LỜI MỞ ĐẦU Truyền thông (communication) là hiện tượng xã hội phổ biến,có vai trò rất quan trọng, tác động và chi phối đến mọi lĩnh vực khác nhau trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội Trong thời đại phát triển mạnh của nền kinh tế thị trường sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì sự phát triển của xã hội, của nền kinh tế đã và đang đem lại những giá trị kinh tế mới . Cuộc cạnh tranh khốc liệt trong hầu hết các lĩnh vực đã làm nảy sinh ra nhu cầu tạo ra sự khác biệt và độc đáo nhằm tăng ưu thế cạnh tranh và khả năng tồn tại phát triển. Để tạo dựng và duy trì thương hiệu của cá nhân , của một doanh nghiệp , một tổ chức, thậm chí là hình ảnh của quốc gia đòi hỏi phải có sự hỗ trợ đắc lực của truyền thông. Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và mở rộng hội nhập hiện nay, truyền thông ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm, nâng cao nhận thức mọi mặt của nhân dân.Tuy nhiên, trong khi ở các nước phương Tây, sự phát triển về lí thuyết, kĩ năng, kinh nghiệm và công nghệ truyền thông đã đạt đến trình độ cao về mọi phương diện thì ở Việt Nam, ngay cả thuật ngữ “truyền thông” cũng chỉ mới được phổ biến khoảng hơn mười năm trở lại đây. Truyền thông là một lĩnh vực phức tạp, luôn biến đổi, tồn tại nhiều cách hiểu và khái niệm khác nhau về lĩnh vực này : truyền thông là quá trình trao đổi tình cảm bằng lời, cử chỉ, thái độ, hành vi, ánh mắt. truyền thông là quá trình liên tục trao đổi và tư duy truyền thông là quá trình làm giảm độ không rõ ràng để có hành vi hiệu quả hơn, tăng tính tương đồng và giảm sự khác biệt Từ những khái niệm trên ta có thể khái quát lại truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kĩ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm nâng cao nhận thức, mở rộng hiểu biết, tiến tới điều chỉnh thái độ, hành vi phù hợp với nhu cầu phát triển xã hội.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Truyền thông (communication) là hiện tượng xã hội phổ biến,có vai trò rất quan trọng, tác động và chi phối đến mọi lĩnh vực khác nhau trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội
Trong thời đại phát triển mạnh của nền kinh tế thị trường sự bùng nổ của công nghệ thông tin thì sự phát triển của xã hội, của nền kinh tế đã và đang đem lại những giá trị kinh tế mới Cuộc cạnh tranh khốc liệt trong hầu hết các lĩnh vực đã làm nảy sinh ra nhu cầu tạo ra sự khác biệt và độc đáo nhằm tăng ưu thế cạnh tranh và khả năng tồn tại phát triển Để tạo dựng và duy trì thương hiệu của cá nhân , của một doanh nghiệp , một tổ chức, thậm chí là hình ảnh của quốc gia đòi hỏi phải có sự hỗ trợ đắc lực của truyền thông
Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và mở rộng hội nhập hiện nay, truyền thông ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm, nâng cao nhận thức mọi mặt của nhân dân.Tuy nhiên, trong khi ở các nước phương Tây,
sự phát triển về lí thuyết, kĩ năng, kinh nghiệm và công nghệ truyền thông
đã đạt đến trình độ cao về mọi phương diện thì ở Việt Nam, ngay cả thuật ngữ “truyền thông” cũng chỉ mới được phổ biến khoảng hơn mười năm trở lại đây
Truyền thông là một lĩnh vực phức tạp, luôn biến đổi, tồn tại nhiều cách hiểu và khái niệm khác nhau về lĩnh vực này :
- truyền thông là quá trình trao đổi tình cảm bằng lời, cử chỉ, thái độ, hành
vi, ánh mắt
- truyền thông là quá trình liên tục trao đổi và tư duy
- truyền thông là quá trình làm giảm độ không rõ ràng để có hành vi hiệu
quả hơn, tăng tính tương đồng và giảm sự khác biệt
Từ những khái niệm trên ta có thể khái quát lại truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm, chia sẻ kĩ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm nâng cao nhận thức, mở rộng hiểu biết, tiến tới điều chỉnh thái độ, hành vi phù hợp với nhu cầu phát triển xã hội.
Trang 2PHẦN NỘI DUNG
I Sự cần thiết của truyền thông trong xã hội
Hiện nay chúng ta đang sống trong một xã hội hiện đại,Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá là định hướng phát triển chính của đất nước.Điều này đã kéo theo sự hình thành và phát triển của lĩnh vực truyền thông.Đây là một lĩnh vực mới du nhập vào Việt Nam, nên cần phải xây dựng được những kế hoạch sao cho phù hợp với điều kiện khách quan của đất nước để đem lại những kết qủa tốt nhất
Chỉ một thời gian ngắn nhưng truyền thông đã du nhập rất nhanh và phát triển đến một mức độ lạ lùng.Truyền thông đi cùng với quảng cáo, quan
hệ công chúng…Những phát minh tân kì của kĩ thuật hiện đại đã làm cho báo chí, phim ảnh, truyền thanh, truyền hình…có một ảnh hưởng lớn trong đời sống con người.Bởi thế mà truyền thông đã trở thành vấn đề quá quan trọng,
xã hội hiện đại không thể không có truyền thông
Hoạt động truyền thông bao gồm nhiều cấp độ, từ việc giao tiếp cá nhân với những mục đích cá nhân thuần tuý đến những giao tiếp lớn trong xã hội, có ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác nhau.Ở đây, với mức độ tìm hiểu khái quát về truyền thông thì chủ yếu là hình thành kĩ năng giao tiếp liên cá nhân mà vai trò chi phối chủ yếu là môi trường giao tiếp, văn hoá gia đình và tính chủ động của mỗi người, đến việc nhận thức được một cách tự giác các hoạt đông giao tiếp – truyền thông và sử dụng nó vào việc quyết các vấn đề chung - ở đây sự hiểu biết một các hệ thống các lí thuyết và kĩ năng chuyên nghiệp… Nhưng cho dù ở cấp độ nào thì truyền thông – giao tiếp cũng góp phần rất quan trọng trong quá trình phát triển, hình thành diện mạo văn hoá của mỗi con người và của cộng đồng, của quốc gia vì những tác động và sức lan toả của nó đến công chúng
Đối với chúng ta – xã hội Việt Nam đang phát triển thì truyền thông đúng là một lĩnh vực rất mới mẻ, và cần sự quan tâm của tất cả các lĩnh vực liên quan
Trang 3II Các vấn đề chung về truyền thông
1 Các mô hình truyền thông
Mô hình truyền thông là các bản vẽ, các bảng, biểu đồ, lược đồ…được
sử dụng để quy những ý kiến phức tạp về cách biểu đạt mang tính chất đồ hoạ, từ đó cho phép chúng ta có cách nhìn nhận sâu sắc hơn về khái niệm truyền thông
1.1 Mô hình của Lasswell
Mô hình Lasswell là mô hình được nhắc đến nhiều nhất, là mô hình 1
chiều bao gồm các yếu tố sau:
Nguồn phát (ai?): Người gửi hay nguồn gốc thông điệp
Thông điệp (nói gì?): Ý kiến, cảm xúc, suy nghĩ hay thái độ…được
truyền đi
Kênh (bằng kênh nào?): Phương tiện mà ở đó các thông điệp được truyền
đi từ nguồn đến người nhận
Tiếp nhận (người nhận đến ai?): Là một hay nhóm người mà thông điệp
hướng tới
1.2 Mô hình Claude Shannon
Mô hình này đã khắc phục được nhược điểm của mô hình truyền thông
1 chiều bằng cách nhấn mạnh vai trò của thông tin phản hồi từ đối tượng tiếp nhận
Các yếu tố trong mô hình truyền thông hai chiều của C.Shannon bao gồm:
S (Source, sender): Nguồn phát, chủ thể truyền thông
M (Message): Thông điệp, nội dung truyền thông
C (Channel): Kênh truyền thông
R (Receiver): Người nhận thông điệp
E (Effect): Hiệu quả truyền thông
N (Noise): Nhiễu
(yếu tố gây rấi số cản trở thông điệp)
F (Feedback): Phản hồi
Trang 41.3 Ngoài ra còn có các mô hình dưới đây
- Mô hình Shannon và Weaver
- Mô hình truyền thông của David Berlo
- Mô hình truyền thông của Charles Osgood
- Mô hình hội tụ của Kinkaid
- Mô hình tiếp thị xã hội
2 Môi trường truyền thông
Môi trường truyền thông bao gồm hai yếu tố chính: các yếu tố môi trường
tự nhiên – kĩ thuật; các yếu tố tâm lí - xã hội
Các yếu tố môi trường tự nhiên – kĩ thuật là các yếu tố đảm bảo cho thông điệp được truyền đến đối tượng 1 cách đầy đủ, trọn vẹn
Các yếu tố môi trường tâm lí – xã hội là các yếu tố được các nhà truyền thông lưu ý vì các yếu tố này tác động ,chi phối rất lớn đến năng lực và hiệu
quả truyền thông.Trong truyền thông, một trong những nguyên lí quan trọng là: sự tương tác giữa chủ thể - khách thể càng nhiều bao nhiêu, càng bình đẳng bao nhiêu và sự than gia của đối tượng truyền thông càng tích cực bao nhiêu thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng cao bấy nhiêu.
3 Sự ra đời và phát triển của truyền thông
Truyền thông là hiện tượng xã hội ra đời và phát triển cùng với quá trình
hình thành và phát triển của xã hội loài người.Nó là sản phẩm của xã hội loài người, là yếu tố động lực kích thích sự phát triển của xã hội ; đồng thời là tiêu chí đánh giá trình độ phát triển; thể hiện diện mạo văn hoá mỗi con người, nhóm người, cộng đồng người và mỗi quốc gia.Qúa trình phát triển của xã hội loài người cũng là quá trình tìm kiếm, sáng tạo ra những công cụ, hình thức, phương thức, nhất là phương tiện kĩ thuật và công nghệ truyền thông
Trang 5III Các dạng thức loại hình truyền thông
Truyền thông trong xã hội Việt Nam bao gồm nhiều loại hình khác nhau, mỗi loại lại có những phản hồi phù hợp với thực tế khách quan
1 Truyền thông cá nhân
1.1 Khái niệm
Truyền thông cá nhân (Personal Communication) là một loại hoạt động
truyền thông, trong đó các cá nhân tham gia tổ chức, thực hiện việc trao đổi thông tin, suy nghĩ, tình cảm…, và chịu những ảnh hưởng lẫn nhau về nhận
thức, thái độ, hành vi
1.2 Các nhân tố của truyền thông cá nhân
Trong truyền thông cá nhân có 6 nhân tố quan trọng nhất tham gia là: các nhân vật tham gia, mục tiêu, nội dung, phương tiện truyền thông, bối cảnh và kênh truyền thông
a Nhân tố thứ nhất: các nhân vật tham gia vào quá trình truyền thông (nhân vật giao tiếp)
Có thể là hai hay nhiều người tham gia truyền thông trong một không gian
và thời gian xác định với các mục tiêu mang tính cá nhân Với các hoạt động truyền thông cá nhân có nhiều nhân vật tham gia thường được phân chia thành ba nhóm chính: nhóm có mục tiêu chủ yếu là phát thông minh, nhóm có mục tiêu chủ yếu là tiếp nhận thông tin, và nhóm tham gia do ngẫu nhiên hoặc
do các từ các ca nhân khác, hoặc do ép buộc phải tham gia Với nhóm thứ 3 phải tác động vào nhu cầu thâm nhập xã hội, khơi gợi nhu cầu chia sẻ, hứng thú của họ, tạo ra cho họ hướng mục tiêu là hoạt động truyền thông mới trở nên có ý nghĩa và đem lại hiệu quả Yêu cầu quan trọng ở nhóm thứ 3 này là khả năng hoà nhập vào các nhóm khác
b Nhân tố thứ hai: mục tiêu của tryuền thông cá nhân
Trong quá trình diễn ra các hoạt đông truyền thông cá nhân, mỗi cá nhân hay nhóm người lại có những mục tiêu khác nhau Tuy nhiên, những mục tiêu
Trang 6chính trong truyền thông cá nhân đều nằm trong 1 hay nhiều hơn trong số các mục tiêu sau:
+ Tìm hiểu và phát hiện
Mục đích của các nhân vật truyền thông là tìm hiểu và phát hiện một cái gì
đó Tìm hiểu và phát hiện là mục tiêu lớn hơn là chỉ lắng nghe hoặc ghi chép Với mục tiêu tìm hiểu vấn đề, đặt câu hỏi với đối tượng, nghe, ghi chép… nhằm thu thập thông tin, dữ liệu, phân tích, đánh giá và nhận định để phát hiện là những kĩ năng quan trọng nhất
+ Thảo mãn nhu cầu giao tiếp
Nhu cầu giao tiếp là nhu cầu cơ bản của con người nhằm giúp cho mỗi
cá nhân tồn tại và phát triển với tư cách là một chỉnh thể xã hội Nếu một hoạt động truyền thông cá nhân trong đó các nhân vật tham gia đều được thoả mãn
về nhu cầu giao tiếp hay nói cách khác là họ thấy hài lòng được tiếp xúc, trao đổi thông tin với những người cùng tham gia thì đó là một cuộc giao tiếp cá nhân có nhiều ưu thế, tạo đườc hiệu quả cao
Trong những cuộc tiếp xúc mặt đối mặt, mục tiêu quan trọng nhất là thoả mãn nhu cầu giao tiếp Ví dụ: trong buổi gặp gỡ bạn bè, mọi người hàn huyên, tâm sự , tiếp xúc làm quen, khơi gợi nhu cầu thiết lập quan hệ với một đối tác trong công việc …Hầu hết các tiếp xúc đều có sự tham gia của các nhân vật giao tiếp ở các mức độ truyền thông khác nhau
+ Truyền đạt, giải thích, thuyết phục
Trong trường hợp này, nhà truyền thông có có thể biết câu trả lời, hay nói cách khác là họ đã nắm vững vấn đề truyền thông, nhiệm vụ lúc này là phải tryuyền đạt , giải thích, thuyết phục cho người khác hiểu và lấy đó làm vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của họ.Đây là nhiệm vụ cơ bản nhất của tiến trình truyền thông, nhấn mạnh vào việc phát tín hiệu và thu nhập thông tin phản hồi để điều chỉnh các tín hiệu phát thông tin tiếp theo
Trang 7
+ Cùng nhau giải quyết vần đề
Đây là mục tiêu phức tạp, khó thực hiện hơn những mục tiêu đã nêu bởi hai bên tham gia truyền thông cá nhân đều không biết câu trả lời trước khi các hoạt động truyền thông diễn ra.Vì thế các nhà truyền thông không cần tập trung vào việc truyền đạt chính xác một hình ảnh từ nhận thức của người này sang nhận thức của người kia mà cần có sự trao đổi thông tin để xây dựng một hình ảnh có lợi cho cả hai bên, mà từng bên không thể đơn phương thực hiện được.Đây là hoạt động có tính hợp tác, đòi hỏi sự tin cậy lẫn nhau vì mỗi bên cần ủng hộ phía bên kia trong việc tìm kiếm một sự hiểu biết
Ví dụ cho nhóm mục đích này là cuộc phỏng vấn thăng tiến nghề nghiệp, trong đó cán bộ phụ trách nhân sự có trách nhiệm làm cho đối tượng được phỏng vấn có sự đóng góp với mục tiêu của cơ quan mà anh ta đang làm việc Đối tượng được phỏng vấn có thể là một cán bộ thực tập muốn biết mình đang thu được tiến bộ gì trên bậc thang nghề nghiệp, hay là nên thay đổi phần nào đó hướng phát triển của mình.Hai bên phải cùng nhau thảo luận những gì đang xảy ra vì lúc đầu mỗi bên chỉ biết được một phần của câu chuyện Họ cần trao đổi thông tin từ hai quan điểm khác nhau vì chỉ có thể giải quyết được yêu cầu của cả hai bên
+ Giải quyết các xung đột
Đây là loại tác động lẫn nhau phức tạp nhất trong truyền thông, vì thế cũng là nhóm mục tiêu đòi hỏi cao nhất với những người tham gia truyền thông cá nhân.Giông như giải quyết vấn đề hai bên cùng không có câu trả lời.Điểm khác biệt là quyền lợi chung ở mức thấp, vì cả hai bên cùng tìm cách đạt những mục tiêu mà trong một vi phạm nào đó đi ngược lại quyền lợi của bên kia
+ Điểm đầu tiên: làm cho các thành viên thực sự có mong muốn giải quyết xung đột
+ Điểm thứ hai: sẽ không có một giải pháp duy nhất cho việc giải quyết xung đột mà phải cố gắng tìm ra được nhóm giải pháp thích hợp nhất
Trang 8c Nhân tố thứ ba: nội dung các thông điệp trong truyền thông cá nhân (nội dung giao tiếp)
- Nội dung thông điệp phải rõ ràng, cụ thể và chính xác
- Nội dung thông điệp phải liên quan đến nhu cầu của đối tượng
- Tạo ra sự tin cậy và tin tưởng cho người phát thông điệp
- Tạo sự trao đổi các thông điệp trong truyền thông cá nhân
d Nhân tố thứ tư: Công cụ hay phương tiện truyền thông cá nhân (công cụ/ phương tiện giao tiếp)
Công cụ chủ yếu của truyền thông là ngôn ngữ (nói hoặc viết) và phi ngôn ngữ (nét mặt, cử chỉ, trang phục…) với sự hỗ trợ của người trung gian
và các công cụ kĩ thuật hỗ trợ khác
e Nhân tố thứ năm: bối cảnh truyền thông
Không gian, tình huống, ngữ cảnh là hoàn cảnh trong đó các hoạt động truyền thông cá nhân được thực hiện.Đó là nhân vật thứ ba trong hoạt động truyền thông mặt đối mặt, là yếu tố chi phối mạnh mẽ cách thức tổ chức hoạt động truyền thông, nội dung, hình thức và tính chất của thông điệp, công cụ truyền thông.Chúng ta nhìn thấy sự khác biệt rất rõ giữa câu chuyện có thể nói ra ở toa án, trường học, công sở, với cùng một đối tượng tiếp cận
g Nhân tố thư sáu: Kênh truyền thông cá nhân
Kênh ở đây là đường liên lạc giữa các nhân vật, giữa chủ thể và
khách thể.Kênh truyền thông cá nhân phổ biến gồm năm giác quan của con người, mà chủ yếu là thính giác và thị giác với sự hỗ trợ của nhân vật trung gian và các phương tiện kĩ thuật khác như: điện thoại, thư tín, fax, các dịch vụ qua mạng Internet
2 Truyền thông nhóm
2.1 Khái niệm
Truyền thông nhóm (Communication Group) hay là nhóm xã hội là những cộng đồng người được hình thành trong quá trình phát triển của lịch sử
xã hội, giữ vị trí nhất định trong hệ thống các quan hệ xã hội, do đó có tính ổn
Trang 9định trong những thời kì phát triển lâu dài trong xã hội (các nhóm xã hội như: dân tộc, bộ tộc, nghề nghiệp, lứa tuổi…)
Nhóm xã hội như một cộng đồng người có giới hạn, thống nhất trên cơ
sở những dấu hiệu nhất định.Sự tồn tại của nhóm xã hội không thể tách rời hoạt động kinh tế xã hội Một số dấu hiệu chung của nhóm xã hội:
- Có hoạt động chung của nhiều người được quy định bởi mục đích, nhiệm vụ, quan hệ (tính cộng động về lợi ích, nhu cầu, chuẩn mực xã hội, chính kiến, dư luận xã hội…)
- Ý thức của các thành viên và nhóm xã hội về sự đồng nhất các dấu hiệu duy trì sự tồn tại và phát triển của nhóm
Các nhóm nhỏ được xác định bởi những tiêu chí sau: việc thoả
mãn nhu cầu cho các thành viên của nhóm như một tiêu chuẩn cơ bản để tồn tại và phát triển
Nhóm nhỏ là một tập hợp người, trong đó các thành viên có quan hệ với nhau trực tiếp, ổn định Những quan hệ xã hội trong nhóm nhỏ được thể hiện qua hình thức giao tiếp cá nhân trực tiếp, là cơ sở để nảy sinh những quan hệ tình cảm, giá trị, những chuẩn mực hành vi ứng xử
2.2 Phân loại nhóm xã hội
Căn cứ vào các tiêu chuẩn khác nhau, người ta chia nhóm xã hội theo các
cách:
- Theo quy mô chia thành nhóm lớn và nhóm nhỏ
- Theo hình thức tổ chức (quy chế xã hội), chia thành nhóm chính thức
và không chính thức
- Theo mức độ liên hệ tương hỗ trực tiếp hay không trực tiếp, có nhóm thực và nhóm ước lệ
- Theo trình độ phát triển: có nhóm phát triển thấp và nhóm phát triển cao
- Theo tính chất của hoạt động chung chia thành nhóm mở và kín
Trang 102.3 Các tình huống truyền thông nhóm
a Tổ chức các buổi nói chuyện hoặc trình bày
- Ưu điểm:
+ Ngôn ngữ nói là ngôn ngữ có trước, mang tính phổ biến trong xã hội,
có thể dùng cho mọi người, yêu cầu tối thiểu là chỉ cần có khả năng nghe + Sử dụng linh hoạt, hiệu quả thông tin cao
+ Sử dụng trong nhiều bối cảnh, tình huống, điều kiện
+ Có thể sử dụng thành ngữ, thuật ngữ… để diễn tả thông điệp
- Nhược điểm:
+ Hạn chế do ngôn ngữ nói xuất hiện theo thời gian tuyến tính
+ Nếu không làm chủ được lời nói, không may nói lỡ lời thì không rút lại được
+ Phạm vi tác động hẹp, tốc độ truyền tin chậm
b Họp báo
Người ta tổ chức họp báo khi có nhu cầu tuyên bố về một vấn đề, một
sự kiện quan trọng hay cần phải tạo ra sự quan tâm, chú ý của giới truyền thông và dư luận xã hội về một vấn đề nào đó Những cuộc họp báo manh tính thời sự hấp dẫn, nếu được tổ chức sẽ trở thành nguồn tin quan trọng cho hoạt động truyền thông của nhiều cơ quan truyền thông, từ đó tăng ảnh hưởng của truyền thông tới nhiều nhóm xã hội khác nhau
Để tổ chức được một buổi họp báo cần làm những công việc sau:
- Lập kế hoạch
- Thông báo và chờ đợi phản hồi từ cơ quan báo chí bằng văn bản
- Chuẩn bị tập tài liệu nội dung thông tin
- Gửi giấy mời
- Kiểm tra công việc đã chuẩn bị
- Lập chương trình và bài giới thiệu
- Tiến trình họp báo