Những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÙI THỊ CHINH PHƯƠNG NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ CHINH PHƯƠNG

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ CHINH PHƯƠNG

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật hình sự

Mã số : 60 38 40

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Lê Văn Cảm

HÀ NỘI - 2011

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT

TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

9

1.1 Khái niệm, các căn cứ quyết định hình phạt và ý nghĩa của

việc quyết định hình phạt

9

1.1.1 Khái niệm quyết định hình phạt 9 1.1.2 Các căn cứ quyết định hình phạt 13 1.1.2.1 Căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự 14 1.1.2.2 Quyết định hình phạt phải căn cứ vào tính chất và mức độ

nguy hiểm của hành vi phạm tội

15

1.1.2.3 Căn cứ vào nhân thân người phạm tội 16 1.1.2.4 Căn cứ các tình tiết giảm nhẹ và tình tiết tăng nặng trách

nhiệm hình sự

19

1.1.3 Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt 23 1.2 Khái niệm, các căn cứ và ý nghĩa của việc quyết định hình

phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

25

1.2.1 Khái niệm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt

25

1.2.2 Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt trong trường hợp

chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

30

1.2.3 Các đặc điểm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn

bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

32

1.3 Khái quát sự hình thành và phát triển của các quy phạm về

quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm

tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay

37

1.3.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước

khi pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự năm 1985

37

1.3.2 Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985

đến nay

42

Chương 2: CÁC QUY PHẠM VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT

TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

44

2.1 Các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp

chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt

Nam năm 1999

44

2.1.1 Các quy phạm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn

bị phạm tội

44

2.1.2 Các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp

phạm tội chưa đạt

54

2.1.3 Văn bản hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân

dân tối cao về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn

bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

67

2.2 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt

Nam trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

68

2.2.1 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của bộ luật hình sự Việt

Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội

68

2.2.2 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt

Nam trong trường hợp phạm tội chưa đạt

71

Chương 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY PHẠM CỦA BỘ LUẬT

HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

83

3.1 Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật

hình sự về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt

83

3.2 Giải pháp cụ thể sửa đổi, bổ sung các quy phạm của luật

hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp

chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

97

3.2.1 Nhận xét các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt Nam về

quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội,

phạm tội chưa đạt

97

3.2.2 Nội dung sửa đổi, bổ sung các quy phạm pháp luật hình sự

về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm

tội, phạm tội chưa đạt

100

3.2.3 Mô hình lý luận và các kiến giải lập pháp về quyết định

hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội

chưa đạt

104

1 2

MỤC LỤC CỦA LUẬN VĂN

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT

TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

9

1.1 Khái niệm, các căn cứ quyết định hình phạt và ý nghĩa của việc

quyết định hình phạt

9 1.1.1 Khái niệm quyết định hình phạt 9

1.1.2 Các căn cứ quyết định hình phạt 13

1.1.2.1 Căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự 14

1.1.2.2 Quyết định hình phạt phải căn cứ vào tính chất và mức độ nguy

hiểm của hành vi phạm tội

15 1.1.2.3 Căn cứ vào nhân thân người phạm tội 16

1.1.2.4 Căn cứ các tình tiết giảm nhẹ và tình tiết tăng nặng trách nhiệm

hình sự

19 1.1.3 Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt 23

1.2 Khái niệm, các căn cứ và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt

trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

25

1.2.1 Khái niệm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm

tội, phạm tội chưa đạt

25

1.2.2 Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt

30

1.2.3 Các đặc điểm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt

32

1.3 Khái quát sự hình thành và phát triển của các quy phạm về quyết

định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

theo luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay

37

1.3.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi

pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự năm 1985

37 1.3.2 Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến nay 42

Chương 2: CÁC QUY PHẠM VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT

TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

44

2.1 Các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam năm 1999

44 2.1.1 Các quy phạm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội

44 2.1.2 Các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp phạm

tội chưa đạt

54

2.1.3 Văn bản hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân

tối cao về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

67

2.2 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt Nam

trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

68 2.2.1 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của bộ luật hình sự Việt Nam

về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội

68

2.2.2 Thực tiễn áp dụng các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt Nam

trong trường hợp phạm tội chưa đạt

71

Chương 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY PHẠM CỦA BỘ LUẬT HÌNH

SỰ VIỆT NAM VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

83

3.1 Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật hình sự

về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

83

3.1.1 Về phương diện lập pháp 83 3.1.2 Về phương diện thực tiễn 88 3.1.3 Về phuơng diện lý luận 95 3.2 Giải pháp cụ thể sửa đổi, bổ sung các quy phạm của luật hình sự

Việt Nam về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

97

3.2.1 Nhận xét các quy phạm của Bộ luật hình sự Việt Nam về quyết định

hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

97

3.2.2 Nội dung sửa đổi, bổ sung các quy phạm pháp luật hình sự về

quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

100

3.2.3 Mô hình lý luận và các kiến giải lập pháp về quyết định hình

phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

104

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

3 4

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm trong những năm gần đây thấy rằng

tình hình tội phạm diễn biến hết sức phức tạp, tinh vi, với nhiều khâu, nhiều thủ đoạn

và nhiều giai đoạn khác nhau Luật hình sự đi vào đời sống xã hội có vai trò ý nghĩa

quan trọng trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm Một trong những vấn đề

quan trọng của luật hình sự là việc quyết định hình phạt (QĐHP) của Tòa án đối với

các trường hợp phạm tội nói chung, trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội

chưa đạt nói riêng có ý nghĩa chính trị xã hội và pháp lý Bởi lẽ, hoạt động thường

xuyên của Tòa án là việc QĐHP, do vậy, việc đưa ra các bản án chính xác, công

bằng và đúng pháp luật không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn

có tác dụng cho người dân tin tưởng vào chính sách pháp luật của Nhà nước

Thực tiễn xét xử trong các năm gần đây có nhiều bản án, QĐHP trong

trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt còn có những điểm chưa thống

nhất, gây nên nhiều bức xúc trong dư luận xã hội và quần chúng nhân dân

Hiện nay, các quy định của Pháp luật hình sự của Nhà nước ta đang trong

giai đoạn hoàn thiện, trong chừng mực nhất định quy định đó còn chưa rõ ràng,

việc QĐHP cho các trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt còn mang

tính khái quát cao, chưa chặt chẽ Chính vì những hạn chế này đã ảnh hưởng

không nhỏ, gây khó khăn trong việc QĐHP nói chung và QĐHP trong trường

hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt của Tòa án các cấp nói riêng

Do đó, để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật

làm cơ sở cho tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan tư pháp, bảo đảm

mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lý, không làm oan cho người vô tội, bởi

lẽ mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật Tuy nhiên, trong diễn biến quá

trình thực hiện tội phạm, việc xác định những hành vi nào đã đến mức gây ra

hoặc đe dọa gây ra nguy hiểm cho xã hội là tội phạm, QĐHP đối với những

người thực hiện hành vi nói trên giúp cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và

Tòa án xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm,

không làm oan người vô tội, làm được điều này không phải bao giờ cũng đơn

giản, dễ dàng Mặt khác, để QĐHP được chính xác và công bằng thường gặp

một số khó khăn nhất định hay còn có nhiều sai sót, đặc biệt khi đánh giá tính

chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội và thời điểm dừng lại của hành vi phạm tội

trong thực tế khách quan với ý nghĩ, mong muốn chủ quan của người phạm tội

Trong bối cảnh hiện nay, tình trạng phạm tội đang diễn biến hết sức phức tạp chính vì lẽ đó mà QĐHP cho những hành vi chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành, không thể không coi trọng Mặc dù, tội phạm trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt luôn chiếm tỷ lệ không lớn so với các tội phạm hoàn thành, tính chất và mức độ cũng không nguy hiểm bằng, song không vì thế mà pháp luật của Nhà nước ta không quan tâm chú trọng Trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay, để đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng chống tội phạm có hiệu quả cao, bên cạnh việc cụ thể hóa các căn cứ QĐHP nói chung, việc nghiên cứu

và làm rõ cơ sở pháp lý các quy định QĐHP trong trường hợp đặc biệt phần nào giải quyết vấn đề đặt ra nêu trên Mặt khác, hiện nay trong khoa học luật hình sự Việt Nam, chưa có đề tài nghiên cứu về QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt một cách sâu sắc, đầy đủ, có hệ thống và toàn diện, mà chỉ nghiên cứu trong phạm vi về QĐHP nói chung

Vì vậy, việc tiếp cận và nghiên cứu đề tài QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, những vấn đề lý luận và việc áp dụng nó trong thực tiễn, trên cơ sở đó đưa ra những kiến giải lập pháp hoàn thiện phục vụ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời, ngăn chặn, hạn chế tới mức thấp nhất hậu quả của tội phạm gây ra, điều đó có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng Đây là lý

do chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: "Những vấn đề lý luận và thực tiễn về

quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam" làm luận văn thạc sĩ Luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trước và sau khi pháp điển hóa lần thứ hai Bộ luật hình sự (BLHS) Việt Nam năm 1999, các nhà khoa học luật hình sự đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu về QĐHP nói chung, nhưng QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam, có rất ít công trình nghiên cứu về vấn đề này, hoặc có chăng vấn đề này chỉ được nghiên cứu với tính chất là một mảng nhỏ trong QĐHP nói chung, hay trong các sách chuyên khảo, giáo trình và các bài viết

- Sách chuyên khảo:

+ Chế định các giai đoạn thực hiện tội phạm trong sách Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự, tập IV, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

năm 2000, của tác giả TSKH GS Lê Văn Cảm

5 6

+ Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), sách chuyên

khảo, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2005, của GS TSKH Lê Văn Cảm

- Sách giáo trình:

Các giai đoạn phạm tội, (chương XII, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam

Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, của TS Nguyễn Ngọc Chí, 2001

(tái bản 2003, 2007)

- Các bài viết:

+ Trần Văn Độ, Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về giai đoạn

thực hiện tội phạm, Tòa án nhân dân, số 02/1999

+ GS TS Võ Khánh Vinh: Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/1992

+ Lâm Minh Hạnh, Chương III - Các giai đoạn phạm tội, trong sách:

Những vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm trong Luật hình sự Việt Nam Nxb

Khoa học Xã hội Hà Nội, 1986

+ TS Phạm Mạnh Hùng: Hoàn thiện các quy định về cơ sở của trách nhiệm

hình sự với trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm,

Tạp chí Kiểm sát, số 10/1999

+ TS Trịnh Quốc Toản: Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội chưa đạt, tạp

chí Khoa học (chuyên san Kinh tế - Luật), số 4/2002

+ TS Trịnh Tiến Việt: Về phạm tội chưa đạt và một số hình thức phạm tội

khác trong quá trình thực hiện tội phạm, Tạp chí Khoa học (chuyên san Luật

học), số 02/2009

+ TS Dương Tuyết Miên: Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt, Tạp chí Luật học, số 4/2001, và đề tài luận án Tiến

sỹ "Quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam", Luận án Tiến sỹ luật

học, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2002

+ Tác giả Trần Văn Sơn trong: Quyết định hình phạt theo quy định của Bộ

luật hình sự năm 1999 trong Tạp chí Tòa án nhân dân, số 11/2000

+ Nguyễn Thị Mai, Chuẩn bị phạm tội hay phạm tội chưa đạt, Tạp chí Tòa

án nhân dân, số 6/1993, v.v

Ngoài ra, dưới góc độ luận văn thạc sĩ cũng chưa có công trình nào nghiên

cứu trực tiếp về vấn đề này

Như vậy, nhìn một cách tổng quát, các sách báo khoa học pháp lý trên đây

đều đề cập đến một số khía cạnh nhất định về QĐHP trong trường hợp chuẩn bị

phạm tội, phạm tội chưa đạt, nhưng chủ yếu nghiên cứu dưới góc độ là một trường hợp nhỏ trong QĐHP nói chung Có thể nói, đến nay chưa có một công trình, hay tài liệu nghiên cứu toàn diện về QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Với nội dung đề tài này, tác giả lựa chọn nghiên cứu làm luận văn của mình, sẽ góp phần làm rõ hơn nữa về việc QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Trong giai đoạn hoàn thiện pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền, xã hội chủ nghĩa, vấn đề QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt càng có vai trò quan trọng bảo vệ công bằng xã hội, đảm bảo được các nguyên tắc pháp luật hình sự như: (1) Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật; (2) Nguyên tắc công minh; (3) Nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm; (4) Nguyên tắc trách nhiệm do lỗi…

Do vậy, QĐHP đúng người đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan, sai người vô tội, tuân thủ nguyên tắc mọi hành vi vi phạm pháp luật hình sự đều phải chịu trách nhiệm hình sự (TNHS) Vì lẽ đó, vấn đề này cần được làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận và thực tiễn làm cơ sở cho việc hoàn thiện cho các quy định về QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Ngoài ra còn đáp ứng yêu cầu trong hoạt động cải cách tư pháp của nước ta trong việc QĐHP có căn cứ và đúng pháp luật, để mọi hành vi vi phạm pháp luật hình đều phải chịu TNHS, theo phán quyết của Tòa án

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn góp phần hoàn thiện thêm một số điểm về mặt lý luận khoa học và thực tiễn của việc QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo PLHS Việt Nam năm 1999 Đồng thời xác định những điểm bất cập chưa hợp lý trong thực tiễn xét xử và đề xuất một số kiến giải lập pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy phạm về QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt dưới góc độ thực tiễn của hoạt động xét xử

và nhận thức khoa học

Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả đặt ra cho mình các nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu như sau:

Thứ nhất: Về mặt lý luận trên cơ sở nghiên cứu những quy định chung về

QĐHP trong luật hình sự Việt Nam, khái quát sự hình thành và phát triển của PLHS nước ta từ trước khi pháp điển hóa pháp BLHS năm 1985 và BLHS năm 1999 về

7 8

QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt Phân tích nội dung cơ

bản, thực tiễn áp dụng của chế định nói trên bằng việc tham khảo một số vụ án cụ thể

Thứ hai: Nghiên cứu đánh giá, phân tích những điểm tồn tại của chế định

QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đề xuất kiến giải

hoàn thiện để nâng cao hiệu quả áp dụng các quy phạm về chế định này trong luật

hình sự Việt Nam, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp từ nay cho đến năm 2020

4 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về QĐHP

trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt

Nam hiện hành, và thực tiễn áp dụng các quy định về QĐHP của Tòa án bằng

việc nghiên cứu một số vụ án cụ thể

5 Cơ sở lý luận và các phương pháp nghiên cứu:

- Cơ sở lý luận: luận văn tác giả dựa trên cơ phương pháp luận của chủ

nghĩa duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh,

quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đấu tranh phòng, chống tội phạm Luận

văn cũng vận dụng những luận điểm khoa học trong các công trình nghiên cứu,

sách chuyên khảo và các bài viết đăng trên tạp chí của một số các nhà khoa học

hình sự Việt Nam trong và ngoài nước

- Các phương pháp nghiên cứu: Lịch sử cụ thể, phương pháp luật học so

sánh và phương pháp phân tích, tổng hợp…

Bên cạnh đó việc nghiên cứu đề tài luận văn tác giả còn vận dụng các bản

án hình sự và các thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn:

Việc nghiên cứu đề tài luận văn là kết quả nghiên cứu một cách đồng bộ có

hệ thống và riêng biệt toàn diện nhất về những vấn đề lý luận và thực tiễn về QĐHP

trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam

Luận văn góp phần hoàn thiện hơn các quy định của PLHS hiện hành về chế định

này, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong thực tiễn xét xử của Tòa án về QĐHP

trong các trường hợp mà tác giả lựa chọn đề tài luận văn nghiên cứu

Về thực tiễn, luận văn tiếp cận nghiên cứu các bản án của Tòa án đã xét xử

để rút ra ý nghĩa thực tiễn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài lời nói đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của

luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về quyết định hình phạt trong trường hợp

chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trong Luật hình sự Việt Nam

Chương 2: Các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn

bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 và thực tiễn áp dụng

Chương 3: Hoàn thiện các quy phạm về quyết định hình phạt trong trường

hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt theo theo luật hình sự Việt Nam

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP CHUẨN BỊ PHẠM TỘI, PHẠM TỘI CHƯA ĐẠT

THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.1 Khái niệm, các căn cứ quyết định hình phạt và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt

1.1.1 Khái niệm quyết định hình phạt

Khái niệm QĐHP được coi là một trong các khái niệm cơ bản và quan trọng của Luật hình sự Việt Nam, đây là một trong những khái niệm thể hiện tập trung nhất bản chất giai cấp và chính sách hình sự của Nhà nước ta QĐHP là giai đoạn quan trọng trong hoạt động xét xử vụ án hình sự của Tòa án Khi chưa

có BLHS năm 1985, khái niệm QĐHP chỉ mang ý nghĩa lượng hình, sau khi có

BLHS này ra đời, mới xuất hiện tên gọi quyết định hình phạt như hiện nay Mặc

dù, là khái niệm quan trọng nhưng cho tới nay, PLHS Việt Nam vẫn chưa có một văn bản chính thức để định nghĩa cụ thể về khái niệm QĐHP Khái niệm này chỉ được nghiên cứu dưới góc độ là một khái niệm khoa học luật hình sự mà chưa được quy định trong hệ thống văn bản pháp lý hình sự có tính chất chính thống

Có nhiều tác giả đều có quan điểm chung về QĐHP: là việc Tòa án lựa chọn

loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng cho người phạm tội Có thể đưa ra

khái niệm khoa học về QĐHP được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp như sau:

Thứ nhất: Nghĩa hẹp là Tòa án ra QĐHP với hình phạt chính và hình phạt

bổ sung

Thứ hai: Nghĩa rộng là QĐHP bao gồm cả hình phạt chính và hình phạt bổ

sung, quyết định các biện pháp chấp hành hình phạt, miễn TNHS, miễn hình

9 10

phạt hoặc là quyết định áp dụng các biện pháp tư pháp khác nhằm mục đích thay

thế hoặc bổ sung cho hình phạt

Theo quan điểm của chúng tôi, khái niệm QĐHP được hiểu là: Quyết định

hình phạt là hoạt động của Tòa án lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ

thể bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung, trong phạm vi luật định để

áp dụng đối với người phạm tội

Hiện nay, có các xu hướng cho rằng:

Thứ nhất; xác định khung hình phạt thuộc về giai đoạn định tội danh

Thứ hai; xác định khung hình phạt thuộc về giai đoạn QĐHP

Theo chúng tôi, để đi tới QĐHP phải trải qua giai đoạn định tội danh chính

xác, dựa vào những căn cứ pháp lý của PLHS, khoa học mới đi đến QĐHP

1.1.2 Các căn cứ quyết định hình phạt

1.1.2.1 Căn cứ vào quy định của Bộ luật hình sự

Căn cứ vào Phần chung của Luật hình sự Tòa án khi QĐHP bao gồm hình phạt

chính và hình phạt bổ sung Áp dụng đúng khung hình phạt, loại hình phạt mà điều

luật quy định, không được áp dụng cao hơn mức cao nhất của khung hình phạt

Căn cứ vào các quy định của BLHS là quan trọng nhất trong các căn cứ

QĐHP Căn cứ này thể hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa

1.1.2.2 Quyết định hình phạt phải căn cứ vào tính chất và mức độ nguy

hiểm của hành vi phạm tội

Dưới góc độ khoa học, theo chúng tôi: Tính chất mức độ nguy hiểm của

hành vi phạm tội là những dấu hiệu (về chất) phản ánh sự khác nhau giữa tội

phạm này với tội phạm khác Còn mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi là

dấu hiệu (định lượng) phản ánh mức độ nguy hiểm cụ thể của cùng một loại tội

phạm được thực hiện trong các trường hợp khác nhau

1.1.2.3 Căn cứ vào nhân thân người phạm tội

Nhân thân người phạm tội là tổng hợp tất cả các đặc điểm có ảnh hưởng nhất

định tới HVPT và khả năng cải tạo giáo dục của người đó Nhân thân người phạm

tội còn là cách xét tổng hợp giữa quan hệ của người đó với xã hội, gia đình và

những người xung quanh, cũng như các yếu tố khác bao gồm: Tuổi đời, nghề

nghiệp, tình trạng sức khỏe, trình độ văn hóa, chuyên môn, ngành nghề công tác,

thành tích, kỷ luật cá nhân, hoàn cảnh gia đình của người phạm tội Tất cả các

yếu tố trên thuộc về cá nhân của người đó, mỗi người có một nhân thân khác nhau,

cùng thực hiện một tội phạm, nên Tòa án phải xem xét, dựa vào nhân thân của

từng bị cáo để có QĐHP có căn cứ và đúng pháp luật

1.1.2.4 Căn cứ các tình tiết giảm nhẹ và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự

Tình tiết tăng nặng giảm nhẹ TNHS là: Những tình tiết làm cho những

trường hợp phạm tội cụ thể, mỗi tội phạm khác nhau về mức độ nguy hiểm cho

xã hội Những tình tiết này có ý nghĩa về mặt lượng hình, tăng nặng hoặc giảm nhẹ TNHS, hình phạt trong khung hình phạt nhất định

Có thể chia các căn cứ giảm nhẹ TNHS thành các nhóm:

Một là; giảm nhẹ TNHS ảnh hưởng đến mức nguy hiểm cho xã hội của

hành vi phạm tội;

Hai là; giảm nhẹ TNHS do có khả năng cải tạo giáo dục người phạm tội;

Ba là; giảm nhẹ TNHS do hoàn cảnh đặc biệt của người phạm tội;

Bốn là: giảm nhẹ TNHS do mức độ của hành vi phạm tội

1.1.3 Ý nghĩa của việc quyết định hình phạt

QĐHP là tiền đề, là điều kiện cho việc đạt được mục đích của hình phạt Hiệu quả của hình phạt chính là mức độ đạt được mục đích của hình phạt khi

áp dụng hình phạt đối với người bị kết án Hiệu quả hình phạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như: Chính sách hình sự; QĐHP, chấp hành hình phạt, việc tuyên truyền giáo dục ý thức pháp luật trong xã hội… Trong tất cả các yếu

tố nêu trên chúng tôi nhận thấy rằng việc QĐHP có ý nghĩa quan trọng nhất

Việc chấp hành hình phạt có kết quả tốt, nếu Tòa án QĐHP đúng (đúng người,

đúng tội, đúng với các quy định của pháp luật hình sự và áp dụng chính xác các căn cứ QĐHP)

1.2 Khái niệm, các căn cứ và ý nghĩa của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

1.2.1 Khái niệm quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt

a Khái niệm của việc quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội

Theo quan điểm của chúng tôi có thể đưa ra định nghĩa khoa học của khái

niệm này như sau: QĐHP trong trường hợp chuẩn bị phạm tội là việc Tòa án xem

xét QĐHP cho hành vi chuẩn bị phạm tội theo các điều của BLHS hiện hành về các tội phạm tương ứng, căn cứ trên tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và ý định phạm tội và những tình tiết khác khiến cho hành vi chuẩn bị phạm tội không thực hiện được tới cùng