục tiêu, quan điểm hoàn thiện xây dựng đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương 65

3.1.1 Mục tiêu hoàn thiện xây dựng đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương giai đoạn 2016 - 2020 65

3.1.2 Quan điểm hoàn thiện xây dựng đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương giai đoạn 2016 – 2020 67

3.2 Giải pháp hoàn thiện xây dựng đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương trong thời gian tới 72

3.2.1 Giải pháp chung cho các Bộ từ thực tiễn Bộ Công Thương 72

3.2.2 Giải pháp riêng cho Bộ Công Thương 76

Tiểu kết chương 3 86

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Số lượng công chức Bộ Công Thương từ 2011-2014 41

Bảng 2.2: Thống kê số lượng công chức theo trình độ đào tạo 43

Bảng 2.3: Thống kê số lượng công chức theo độ tuổi 45

Bảng 2.4: Số lượng công chức theo ngạch 48

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương 40Biểu đồ 2.1: Biểu đồ về trình độ chuyên môn của công chức Bộ Công Thương 44Biểu đồ 2.2: Biểu đồ về trình độ Tin học của công chức Bộ Công Thương 44Biểu đồ 2.3: Biểu đồ về trình độ Ngoại ngữ của công chức Bộ Công Thương 45Biểu đồ 2.4: Biểu đồ về cơ cấu theo giới tính của công chức Bộ Công Thương 46

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Nước ta đang xây dựng nền hành chính hiện đại trong bối cảnh đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Bối cảnh đó vừa là điều kiện thuận lợi vừa là thách thức to lớn đối với yêu cầu hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa nền công vụ nước nhà Nó đòi hỏi đội ngũ công chức phải có đạo đức, bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực, trình độ chuyên môn đủ để giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo đảm công bằng xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Thực tế cho thấy, đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay chưa thực sự ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp đổi mới Điều

đó là do nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên nhân chính là do những bất cập trong việc tuyển dụng, sử dụng, đào tạo đội ngũ công chức hành chính nhà nước Chính vì vậy, một trong bốn yêu cầu lớn hiện nay Đảng

đã đặt ra là: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, vững mạnh, có

đủ phẩm chất, năng lực, thực sự trở thành công bộc của dân, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển đất nước” [21]

Thấm nhuần các yêu cầu đó của Đảng và Nhà nước, Bộ Công Thương - đơn vị được giao thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực công nghiệp và thương mại, luôn luôn chú trọng tới công tác xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước Thậm chí đây được coi là công tác quan

trọng hàng đầu quyết định sự phát triển ngành Công thương

Trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước, hội nhập kinh tế quốc

tế, nhất là yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, thực trạng đội ngũ công chức nói chung và công chức

2

Bộ Công Thương nói riêng còn nhiều hạn chế, bất cập gây ảnh hưởng đến việc thực thi công vụ, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước cũng như giảm lòng tin của người dân, doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ công

Với vị trí công tác là Chuyên viên Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Công Thương, tác giả nhận thấy, hiện nay, một trong những nhiệm vụ hàng đầu là phải xây dựng cho được đội ngũ công chức hành chính nhà nước từ cơ quan

Bộ đến các đơn vị trực thuộc Bộ đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, bảo đảm

về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, giỏi về năng lực chuyên môn, nghiệp vụ Đồng thời phải hình thành một khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của công chức, trong đó xác định rõ quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm cũng như các điều kiện bảo đảm cho việc thực thi công vụ; xây dựng cơ chế quản

lý công chức phù hợp với nền hành chính hiện đại Đó là nhu cầu rất cấp thiết

và cũng chính là nhiệm vụ của đề tài: “Xây dựng đội ngũ công chức cấp Bộ-

Qua thực tiễn tại Bộ Công Thương” Đây cũng là lý do tác giả chọn làm đề

tài luận văn Thạc sỹ của mình với mong muốn, thông qua việc nghiên cứu nhằm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay, góp phần vào việc hoàn thành nhiệm vụ được giao của Bộ Công Thương trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu đã được công

bố có liên quan đến đội ngũ công chức ở nước ta như:

“Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức” đề tài cấp Bộ do

Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ thực hiện năm 1998; “Luận chứng khoa học

cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đấy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” đề tài cấp nhà nước KHXH.05-03, nằm

trong chương trình KHXH.05 do GS.TS Nguyễn Phú Trọng và PGS.TS Trần Xuân Sầm làm chủ nhiệm; Đề án số 03- ĐA/HU của Ban Thường vụ Huyện

3

ủy Diễn Châu (2011) về việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị cấp huyện và cơ sở trong giai đoạn 2011- 2015 và những năm tiếp theo Trong đó đã quan tâm đề cập vấn đề quy hoạch, đào tạo, xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị cấp huyện và cơ

sở trên địa bàn huyện

Tác giả Tô Tử Hạ cũng có nhiều công trình nghiên cứu về công chức hành chính nhà nước và đã được sử dụng để giảng dạy cho đội ngũ công chức hành chính nhà nước hiện nay Qua một số công trình nghiên cứu, các tác giả đã tập trung phân tích, lý giải và làm rõ khái niệm công chức nhà nước, vai trò của công chức trong việc xây dựng nền hành chính quốc gia và định hướng trong

xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước như: Công chức và vấn đề xây

dựng đội ngũ cán bộ, công chức (Nxb Chính trị Quốc gia, 1998); Cẩm nang cán

bộ làm công tác tổ chức nhà nước (Nxb Lao động, 2002); Sổ tay nghiệp vụ cán

bộ làm công tác tổ chức nhà nước (Nxb Lao động, 2002)

Bên cạnh một số đề án, sách chuyên khảo, tham khảo còn có một số

công trình nghiên cứu như: Luận án Tiến sĩ Luật học: “Nâng cao chất lượng

đội ngũ công chức hành chính nhà nước tỉnh Hải Dương” của Nguyễn Kim

Diện (2009), Luận văn thạc sỹ: "Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý cấp xã trên

địa bàn huyện Nghi Lộc" của Thái Bá Châu (2013) Các công trình nghiên cứ

này đã nêu lên tổng quan những vấn đề cơ bản về đội ngũ công chức, thực trạng và đề xuất các giải pháp để phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, nhất là đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về kinh tế ở cấp xã trên địa bàn huyện

Cùng nghiên cứu về công chức, các bài viết: “Kinh nghiệm đánh giá

công chức của một số quốc gia trên thế giới” của tác giả Nguyễn Phương

Liên, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước công bố năm 2011; “Yêu cầu và giải

pháp xây dựng đội ngũ cán bộ thời kỳ hội nhập quốc tế” của tác giả Nguyễn

Thị Mai Anh đăng trên Tạp chí Cộng sản năm 2015, “Chất lượng đội ngũ cán

Như vậy, các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau và có những đóng góp nhất định trong việc hoạch định chủ trương, chính sách, tìm ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước ở nước ta Các nghiên cứu trên đã cung cấp nhiều tư liệu quý báu về cơ sở lý luận, về kiến thức, kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước nói riêng để tác giả tham khảo trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình

Tuy nhiên, từ trước tới nay, Bộ Công Thương chưa có một đề tài nghiên cứu cụ thể nào liên quan tới đội ngũ công chức Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về xây dựng đội ngũ công chức cấp Bộ qua thực tiễn tại Bộ Công Thương, hứa hẹn khả năng áp dụng cụ thể, hiệu quả cho việc xây dựng đội ngũ công chức của Bộ trong thời gian tới

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là:

- Làm rõ thêm cơ sở khoa học của việc xây dựng đội ngũ công chức cấp Bộ qua thực tiễn tại Bộ Công Thương trong giai đoạn 2011 – 2015;

- Phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước, tìm ra những ưu điểm và những tồn tại hạn chế của đội ngũ công chức hành chính nhà nước từ thực tiễn Bộ Công Thương;

- Đề xuất các giải pháp để xây dựng đội ngũ công chức nói chung và đội ngũ công chức Bộ Công Thương nói riêng theo yêu cầu của nền hành chính hiện đại

- Về mặt thực tiễn: Phân tích đặc điểm, đánh giá thực trạng đội ngũ công chức và hệ thống thể chế quản lý đội ngũ công chức ở Bộ Công Thương giai đoạn 2011 – 2015; Đề xuất, kiến nghị phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, sử dụng, khen thưởng, kỷ luật, tiền lương, chế độ đãi ngộ… cho các loại công chức

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là:

Những nội dung liên quan đến các mặt của việc xây dựng đội ngũ công chức: tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, đánh giá công chức, những yếu tố tác động đến đội ngũ công chức

Phạm vi nghiên cứu được xác định như sau:

- Về thời gian: nghiên cứu thực trạng đội ngũ công chức Bộ Công Thương từ năm 2011 – 2015

- Về không gian: nghiên cứu tại Bộ Công Thương

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của đề tài là:

Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng hệ thống chính trị và đội ngũ công chức nhà nước

6

Cơ sở thực tiễn của đề tài là:

Theo yêu cầu cải cách hành chính để xây dựng nền hành chính hiện đại đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới, đồng thời kế thừa các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước và số liệu điều tra của các cơ quan quản lý cũng như trực tiếp điều tra, khảo sát về thực trạng của đội ngũ công chức tại

Bộ Công Thương trong giai đoạn 2011 - 2015

Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng trong đề tài là:

phân tích, so sánh, tổng hợp, logic, lịch sử

6 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Trên cơ sở lý luận – thực tiễn vấn đề xây dựng đội ngũ công chức cấp

Bộ qua thực tiễn tại Bộ Công Thương, đề tài hệ thống hoá, đánh giá đặc điểm

và thực trạng đội ngũ công chức tại Bộ Công Thương để từ đó đề xuất các kiến nghị, giải pháp xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu của việc xây dựng một nền hành chính hiện đại

Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở lý luận – thực tiễn của việc xây dựng

và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn hiện nay; đồng thời phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chiến lược, chính sách phát triển đội ngũ công chức, góp phần củng cố, hoàn thiện hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh

1.1.1.1 Khái niệm công chức

Khái niệm “công chức” gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước tư bản phương tây Trải qua hơn 3 thế kỷ tồn tại và phát triển, cho đến nay, quan niệm và định nghĩa về “công chức” ở các quốc gia trên thế giới vẫn chưa thống nhất

Điều 2 Chương II Quy chế chung về công chức Nhà nước của Pháp

năm 1994 xác định: “Công chức là người được bổ nhiệm vào một công việc

thường xuyên với thời gian làm việc trọn vẹn và được biên chế vào một ngạch trong thứ bậc của các cơ quan hành chính Nhà nước, các cơ quan ngoại biên hoặc các công sở Nhà nước”

Ở Mỹ, tất cả các nhân viên trong bộ máy hành chính của Chính phủ đều được gọi chung là công chức, bao gồm những người được bổ nhiệm về chính trị (còn gọi là công chức chính trị), những người đứng đầu bộ máy độc lập và những quan chức của ngành hành chính Quan hệ giữa Chính phủ và công chức là quan hệ giữa ông chủ và người làm thuê, ngoài việc điều chỉnh bằng luật Hành chính, quan hệ này còn được điều chỉnh bằng Hợp đồng dân sự

Ở Nhật Bản, công chức được phân thành hai loại chính, gồm công chức

nhà nước và công chức địa phương: “Công chức nhà nước gồm những người

được nhậm chức trong bộ máy của Chính phủ trung ương, ngành tư pháp, quốc hội, quân đội, trường công và bệnh viện quốc lập, xí nghiệp và đơn vị sự nghiệp quốc doanh được lĩnh lương của ngân sách nhà nước Công chức địa phương gồm những người làm việc và lĩnh lương từ tài chính địa phương” [29]

8

Qua ba nền hành chính phát triển trên có thể thấy, mỗi quốc gia đều xác định phạm vi những người là công chức riêng Sự khác nhau này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: lịch sử sự tồn tại và phát triển của nền hành chính quốc gia, điều kiện kinh tế - xã hội mà trên đó pháp luật được hình thành, quan điểm của các nhà lập pháp trong việc đánh giá sử dụng các thành tựu của khoa học pháp lý Tuy nhiên, nhìn chung, có thể thấy: công chức là công dân nước đó, được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một chức vụ hay thừa hành công vụ thường xuyên trong cơ quan hành chính nhà nước, trong biên chế, được hưởng lương từ ngân sách và chịu sự điều chỉnh của pháp luật về công chức

Cùng cách hiểu tương tự, Từ điển giải thích thuật ngữ hành chính định

nghĩa: “Công chức là người được tuyển dụng và bổ nhiệm vào làm việc trong

một cơ quan của nhà nước ở trung ương hay ở địa phương, làm việc thường xuyên, toàn bộ thời gian, được xếp vào ngạch của hệ thống ngạch bậc, được hưởng lương từ ngân sách nhà nước, có tư cách pháp lý khi thi hành công vụ của nhà nước” [27]

Định nghĩa này bao quát được các điều kiện để trở thành công chức là:

- Được tuyển dụng và bổ nhiệm để làm việc thường xuyên;

- Làm việc trong công sở;

- Được xếp vào một ngạch của hệ thống ngạch bậc;

- Được hưởng lương từ ngân sách nhà nước;

- Có tư cách pháp lý khi thi hành công vụ

Ở nước ta, theo Luật cán bộ, công chức thì “công chức là công dân Việt

Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công dân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ

9

quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị

sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”

1.1.1.2 Đặc điểm công chức

Qua nghiên cứu cho thấy công chức có các đặc điểm cơ bản như:

- Tính nghề nghiệp Tính nghề nghiệp thể hiện ở việc công chức thực hiện thường xuyên một nhiệm vụ theo nghiệp vụ chuyên môn mà công chức

đó đảm nhiệm Ví dụ: Kế toán, văn thư, thư ký ;

- Tính quan liêu Tính quan liêu trong thực thi công vụ thể hiện trên các phương diện khác nhau như không phụ thuộc vào bất kỳ một tác động nào khác của chính trị, kinh tế hay dân sự Công chức thực hiện công vụ theo một quy trình công tác đã được pháp luật xác định và họ không có quyền thay đổi nếu không được pháp luật cho phép

- Tính thứ bậc Công chức được chia thành các bậc khác nhau tuỳ theo tính chất, yêu cầu về chuyên môn nghiệp vụ của công việc và được bổ nhiệm vào vị trí công tác theo thứ bậc đó Ví dụ: Ở Trung Quốc, công chức được chia thành 15 bậc, cao nhất là Thủ tướng Quốc vụ viện và thấp nhất là cán sự;

- Tính được nhà nước trả lương Vì công chức thực thi công vụ nhà nước nên được hưởng lương từ ngân sách nhà nước Đặc điểm này giúp ta phân biệt công chức với những người làm việc ở các doanh nghiệp và khu vực

tư nhân không do nhà nước trả lương

Tuỳ theo quan điểm trong việc xây dựng, phát triển đội ngũ công chức

mà mỗi nước có sự nhấn mạnh, chú trọng nhiều hơn đến một trong số các đặc điểm nêu trên

10

Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, tác giả xin đề cập đến các nội dung chủ yếu liên quan đến đội ngũ công chức hành chính nhà nước mà cụ thể là đội ngũ công chức chấp Bộ

1.1.2 Công chức hành chính nhà nước

1.1.2.1 Khái niệm công chức hành chính nhà nước

Hiện nay, trong hệ thống pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Bộ Nội vụ chưa có khái niệm chính thức về công chức hành chính nhà nước mà chỉ đề cập chung chung như một thành phần chủ yếu trong khái niệm cán bộ, công chức nhà nước

Vận dụng khái niệm công chức quy định tại Điều 4 Luật Cán bộ, công chức có thể khái quát công chức hành chính nhà nước là công dân Việt Nam, được bổ nhiệm, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh hoặc giao giữ một công vụ thường xuyên trong cơ quan hành chính nhà nước

Ở Việt Nam, cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan của Nhà nước, bao gồm: Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các cấp

Hay nói cách khác, công chức hành chính nhà nước là một bộ phận nhân lực của bộ máy hành chính nhà nước, gồm những người được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao giữ một công vụ thường xuyên trong hệ thống hành chính công quyền, được phân theo trình độ đào tạo, ngành chuyên môn, được xếp vào một ngạch hành chính

1.1.2.2 Đặc điểm công chức hành chính nhà nước

Công chức hành chính nhà nước là lực lượng trực tiếp thực thi các chức năng hành pháp của nhà nước, thực hiện quản lý và điều hành đất nước theo pháp luật và làm cho đất nước phát triển trên cở sở đảm bảo kỷ cương phép nước Do vậy, công chức hành chính nhà nước có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, công chức hành chính nhà nước là những người thực thi công

vụ và được Nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng

11

để có khả năng và yên tâm thực thi công vụ Công chức hành chính nhà nước

là người trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước, khác với lao động sản xuất kinh doanh và các dạng lao động xã hội khác Sản phẩm của họ là các quyết định quản lý để thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, thi hành pháp luật, đưa pháp luật vào đời sống, nhằm đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội; quản lý, sử dụng có hiệu quả nguồn tài sản chung và ngân sách nhà nước, phát triển và ổn định kinh tế - xã hội; bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc là yêu cầu quan trọng nhất đối với công chức hành chính nhà nước Người công chức trong bộ máy hành chính nhà nước được trao quyền để thực thi công vụ, đồng thời, họ có bổn phận phục vụ xã hội, công dân và chịu những ràng buộc nhất định do liên quan đến chức trách đang đảm nhiệm Họ có thể phải từ chức, bị truy cứu trách nhiệm hoặc phải bồi thường thiệt hại nếu không hoàn thành nhiệm vụ, vi phạm kỷ luật, ra quyết định hành chính làm tổn hại đến lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức

Để thực hiện công vụ, người công chức được nhà nước cung cấp các điều kiện cần thiết để tiến hành thực thi công vụ như trụ sở, phương tiện làm việc Họ được đảm bảo các quyền lợi vật chất và tinh thần như: hưởng lương từ ngân sách nhà nước tương xứng với chức trách và công việc, nhận các loại trợ cấp, phụ cấp khác bằng tiền hoặc hiện vật và lương hưu khi đủ thời gian cống hiến cho nền công vụ, được khen thưởng khi có công lao xứng đáng

Thứ hai, công chức hành chính nhà nước có tính chuyên nghiệp Điều

này thể hiện qua thâm niên công tác và trình độ năng lực chuyên môn Trong

đó, thâm niên công tác tạo điều kiện để công chức hành chính nhà nước thành thạo công việc và đúc rút kinh nghiệm trong thực thi công vụ, còn trình độ năng lực chuyên môn góp phần hoàn thành những công việc được giao một cách tốt nhất

12

Chính vì lẽ đó, ngay khi tuyển dụng, cơ quan nhà nước đã yêu cầu người dự tuyển phải có chuyên môn, có đủ tiêu chuẩn về độ tuổi, phẩm chất chính trị, đạo đức

Thứ ba, công chức hành chính nhà nước phải am hiểu và tôn trọng luật

pháp và thông lệ quốc tế Điều này xuất phát từ yêu cầu hội nhập quốc tế hiện nay Để thực hiện tốt việc giải quyết các quan hệ pháp lý mang yếu tố quốc tế, đồng thời phải ký kết và thực hiện các công ước quốc tế, các tập quán và thông lệ quốc tế, đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải có tri thức, phải am hiểu và tôn trọng luật pháp, thông lệ quốc tế

Thứ tư, công chức hành chính nhà nước phải trung thành với Đảng, với

Chính phủ, với Tổ quốc và hết lòng phục vụ nhân dân Nhà nước ta ra đời từ thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám do nhân dân thực hiện dưới sự lãnh đạo của Đảng, là thiết chế quyền lực do nhân dân bầu ra theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu Ngoài việc lập ra Nhà nước, nhân dân thông qua các hình thức khác tham gia hoạt động quản lý nhà nước, xã hội, tác động đến các quá trình hoạch định đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thực hiện việc giám sát đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước trong thực thi công vụ Trong hoạt động, các cơ quan nhà nước, công chức phải tôn trọng nhân dân, tận tuỵ phục vụ nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe và chịu sự giám sát của nhân dân

1.1.2.3 Phân loại công chức hành chính nhà nước

Công chức hành chính nhà nước có thể được phân loại theo nhiều các khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích của việc phân loại Ở Việt Nam có một số cách phân loại cơ bản sau:

Phân loại theo trình độ đào tạo:

- Công chức loại A là người được bổ nhiệm vào ngạch, yêu cầu trình độ đào tạo chuyên môn giáo dục đại học và sau đại học;

Phân loại theo ngạch công chức

- Công chức ngạch chuyên viên cao cấp và tương đương trở lên;

- Công chức ngạch chuyên viên chính và tương đương;

- Công chức ngạch chuyên viên và tương đương;

- Công chức ngạch cán sự và tương đương;

- Công chức ngạch nhân viên và tương đương

Phân loại theo vị trí công tác

- Công chức lãnh đạo, quản lý;

- Công chức chuyên môn, nghiệp vụ

1.1.3 Đội ngũ công chức hành chính nhà nước

1.1.3.1 Khái niệm, đặc điểm đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Từ khái niệm công chức hành chính nhà nước, ta có thể hiểu đội ngũ công chức hành chính nhà nước là nhóm công chức làm việc tại các cơ quan

Thứ nhất, đội ngũ công chức có tính liên kết chặt chẽ, thống nhất, có

trách nhiệm qua lại Sự liên kết chặt chẽ của đội ngũ công chức dựa trên cơ sở các quy định của pháp luật và quy chế nội bộ của từng đơn vị Bên cạnh đó, đội ngũ công chức còn mang tính thống nhất Tính thống nhất của đội ngũ công chức thể hiện ở mục tiêu hoạt động, phương thức hoạt động và chức năng, nhiệm vụ Trong đó, mục tiêu hoạt động của đội ngũ công chức là đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc; phương thức hoạt động của đội ngũ công chức phải tuân theo các quy định của pháp luật; chức năng, nhiệm vụ của đội ngũ công chức là tham mưu,

đề xuất các chính sách, ra quyết định theo thẩm quyền và thực hiện các hoạt động công vụ khác Bên cạnh tính liên kết, thống nhất, đội ngũ công chức còn thể hiện tính trách nhiệm qua lại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Tính trách nhiệm qua lại thể hiện ở sự chấp hành của cấp dưới đối với các yêu cầu, chỉ đạo của cấp trên và sự phối hợp công tác giữa các công chức trong cả hệ thống trong quá trình thực thi công vụ

Thứ hai, đội ngũ công chức là chủ thể của nền công vụ Hoạt động

quản lý hành chính nhà nước chủ yếu được vận hành thông qua nền công vụ

và đội ngũ công chức nói chung, đội ngũ công chức cấp Bộ nói riêng có chức năng thực thi pháp luật và thi hành công vụ nhằm phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội Những loại nhiệm vụ này do chính đội ngũ công chức hành chính nhà nước các cấp thực hiện mà đội ngũ công chức cấp Bộ đóng vai trò rất

15

quan trọng và không thể chuyển giao cho bất cứ tổ chức, cá nhân nào bên ngoài thực hiện Đội ngũ công chức là hạt nhân cơ bản của nền công vụ, là chủ thể thực dự tiến hành các công vụ cụ thể và cũng chính là yếu tố đảm bảo cho nền công vụ hoạt động, vận hành có hiệu lực, hiệu quả

Thứ ba, đội ngũ công chức là lực lượng lao động có tính chuyên môn

hoá cao Đặc điểm này xuất phát từ đặc điểm về tính chuyên nghiệp của công chức Các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương được

tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định nhằm thực hiện quyền hành pháp của Nhà nước để điều hành, quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội theo pháp luật và bằng pháp luật, vì lợi ích của Nhà nươc và của toàn xã hội, nhằm đảm bảo cho xã hội ổn định và phát triển Với chức năng đó, bộ máy nhà nước đòi hỏi phải có đội ngũ công chức mang tính chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn và được đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng, nghiệp vụ, quản

lý hành chính

Hơn nữa, chức năng cơ bản của đội ngũ công chức hành chính là thực thi công vụ, thực thi quyền lực nhà nước, thực thi pháp luật; đây là một dạng lao động đặc thù và phức tạp không cho phép có sai sót, không được vi phạm Đồng thời, qua thực tiễn hoạt động, chính đội ngũ công chức là lực lượng sáng tạo pháp luật, tham mưu, đề xuất chủ trương chính sách, pháp luật quản

lý và phát triển xã hội, đất nước Do vậy, đội ngũ công chức hành chính phải nắm vững chuyên môn nghiệp vụ và am hiểu sâu sắc lĩnh vực chuyên môn của mình

Thứ tư, đội ngũ công chức tương đối ổn định về số lượng, mang tính kế

thừa nhưng luôn đòi hỏi không ngừng nâng cao về chất lượng Đặc điểm này được đảm bảo thông qua biên chế nhà nước Tuy nhiên, cơ chế này cũng tạo môi trường nuôi dưỡng sự thụ động, dựa dẫm, trì trệ của một bộ phận không nhỏ công chức

16

Hiện nay xã hội không ngừng phát triển, đối tượng điều chỉnh của pháp luật ngày càng mở rộng và phức tạp hơn, yêu cầu về chất lượng phục vụ ngày càng cao nên các cơ quan hành chính nhà nước không thể tuyển dụng hàng loạt người lao động mới, vì rằng việc tuyển dụng và giải quyết các lao động dôi dư trong các cơ quan hành chính nhà nước luôn liên quan đến một loạt các vấn đề về chính sách và chế độ xã hội phức tạp

Trước thực tế khách quan đó đòi hỏi đội ngũ công chức phải luôn được đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ

Thứ năm, hoạt động của đội ngũ công chức diễn ra thường xuyên, liên

tục, trên phạm vi rộng và mang tính phức tạp Các cơ quan hành chính nhà nước tổ chức thành hệ thống từ trung ương đến cơ sở thực hiện nhiệm vụ quản lý, điều hành toàn bộ các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, chính trị, xã hội, ngoại giao, an ninh quốc phòng với các mặt hoạt động hết sức phong phú và phức tạp gồm tài chính, kế toán, kiểm toán, tín dụng, bảo hiểm, tài sản công, khoa học, công nghệ, môi trường, xây dựng, giao thông vận tải, nông nghiệp,

y tế, giáo dục Tất cả các hoạt động đó đều liên quan hàng ngày và trực tiếp hoặc gián tiếp đến cuộc sống của tất cả mọi người dân, đòi hỏi hệ thống các

cơ quan quản lý hành chính nhà nước và đội ngũ công chức hành chính nhà nước đủ năng lực và thẩm quyền để giải quyết các vấn đề thuộc phạm vi quản

lý một cách nhanh chóng, kịp thời

1.1.3.2 Vị trí, vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Đội ngũ công chức hành chính nhà nước là nguồn lực quan trọng trong

hệ thống chính trị do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo

Hoạt động quản lý nhà nước là hoạt động tổ chức, hướng dẫn, kiểm tra

và điều hành mọi hoạt động trong xã hội Đó chính là hoạt động chiều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người bằng quyền lực nhà nước Hiệu lực của bộ máy nhà nước nói chung và của hệ thống chính trị nói

17

riêng, xét cho cùng, được quyết định bởi phẩm chất chính trị, đạo đức, trình

độ, năng lực của đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Thực tiễn cho thấy, đội ngũ công chức hành chính nhà nước có vai trò sau:

Thứ nhất, đội ngũ công chức hành chính nhà nước là lực lượng chủ đạo

trong thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước Một đất nước có đội ngũ công chức hành chính nhà nước đầy đủ phẩm chất chính trị, có trình độ chuyên môn và năng lực, có tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng đất nước là một đất nước mạnh Bởi vì, đội ngũ công chức hành chính nhà nước chính là lực lượng nòng cốt, luôn đóng vai trò chủ đạo thực hiện các nhiệm vụ quan trọng trong mỗi giai đoạn lịch sử của đất nước

Thứ hai, đội ngũ công chức hành chính nhà nước có nhiệm vụ hoạch

định hoặc tham gia hoạch định các chính sách, đưa các chính sách, pháp luật trở thành thực tiễn và tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt những yêu cầu thực tiễn của cuộc sống để phản ánh kịp thời với cấp trên Giúp cho Đảng

và Nhà nước đề ra những chủ trương, chính sách sát với thực tiễn

Thứ ba, đội ngũ công chức hành chính nhà nước là nguồn nhân lực

quan trọng có vai trò quyết định trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy hành chính nhà nước, là một trong những nguồn nhân lực quan trọng trong việc thực hiện các công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Thứ tư, đội ngũ công chức hành chính nhà nước là đội ngũ chủ yếu

trực tiếp tham gia xây dựng đường lối đổi mới kinh tế của đất nước, tổ chức quản lý nhà nước và kiểm tra Điều này thể hiện rõ ở việc quản lý kinh tế vĩ mô Bởi vì, toàn bộ nền kinh tế quốc dân hoạt động trong môi trường, thể chế, định hướng nào đều là do công chức hành chính nhà nước hoạch định và đội ngũ này là những người trực tiếp tạo môi trường, điều kiện về sử dụng công cụ kinh tế, thực lực kinh tế để tác động, quản lý, điều tiết nền kinh tế thị trường

18

Thứ năm, đội ngũ công chức hành chính nhà nước là “công bộc” của

nhân dân, có vai trò quan trọng trong bảo đảm kỷ cương phép nước, bảo vệ pháp luật và công lý, bảo vệ các quyền tự do dân chủ, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo đảm trật tự xã hội, chống lại các hành vi xâm hại pháp luật, tuỳ tiện và vô chính phủ Họ cũng là người đóng vai trò tiên phong, đi đầu trong cuộc đấu tranh với các hiện tượng quan liêu, hành vi tham nhũng, cửa quyền và các tiêu cực khác làm cho bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả

Là một bộ phận của đội ngũ công chức hành chính nhà nước, đội ngũ công chức cấp Bộ có chung những vai trò nêu trên

1.1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước bao gồm yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan

Các yếu tố khách quan:

Các yếu tố khách quan ảnh hưởng tới đội ngũ công chức hành chính nhà nước bao gồm các nhân tố như: tình hình kinh tế - chính trị - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn lịch sử, trình độ văn hoá chung của dân cư, sự phát triển của y tế - giáo dục, sự phát triển của công nghệ thông tin, đường lối phát triển kinh tế, chính trị và quan điểm sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước của Đảng, Nhà nước

Thực tiễn cho thấy, sau gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, bên cạnh những thành tựu trên các mặt chính trị, kinh tế, xã hội, nền kinh tế nước ta nhìn chung vẫn còn kém phát triển so với bối cảnh quốc tế và khu vực, hiện tượng tiêu cực, quan liêu, tham nhũng và các tệ nạn xã hội tăng,

sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên đang là nỗi nhức nhối trong toàn Đảng, toàn dân Đó là rào cản không nhỏ cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế

19

Để thực hiện thắng lợi đường lối đổi mới xây dựng đất nước và hội nhập quốc tế, Đảng ta đã xác định đây là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân của cả hệ thống chính trị nhà nước, trong đó có vai trò quan trọng của đội ngũ công chức hành chính nhà nước Chính đội ngũ này là người tham mưu, thực hiện các chính sách của Nhà nước và chỉ đạo thực hiện từng mục tiêu của đường lối, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Đồng thời, họ cũng chính là những người tổ chức, quản lý quá trình thực hiện và gương mẫu thực hiện các mục tiêu đó

Các yếu tố chủ quan:

Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới đội ngũ công chức hành chính nhà nước bao gồm: tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước; phân tích và đánh giá thực hiện công việc của công chức hành chính nhà nước; chính sách đãi ngộ đối với công chức hành chính nhà nước

Tuyển dụng là khâu quan trọng quyết định tới chất lượng đội ngũ công chức hành chính nhà nước Nếu công tác tuyển dụng được thực hiện tốt thì sẽ tuyển được những người có năng lực, phẩm chất bổ sung cho lực lượng công chức và ngược lại

Nếu tuyển dụng là khâu quyết định tới chất lượng đầu vào của đội ngũ công chức thì đào tạo, bồi dưỡng là yếu tố không thể thiếu trong chiến lược xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc Công tác này phải được thực hiện một cách thường xuyên, liệc tục, đào tạo đúng đối tượng, chương trình đào tạo phải được xây dựng phù hợp với từng loại công chức và trên cơ sở yêu cầu của công việc

Vấn đề sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước cũng là một yếu tố quan trọng trong công tác quản lý cán bộ, công chức của Đảng và Nhà

20

nước ta Thực tiễn hiện nay cho thấy đây là khâu bộc lộ nhiều hạn chế Các cơ quan, đơn vị sử dụng công chức cần phải quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về vấn để này Dù ở hoàn cảnh nào, việc

sử dụng đội ngũ công chức hành chính nhà nước cũng phải xuất phát từ mục tiêu lâu dài, đem lại hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công vụ; phục vụ nhiệm

vụ chính trị của cơ quan, đơn vị và địa phương Bởi vậy, trong sử dụng phải đảm bảo thực sự dân chủ, phát huy trí tuệ tập thể, tránh lãng phí chất xám

Đổi mới chính sách đãi ngộ đối với công chức hành chính nhà nước là một việc làm rất cần thiết nhằm tạo sự gắn bó, ràng buộc lợi ích giữa công chức và đơn

vị tuyển dụng Căn cứ vào từng loại công chức, vào trình độ, số lượng, chất lượng

và hiệu quả công việc của mỗi người mà đảm bảo các chế độ tiền lương, phụ cấp, điều kiện và phương tiện làm việc, nhà ở đối với công chức Bên cạnh đó chính sách đãi ngộ về mặt tinh thần cũng là nguồn động lực to lớn đối với công chức trong việc thực thi công vụ, tạo môi trường thoải mái trong công việc, khuyến khích công chức năng động sáng tạo trong thực thi công vụ

1.1.3.4 Yêu cầu đối với đội ngũ công chức hành chính nhà nước trong công cuộc cải cách hành chính hiện nay

Để góp phần thực hiện thành công công cuộc cải cách hành chính theo Nghị quyết 30c, thực hiện tốt quá tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước có đầy

đủ phẩm chất và trình độ kiến thức chuyên môn, kiến thức quản lý toàn diện

là một mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước ta Cụ thể, đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải đạt được các yêu cầu sau:

Một là, về trình độ chuyên môn Phải là những người được đào tạo và

bồi dưỡng thường xuyên để có trình độ chuyên môn phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao Có khả năng tiếp thu được các kiến thức khoa học, công nghệ tiên tiến, kiến thức về kinh tế thị trường, pháp luật, quản lý nhà nước,

21

ngoại ngữ, tin học để nắm bắt kịp thời những yêu cầu, những biến động của thực tiễn cơ sở, theo kịp những sự thay đổi và sự phát triển của đất nước, của khu vực và của thế giới

Hai là, về năng lực tổ chức hoạt động Phải là người có trình độ tổ chức

thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, có tư duy nhạy bén, sáng tạo, có phương pháp làm việc dân chủ, khoa học, có tính quyết đoán, dám nghĩ, dám làm; có khả năng hoạch định các chương trình, kế hoạch hành động và khả năng tổ chức thắng lợi các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước

Ba là, về phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng Phẩm chất chính trị

là yêu cầu cơ bản của công chức hành chính nhà nước Đó là nhiệt tình cách mạng, lòng trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, với Chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lợi ích của giai cấp, lợi ích của dân tộc; có ý thức tự chủ, có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; có tinh thần tận tuỵ với công việc, hết lòng hết sức vì sự nghiệp của Đảng, của nhân dân

Bốn là, mỗi công chức hành chính nhà nước phải có tinh thần và trách

nhiệm đối với việc bổ sung kiến thức, năng lực quản lý điều hành, chịu khó say mê nghiên cứu, học tập suốt đời để không ngừng nâng cao trình độ, năng lực một cách toàn diện Trong điều kiện hiện nay, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, trình độ công nghệ cao ra đời và phát triển với tốc độ nhanh, khoảng cách giữa nghiên cứu, ứng dụng và phát triển bị thu hẹp, nhiều thành tựu khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trước yêu cầu của thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, mối quan hệ đa phương trong quan hệ xã hội, trong các quan hệ kinh tế trong nước và quốc tế diễn ra ngày càng phức tạp và tinh vi Trước thực tế đó, việc tự trau dồi kiến thức giúp cho công chức không tụt hậu về mọi mặt, mà trước hết là về trình độ kiến thức, khả năng cập nhật kiến thức, năng lực quản lý điều hành

22

Năm là, ngoài phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ và năng lực

chuyên môn, người công chức còn phải là người có sức khoẻ tốt, phù hợp với từng cương vị, từng công việc được giao; có ý thức rèn luyện sức khoẻ để đủ điều kiện hoàn thành nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh, trước mọi yêu cầu của công cuộc xây dựng đất nước

Sáu là, đội ngũ công chức hành chính nhà nước phải có kiến thức về

hội nhập quốc tế Trong công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay thì nguồn lực con người giữ vai trò quyết định, trong đó, có đội ngũ công chức Với vai trò người thực thi công vụ, cung ứng các dịch vụ công, đội ngũ công chức là lực lượng quan trọng trong việc tham mưu hoạch định chính sách và cũng là đối tượng trực tiếp triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước Từ các kiến thức lĩnh hội về hội nhập quốc tế, khi áp dụng vào thực tiễn Việt Nam, đội ngũ công chức sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong thực hiện nhiệm

vụ, thúc đẩy sự phát triển của đất nước

1.2 Xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

1.2.1 Mục tiêu xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Gần 30 năm đổi mới, Đảng ta luôn xác định xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, đảng viên là khâu then chốt trong sự nghiệp phát triển đất nước Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khoá VII đã chỉ rõ trong công cuộc đổi

mới “cán bộ có vai trò quan trọng, hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến trình đổi

mới” Đến Đại hội XI của Đảng, Đảng ta vẫn tiếp tục xác định: “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao

là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển nhanh, bền vững đất nước” Nghị quyết Đại hội XI của Đảng cũng đề ra mục tiêu xây dựng đội

ngũ công chức giai đoạn 2011 – 2020 là: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công

chức, viên chức có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị, có năng lực,

có tính chuyên nghiệp cao, tận tuỵ phục vụ nhân dân”

23

1.2.2 Các hoạt động xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

Việc xây dựng đội ngũ công chức nói chung là đội ngũ công chức hành chính nhà nước nói riêng thông qua các hoạt động chính sau:

1.2.2.1 Tuyển dụng công chức

Tuyển dụng công chức là khâu đầu tiên trong chu trình quản lý công chức, có tính quyết định đến sự phát triển của một cơ quan, tổ chức, đơn vị của nhà nước Trong quá trình vận hành của nền công vụ, việc tuyển dụng được những công chức giỏi thì nhất định nền công vụ sẽ hoạt động đạt kết quả cao hơn vì công chức hành chính nhà nước là nhân tố quyết định đến sự vận hành của một nền công vụ

Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đã đổi mới căn bản về nội dung tuyển dụng công chức, đó là việc tuyển dụng công chức phải căn cứ vào yêu cầu, nhiệm vụ, vị trí việc làm, chỉ tiêu biên chế, thông qua thi tuyển và xét tuyển theo nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và đúng pháp luật, đảm bảo tính cạnh tranh Hình thức thi, nội dung thi tuyển công chức phải phù hợp với ngành, nghề, đảm bảo lựa chọn được những người có phẩm chất, trình độ năng lực đáp ứng yêu cầu tuyển dụng

1.2.2.2 Sử dụng công chức

Đối với đội ngũ công chức hành chính nhà nước, hai căn cứ quan trọng

để bố trí, sử dụng là yêu cầu của công vụ và điều kiện nhân lực hiện có của tổ chức, cơ quan, đơn vị Sử dụng công chức hành chính nhà nước phải dựa vào những nguyên tắc sau:

- Sử dụng công chức phải có tiền đề là quy hoạch

- Sử dụng phải căn cứ vào mục tiêu Mục tiêu của hoạt động quản lý dẫn đến mục tiêu sử dụng công chức

- Bổ nhiệm phải trên cơ sở xây dựng cơ cấu nhân lực của tổ chức

- Bổ nhiệm trên cơ sở đòi hỏi của công vụ và nguồn nhân lực hiện có (đúng người, đúng việc)

24

- Tuân thủ nguyên tắc khách quan, nguyên tắc vô tư và công bằng khi thực hiện chính sách của Nhà nước Đây là căn cứ quan trọng để thực hiện chính sách sử dụng cán bộ

- Trong sử dụng, cần chú ý đảm bảo sự cân đối giữa các vị trí trong một

cơ quan, giữa đội ngũ công chức hành chính nhà nước với đội ngũ cán bộ Đảng, đoàn thể trong phạm vi các cơ cấu của hệ thống chính trị

Nghị quyết Trung ương 3 (khoá VIII) nhấn mạnh việc bộ trí, sử dụng cán bộ, công chức như sau:

- Bố trí phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn, phù hợp với sở trường Điều đó

có nghĩa là khi sử dụng cán bộ, công chức; nhất là những người làm nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý, phải xem xét cả hai yếu tố khách quan (tiêu chuẩn cán bộ, công chức) lẫn chủ quan (phẩm chất, năng lực, nguyện vọng )

- Đề bạt, cất nhắc phải đúng lúc, đúng người, đúng việc Bố trí, đề bạt không đúng có thể dẫn đến thừa, thiếu cán bộ, công chức một cách giả tạo, công việc kém phát triển, tiềm lực không được phát huy

- Trọng dụng nhân tài, không phân biệt đối xử với người có tài ở trong hay ngoài Đảng, người ở trong nước hay người Việt Nam định cư ở nước ngoài

- Chú ý kết hợp hài hoà giữa đóng góp của cán bộ, công chức với chế

độ, chính sách tiền lương và các đãi ngộ khác Khi thưởng, phạt phải rõ ràng, công bằng, kịp thời, phải căn cứ vào chất lượng, hiệu quả công tác của cán bộ, công chức

Trong tác phẩm “Sửa đổi lề lối làm việc”, khi đề cập đến vấn đề sử dụng cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu sáu yêu cầu hết sức quan trọng, đó

là: “Phải biết rõ cán bộ; Phải cất nhắc cán bộ cho đúng; Phải khéo dùng cán

bộ; Phải phân phối cán bộ cho đúng; Phải giúp cán bộ cho đúng và phải giữ gìn cán bộ”

25

Ngày nay, trong việc sử dụng đội ngũ công chức nói chung, đội ngũ công chức hảnh chính nhà nước nói riêng, cần học tập sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh và quán triệt đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước

về vấn đề công chức Có như thế thì việc sử dụng mới đúng và hiệu quả

1.2.2.3 Quản lý công chức

Quản lý công chức nhằm đạt được mục tiêu sau:

- Đáp ứng đòi hỏi của tổ chức về phát triển nguồn nhân lực Quản lý công chức nhằm xây dựng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu của tổ chức (cơ quan nhà nước) để thực hiện mục tiêu của tổ chức đã đề ra

- Phát triển đội ngũ công chức thích ứng với yêu cầu của từng giai đoạn xây dựng và hoàn thiện nhà nước, cải cách nền hành chính, cải cách chế độ công vụ, công chức và yêu cầu quản lý mọi mặt của đời sống kinh tế, văn hóa,

xã hội

- Tạo cơ hội để công chức phát triển tài năng

- Bảo đảm việc thực thi công vụ đúng pháp luật nhà nước quy định

- Xây dựng một môi trường làm việc có văn hóa, có hiệu quả trên cơ sở hợp tác, phối hợp giữa từng công chức với nhau trong cơ quan, tổ chức

Công chức là một bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực làm trong các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, một mặt phải tuân thủ các nguyên tắc đặc trưng trong khoa học quản lý nguồn nhân lực Mặt khác, đây là nguồn nhân lực đặc biệt, mang những đặc trưng riêng,

do đó quản lý công chức phải tuân thủ một số nguyên tắc có tính đặc thù riêng Điều 5 Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định việc quản lý công chức phải tuân thủ 5 nguyên tắc sau đây:

- Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lý của Nhà nước

- Kết hợp giữa tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế

26

- Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, chế độ trách nhiệm cá nhân

và phân công, phân cấp rõ ràng

- Việc sử dụng, đánh giá, phân loại cán bộ, công chức phải dựa trên phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực thi hành công vụ

- Thực hiện bình đẳng giới

Nội dung quản lý công chức được quy định trong Luật cán bộ, công chức năm 2008 Đó là những nội dung nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ công chức đáp ứng được nhiệm vụ trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội Theo quy định của Luật cán bộ, công chức năm 2008, việc quản lý công chức bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về công chức

- Xây dựng kế hoạch, quy hoạch công chức

- Quy định ngạch, chức danh, mã số công chức; mô tả, quy định vị trí việc làm và cơ cấu công chức để xác định số lượng biên chế

1.2.3 Các điều kiện bảo đảm xây dựng đội ngũ công chức hành chính nhà nước

1.2.3.1 Nhận thức của Đảng và Nhà nước về vị trí, vai trò của đội ngũ công chức hành chính nhà nước và công tác xây dựng đội ngũ công chức trong các

giai đoạn lịch sử

Trong mọi giai đoạn lịch sử Đảng và Nhà nước luôn xác định công tác xây dựng đội ngũ công chức được ưu tiên hàng đầu Từ Đại hội VI, VII, VIII, Đảng đã chủ trương tiến hành các công cuộc đổi mới toàn diện tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có cải cách bộ máy nhà nước theo tinh thần kiên quyết sắp xếp lại tổ chức và tinh giản biên chế các cơ quan hành chính,

sự nghiệp làm cho bộ máy gọn nhẹ và hoạt động có hiệu quả đã đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ công chức có phẩm chất chính trị, tinh thần trách nhiệm cao

và thành thạo nghiệp vụ

Quán triệt tinh thần đó, Chính phủ đã có chủ trương và các biện pháp đẩy mạnh việc sắp xếp lại tổ chức biên chế hành chính sự nghiệp theo hướng

27

tinh giản và bố trí những công chức tiếp tục làm việc trong biên chế hành chính sự nghiệp vào đúng ngạch bậc phù hợp với trình độ, năng lực cụ thể của từng người trên cơ sở chức danh tiêu chuẩn nghiệp vụ của công chức Đến Luật Cán bộ, công chức năm 2008, đội ngũ công chức đã phát triển cả về số lượng và chất lượng Chính những thay đổi tích cực đó của đội ngũ công chức

đã góp phần không nhỏ vào những thành tích trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước

Nghị quyết 30c đề ra năm mục tiêu chung trong đó nhấn mạnh: “Xây

dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước” Kết quả triển

khai Nghị quyết 30c giai đoạn I (2011 – 2015) bước đầu đã đem lại những khả quan: chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống chính trị được làm rõ, hoạt động hiệu quả; bộ máy hành chính được tinh giản gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả hơn; trách nhiệm, thẩm quyền quản lý công chức của các cơ quan được phân công và phân cấp rõ ràng Công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức được đổi mới phù hợp về chương trình, phương pháp Qua đó góp phần vào việc xây dựng đội ngũ công chức hành chính có phẩm chất năng lực, đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước trong thời kì mới

1.2.3.2 Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật về cán bộ, công chức

Sự thể chế hoá đường lối, chính sách cán bộ của Đảng trong tình hình mới, được đánh dấu từ Pháp lệnh cán bộ, công chức do Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 26 tháng 02 năm 1998 được sửa đổi hai lần vào năm

2000 và 2003 là cơ sở pháp lý để xây dựng đội ngũ công chức có phẩm chất đạo đức tốt, có tài năng và hết lòng phục vụ nhân dân Trên cơ sở đó, Chính phủ đã tập trung chỉ đạo xây dựng hoàn thiện khung văn bản pháp quy để hướng dẫn thực hiện, gồm các nghị định, quyết định, chỉ thị về công tác quản

28

lý, tuyển dụng, đề bạt, bổ nhiệm, nâng ngạch công chức; về đào tạo, bồi dưỡng công chức; về tiền lương, chính sách đãi ngộ đối với công chức

Luật Cán bộ, công chức năm 2008 được ban hành là cơ sở quan trọng

để phân định rõ ràng đối tượng và địa vị pháp lý của công chức, tạo điều kiện cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật quản lý công chức nói chung

Bộ Nội vụ và các Bộ, ngành liên quan cũng kịp thời ban hành các quyết định, thông tư hướng dẫn tổ chức, thực hiện, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý và sử dụng công chức, góp phần xây dựng, phát triển đội ngũ công chức hành chính ngày càng trong sạch, vững mạnh

Như vậy có thể thấy, hệ thống văn bản pháp luật về công chức đã được hình thành tương đối đồng bộ phục vụ cho công tác quản lý công chức trong khu vực hành chính cũng như khi vực sự nghiệp; đồng thời giúp cho các cơ quan nhà nước xây dựng nguồn nhân lực bổ sung cho khu vực hành chính

1.2.3.3 Sự phát triển của kinh tế và dân trí

Việc mở cửa hội nhập trên mọi lĩnh vực giúp cho chúng ta có cơ hội học hỏi những thành tựu khoa học kỹ thuật cũng như những thành tựu phát triển của khoa học xã hội, khoa học quản lý, về sự sắp xếp khoa học của bộ máy nhà nước Giúp cho công chức có cơ hội tiếp cận, giao lưu với nền tri thức phát triển, học hỏi tiến bộ của họ để áp dụng, vận dụng Đồng thời, chính

sự phát triển của xã hội đặt ra yêu cầu công chức có nhận thức sâu sắc về việc

tự nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu phát triển

Những thành tựu bước đầu của của công cuộc đổi mới đã đưa đất nước đến thời cơ phát triển mới Đất nước ta đã và đang có những tiền đề cơ bản đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập với kinh tế thế giới Riêng trong lĩnh vực chính trị, những đổi mới trong tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị mấy năm qua đã tạo đà và đem lại nhiều kinh

29

nghiệm quý báu để tiếp tục đổi mới mạnh mẽ trong hệ thống chính trị, trong

đó có vấn đề xây dựng đội ngũ công chức trong những năm tới

1.3 Kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức ở một số nước trên thế giới

và giá trị tham khảo đổi với Việt Nam

1.3.1 Kinh nghiệm xây dựng đội ngũ công chức ở một số nước trên thế giới

Mỹ, Anh và Nhật Bản là những nước phát triển, đồng thời là các quốc gia đã xây dựng chế độ công chức nhà nước sớm và nay đã đạt đến trình độ cao Chế độ công chức ở những nước này có những đặc trưng chung như sau:

- Thi cử công khai, chọn dùng người giỏi: Tạo nhiều điều kiện thuận lợi

cho mọi người có cơ hội cạnh tranh với nhau; qua thi cử mà tuyển chọn, cất nhắc người tài giỏi làm việc cho Nhà nước

Tại Mỹ, 9/10 số công chức liên bang do Tổng thống bổ nhiệm nhưng đều được tuyển dụng bằng hình thức thi tuyển Năm 1883, Quốc hội Mỹ thông qua "Luật chế độ công chức", huỷ bỏ "Chế độ đảng chia phần" Đạo luật này bắt đầu thực hiện công khai thi tuyển công chức của Chính phủ và thành lập "Uỷ ban công chức" để phụ trách việc thực hiện Luật

Năm 1978, là giai đoạn cải cách chế độ công chức làm cho cơ cấu tổ chức và phạm vi quản lý công chức của Chính phủ Mỹ có nhiều thay đổi

Ngày 12-3-1978, Quốc hội Mỹ ra "Kế hoạch cải cách chế độ công chức", đến tháng 10-1978 Quốc hội Mỹ thông qua "Luật cải cách chế độ công chức"

Luật này quy định: tất cả mọi công chức nhà nước phải được tuyển chọn qua các kỳ thi tuyển công chức công khai và công bằng, ngăn chặn mọi hành vi dùng quyền lực làm ảnh hưởng đến kết quả thi tuyển công chức Tất cả mọi công chức bất luận đảng tịch, chủng tộc, tôn giáo về mặt quản lý nhân sự đều được đối đãi công bằng Kết quả như nhau thì được đãi ngộ như nhau, người có thành tích cao được khen thưởng thoả đáng Thực hiện Luật cải cách chế độ công chức như vậy đã tạo điều kiện bình đẳng cho công dân để mọi

30

người có cơ hội thi tuyển để có thể trở thành công chức Nhờ đó, Chính phủ

Mỹ đã chọn được đội ngũ công chức thực sự có tài Đồng thời, tạo ra được sự

ổn định của đội ngũ công chức, công việc của công chức không bị ảnh hưởng trước những biến động của hành chính có tính chính trị định kỳ

- Sát hạch nghiêm túc, thưởng người giỏi, phạt người kém: Chế độ sát

hạch được thực hiện nghiêm túc, với tiêu chuẩn cụ thể, nhằm đánh giá kết quả thực tế của công chức Đồng thời, lấy đó làm căn cứ cho việc tuyển dụng, sắp xếp để sử dụng, tăng lương, giáng cấp, thôi chức

Cũng về vấn đề này, ở Vương quốc Anh thực hiện rất thành công Để nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, Chính phủ Anh đã tiến hành nhiều biện pháp cải tiến chế độ công chức Điểm chủ yếu của cải cách là: tăng cường công tác quản lý đào tạo, bồi dưỡng công chức, tăng tỷ lệ người giỏi chuyên môn, phá kết cấu kiểu "rộng", xây dựng kết cấu "chuyên"; Bỏ chế độ

cũ về phân loại đối với công chức, bằng chế độ phân loại mới, chia công chức thành 10 loại lớn Làm như vậy, việc sử dụng nhân viên chuyên môn ngày càng linh hoạt hơn, tận dụng được những người giỏi chuyên môn, kỹ thuật Dựa trên các nguyên tắc này, Chính phủ Anh đã cho phép mở rộng tuyển dụng nhân tài, tạo điều kiện nhanh chóng tăng số chuyên gia và nhân viên khoa học kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao trong đội ngũ công chức

Bên cạnh đó, nước Anh còn là nước áp dụng “chế độ công trạng” để tìm nhân tài Cứ mỗi năm công chức phải có báo cáo tổng kết công tác của chính mình, lãnh đạo ngành căn cứ vào báo cáo và kết quả theo dõi trong quá trình quản lý công chức để có nhận xét công chức hàng năm Nhận xét này được xem xét đến trong những lần đề bạt, thăng cấp cho công chức Đồng thời, việc thăng cấp của công chức còn phải dựa trên cơ sở kết quả thi cử quyết định Như vậy, cùng với chế độ thi cử, “Chế độ công trạng” đã thúc đẩy tính tích cực của mỗi cá

Hàng năm Viện nhân sự Nhật Bản (một cơ quan nhà nước độc lập với các bộ) mở 3 kỳ thi: kỳ thi tuyển quan chức nhà nước loại I (cao cấp), kỳ thi tuyển chọn quan chức nhà nước loại II và loại III Những người trúng tuyển công chức loại I sẽ được đào tạo để trở thành cán bộ lãnh đạo trong tương lai Những người trúng tuyển công chức loại II và loại III hầu hết là những người làm việc chuyên môn như: kế toán, văn thư

Để được dự thi tuyển công chức loại I, các thí sinh trước hết phải là người thi đỗ vào những trường đại học lớn, có uy tín và có truyền thống đào tạo nhân tài Để thống nhất mặt bằng chung về chất lượng của đội ngũ công chức nhà nước Nhật Bản, các Bộ không được mở kỳ thi riêng từ giai đoạn đầu, mà chỉ được tuyển chọn công chức cho bộ mình trong số những người trúng tuyển tại các kỳ thi hàng năm do Viện nhân sự tổ chức

Sau 5 đến 6 năm được tuyển vào cơ quan, các công chức trẻ được giao làm trưởng nhóm trong bộ phận Sau đó được cử xuống cơ sở làm giám đốc

để đảm nhiệm trách nhiệm độc lập và xử lý công việc hành chính, phát huy quyền lãnh đạo tại đơn vị cơ sở Sau một năm, công chức này được đưa trở lại giữ chức Phó trưởng phòng và bắt đầu được tham gia quá trình hoạch định

32

các chính sách Qua nhiều năm họ sẽ được luân phiên đảm nhiệm các chức vụ Phó trưởng phòng khác nhau, các công chức này có điều kiện phát huy khả năng quản lý hành chính, khả năng đối phó nhạy bén với tình hình mới trong nhiều lĩnh vực Sau đó lại được cử xuống địa phương làm Phó trưởng ty của

Bộ hoặc ra nước ngoài làm tuỳ viên hoặc tham tán kinh tế của các Đại sứ quán từ 3 đến 4 năm rồi được đưa trở lại Bộ đảm nhiệm chức vụ Trưởng phòng 6 năm liên tục Thời gian làm trưởng phòng cũng được luân phiên thay đổi qua nhiều phòng khác nhau Tiếp đó lại cử xuống làm Trưởng ty ở địa phương, hầu hết những người trúng tuyển công chức loại I đều giữ chức vụ Trưởng ty Từ đây, các công chức tiếp tục phấn đấu để được nâng dần lên các chức Phó vụ trưởng, Vụ trưởng Cuối cùng, những người ưu tú trong số này được chọn lên chức vụ Thứ trưởng (Thứ trưởng là chức vụ cao nhất của công chức, vì Bộ trưởng là những chính trị gia do Thủ tướng bổ nhiệm) [19]

Bên cạnh đó, ở Nhật Bản, đạo đức công chức là một nội dung được xem là rất quan trọng trong chất lượng của công chức Đạo đức ở đây là sự chí công vô tư, thanh liêm và tinh thần trách nhiệm cao Đây chính là những đức tính cần thiết của một công chức Nhật Bản Đạo đức này không phải bẩm sinh mà phần lớn được nuôi dưỡng, phát huy bằng những cơ chế, phương pháp quản lý hành chính khách quan như sau: Chế độ thi tuyển công khai, công bằng và chỉ những người ưu tú mới được tuyển dụng vào làm công chức nhà nước; Đời sống của công chức nhà nước Nhật Bản được đảm bảo suốt đời qua các chế độ như: nhà ở, lương bổng, hưu trí ; Sự giám sát và phê phán của xã hội đối với công chức nhà nước Nhật Bản rất chặt chẽ, nghiêm khắc; Nhiệm kỳ của các cán bộ lãnh đạo trong bộ thường rất ngắn, chỉ hai năm cho nên cơ cấu công chức nhà nước ở Nhật Bản luôn luôn được trẻ hoá và dễ tránh được những tiêu cực về đặc quyền, đặc lợi