Phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng – an ninh tại trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa : Luận án TS. Khoa học giáo dục: 91401

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN DANH LỰC PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA LU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN DANH LỰC

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO

QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN DANH LỰC

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 9 14 01 14

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS Trần Khánh Đức

TS Nguyễn Văn Ly

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Trần Danh Lực

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Trần Khánh Đức và TS Nguyễn Văn Ly, người thầy, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Chi ủy, Ban Giám đốc cùng toàn thể cán bộ giảng viên, viên chức, người lao động Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo những điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành được luận án

Tôi xin tri ân sự quan tâm, động viên của gia đình, người thân đã dành cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu để có được kết quả hôm nay!

Hà nội, ngày….tháng….năm 2018

Tác giả luận án

Trần Danh Lực

MỤC LỤC

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC CÁC BẢNG ix

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ x

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ xi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA 9

1.1. Tổng quan nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh theo quan điểm chuẩn hóa 9

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về giáo dục quốc phòng - an ninh 9

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh 14

1.1.3 Những công trình nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp giáo viên và chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông 21

1.1.4 Nhận xét khái quát và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết 27

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài 29

1.2.1 Khái niệm giáo dục quốc phòng - an ninh 29

1.2.2 Khái niệm giáo viên và đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại trường trung học phổ thông 30

1.2.3 Khái niệm chuẩn và chuẩn hóa 32

1.2.4 Khái niệm phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng – an ninh tại trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa 34

1.3 Đặc điểm giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông ở Việt Nam 36

1.3.1 Mục tiêu 36

1.3.2 Yêu cầu về giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 37

1.3.3 Nguyên tắc dạy học giáo dục quốc phòng – an ninh tại các trường trung học phổ thông 37

1.4 Đặc điểm giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ

thông theo quan điểm chuẩn hóa 38

1.4.1 Vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm lao động sư phạm và chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông 38

1.4.2 Đặc điểm giáo viên giáo dục quốc phòng- an ninh tại trường THPT 40

1.5 Các nội dung phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa 42

1.5.1 Yêu cầu đối với công tác phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 48

1.5.2 Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa 52

1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa 60

1.6.1 Những yếu tố khách quan 60

1.6.2 Những yếu tố chủ quan 65

Tiểu kết chương 1 67

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA 69

2.1 Khái quát về chủ trương, chính sách và quy định về giáo dục quốc phòng – an ninh và phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông ở Việt Nam 69

2.2 Giới thiệu tổ chức khảo sát thực trạng 74

2.2.1 Mục đích khảo sát 74

2.2.2 Nội dung khảo sát 75

2.2.3 Đối tượng khảo sát 75

2.2.4 Phương pháp khảo sát: 76

2.3 Thực trạng đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 78

2.3.1 Số lượng và cơ cấu đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh 78

2.3.2.Trình độ đào tạo của giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 81

2.3.3 Phẩm chất, năng lực của giáo viên GDQP - AN tại các trường THPT so với

Quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT 82

2.3.4 Năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 83

2.3.5 Năng lực chuyên môn giáo dục quốc phòng - an ninh của đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 85

2.3.6 Phẩm chất, đạo đức lối sống, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 86

2.4 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa 87

2.4.1 Thực trạng quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh tại các trường trung học phổ thông 87

2.4.2 Thực trạng tuyển chọn giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 90

2.4.3 Thực trạng sử dụng giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 91

2.4.4 Thực trạng đào tạo và bồi dưỡng giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh trường trung học phổ thông 93

2.4.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá, sàng lọc đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 96

2.4.6 Thực trạng chính sách đãi ngộ giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh tại các trường trung học phổ thông 98

2.5 Đánh giá chung thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông 101

2.5.1 Những điểm mạnh 101

2.5.2 Những yếu kém 102

2.5.3 Nguyên nhân của những yếu kém 102

2.6 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường trung học phổ thông 103

2.6.1 Kinh nghiệm phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh của một số quốc gia 103

2.6.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 105

Tiểu kết chương 2 106

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA 108

3.1 Định hướng phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN ở các trường THPT trong thời kỳ mới 108

3.1.1 Những định hướng về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 108

3.1.2 Những định hướng về vấn đề giáo dục quốc phòng - an ninh tại trường trung học phổ thông ở Việt Nam 109

3.2 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên GDQP - AN tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa 110

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 110

3.2.2 Nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống 110

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 110

3.2.4 Nguyên tắc đảm bảo tính thiết thực 111

3.3 Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa 111

3.3.1 Cụ thể hóa Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông cho giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT 111

3.3.2 Tổ chức nâng cao nhận thức về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường THPT đáp ứng chuẩn nghề nghiệp 122

3.3.3 Quy hoạch đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo Chuẩn nghề nghiệp 124

3.3.4 Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh tại các trường THPT đạt chuẩn 129

3.3.5 Xây dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa 139

3.3.6 Đánh giá đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo Chuẩn nghề nghiệp 143

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 150

3.4.1.Mục đích khảo nghiệm 150

3.4.2.Nội dung khảo nghiệm 150

3.4.3.Đối tượng khảo nghiệm 151

3.4.4.Kết quả khảo nghiệm về sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề

xuất 151

3.5 Thử nghiệm 156

3.5.1.Mục đích thử nghiệm 156

3.5.2.Đối tượng thử nghiệm 157

3.5.3.Giới hạn thử nghiệm 157

3.5.4 Kết quả thử nghiệm 160

Tiểu kết chương 3 163

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 164

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 167

TÀI LIỆU THAM KHẢO 168

PHỤ LỤC 176

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Số lượng phiếu khảo sát phát ra 76 Bảng 2.2: Số lượng phiếu khảo sát thu về 77 Bảng 2.3: Kết quả khảo sát nội dung chưa đạt chuẩn của GV GDQP - AN theo quy

định của Thông tư 30/2009/TT – BGDĐT Quy định về chuẩn nghề nghiệp GV THPT

83

Bảng 2.4: Kết quả khảo sát về thời kỳ quy hoạch ĐNGV GDQP - AN 88 Bảng 2.5: Đánh giá công tác tuyển chọn GV GDQP - AN 90 Bảng 2.6: Kết quả khảo sát việc bố trí GV giảng dạy GDQP – AN đúng chuyên môn 92 Bảng 2.7: Nguyên nhân của việc bố trí GV giảng dạy GDQP – AN không đúng

Bảng 3.1: Quy định hướng dẫn thực hiện Chuẩn nghề nghiệp giáo viên giáo

dục quốc phòng - an ninh trường trung học phổ thông

114

Bảng 3.2: Đánh giá của CBQL Sở, CBQL Trường THPT, GV tại các điạ bàn khảo

sát về mức độ cấp thiết của các biện pháp

152

Bảng 3.3: Đánh giá của CBQL Sở, CBQL Trường THPT, GV tại các đại bàn khảo sát

về tính khả thi của các biện pháp

154

Bảng 3.4: Tương quan giữa sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 156 Bảng 3.5: Số liệu điều tra thử nghiệm 160

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Cơ cấu giới tính của ĐN GV GDQP - AN trong các trường THPT 79 Biểu đồ 2.2: Cơ cấu độ tuổi của ĐNGV GDQP - AN trong các trường THPT 80 Biểu đồ 2.3: Cơ cấu trình độ của GV GDQP - AN trong các trường THPT năm học

2016 -2017

81

Biều đồ 2.4: Kết quả khảo sát đật chuẩn về phẩm chất, năng lực của GVGDQP – AN

so với chuẩn nghề nghiệp GV THPT

82

Biểu đồ 2.5: Kết quả khảo sát về năng lực sư phạm của ĐN GV GDQP - AN 84 Biểu đồ 2.6: Đánh giá năng lực chuyên môn GDQP – AN của đội ngũ GVGDQP - AN 86 Biểu đồ 2.7: Đánh giá phẩm chất đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ

giáo viên GDQP – AN

87

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều diễn biến rất phức tạp và khó lường, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta hiện nay càng cần phải quan tâm xây dựng và củng cố Sự nghiệp bảo vệ

Tổ quốc đòi hỏi chúng ta phải thường xuyên chăm lo xây dựng tiềm lực mọi mặt của đất nước, trước hết là tiềm lực về chính trị, tinh thần, tiềm lực kinh tế; tiếp tục củng cố nền quốc phòng toàn dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, đẩy mạnh giáo dục quốc phòng (GDQP) toàn dân, phát triển phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc Giáo dục quốc phòng toàn dân, GDQP cho học sinh (HS), sinh viên (SV) là một bộ phận của nền giáo dục quốc gia GDQP cho

HS, SV có tầm quan trọng đặc biệt trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Xã hội chủ nghĩa (XHCN) Từ nhiều năm qua, nhất là từ năm 2001 đến nay, Đảng, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp quy về công tác GDQP Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 62-CT/TW ngày 12/02/2001 về

“Tăng cường công tác giáo dục quốc phòng toàn dân trước tình hình mới” Chỉ thị số 62-CT/TW nhấn mạnh “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GDQP toàn dân, tạo chuyển biến mạnh mẽ, sâu rộng về nhận thức và trách nhiệm của cán bộ các cấp, của toàn dân đối với nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN trong mọi tình huống Giáo dục quốc phòng toàn dân là một bộ phận của nền giáo dục quốc gia Chú trọng giáo dục ý thức, tri thức và kỹ năng quân sự cần thiết cho toàn dân, kết hợp giáo dục lý thuyết với thực hành”[2] Ngày 01/5/2001, Chính phủ ban hành Nghị định số 15/2001/NĐ-CP về “Giáo dục quốc phòng” Nghị định số 15/2001/NĐ-CP của Chính phủ khẳng định GDQP cho HS, SV là nhiệm vụ có tính chiến lược của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay GDQP cho HS, SV có nhận thức đúng, tư duy đúng về nền quốc phòng toàn dân trước tình hình mới; Chuẩn bị đầy đủ về mọi mặt, xây dựng lực lượng dự bị hùng hậu, sẵn sàng đánh bại bất cứ cuộc chiến tranh xâm lược nào của các thế

lực thù địch với bất cứ hình thức, quy mô tác chiến nào Đây là nội dung cực kỳ quan trọng trong việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thực hiện hai nhiệm

vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Hiện nay, cả nước có khoảng 2,4 triệu học sinh THPT, đây là những chủ nhân tương lai của đất nước Học sinh THPT là lực lượng trẻ, năng động, nhanh nhạy nắm bắt cái mới Tuy nhiên, HS THPT chưa thật sự trưởng thành, dễ bị chi phối, ảnh hưởng về tư tưởng, tình cảm, nên là đối tượng quan trọng trong chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch Vì vậy, GDQP- AN cho HS THPT có vị trí to lớn, có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Giáo viên (GV) giảng dạy môn GDQP-AN ở trường THPT, ngoài việc cần đáp ứng các yêu cầu của người GV THPT nói chung, còn cần phải có những kiến thức, kỹ năng chuyên biệt để có thể truyền thụ những tri thức lý thuyết và rèn luyện cho HS THPT những kỹ năng thực hành trong chương trình môn học GDQP - AN Trải qua một thời gian dài, các trường THPT không có đội ngũ giáo viên cơ hữu giảng dạy QDQP - AN GV dạy GDQP - AN trong các trường THPT được huy động từ các đơn vị bộ đội Đội ngũ này chưa được trang bị đầy

đủ những tri thức, kỹ năng sư phạm cần có của một người GV Thời gian sau đó, đội ngũ GV GDQP-AN tại các trường THPT phần lớn được huy động từ các giáo viên giảng dạy các bộ môn khác tại trường THPT như: Giáo dục công dân, Lịch sử, Địa lý, Thể dục… được chuyển sang dạy môn GDQP-AN hoặc dạy kiêm nhiệm thêm môn GDQP-AN Những GV này có thể được cử đi học lớp bồi dưỡng để lấy chứng chỉ về GDQP-AN hoặc không được cử đi học lớp bồi dưỡng mà phải tự học, tự tìm hiểu để có thể giảng dạy về GDQP - AN Chính vì không được đào tạo cơ bản về kiến thức, kỹ năng GDQP-AN; cho nên chất lượng giảng dạy môn GDQP-AN cho HS THPT còn hạn chế

Ngày 01/5/2001, Chính phủ ban hành Nghị định số 15/2001/NĐ - CP về giáo dục quốc phòng, trong đó quy định rõ về vị trí, tính chất, mục tiêu, yêu cầu, nguyên lý, đối tượng, cơ chế, chính sách và nội dung cơ bản của công tác giáo

dục quốc phòng Trong đó quy định giáo dục quốc phòng là môn học chính khóa trong các trường THPT và có biên chế giáo viên giáo dục quốc phòng trong các trường THPT để thực hiện chương trình giáo dục quốc phòng

Năm 2009, Bộ GD&ĐT đã ban hành Chuẩn nghề nghiệp GV THPT Theo

đó, các trường THPT cần xây dựng, củng cố đội ngũ GV theo những tiêu chuẩn

đã được quy định để có khả năng thực hiện tốt nhiệm vụ Đội ngũ giáo viên giảng dạy về GDQP - AN cũng không thể nằm ngoài những quy định và đòi hỏi

về chuẩn giáo viên THPT Chất lượng đội ngũ GV GDQP - AN là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy môn GDQP - AN Trước yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục và chuẩn hoá đội ngũ giáo viên, đòi hỏi các trường THPT phải quản lý phát triển đội ngũ GV GDQP-AN, sao cho xây dựng được đội ngũ GV GDQP - AN đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, chất lượng ngày càng cao, đáp ứng chuẩn nghề nghiệp Người làm công tác quản lý giáo dục phải coi trọng GDQP - AN, nắm bắt tình hình thực tế, đề ra từng mục tiêu cụ thể, phù hợp thực tế; hướng tới kết quả cuối cùng là hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh (đức, trí, thể, mỹ, nghề nghiệp); để góp phần bảo vệ Tổ quốc và

an ninh, trật tự - xã hội; từ đó thực hiện sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh Để có đội ngũ GV GDQP - AN chất lượng, các cấp quản lý cần có tư duy “chuẩn hóa”; Giáo viên và phải được đào tạo, bồi dưỡng một cách khoa học, bài bản theo Chuẩn Cả người CBQL và GV GDQP - AN đều phải phát huy cao độ ý thức chủ động, tự giác, thực hiện trách nhiệm của mình đối với công tác phát triển đội ngũ GV GDQP -AN theo hướng Chuẩn hóa

Xuất phát từ những lí do trên, vấn đề “Phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa” được lựa chọn làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ chuyên ngành

Quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa, đề xuất biện pháp phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo hướng chuẩn hóa nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP - AN tại các trường THPT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa

4 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

4.1 Câu hỏi nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở trường THPT hiện nay, phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT đang đặt ra cho các nhà quản lý những vấn đề gì? Cần có định hướng, biện pháp quản lý nào để cho đội ngũ giáo viên này đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học môn học GDQP-AN tại trường THPT?

4.2 Giả thuyết khoa học

Đội ngũ GVGDQP – AN tại các trường THPT có vai trò quan trọng đối với công tác GDQP – AN cho HS trong trường THPT Hiện nay, do những nguyên nhân chủ quan và khách quan, số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ GV GDQP -

AN tại các trường THPT còn chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới dạy học môn GDQP - AN tại trường THPT Nếu xác định được nội dung và các điều kiện phát triển đội ngũ GV GDQP - AN theo tiếp cận phát triển nguồn nhân lực và tiếp cận theo năng lực; xác định được khung năng lực GV môn GDQP - AN trường THPT, đề xuất và sử dụng đồng bộ các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên GDQP-AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn thì đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT sẽ phát triển bền vững, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP - AN tại các

trường THPT, đáp ứng với yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ giáo viên và quản lý phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo cách tiếp cận phát triển nguồn nhân lực theo quan điểm chuẩn hóa và tiếp cận theo chức năng quản lý

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT và thực trạng quản lý phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT

- Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa

- Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa Thử nghiệm một số nội dung trong số các biện pháp đề xuất

6 Phạm vi nghiên cứu

- Về địa bàn nghiên cứu: Thực trạng GDQP - AN và thực trạng quản lý phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT của 10 tỉnh ( Bắc Giang, Cao Bằng, Đăc Lắc, Hà Nội, Lào Cai, Long An, Quảng Nam, TP Hồ Chí Minh, Thái Bình, Thanh Hóa) đại diện cho các vùng miền trong cả nước

- Về đối tượng điều tra: Đội ngũ GV GDQP - AN ; CBQL Sở và CBQL các trường THPT với số lượng 500 phiếu (bao gồm CBQL Sở GD & ĐT và Trường THPT: 200 phiếu, GVGDQP - AN :300 phiếu) Ngoài ra còn sử dụng các Báo cáo thống kê về công tác GDQP – AN và Báo cáo Tổng kết công tác GDQP –

AN của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng và các Sở Giáo dục và Đào tạo

- Về thời gian khảo sát: Giai đoạn 2016 -2017

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận nghiên cứu: Đề tài vận dụng các cách tiếp cận chính

sau:

- Tiếp cận hệ thống: Đề tài xem xét mối quan hệ giữa các chủ thể quản lý, các chức năng quản lý; các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng GV GDQP - AN với các trường THPT; các biện pháp phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT trong mỗi tương quan tác động

- Tiếp cận phức hợp: Nghiên cứu dựa trên nhiều lý thuyết đa ngành và liên ngành khác nhau như: Tâm lý học quản lý, Giáo dục học, Khoa học quản lý làm

cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT

- Tiếp cận thực tiễn; Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác GDQP- AN; đội ngũ GV GDQP - AN và thực trạng quản lý đội ngũ GV GDQP

- AN tại các trường THPT

- Tiếp cận phát triển nguồn nhân lực: Nghiên cứu các khâu kế hoạch hóa, tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật, chế độ chính sách đối với đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT

- Tiếp cận chuẩn hóa: Những quy định về Chuẩn do Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành đối với giáo viên, giáo viên THPT, đội ngũ giáo viên, cách để đạt được những quy định về Chuẩn

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh để xây dựng cơ

sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa

7.3 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi và phiếu thống kê: Điều tra bằng Phiếu Điều tra đối với GV GDQP - AN tại các trường THPT; CBQL trường THPT, CBQL Sở GD&ĐT về những vấn đề liên quan đến quy hoạch, tuyển chọn, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, chế độ, chính sách đãi ngộ GV GDQP - AN

tại các trường THPT, để tìm hiểu thực trạng công tác phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT ở một số tỉnh được khảo sát

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục: Nghiên cứu kế hoạch dạy học, giáo án, hồ sơ, kế hoạch tự bồi dưỡng của GV GDQP - AN tại các trường THPT Nghiên cứu, phân tích, đánh giá kết quả học tập và nhận thức của HS THPT về môn học GDQP - AN Nghiên cứu kế hoạch phát triển đội ngũ

GV GDQP - AN của một số Sở GD&ĐT, trường THPT

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm trong việc phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT của một số Sở GD&ĐT, trường THPT

- Phương pháp chuyên gia: Lấy ý kiến chuyên gia về các giải pháp quản lý nhằm phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT

- Phương pháp thử nghiệm

7.4 Nhóm phương pháp nghiên cứu hỗ trợ

Phương pháp thống kê toán học, phương pháp dự báo, phương pháp so sánh

8 Những luận điểm bảo vệ

8.1 GV GDQP - AN tại các trường THPT là nhân tố quyết định đến chất lượng GDQP - AN cho học sinh THPT Đội ngũ GV GDQP - AN được phát triển theo quan điểm phát triển nguồn nhân lực: đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu và đồng thuận về hành động

8.2 Để góp phần thực hiện công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay cần chú trọng chuẩn hóa đội ngũ GV GDQP - AN: về trình độ, chuyên môn đào tạo, chuẩn hóa về năng lực, phẩm chất

8.3 Công tác phát triển đội ngũ GV GDQP - AN trong các trường THPT theo hướng chuẩn hóa đòi hỏi phải chú ý đến các vấn đề quản lý nguồn nhân lực, đó là: quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng hợp lý, đánh giá, bồi dưỡng; tạo điều kiện, môi trường cho đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT tự phát triển theo chuẩn nghề nghiệp; Phối hợp trách nhiệm của các cấp quản lý trong việc

tạo cơ chế đồng bộ cho đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT phát triển thì công tác phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT mới có thể được hiện thực hóa

9 Những đóng góp mới của luận án

9.1 Góp phần hệ thống hóa, bổ sung và làm sâu sắc hơn lý luận về quản lý hoạt động phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa

9.2 Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT, quản lý phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT về quy mô, cơ cấu, trình độ, về đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, chế độ chính sách, yêu cầu phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT trong giai đoạn hiện nay và những kinh nghiệm thực tiễn

9.3 Đề xuất hệ thống biện phát phát triển đội ngũ GV GDQP - AN tại các trường THPT theo quan điểm chuẩn hóa nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản

và toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay; Khảo nghiệm các biện pháp đó

và thử nghiệm một nội dung để kiểm chứng tính cấp thiết, khả thi và tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án có cấu trúc gồm 3 chương

Chương 1 Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa Chương 2 Cơ sở thực tiễn về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh tại các trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa Chương 3 Định hướng và biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH TẠI CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA

1.1 Tổng quan nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh theo quan điểm chuẩn hóa

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về giáo dục quốc phòng - an ninh

1.1.1.1 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Nhìn suốt lịch sử phát triển của thế giới, các nước đều đặt GDQP là một phạm trù hệ thống động viên quốc phòng và chiếm vị trí quan trọng trong xây dựng quốc phòng; GDQP cho công dân có vị trí quan trọng trong chiến lược quốc phòng của mỗi quốc gia; mục tiêu cơ bản xuyên suốt trong GDQP của các nước trên thế giới đều nhằm giáo dục tinh thần yêu nước, sẵn sàng tâm lý - tinh thần để bảo vệ Tổ quốc Mỹ, Liên Xô trước đây, Liên bang Nga, Trung Quốc,

Ấn Độ là những cường quốc, có tiềm lực cả về kinh tế, quốc phòng nhưng họ rất quan tâm đến GDQP Công tác GDQP được quy định bằng cả một đạo luật, từ năm 1958 nước Mỹ đã ban hành Luật GDQP Đến nay, nhiều nước như Cu Ba, Hàn Quốc, Singapo, Trung Quốc đều có Luật GDQP Như vậy, mặc dù chế

độ chính trị, chính sách quốc phòng mỗi nước có khác nhau, nhưng các nước trên thế giới đều quan tâm đến GDQP và coi GDQP là một trong những biện pháp quan trọng, cần thiết để bảo vệ đất nước

Đặc biệt vấn đề GDQP cho HS, SV luôn thu hút được sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, các chuyên gia hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu, các nhà quân sự, các nhà quản lý giáo dục, các giáo viên ở các quốc gia trên thế giới quan tâm nghiên cứu

Trong bài “Giáo dục quốc phòng ở Mỹ”, tác giả Ngụy Nhạc Giang cho rằng, ở Mỹ, “mục đích giáo dục quốc phòng là tập trung giáo dục cho mọi công dân hướng vào: yêu đất nước, biết phục tùng, trọng đoàn thể, chịu cống hiến” [40, tr.2] Theo tác giả, trong suy nghĩ và quan niệm của nhiều người, ở Mỹ rất

nhiều người chỉ nói tự do, không lo phục tùng Vì thế, trong GDQP, nhiệm vụ của người sĩ quan Mỹ là phải nói cho học sinh biết, một người không biết phục tùng không phải là một công dân hoàn chỉnh Đặc biệt, trong các nội dung thì giáo dục chủ nghĩa yêu nước theo lập trường giai cấp tư sản - giai cấp cầm quyền ở Mỹ là nội dung cốt lõi của GDQP Cũng trong bài này, tác giả nêu rõ:

“Điểm khác biệt trong nội dung giáo dục quốc phòng ở nước Mỹ là khi bồi dưỡng tư tưởng yêu nước cho công dân, họ không tập trung chú ý vào khu vực

cư trú và nguồn gốc của công dân, mà nặng về hệ thống tư tưởng có liên quan mật thiết với đời sống xã hội” [40, tr 3]

Trong các công trình dịch ra tiếng Việt, như: “Các vấn đề xã hội của giáo dục quân sự”, do Đại tá, Tiến sĩ E.G Vapilin và Đại tá Q.Đ Muliava viết năm 2001; “Những quan điểm phương pháp luận về xây dựng học thuyết giáo dục quân sự ở Nga” và công trình “Cải cách hệ thống đào tạo đại học ở Nga” do V.P Êrêmin viết 1998 cho thấy việc nghiên cứu, đổi mới công tác giáo dục ý thức quốc phòng cho cán bộ, viên chức, HS, SV được chính phủ Nga đặc biệt quan tâm

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài tương đối toàn diện về công tác GDQP - AN và coi đây là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo xây dựng quốc phòng vững mạnh Hầu hết các nước có nền quốc phòng mạnh như Mỹ, Nga, Trung Quốc… đều quan tâm đến công tác GDQP, thậm chí

có hẳn đạo luật về GDQP Đặc biệt, qua các công trình nghiên cứu cho thấy các nước đều chú trọng đến công tác GDQP cho HS,SV; coi đây là nhiệm vụ chủ yếu trong công tác GDQP - AN của mỗi quốc gia

1.1.1.2 Những công trình nghiên cứu ở trong nước

GDQP là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của công cuộc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, là một trong những nội dung cơ bản góp phần chuẩn bị về con người - yếu tố có vai trò quyết định nhất trong việc chuẩn bị về mọi mặt để sẵn sàng đánh bại âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, giành thắng lợi trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nếu xảy ra Chính vì thế, ngay từ khi thành lập Nước,

chúng ta đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về GDQP Sau đây là một số công trình tiêu biểu:

Phan Ngọc Liên, “Giáo dục quốc phòng cho thế hệ trẻ trong các nhà trường

- những vấn đề cần lưu tâm”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 2/2000 Vương Đình Huệ, “Trường Đại học Tài chính - Kế toán, Hà Nội nâng cao chất lượng GDQP toàn dân trong thời kỳ mới”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 4/2000 Lê Doãn Thuật, “Giáo dục quốc phòng trong các trường đại học và cao đẳng - bốn vấn đề bức xúc cần tháo gỡ từ cơ sở” Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 1/2002 Trần Hồng Hải, “Công tác giáo dục quốc phòng an ninh cho học sinh, sinh viên trong tình hình mới” Tạp chí Lịch sử Đảng, Viện Lịch sử Đảng số 9/2011 Đỗ

Bá Tỵ, “Đẩy mạnh công tác giáo dục quốc phòng và an ninh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ tổ quốc”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 8/2014 Đàm Hữu Dũng, “Một

số giải pháp về giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên hiện nay”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 5/2015 Nguyễn Văn Tảo, “Nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục quốc phòng an ninh đáp ứng yêu cầu bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới”, Tạp chí Tuyên giáo số 8/2016 Nguyễn Thiện Minh, “Tăng cường giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh, sinh viên trong tình hình hiện nay”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân,1/2016

Đặc biệt trong đó có bài viết của tác giả Hoàng Văn Tòng về: “Giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục quốc phòng an ninh cho học sinh trung học phổ thông” đăng trên tạp chí Giáo dục quốc phòng, 8/2008 Theo tác giả, các nhà trường đã từng bước chủ động được đội ngũ GV GDQP - AN, đặc biệt

là đội ngũ GV chuyên trách, Bộ GD&ĐT đã có nhiều giải pháp tích cực trong việc đào tạo GV GDQP - AN Tuy nhiên, công tác GDQP - AN cho học sinh THPT cũng đang bộc lộ những hạn chế, bất cập, như nhận thức của các cấp, các ngành, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, chương trình giáo dục, cơ sở vật chất Tác giả đã đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng GDQP - AN cho học sinh THPT, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ quân sự, QP - AN trong tình hình mới: 1) Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp,

sự phối hợp của các bộ, ban, ngành chức năng đối với công tác GDQP - AN cho học sinh; 2) Tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung theo hướng tăng kiến thức

về GDQP-AN, giảm kỹ năng quân sự; 3) Tập trung xây dựng đội ngũ giáo viên

đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng; 4) Quan tâm đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí phục vụ công tác giảng dạy và học tập của học sinh

Ngoài các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí khoa học, còn có một

số đề tài nghiên cứu khoa học, các tài liệu, chuyên đề nghiên cứu về công tác GDQP

Đáng kể có Đề tài độc lập cấp nhà nước “Đổi mới giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc gia”, 2006 của tác giả Lê Minh Vụ làm chủ nhiệm

Đề tài đã xây dựng cơ sở lý luận của việc đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia với 02 nội dung chính: Tư duy mới của Đảng ta về quốc phòng và GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia và tính tất yếu, nội dung, yêu cầu và căn

cứ đánh giá kết quả đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia Trên cơ sở

lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia hiện nay, đề tài đã đề xuất các quan điểm và giải pháp cơ bản đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục từ nay đến năm 2020

Ngoài ra còn có Đề tài khoa học cấp Viện KHXHNVQS - Bộ Quốc phòng, do Phạm Xuân Hảo làm chủ nhiệm: “ Giáo dục quốc phòng cho cán bộ, học sinh, sinh viên các trường đại học hiện nay[45] Đề tài bước đầu đã nêu được cơ sở lý luận và thực tiễn GDQP cho cán bộ, học sinh và sinh viên ở một

số trường đại học hiện nay, qua đó dự báo xu hướng và một số giải pháp nâng cao chất lượng GDQP cho cán bộ, HS và sinh viên đại học trong thời gian tới

Đã có một số luận án tiến sĩ của các tác giả nghiên cứu về công tác GDQP như: Nguyễn Đức Đăng với luận án tiến sĩ quản lý giáo dục “Quản lí hoạt động giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên ở các cơ sở giáo dục đại học theo tiếp cận quản lí chất lượng tổng thể” năm 2016 Luận án đã khái quát những vấn

đề lí luận về quản lí, hoạt động GDQP - AN cho SV ở các cơ sở giáo dục đại học theo tiếp cận TQM với các nội dung như vị trí, vai trò hoạt động GDQP -

AN cho SV; tính đặc thù của hoạt động GDQP - AN; trung tâm GDQP - AN ở các cơ sở giáo dục; nội dung cơ bản của hoạt động GDQP - AN cho SV ở các trung tâm GDQP - AN; tính khả thi, mục tiêu quản lý, tiếp cận TQM trong quản

lý hoạt động GDQP - AN cho SV; phương thức quản lý; những yếu tố tác động đến quản lý hoạt động GDQP - AN cho SV Tác giả đã đánh giá thực trạng hoạt động GDQP - AN cho SV ở các trung tâm GDQP - AN với các nội dung công tác phân luồng liên kết đào tạo, công tác tổ chức đào tạo, công tác giáo dục và rèn luyện SV Thực trạng quản lí hoạt động GDQP - AN cho SV ở các trung tâm GDQP - AN theo tiếp cận TQM Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và khảo sát thực trạng, tác giả đã xây dựng mô hình quản lí hoạt động GDQP - AN cho SV ở các

cơ sở giáo dục đại học theo TQM và đưa ra 04 nhóm giải pháp gồm: Nhóm giải pháp chung; Nhóm giải pháp quản lí chất lượng đầu vào; Nhóm giải pháp quản

lí chất lượng quá trình; Nhóm giải pháp quản lí chất lượng đầu ra

Tác giả Vũ Thanh Tùng với luận án tiến sĩ quản lý giáo dục “Quản lý phát triển chương trình giáo dục quốc phòng - an ninh cho sinh viên các trường đại học Việt Nam”, năm 2016, tác giả đã xây dựng khung lý luận về quản lý phát triển chương trình GDQP - AN cho SV đại học, trong đó tác giả đã làm rõ khái niệm chương trình, phát triển chương trình giáo dục đại học, quản lý phát triển chương trình giáo dục đại học, quản lý phát triển chương trình GDQP - AN cho

SV đại học Tác giả đã khảo sát thực trạng chương trình GDQP - AN cho SV các trường đại học Việt Nam hiện nay, với các nội dung thực trạng quản lý phát triển chương trình GDQP -AN cho SV tại các trường đại học ở Việt Nam hiện nay, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý phát triển chương trình GDQP

- AN cho SV các trường đại học ở Việt Nam Trên cơ sở phân tích thực trạng, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân tác giả đã đề ra các giải pháp quản lý phát triển chương trình GDQP - AN cho SV các trường đại học ở Việt Nam hiện nay với 05 giải pháp, đó là: 1/ Thống nhất cách thức quản lý phát triển chương trình GDQP - AN cho SV trong cả nước phù hợp với thực tiễn từng cơ sở; 2/ Phân tích nhu cầu về phát triển chương trình GDQP - AN cho SV đại học

phù hợp với thực tiễn Việt Nam; 3/ Cung ứng kịp thời và quản lý tốt điều kiện

cơ sở vật chất phục vụ phát triển chương trình GDQP - AN hiện nay; 4/ Tăng cường giám sát, kiểm tra, đánh giá chương trình GDQP - AN cho SV các trường đại học theo hướng đảm bảo chất lượng; 5/ Nâng cao trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ nói chung và về phát triển chương trình GDQP - AN nói riêng cho CBQL, GV GDQP -AN

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về GDQP - AN trong nước tương đối toàn diện và rộng khắp với nhiều bình diện khác nhau Các nghiên cứu trong nước đã cho chúng ta thấy bức tranh toàn cảnh về công tác GDQP - AN, đặc biệt, các công trình nghiên cứu đã rất chú trọng đến GDQP - AN cho HS, SV

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh

1.1.2.1 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Xây dựng và phát triển ĐNGV được các nước trên thế giới đặt lên hàng đầu Đây là một trong những nội dung cơ bản trong các cuộc cải cách giáo dục, chấn hưng phát triển đất nước Đến nay, có khá nhiều công trình nghiên cứu về quản lý

và phát triển ĐNGV trong khu vực và trên thế giới Có thể kể đến một số công trình của các tác giả tiêu biểu như công trình nghiên cứu: “Những định hướng phát triển đội ngũ giáo viên cho thế kỷ XXI” của UNESCO (1994); “Phát triển đội ngũ giáo viên” của Marriss Dorothy (2010); “Những chiến lược hiệu quả dành cho giáo viên và các nhà lãnh đạo giáo dục trong kỷ nguyên toàn cầu hóa” của Lee Little Soldier (2009); Michael Fullan, Andy Hargreaves trong cuốn sách

“Teacher development and educational change” (Phát triển giáo viên và sự thay đổi của giáo dục), đề cập đến các phương diện của sự phát triển GV, đó là: (1) Phát triển tâm lí, gồm 4 cấp độ: tự bảo vệ, tiền đạo đức, phụ thuộc một chiều; bảo thủ, phủ định đạo đức, tự lập; lương tâm, đạo đức, phụ thuộc có điều kiện;

tự lập, tự chủ, nguyên tắc, tích hợp; (2) Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ, gồm

6 cấp độ: Phát triển các kỹ năng tồn tại; thành thạo các kỹ năng dạy học cơ bản;

mở rộng sự linh hoạt chuyên môn; trở thành chuyên gia; góp phần phát triển

chuyên môn của đồng nghiệp; tham gia đưa ra quyết sách giáo dục ở mọi cấp độ; (3) Phát triển chu kỳ nghề nghiệp, gồm 5 cấp độ: khởi động nghề nghiệp; ổn định, gắn bó nghề nghiệp; các thách thức và mối quan tâm mới; trở nên chuyên nghiệp; chuẩn bị về hưu

Công trình của tác giả người Pháp Michel Develay “Peut- On former les Enseignants” Trong tác phẩm này tác giả nhận định “Đào tạo giáo viên mà không làm cho họ có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, định lý, hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận của chúng là không thể được” Ngoài ra, trong tác phẩm này, ông còn đề cập đến nội dung, cách thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp của GV

Ngoài ra, còn có nhiều kết quả nghiên cứu về giáo viên phổ thông trong các báo cáo của Ủy ban quốc gia về giáo dục và tương lai Hoa Kì các năm 1996, 1997 và có thể chia theo 4 hướng nghiên cứu chính:

1/ Nghiên cứu các mô hình và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nghề nghiệp GV 2/ Nghiên cứu các hoạt động hỗ trợ thực tiễn phát triển nghề nghiệp

GV 3/ Nghiên cứu cải tiến các kĩ năng và tăng cường hiểu biết nghề nghiệp cho

GV 4/ Nghiên cứu phát triển nghề nghiệp cho GV như là một yêu cầu của tiến trình cải cách giáo dục

Công trình “Trường Đại học Quân sự Estonia (1921-1940): Một số khía cạnh về phương pháp để phát triển giáo dục quốc phòng bậc đại học ở quốc gia nhỏ” trình bày nghiên cứu chi tiết việc đào tạo, tập trung vào chương trình và phương pháp giáo dục của khóa đào tạo giáo viên giảng dạy GDQP Estonia là một nước nhỏ nhưng đã giảng dạy GDQP bằng chính ngôn ngữ của họ Trong khi việc GDQP ở Nga được coi là quá lý thuyết, thì ngay sau những năm đầu tiên của khóa đào tạo giáo viên giảng dạy GDQP, đã có những sự thay đổi đáng

kể về phương pháp và chương trình theo mô hình của Pháp Trong giai đoạn rất ngắn này, có một sự thay đổi đột phá, khởi đầu là sự cải tiến hệ thống cũ của Nga và tiến tới hệ thống theo định hướng Châu Âu Estonia đã xây dựng được một chương trình GDQP riêng theo điều kiện và khả năng của mình

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đều quan tâm đến phát triển ĐNGV, coi đây là nhân tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục Các nghiên cứu đều hướng tới việc phát triển ĐNGV đáp ứng ngày càng tốt hơn các nhu cầu, đòi hỏi của xã hội Bên cạnh các giải pháp cấp vĩ mô như điều chỉnh chính sách giáo dục, chính sách đối với giáo viên, nâng cao chất lượng đào tạo của các trường sư phạm đồng thời cũng có những giải pháp đòi hỏi bản thân giáo viên cũng cần phải luôn phấn đấu nâng cao trình độ, năng lực nghề nghiệp của chính bản thân nhằm đáp ứng ngày các tốt hơn yêu cầu công việc Tuy nhiên, rất hiếm các công trình nghiên cứu về phát triển giáo viên GDQP - AN

1.1.2.2 Những công trình nghiên cứu ở trong nước

Vấn đề phát triển ĐNGV đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “ nếu không

có thầy giáo thì không có giáo dục ”, “các cô, các chú đã thấy trách nhiệm to lớn của mình, đồng thời cũng thấy khả năng của mình cần được nâng cao thêm lên mãi mới làm tròn nhiệm vụ” [59, tr 114]

Tác giả Trần Bá Hoành trong bài viết “Chất lượng giáo viên” Tạp chí Giáo dục tháng 11/2001, đã đề xuất cách tiếp cận chất lượng GV từ các góc độ Ba nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng GV là: quá trình đào tạo - sử dụng - bồi dưỡng GV, hoàn cảnh, điều kiện lao động sư phạm của GV, ý chí thói quen và năng lực tự học của GV Tác giả cũng đề ra ba giải pháp cho vấn đề GV: phải đổi mới công tác đào tạo, công tác bồi dưỡng và đổi mới việc sử dụng GV Tác giả Trần Kiều bàn về chất lượng GD đã coi “chất lượng ĐNGV là yếu tố quan trọng hàng đầu và đặt ra vấn đề nâng cao chất lượng GD thì không thể không chú ý trước hết về chất lượng ĐNGV đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và tay nghề ngày càng được nâng cao” [53, tr 7]

Trong bài viết “Chất lượng giáo viên và những chính sách cải thiện chất lượng giáo viên” đăng trên Tạp chí Phát triển giáo dục số 2 năm 2003, Tác giả Trần Kiều cũng đề cập đến những chính sách cải thiện và duy trì chất lượng GV

ở cấp vĩ mô và vi mô; từ đó, tác giả nhấn mạnh đến ba vấn đề cơ bản quyết định chất lượng GV là: bản thân người GV, nhà trường, môi trường chính sách bên ngoài

Trong bài “Nghề và Nghiệp của người giáo viên” đăng tải trên Tạp chí Khoa học Giáo dục (112) năm 2004 và bài “Người giáo viên thế kỷ XXI: Sáng tạo - Hiệu quả” đăng tải trên Tạp chí Dạy và Học ngày nay, Hà Nội 2003, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã đề cập đến tính chất nghề nghiệp của người GV Tác giả đã nhấn mạnh đến vấn đề “lý tưởng sư phạm”, cái tạo nên động cơ cho việc thực hành nghề dạy học của GV, thôi thúc người GV sáng tạo, thúc đẩy người

GV không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ Từ đó, tác giả đề nghị cần phải xây dựng tập thể sư phạm theo mô hình “đồng thuận”, mà ở đó GV trong quan hệ với nhau có sự chia sẻ “bí quyết nhà nghề”; đồng thời, những yêu cầu về năng lực chuyên môn của người GV là nền tảng của mô hình đào tạo GV thế kỷ XXI: sáng tạo và hiệu quả

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2011), “Phát triển đội ngũ giáo viên trong thế kỉ 21”, theo tác giả ĐNGV luôn là lực lượng quyết định chất lượng của giáo dục, nguồn duy nhất đào tạo nguồn nhân lực có khả năng hiện thực hóa mọi

kế hoạch cho tương lai Phát triển ĐNGV là một quy trình bao gồm nhiều công đoạn: từ quy hoạch đội ngũ GV cho 10 - 20 năm, chiến lược đào tạo (trong đó

có đào tạo liên tục), sử dụng, xây dựng môi trường hoạt động (trong đó có các chính sách đãi ngộ, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghề nghiệp, đánh giá, đề bạt, thuyên chuyển, v.v ) Tác giả đã phân tích sâu về chiến lược đào tạo của các cơ sở đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp GV do Bộ GD&ĐT qui định được coi là căn cứ chuẩn đầu ra cho các cơ sở đào tạo [56, tr489]

Bài viết của tác giả Phan Xuân Dũng, “Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

2 với nhiệm vụ đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh” - Tạp chí Quốc phòng toàn dân số 9/2013 đã nêu những thành tích của Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2 đạt được trong 10 năm qua khi thực hiện nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP - AN Nhà trường đã có nhiều biện pháp đồng bộ trong triển khai thực

hiện và đạt được những kết quả quan trọng, góp phần tích cực vào chuẩn hóa đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng GDQP - AN cho thế hệ trẻ Tuy nhiên, Nhà trường cũng có những khó khăn do mục tiêu, yêu cầu đào tạo cao và môn học có tính đặc thù; đối tượng và hình thức đào tạo đa dạng (đối tượng đào tạo gồm giáo viên và sinh viên; hình thức đào tạo cả ngắn hạn, ghép môn và chính quy); cơ sở vật chất, nhất là thao trường kỹ thuật, chiến thuật chưa đáp ứng yêu cầu Nhà trường cũng đã đề ra nhiều giải pháp, như: Nhà trường đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo sự thống nhất về nhận thức, trách nhiệm cho đội ngũ cán

bộ, giảng viên và học viên đối với nhiệm vụ đào tạo giáo viên GDQP-AN

Ngoài các bài viết thì việc xây dựng ĐNGV cũng đã được một số đề tài khoa học công nghệ nghiên cứu Có thể kể đến Đề tài cấp Nhà nước của Nguyễn Thị Bình, “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng GV phổ thông” được thực hiện từ năm 2010 đến năm 2012 Qua khảo sát thực tế, kết quả nghiên cứu của đề tài đã chỉ ra những yếu kém, thiếu sót và lạc hậu trong các chương trình đào tạo giáo viên cũng như tình hình thiếu năng lực và động lực của ĐNGV trong trường phổ thông là những yếu tố cản trở cải cách trong lĩnh vực giáo dục Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đã đưa ra 6 nhóm giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng GV: (i) Xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo và bồi dưỡng GV để đảm bảo sự cân bằng giữa cung và cầu nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục; (ii) Tái cơ cấu hệ thống các cơ sở đào tạo GV: giảm số lượng của các cơ sở, mỗi cơ sở thực hiện đồng thời ba chức năng (đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu), tăng cường mối quan hệ nội bộ, giữ liên hệ chặt chẽ với các trường phổ thông; (iii) Chuyển đổi mô hình đào tạo, bồi dưỡng GV từ đào tạo một lần sang đào tạo căn bản - ban đầu kết hợp với đào tạo bổ sung định kỳ; (iv) Thay đổi các chính sách về tiền lương, phụ cấp và chế độ làm việc đối với GV; (v) Thành lập Hiệp hội giáo chức (gồm các hội thành viên, mỗi hội tập hợp và đại diện cho giáo chức thuộc một cấp học/ một ngành học) để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của một tổ chức nghề nghiệp;(vi) Nghiên cứu đã đưa ra các giải pháp tương đối toàn diện về đào tạo và bồi dưỡng GV phổ thông

Ngoài các bài viết, đề tài khoa học công nghệ, có một số luận án tiến sĩ nghiên cứu về phát triển ĐNGV:

Luận án tiến sĩ giáo dục học của tác giả Lê Khánh Tuấn [73] “ Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (phân tích thực tiễn tại Thừa Thiên Huế)” Tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề phát triển ĐNGV THCS Tác giả cũng đề xuất các biện pháp để phát triển ĐNGV và bước đầu vận dụng có hiệu quả thực

tế trong quản lý và quy hoạch phát triển ĐNGV THCS tại Thừa Thiên Huế với các yêu cầu phải đảm bảo tính xã hội hóa, có sự tham gia của các lực lượng xã hội vào công tác bồi dưỡng, đào tạo giáo viên; đồng thời phải đảm bảo tính dân chủ hóa để phát huy trí tuệ của mỗi cá nhân trong công tác đào tạo, bồi dưỡng,

tự tu dưỡng để phát triển cá nhân

Luận án Tiến sĩ QLGD ”Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa” tác giả Phạm Minh Giản (2012) Luận án đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về quản lý phát triển ĐNGV THPT theo hướng chuẩn hóa trong bối cảnh CNH, HĐH đất nước

và hội nhập quốc tế Luận án cũng đã phân tích và đánh giá thực trạng ĐNGV, quản lý phát triển ĐNGV THPT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long về quy mô,

cơ cấu trình độ, về đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, chế độ, chính sách; yêu cầu xây dựng ĐNGV THPT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn CNH, HĐH; Phân tích đánh giá những mặt mạnh, mặt yếu của ĐNGV đồng bằng sông Cửu Long so với yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp theo quy định của Nhà nước Những khó khăn, thách thức đối với việc quản lý phát triển ĐNGV THPT từ chính bản thân ĐNGV cũng như các trường sư phạm trong việc đào tạo ĐNGV Luận án cũng đề xuất 06 giải pháp quản lý phát triển ĐNGV THPT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển GD - ĐT của vùng trong thời gian tới Các giải pháp bao gồm: 1) Nâng cao nhận thức về quản lý phát triển ĐNGV THPT các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa; 2) Xây dựng quy hoạch, kế

hoạch phát triển ĐNGV THPT ở các cấp độ quản lý trong từng thời kỳ đáp ứng yêu cầu cơ cấu đội ngũ theo chuẩn; 3) Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng các trường sư phạm, các khoa sư phạm ở các trường ĐH đảm bảo chuẩn; 4) Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và các trang thiết bị dạy học các trường ĐH và THPT để đảm bảo chất lượng đào tạo ĐNGV theo chuẩn; 5) Tạo mối liên kết chặt chẽ giữa: trường sư phạm - Sở GD & ĐT - trường THPT và sự hợp tác giữa các trường ĐH, phân cấp quản lý phát triển ĐNGV THPT 6) Xây dựng và hoàn thiện một số chế độ, chính sách đối với ĐNGV, HS - SV sư phạm

Luận án tiến sĩ chuyên ngành QLGD của tác giả Lê Trung Chinh với đề tài

“Phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay”, năm 2015 Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận

án có 3 chương, 16 tiết Luận án đã cơ bản hệ thống hóa và làm phong phú thêm

lý luận về phát triển ĐNGV THPT trên cơ sở vận dụng đa dạng các phương pháp tiếp cận nghiên cứu, đặc biệt là tiếp cận lý thuyết phát triển nguồn nhân lực, tiếp cận theo chuẩn nghề nghiệp GV THPT và yêu cầu đối với GV THPT trong bối cảnh đổi mới sự nghiệp GD&ĐT; phân tích làm rõ nội dung phát triển ĐNGV THPT và các yếu tố tác động đến phát triển ĐNGV THPT Luận án cũng phân tích thực trạng phát triển ĐNGV THPT thành phố Đà Nẵng với các hạn chế, bất cập cần nhanh chóng khắc phục, cụ thể về phân cấp quản lý và công tác quy hoạch; công tác tuyển chọn, sử dụng, đào tạo và bồi dưỡng GV; đánh giá GV và thanh tra, kiểm tra chuyên môn của các trường THPT Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, tác giả đã đề xuất 6 giải pháp nhằm xây dựng ĐNGV THPT thành phố Đà Nẵng đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đảm bảo về chất lượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện sự nghiệp GD&ĐT thành phố Đà Nẵng, bao gồm: Tăng cường phân cấp quản lý, giao quyền tự chủ cho các trường THPT trong công tác phát triển ĐNGV; Xây dựng quy hoạch phát triển ĐNGV THPT; Đổi mới tuyển chọn, sử dụng, điều chuyển GV; Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại GV; Xây dựng, phát huy ảnh hưởng đội ngũ tổ trưởng

chuyên môn và GV cốt cán trong phát triển nghề nghiệp GV; Tăng cường đánh giá GV và thanh tra, kiểm tra chuyên môn của các trường THPT

Như vậy, qua các công trình nghiên cứu trên về phát triển ĐNGV, phát triển ĐNGV THPT và phát triển ĐNGV GDQP - AN có thể nhận thấy:

- Nghiên cứu về phát triển ĐNGV được triển khai ở nhiều bình diện khác nhau và đặc biệt được quan tâm trên bình diện QLGD

- Các công trình nghiên cứu phát triển ĐNGV tập trung vào hai mảng chính: nghiên cứu phát triển ĐNGV theo cấp bậc và ngành học; nghiên cứu phát triển ĐNGV cho từng cơ sở GD thuộc bậc, cấp, ngành học Nghiên cứu theo ba hướng: 1) Nghiên cứu phát triển ĐNGV dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực; 2) Nâng cao chất lượng ĐNGV đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục; 3) Nghiên cứu đề xuất hệ thống các giải pháp xây dựng phát triển ĐNGV trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước Tuy nhiên, các công trình kể trên để lại khoảng trống khá lớn về quản lý đội ngũ GV trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN: về chính sách tuyển dụng, sử dụng và về vai trò, vị trí mới của ĐNGV trong tiến trình phát triển nhà trường Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

và toàn cầu hóa

- Do GDQP - AN được coi là môn học chính thức trong thời gian chưa lâu, chưa có những cơ chế, quy định thống nhất, rõ ràng về ĐNGV GDQP - AN nên việc nghiên cứu về phát triển ĐNGV GDQP - AN chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống Rất hiếm các công trình nghiên cứu về phát triển ĐNGV GDQP - AN và càng ít hơn các công trình nghiên cứu về phát triển ĐNGV GDQP - AN trong các trường THPT

1.1.3 Những công trình nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp giáo viên và chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông

1.1.3.1 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Tại các quốc gia tiên tiến trên thế giới, vấn đề chuẩn nghề nghiệp của GV rất được quan tâm Đây là nội dung mà các trường sư phạm phải tập trung đào tạo và mỗi GV phải phấn đấu hoàn thiện

Những công trình nghiên cứu phát triển ĐNGV theo chuẩn nghề nghiệp

đã được nghiên cứu và tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau ở các nước trên thế giới, sau đây là một số công trình tiêu biểu, như: Những tiêu chuẩn nghề nghiệp của giáo viên, Những chỉ dẫn thực hành nghề nghiệp (Professional Standards of Teacher, Guiderlines for Profestional Practice (July, 2005), Queensland the Smart State); Những yêu cầu thuộc về giáo dục lâu dài của xã hội công nghệ cao (The Long - term Educational Needs of a High Technology Society) của các tác giả Kenneth, Button, Kenneth Cox, Roger Stough and Samantha Taylor; Lãnh đạo trường học và lý thuyết phức hợp (School leadership and complexity theory, Routledge Falmer, Taylor & Francis Group) của tác giả Keith Morrison (2002), Học để chuyển động - Mô hình W.I.S.E (Learning to Transform - W.I.S.E Model), đã nghiên cứu về tiêu chuẩn của người GV và GV cấp THPT với những tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể

Theo Prof Bernd Meier (2007), Quản lý và Lãnh đạo giáo dục (Management and leadership education), theo tác giả về quan điểm lãnh đạo và quản lí của nhà giáo dục đòi hỏi người GV cần phải có các năng lực/chuẩn hạt nhân/nòng cốt như: năng lực dạy học; năng lực giáo dục; năng lực chuẩn đoán; năng lực đánh giá; năng lực tư vấn; năng lực tiếp tục phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học

Năm 1987 tại Mỹ, sau Hội thảo Camegie về giáo dục ảnh hưởng của nhiệm vụ kinh tế vào trong giảng dạy , đã phát hành một bản yêu cầu mang tính nguyên tắc định hướng nghề nghiệp đầu tiên: người giáo viên cần phải biết và cần phải làm cái gì? Văn bản này đã đặt ra sứ mệnh của nhà giáo tương lai mà thông qua công việc giảng dạy và giáo dục cần đạt tới; với 5 vấn đề cốt lõi được

cơ cấu cơ bản là hòa trộn đầy đủ kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, thái độ và niềm tin mà nó đặc trưng cho sự bảo đảm giá trị của nhà giáo quốc gia Trên cơ sở này, một số bang của Mỹ đã xây dựng chuẩn GV theo những ưu tiên và mối quan tâm khác nhau và đưa ra bộ tiêu chuẩn gồm 12 nội dung: (1) Nâng cao kiến thức của nội dung môn học; (2) Cải thiện sự hiểu biết về học thuật, xã hội,

tinh thần và vật chất bảo đảm thầy giáo tận dụng được các kỹ năng dạy học để giúp HS đạt được và vượt qua; (3) Phản ánh đầy đủ và sáng tỏ những kiến thức cần thiết có liên quan về những bài học và kinh nghiệm nghề nghiệp, tạo sự đồng thuận về chính kiến nghề nghiệp, dạy học và lãnh đạo; (4) Khuyến khích

GV phát triển sự đa dạng của lớp học nhờ các kỹ năng đánh giá; (5) Cung cấp những bài học mới có tính tích hợp vào trong chương trình và trong lớp học; (6) Trang bị cho HS đủ kiến thức để học tập và phát triển; (7) Đánh giá định kỳ để tạo ra tác động của nó đối với hoạt động dạy và học; (8) Nhà giáo cần phải được nắm, tận dụng và hỗ trợ phát triển các mối quan hệ cộng đồng rõ ràng, gắn bó,

có kế hoạch; (9) Phát triển văn hóa trường học để giúp cho việc thực hiện liên tục, xử lý các thách thức về vai trò và các quan hệ truyền thống trong GD; (10)

Có kế hoạch phát triển nghề nghiệp bao gồm cả sự xem xét về trí tuệ và tài chính; (11) Bố trí đủ thời gian trong các giờ làm việc để thu hút sự tham vấn hỏi

ý kiến của người học nhằm hỗ trợ cho sự phát triển nghề nghiệp; (12) Làm việc

có hiệu quả với cha mẹ HS và cộng sự.[28, tr35]

Trong Thông điệp liên bang Tổng thống Mỹ (04/02/1997) nêu 10 vấn đề của giáo dục, trong đó nhấn mạnh: “Để có những trường tốt nhất phải có những giáo viên giỏi nhất” Khi quyết định đưa giáo dục lên hàng đầu thế giới thế kỷ XXI, Chính phủ Mỹ lấy giải pháp phát triển ĐNGV làm then chốt Mỹ chủ trương tuyển chọn GV mới, trả thêm tiền cho GV giỏi Đưa các GV kém ra khỏi bục giảng

- Ở Australia, các nhà nghiên cứu GD đã lập ra hệ thống các tiêu chuẩn đối với GV gồm 12 tiêu chí: “1 Thiết lập những kinh nghiệm học linh động và sáng tạo cho các cá nhân và các nhóm; 2 Đóng góp vào việc phát triển ngôn ngữ, khả năng đọc, viết và toán; 3 Xây dựng những kinh nghiệm học tập mang tính thử thách về mặt trí tuệ; 4 Xây dựng những kinh nghiệm học tập phù hợp,

có mối liên kết với thế giới bên ngoài trường học; 5 Xây dựng những kinh nghiệm học tập mang tính tổng quát và có sự tham gia; 6 Kết hợp công nghệ thông tin và liên lạc để tăng hiệu quả việc học của HS; 7 Đánh giá và báo cáo

việc học của HS; 8 Hỗ trợ việc phát triển và tham gia xã hội của thanh niên; 9 Tạo ra môi trường học tập an toàn và mang tính hỗ trợ; 10 Xây dựng những mối quan hệ với cộng đồng rộng lớn hơn; 11 Đóng góp vào những nhóm nghề; 12.Tham gia thực hiện những hoạt động nghề giáo” [28, tr40]

- Ở CHLB Đức, GV phải đạt được 10 năng lực nghề nghiệp thuộc 4 nhóm:

+ Năng lực dạy học ( Xây dựng kế hoạch bài học, hỗ trợ việc học của học sinh );

+ Năng lực giáo dục - nghĩa hẹp (hiểu được các điều kiện sống của học sinh, truyền đạt các giá trị và chuẩn mực );

+ Năng lực đánh giá;

+ Năng lực đổi mới

- Ở Anh, người ta đã xây dựng chuẩn GV trung học với các yêu cầu khá

cụ thể và toàn diện: Có mối quan hệ tốt với HS, biết giao tiếp và làm việc với người khác; Có ý thức tự học để phát triển nghề cá nhân; Có kiến thức chuyên môn sâu sắc về các môn học và chương trình giảng dạy, có khả năng thích nghi

và lựa chọn được giải pháp phù hợp với môi trường và đối tượng dạy học đa dạng; Có sức khỏe, có kỹ năng lập kế hoạch; có nghiệp vụ sư phạm và năng khiếu giảng dạy; có khả năng đánh giá, quản lý và đưa ra phản hồi; có kỹ năng kiểm tra, đánh giá việc dạy và học; có khả năng thiết lập môi trường học tập; có

4) Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác;

5) Có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học Nhìn chung, các nghiên cứu nước ngoài đã đưa ra các chuẩn GV với nhiều tiêu chí khác nhau, trong đó đề cao tiêu chuẩn đối với người thầy là làm sao phải làm chủ được môn học (nội dung), thu hút được HS tham gia học tập (phương pháp), đánh giá được việc học của HS (đạt được mục tiêu)

Các nghiên cứu trên cũng cho thấy, các nước cũng quan tâm xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho GV các môn học hoặc nhóm các môn học khác nhau như: chuẩn GV các môn xã hội, chuẩn GV tiếng Anh, chuẩn GV toán, chuẩn

GV công nghệ

1.1.3.2 Những công trình nghiên cứu ở trong nước

Chất lượng GD phổ thông và chất lượng GD THPT luôn được xã hội quan tâm Để đảm bảo chất lượng GD thì yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất chính là chất lượng GV Chính vì thế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp của giáo viên, như: Các Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chuẩn nghề nghiệp: “Chuẩn nghề nghiệp GV Trung học (THCS và THPT),

2008 “Báo cáo tổng quát kết quả việc triển khai kế hoạch thí điểm chuẩn nghề nghiệp GVTHPT tại 5 tỉnh: Hà Tĩnh, Sơn La, Trà Vinh, Đắc Lắc, TP Hà Nội”

2008, “Báo cáo phân tích số liệu đánh giá năng lực nghề nghiệp của giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học”, 2009 Bài viết của Trần Bá Hoành (2010) “ Những yêu cầu mới về nghiệp vụ sư phạm trong chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học 2009” Hội thảo Khoa học nâng cao chất lượng nghiệp vụ sư phạm cho các trường Đại học sư phạm

Đề tài KHCN cấp cơ sở của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam của tác giả Lương Thị Thanh Phương (2012) đã tiến hành nghiên cứu “Đánh giá giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp tại tỉnh Lào Cai” Đề tài gồm 03 chương, 10 tiết Chương 1 của Đề tài đã tổng hợp một số khái niệm liên quan đến đề tài như: đánh giá, đánh giá giáo viên theo chuẩn; Chuẩn nghề nghiệp Đồng thời, đề tài đưa ra quy trình đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp Chương 2 Đề tài

nghiên cứu sơ lược tình hình kinh tế xã hội tỉnh Lào Cai; Thực trạng công tác đánh giá, xếp loại giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp Chương 3 Đề tài đã đưa ra 5 đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá GV THPT theo chuẩn nghề nghiệp: 1) Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên trong việc triển khai áp dụng chuẩn nghề nghiệp của giáo viên THPT; 2) Vận dụng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phù hợp với tình hình thực tiễn của trường; 3) Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng ĐNGV THPT theo chuẩn nghề nghiệp; 4) Tăng cường kiểm tra, giám sát công tác đánh giá, xếp loại giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp; 5) Thực hiện các chính sách đảm bảo điều kiện làm việc và phát huy năng lực của GV

Ngoài các bài viết, các đề tài khoa học nghiên cứu về chuẩn nghề nghiêp GVTHPT thì cũng có những luận án tiến sĩ nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp

GV THPT như:

Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Vũ Đình Chuẩn với đề tài:

“Phát triển đội ngũ giáo viên tin học trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa” [24] Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị luận án gồm 03 chương, 15 tiết Luận án góp phần hệ thống hóa và phát triển lý luận về phát triển ĐNGV THPT nói chung, ĐNGV tin học trường THPT nói riêng theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa Đánh giá và phân tích thực trạng, xác định khoảng cách giữa thực trạng ĐNGV tin học hiện nay và yêu cầu của ĐNGV tin học đáp ứng yêu cầu dạy học tin học trong trường THPT Từ đó đề xuất một cách làm đặc thù đáp ứng chất lượng đào tạo ĐNGV tin học phù hợp với bối cảnh đào tạo GV tin học ở Việt Nam theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa Với cách tiếp cận chuẩn hóa và xã hội hóa trong phát triển ĐNGV tin học trường THPT, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể để phát triển ĐNGV tin học, bao gồm: Xây dựng chuẩn nghề nghiệp GV tin học trường THPT; Quy hoạch ĐNGV tin học THPT theo chuẩn nghề nghiệp; Vận dụng các nội dung, hình thức và các con đường xã hội hóa để phát triển số lượng và chất lượng ĐNGV tin học THPT theo quan điểm chuẩn hóa; Xây dựng môi trường thuận

lợi cho sự phát triển ĐNGV tin học trường THPT theo tinh thần “Tổ chức biết học hỏi” Các giải pháp được thực hiện dưới sự định hướng của các quan điểm nhất định: Phải góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn tin học; Phải góp phần xây dựng ĐNGV tin học THPT theo quan điểm chuẩn hóa, đảm bảo về số lượng và nâng cao về chất lượng; Phải phát huy vai trò chủ động, tích cực của

GV, lôi cuốn họ tham gia công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm; Phải tác động vào các khâu, các yếu tố của quá trình quản lý; Phải phát huy được tiềm năng của xã hội theo quan điểm xã hội hóa; Phải thiết thực phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.[24]

Như vậy, các công trình nghiên cứu về chuẩn GV THPT đã được triển khai nghiên cứu trên nhiều bình diện khác nhau, nhưng chủ yếu nghiên cứu các mặt như đánh giá xếp loại GV THPT theo chuẩn, đào tạo, bồi dưỡng phát triển GV THPT ở từng nhà trường, từng địa phương theo chuẩn Mà ít có các công trình nghiên cứu về chuẩn giáo viên THPT với các môn học cụ thể Đặc biệt không có công trình nào nghiên cứu về chuẩn GV GDQP - AN trong các trường THPT

1.1.4 Nhận xét khái quát và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Trên cơ sở phân tích, tổng hợp những kết quả của các công trình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến đề tài tác giả luận án đã trình bày ở trên, có thể nhận thấy: Vấn đề giáo dục quốc phòng an ninh, vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên THPT, vấn đề chuẩn nghề nghiệp giáo viên

và chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT đều đã được các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu với hàng trăm công trình trên các bình diện khác nhau Song xét từ nhiều góc độ, nhiều phương diện thì chưa được đề cập một cách đầy đủ và sâu sắc, cụ thể:

- Nghiên cứu về vấn đề giáo dục quốc phòng an ninh: Các công trình nghiên cứu về GDQP - AN trong và ngoài nước đã đề cập những vấn đề, khía cạnh khác nhau của công tác GDQP - AN Đặc biệt đã chú ý đến công tác GDQP - AN cho đối tượng là HS, SV Đối với các công trình nghiên cứu trong