Nghiên cứu đề tài về sự phát triển của mua bán trực tuyến tại Việt Nam. Nội dung đề tài bao gồm cơ sở lý luận. Thực trạng phát triển mua bán trực tuyến tại Việt Nam, mặt lợi và mặt hại. Những thuận lợi cũng như thách thức cho việc phát triển mua bán trực tuyến tại Việt Nam. Giải pháp đề xuất cho bán hàng online góc độ vĩ mô.
Trang 11 Lý luận liên quan đến đề tài
1.1 Khái niệm về mua bán trực tuyến
1.1.1 Khái niệm thương mại điện tử
Có nhiều khái niệm về thương mại điện tử (thương mại điện tử), nhưng hiểu một cách tổng quát, thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động thương mại bằng những phương tiện điện tử (điện thoại, telex, fax, truyền hình, internet ) thương mại điện tử vẫn mang bản chất như các hoạt động thương mại truyền thống Tuy nhiên, thông qua các phương tiện điện tử mới, các hoạt động trao đổi mua bán được diễn ra một cách nhanh chóng và tiện lợi hơn
1.1.2 Khái niệm mua bán trực tuyến.
Mua bán trực tuyến là một hình thức của thương mại điện tử Là hoạt động bán hàng trong môi trường Internet Trong đó, yếu tố quan trọng đó chính là website - nơi giao dịch giữa người mua và người bán Một số đơn vị lựa chọn nơi giao dịch trên mạng
xã hội, trên blog, forum hay trên các gian hàng điện tử
Trên thực tế các phương thức mua bán trực tuyến có thể được thực hiện khép kín
từ khâu đầu đến khâu cuối cùng nhưng cũng có thể kết hợp với các giao dịch của phương thức thương mại truyền thống, chẳng hạn: Tìm kiếm thông tin, đặt hàng qua mạng nhưng giao hàng và thanh toán thì người mua trả tiền trực tiếp cho người bán hoặc người được
ủy quyền
1.2 Vai trò của mua bán trực tuyến đối với nền kinh tế nói chung
1.2.1 Giúp khách hàng dễ dàng hơn trong việc chọn lựa khi mua hàng
Mua bán trực tuyến cung cấp cho khách hàng thông tin chính xác về cửa hàng gần nhất chứa mặt hàng đó, thời gian và cách kinh doanh của cửa hàng thậm chí cả gợi ý cách xem xét sản phẩm.Nếu khách hàng không muốn tận mặt xem hàng trước khi mua, các đơn hàng có thể được đặt và được thanh toán trực tuyến Mua bán trực tuyến tạo ra nhiều cơ hội mới cho cả người tiêu dùng cá nhân và người tiêu dùng tổ chức Khi mua bán trực tuyến hoàn thiện và ngày càng nhiều doanh nghiệp tổ chức kinh doanh trực tuyến, khách hàng có thể so sánh mua hàng dễ dàng hơn Mặt khác mua bán trực tuyến còn giúp khách hàng có thể tiếp cận mặt hàng nhanh chóng, đơn giản hơn đồng thời được hưởng nhiều dịch vụ hơn
Trang 21.2.2 Lực lượng trung gian mới
Các doanh nghiệp có thể thông báo cho khách hàng tiềm năng về các mặt hàng mà
họ đăặc biệt quan tâm thông qua các kênh thông tin trực tuyến Mặc dù tất cả đều có xu hướng loai bỏ trung gian, xu hướng tương tác trực tiếp giữa người mua và người bán ngày càng tăng là xu thế bất lợi đối với môi giới trung gian, mua bán trực tuyến vẫn sẽ mở ra các loại hình trung gian mới về môi giới
1.2.3 Cơ hội giảm chi phí
Mua bán trực tuyến cung cấp cho cả người dùng cá nhân và người dùng tổ chức nhiều phương thức mới để mô tả và tìm kiếm thông tin Mua bán trực tuyến giúp giảm chi phí sản xuất, giảm chi phí bán hàng và tiếp thị Mua bán trực tuyến còn giúp người tiêu dùng và các doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian và chí phí giao dịch
Các tập đoàn lớn hay các doanh nghiệp vừa và nhỏ đều có thể lập cửa hàng ảo trên mạng internet với chi phí thấp hơn nhiều lần so với việc mở các cửa hàng thực ở nước ngoài Qua đó người tiêu dùng co thể tiếp cận và mua được hàng hoá với giá thấp hơn, các nhà sản xuất ở các nước đang phát triển có thể mua những linh kiện, bộ phận với giá
rẻ hơn
1.2.4 Nắm được thông tin phong phú
Mua bán trực tuyến giúp cho các doanh nghiệp nắm được thông tin phong phú về thị trường và đối tác Với lượng thông tin khổng lồ trên internet và nhiều cách tiếp cận thông tin khác nhau, thậm chí miễn phí và tự nhiên đã giúp cho các doanh nghiệp có cơ hội vô cùng thuận lợi để nắm bắt thông tin Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ - đối tượng được xem là động lực chính phát triển nền kinh tế hiện nay
1.2.5 Tạo điều kiện sớm tiếp cận kinh tế số.
Đối với một quốc gia, mua bán trực tuyến được xem là động lực kích thích phát triển công nghiệp công nghệ thông tin, một nghành mũi nhọn và được xem là đóng góp chủ yếu vào hình thành nền tảng cơ bản của nền kinh tế thế giới mới Đây là cơ hội cho việc hội nhập kinh tế toàn cầu Giảm chi phí bán hàng tiếp thị, tăng năng lực phục vụ khách hàng, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Mở rộng số lượng và phạm vi kinh doanh, vượt qua biên giới
Trang 31.3 Các hình thức mua bán trực tuyến
Có nhiều cách để phân loại mua bán trực tuyến, trong đó phổ biến nhất là phân loại theo hình thức thanh toán
1.3.1 Mua bán và thanh toán trực tuyến.
Đây là hình thức mua bán trực tuyến mà người mua và người bán thực hiện việc trao đổi hoàn toàn trên mạng internet, trừ khâu giao hàng Người mua sẽ tìm kiếm thông tin, đặt hàng và thanh toán cho người bán thông qua mạng internet Khi đã nhận được tiền
và xác nhận đơn đặt hàng, người bán sẽ tiến hành giao hàng cho người mua
Người mua có thể thanh toán bằng các công cụ thanh toán trực tuyến như: thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế, thẻ ghi nợ nội địa, ví điện tử
Ưu điểm: Toàn bộ quá trình trao đổi, mua bán diễn ra nhanh chóng và đơn giản.
Nhược điểm:
- Người tiêu dùng không thể chắc chắn được chất lượng hàng hóa, cũng như độ tin cậy của nhà cung cấp trước khi thanh toán nên có thể gặp phải rủi ro
- Mặc dù các công cụ thanh toán trực tuyến đang ngày càng phát triển, tuy nhiên còn chưa phổ biến, nên phần lớn người tiêu dùng vẫn chưa quen thuộc với các công cụ thanh toán này
1.3.2 Mua bán trực tuyến, thanh toán qua thẻ ATM
Đây là hình thức mua bán trực tuyến mà người mua và người bán thực hiện việc trao đổi mua bán trên mạng internet, trừ khâu thanh toán và giao hàng Người mua sẽ tìm kiếm thông tin, đặt hàng thông qua mạng internet Thanh toán cho người bán thông qua thẻ ATM ngân hàng Khi đã nhận được tiền và xác nhận đơn đặt hàng, người bán sẽ tiến hành giao hàng cho người mua
Ưu điểm:
- Toàn bộ quá trình trao đổi, mua bán diễn ra nhanh chóng và đơn giản
- Phương thức thanh toán qua thẻ ATM dễ dàng và tiện dụng cho đông đảo người tiêu dùng
Nhược điểm: Người tiêu dùng không thể chắc chắn được chất lượng hàng hóa,
cũng như độ tin cậy của nhà cung cấp trước khi thanh toán nên có thể gặp phải rủi ro
Trang 41.3.3 Mua bán trực tuyến, thanh toán trực tiếp khi giao hàng.
Đây cũng là hình thức mua bán trực tuyến mà người mua và người bán thực hiện việc trao đổi mua bán trên mạng internet, trừ khâu thanh toán và giao hàng Người mua sẽ tìm kiếm thông tin, đặt hàng thông qua mạng internet Người bán xác nhận đơn đặt hàng, giao hàng đến tận tay người mua, người mua sẽ kiểm tra hàng hóa và thanh toán trực tiếp cho nhân viên giao hàng
Ưu điểm:
- Quá trình trao đổi, mua bán diễn ra nhanh chóng và đơn giản
- Người tiêu dùng có thể kiểm tra chất lượng hàng hóa trước khi thanh toán, tránh được các rủi ro khi mua hàng
Nhược điểm: Người bán hàng có thể gặp phải rủi ro khi có nhiều đơn đặt hàng
ảo
2 Thực tế về phương thức mua bán trực tuyến ở Việt Nam.
2.1 Sự phát triển của mua bán trực tuyến ở Việt Nam
2.1.1 Những xu hướng phát triển của thương mại trực tuyến tại Việt Nam.
Phát triển mạnh trong lĩnh vực thời trang.
Năm 2013, Cục Thương mại Điện tử thống kê đến 62% lượng khách mua sắm trực tuyến trong nước đã mua các sản phẩm về quần áo, giày dép, và mỹ phẩm Năm 2014 đánh dấu một sự dịch chuyển lớn trong tâm lí tiêu dùng của khách hàng khi hàng loạt website chuyên dụng về thời trang ra đời và phát triển mạnh
Phát triển mạnh trong lĩnh vực máy tính bảng và điện máy.
Năm 2014, cũng là một năm bùng nổ của các sản phẩm máy tính bảng và điện máy trên các sàn giao dịch thương mại điện tử, cũng như trên các trang web bán hàng Tỷ lệ máy tính bảng, điện thoại và điện máy, điện dân dụng được bày bán online lên tới 73% và 70% trên các sàn giao dịch điện tử
Phát triển mạnh trong lĩnh vực giải trí.
Trang 5Năm 2014 chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể của thương mại điện tử Việt Nam Trong số các lĩnh vực tiềm năng có thể kể đến hoạt động giải trí trí như du lịch (đặt vé máy bay và đặt phòng khách sạn), mua vé xem phim, xem biểu diễn ngoài trời trời, triển lãm và các cuộc thi đấu thể thao… Trong năm 2015, dự kiến xu hướng phát triển thương mại điện tử trong lĩnh vực giải trí sẽ tiếp tục tăng
Hình 1.1: Các mặt hàng phổ biến được mua qua mạng internet ở Việt Nam năm
2013
Trang 6(Nguồn: Cục thương mại điện tử và Công nghệ Việt Nam)
Phát triển các ứng dụng thương mại điện tử cho điện thoại di động và máy tính bảng.
Theo kết quả khảo sát mới đây của Nielsen (một trang web thống kê quốc tế), 58% người tiêu dùng Việt nam dùng điện thoại di động để mua sắm qua mạng Tỉ lệ này cao thứ 3 ở Đông Nam Á sau Indonesia và Philippines Thị trường thương mại điện tử 2015
sẽ tiếp tục chú trọng hơn đến xây dựng ứng dụng thương mại điện tử sử dụng được cho điện thoại di động và máy tính bảng
Hình 1.2: Tỷ lệ người sử dụng điện thoại thông minh để tìm kiếm và mua hàng trên
mạng ở Việt Nam năm 2013.
(Nguồn: http://wearesocial.sg)
Trang 72.1.2 Một số thành tựu cụ thể của mua bán trực tuyến tại Việt Nam.
Theo Cục Thương mại điện tử (thương mại điện tử) và Công nghệ thông tin - Bộ Công Thương, thương mại điện tử tại Việt Nam phát triển rất nhanh với sự tham gia tích cực của đông đảo người tiêu dùng Năm 2014, tổng doanh thu từ thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với khách hàng tại Việt Nam đạt 2,97 tỉ USD, chiếm 2,12% tổng mức bán lẻ
cả nước và được đánh giá là chưa thể hiện hết tiềm năng Ngày càng có nhiều người sử dụng mua bán trực tuyến:
Hình 1.3: Tỷ lệ dân số truy cập internet và tỷ lệ người mua sắm online ở Việt Nam
năm 2014
(Nguồn: Cục thương mại điện tử và Công nghệ Việt Nam)
Mô hình sàn thương mại điện tử tại Việt Nam gồm 123Mua.vn, Vật Giá hay mô hình thương mại điện tử qua diễn đàn như 5 giây tiếp tục có mức tăng trưởng mạnh Bên cạnh đó, các nhà đầu tư ngoại quốc như Zalora.com, Lazada.vn (Đức), Tenten.vn (Nhật Bản), Wada.vn (Nga) làm phong phú thêm môi trường thương mại điện tử đang dần trở nên sôi nổi tại Việt Nam Có mặt ở Việt Nam từ năm 2013, Zalora đạt mức tăng trưởng cao ngất ngưởng: hơn 100% trong năm 2013 và hơn 170% trong năm 2014
Trang 8Không chỉ các trang web bán hàng trực tuyến nước ngoài mà website của doanh nghiệp trong nước cũng thu hút ngày càng đông khách mua sắm online Thegioididong.com (Thế giới Di Động), nguyenkim.com (siêu thị điện máy Nguyễn Kim) luôn duy trì mức tăng trưởng cao, dienmaythienhoa.vn (hệ thống Trung tâm Điện máy Thiên Hòa) tăng trưởng 50%/năm…
Trang mua sắm trực tuyến coophomeshophing.vn của Công ty trách nhiệm hữu hạn Truyền thông Saigon Co.op vừa được đưa vào hoạt động trên cơ sở nâng cấp website cũ Tập đoàn Vingroup cũng đã nhảy vào lĩnh vực này bằng việc ra mắt trang bán hàng trực tuyến Adayroi.com, kinh doanh hầu hết các ngành hàng từ điện tử, điện máy, thời trang, hàng công nghệ, nội thất, thực phẩm, sách đến thực phẩm tươi sống, ô tô, xe máy, phụ tùng, phụ kiện ô tô, xe máy…
2.2 Những mặt còn hạn chế của mua bán trực tuyến tại Việt Nam
2.2.1 Hoạt động mua bán trực tuyến diễn ra tràn lan và khó kiểm soát.
Theo ông Trần Vinh Nhung, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hồ Chí Minh, hiện cả nước có khoảng 7.500 website đăng ký hoạt động thương mại điện tử, riêng
ở Hồ Chí Minh có 3.600 website Đây chỉ là số website có đăng ký chính thức, trên thực
tế có đến 91.000 website có hoạt động thương mại điện tử hoặc liên quan đến thương mại điện tử chưa được sàng lọc Trong năm 2014, Sở Công Thương đã xử lý 62 vụ vi phạm liên quan đến lĩnh vực thương mại điện tử (chủ yếu là khuyến mãi không đúng thực chất, nhiều doanh nghiệp thổi giá lên trước khi khuyến mãi) với tổng số tiền xử phạt 1,2 tỉ đồng
Như vậy có thể thấy sự phát triển tràn lan của các trang web bán hàng qua mạng không đảm bảo được độ tin cậy của giao dịch điện tử, điều này làm người tiêu dùng hoang mang
2.2.2 Nhà nước chưa có chính sách kiểm soát hiệu quả.
Trong chương trình phát triển thương mại điện tử trên địa bàn Hồ Chí Minh giai đoạn 2011-2015, Sở Công Thương đã xin phép thành phố xây dựng cơ sở dữ liệu các website thương mại điện tử nhưng đến nay chưa làm được Nhà nước vẫn chưa xây dựng được chính sách hữu hiệu để kiểm soát hoạt động thương mại điện tử, bảo vệ quyền lợi khách hàng mua sắm trực tuyến
Trang 92.2.3 Người tiêu dùng còn chưa hiểu rõ và chưa tin tưởng vào mua bán trực tuyến
Dù lượng người dùng Internet tại Việt Nam đang tăng nhanh nhưng họ vẫn chưa hiểu thấu đáo về mua bán trực tuyến Rất nhiều người vẫn chưa biết trình tự mua bán trên mạng được thực hiện ra sao Người tiêu dùng đã quen việc thấy, sờ hoặc thậm chí “ngửi” sản phẩm trước khi thanh toán Đây là một trong những khía cạnh quan trọng về thói quen
và hành vi người tiêu dùng mà mua bán trực tuyến không thể đáp ứng được
2.2.4 Chưa đảm bảo được các vấn đề an ninh, bảo mật đối với thông tin của người tiêu dùng.
Việc người bán trao đổi với người mua chỉ là sự tin tưởng lẫn nhau Người tiêu dùng cung cấp thông tin cá nhân như tên, địa chỉ, tài khoản ngân hàng cho người bán, tuy nhiên chưa có một biện pháp cụ thể nào nhằm đảm bảo các thông tin này sẽ không bị rò rỉ
ra bên ngoài, cũng như không có ảnh hưởng gì đến đời sống cá nhân của người tiêu dùng
Trên thực tế, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, đã có không ít các trường hợp một cá nhân bị bôi nhọ danh tính và gây lên hậu quả nghiêm trọng
2.2.5 Sự phát triển của các công cụ thanh toán trực tuyến mới bắt đầu triển khai, khó tích hợp internet.
Một số công cụ thanh toán như:
- Thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế: Khách hàng sở hữu các loại thẻ mang thương hiệu Visa, Master, American Express, JCB có thể thanh toán trực tuyến tại hơn 60 website
đã kết nối với cổng thanh toán OnePAY Tuy nhiên con số này rất nhỏ so với hơn 91.000 website bán hàng trực tuyến đang hoạt động tại Việt Nam
- Thẻ ghi nợ nội địa: Tại Việt Nam có khá nhiều ngân hàng thương mại, tuy nhiên mới chỉ có chủ thẻ đa năng Đông Á và chủ thẻ Connect24 Vietcombank mới có thể thực hiện thanh toán trực tuyến tại các website đã kết nối với Ngân hàng Đông Á và cổng thanh toán OnePAY
- Ví điện tử: Ở Việt Nam mới chỉ có một số đơn vị cung cấp ví điện tử như Bảo Kim, Ngân Lượng, Mobivi, Payoo, VnMart…Tuy nhiên cũng mới chỉ có một vài trang web chấp nhận các loại ví điện tử này
2.2.6 Các dịch vụ hậu mãi sau bán hàng còn chưa đảm bảo
Trang 10Dịch vụ bảo hành và đổi trả hàng còn nhiều hạn chế Rất ít trang web bán hàng online cho phép người tiêu dùng đổi trả hàng hóa sau khi nhận hàng.Nhận hàng lỗi, không đúng theo yêu cầu, nhưng hầu hết người tiêu dùng đều không thể đổi và nhận lại được hàng sau khi đã mua qua mạng
Vấn đề giao hàng còn nhiều bất cập, người tiêu dùng mất thời gian chờ đợi hàng hóa vận chuyển đến tay, trong khi có nhiều nhu cầu mang tính bộc phát và cần được đáp ứng ngay Hơn nữa trong quá trình vận chuyển, hàng hóa còn có thể bị hư hỏng
3 Giải pháp
Có thể thấy hình thức mua bán trực tuyến ở Việt Nam hiện vẫn đang phát triển với tốc
độ chóng mặt và đạt được nhiều thành tựu đáng kể Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu
đó vẫn còn những tồn tại nhất định ảnh hưởng đến sự phát triển của mua bán trực tuyến tại Việt Nam Để giải quyết những vấn đề còn tồn tại này cần có sự góp sức của toàn bộ các yếu tố liên quan đến mua bán trực tuyến, bao gồm người tiêu dùng, doanh nghiệp và nhà nước
Nhà nước cần phải có những chính sách và những biện pháp hữu hiệu nhằm kiểm soát được hoạt động thương mại điện tử, đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng Cần phải xây dựng được cơ sở dữ liệu cụ thể về hoạt động mua bán trực tuyến Đưa ra các chế tài xử phạt cụ thể đối với các hành vi quảng cáo không đúng
sự thật, làm rò rỉ thông tin của người tiêu dùng, buôn bán hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ trên mạng…
Người tiêu dùng cần có những hiểu biết nhất định về mua bán trực tuyến để
có thể trở thành người tiêu dùng thông minh, tự đảm bảo các quyền lợi của mình
và tránh được các rủi ro khi trao đổi, giao dịch
Cần có những quy chuẩn cụ thể nhằm đảm bảo thông tin của người tiêu dùng được giữ bí mật và an toàn khi tham gia mua bán trực tuyến
Nhà nước cần hỗ trợ cho sự phát triển của các công cụ thanh toán trực tuyến Đồng thời các doanh nghiệp bán hàng trên mạng internet cũng cần tìm cách tích hợp những công cụ này, nhằm đảm bảo cho hoạt động mua bán trực tuyến diễn
ra nhanh chóng và thuận lợi hơn
Các doanh nghiệp tham gia mua bán trực tuyến cần hoàn thiện được khâu giao hàng cũng như các dịch vụ hậu mãi sau bán, nhằm làm tăng mức độ tin tưởng