Phân tích sự thay đổi của đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái định cư trên địa bàn huyện phú quốc , trường hợp dự án xây dựng cảng hàng không quốc tế phú quốc

đúng chính sách và hơn nữa là đảm bảo ổn định đời sống cho người bị thu hồi đấtbằng những chính sách phù hợp để tạo hướng phát triển nghề nghiệp ổn đinh.Chính sách bồi thường, hỗ trợ hầu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TĂNG TRUYỀN THỐNG

PHÂN TÍCH SỰ THAY ĐỔI CỦA ĐỜI SỐNG KINH TẾ CÁC HỘ DÂN TRƯỚC VÀ SAU TÁI ĐỊNH CƯ TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ QUỐC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TĂNG TRUYỀN THỐNG

PHÂN TÍCH SỰ THAY ĐỔI CỦA ĐỜI SỐNG KINH TẾ CÁC HỘ DÂN TRƯỚC VÀ SAU TÁI ĐỊNH CƯ TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ QUỐC

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN HOÀNG BẢO

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luâṇ văn này là do bản thân tôi thực hiện, từ việc tiến hànhkhảo sát các số liệu thực tế, cho đến việc tổng hợp, phân tích, đánh giá kết quả củatừng nội dung nghiên cứu Các số liệu, các thông tin đã thu thập và được thể hiệntrong luận văn là hoàn toàn chính xác, phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.Tuy nhiên, do sự hiểu biết còn hạn chế nên trong quá trình tổng hợp, đánh giá kếtquả không tránh khỏi những sai sót và trong cách hành văn cũng còn những điểmchưa diễn đạt logic, khoa học, mong quý thầy, cô thông cảm

Học viên

Tăng Truyền Thống

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH VẼ

DANH MỤC HỘP

CHƯƠNG I: VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2- Mục đích nghiên cứu……… 3

1.3-Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 4

2.1 Sở hữu đất đai và thu hồi đất theo pháp luật Việt Nam 4

2.1.1 Sở hữu đất đai 4

2.1.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 6

2.2 Cách thức đo lường 9

2.3 Khảo lượt một số nghiên cứu liên quan 11

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.1 Thông tin dữ liệu nghiên cứu 17

3.1.1 Thông tin dữ liệu thứ cấp 17

3.1.2 Thông tin dữ liệu sơ cấp 17

3.1.3 Chọn mẫu nghiên cứu 18

3.2 Phương pháp phân tích dữ liệu 19

CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ THẢO LUẬN 20

4.2 Đánh giá các nguồn vốn sinh kế của hộ gia đình tại khu vực nghiên cứu

24 4.2.1 Nguồn nhân lực 24

4.2.2 Nguồn lực xã hội 32

4.2.3 Nguồn lực tự nhiên 34

4.2.4 Nguồn lực vật chất 36

4.2.5 Nguồn lực tài chính 37

4.3- Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập 41

4.3.1- Quyết định đầu tư sản xuất kinh doanh 41

4.3.2- Diện tích đất bị thu hồi và thay đổi thu nhập 42

4.3.3- Tái định cư và thay đổi thu nhập 42

CHƯƠNG V: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 44

5.1- Kết luận 44

5.2-Kiến nghị 44

5.3- Hạn chế của nghiên cứu 45

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 47

PHỤ LỤC 49

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1 Tình hình thu hồi đất xây dựng Cảng hàng không 22

quốc tế Phú QuốcBảng 4.2 Thống kê trình độ học vấn của chủ hộ gia đình được 26

khảo sátBảng 4.3 Phân tích trình độ học vấn của chủ hộ theo độ tuổi 26Bảng 4.4 Thống kê tỷ lệ lao động trong hộ gia đình 28Bảng 4.5 Thống kê nhóm lao động trong hộ gia đình 28Bảng 4.6 Thống kê diện tích đất của hộ gia đình trước và sau 34

khi bị thu hồi

Bảng 4.8 Thu nhập bình quân của hộ gia đình bị thu hồi đất 40

Bảng 4.10 Quyết định đầu tư sản xuất kinh doanh và thay đổi 41

thu nhậpBảng 4.11 Diện tích đất bị thu hồi và thay đổi thu nhập 42

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 3 Biểu đồ tỷ lệ kết quả bồi thường, hỗ trợ 23

Hình 5 Thống kê độ tuổi chủ hộ gia đình khảo sát 25

Hình 7 Tình hình chuyển đồi nghề của hộ khảo sát 30Hình 8 Tỷ lệ hộ tham gia các tổ chức đoàn thể chính trị xã 33

hội

Hộp 7 Cảm nhận của hộ gia đình khi được bố trí tái định 43

CHƯƠNG I VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1- Lý do thực hiện đề tài

-Vấn đềbồi thường, hỗtrơ,̣ tái định cư khi nhànước thu hồi đất làmôṭ trongnhững nôị dung quan trong ̣ khi triển khai xây dưng ̣ các dư ̣án theo quy hoacḥ Các

dự án tái định cư ở các thành phố lớn trên thế giới đã diễn ra từ khi nền đại côngnghiệp xuất hiện và đã đạt được một số thành công bên cạnh khá nhiều thất bại Từ

đó, con người đã rút ra được nhiều kinh nghiệm và dần dần xây dựng được nhữngnguyên tắc, những chính sách tái định cư hợp lý Theo đó, Ngân hàng Thế giới(WB) đã đưa ra quan điểm: hạn chế tối đa việc di dời, việc di dời chỉ thực hiện đốivới những nơi thật cần thiết và không thể tránh khỏi, phải đảm bảo cho người bị didời được trợ giúp một cách tốt nhất Và các dự án tái định cư ở Việt Nam cũngđang sử dụng những nguyên tắc căn bản này làm nền tảng cho công tác bồi thườnggiải phóng mặt bẳng, hỗ trợ, tái định cư, nhằm giảm đến mức thấp nhất những thiệthại cho người dân, giúp người dân tái định cư có thể phục hồi và nâng cao chấtlượng cuộc sống

- Việc giải toả, di dời, tái định cư không chỉ dừng lại ở việc đưa một bộphận dân cư từ nơi ở này sang nơi ở khác, mà cần được nhìn nhận là một quá trìnhthay đổi về kinh tế, văn hoá, xã hội của một bộ phận dân cư Do tái định cư còn liênquan đến rất nhiều vấn đề như: công ăn việc làm, học hành, y tế, sự tiếp cận các dịch

vụ đô thị, nhà ở, các quan hệ xã hội,… Có xác định được quan điểm như thế mới cóthể đưa ra được những dự án có sự cân nhắc kỹ càng và có sự cân bằng giữa lợi ích vềmặt kinh tế với những lợi ích về mặt xã hội và môi trường

-Tỉnh Kiên Giang với đặc thù là một trong những tỉnh biên giới có nhu cầu

về xây dựng các công trình phục vụ mục đích quốc phòng- an ninh, lợi ích quốcgia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế- xã hội, trong đó Khu kinh tế Phú Quốc

là nơi thực hiện công tác giải phóng mặt bằng để thi công các dự án du lịch và dịch

vụ có khối lượng rất lớn; theo Ban quản lý khu kinh tế Phú Quốc, tính đến năm

1

2016 Phú Quốc có 248 dự án đầu tư, với diện tích 10.388ha, và hơn 20.000 hộ dân

bị ảnh hưởng Cho đến thời điểm này, có 8.740 hộ gia đình đã được di dời ra khỏivùng dự án

-Huyện Phú Quốc là một quần đảo xa đất liền, cách thành phố Rạch Giákhoảng 120km, có diện tích tự nhiên 59.305ha, bao gồm 27 đảo lớn nhỏ nằm trongvịnh Thái Lan; Phú Quốc hội đủ các lợi thế về địa lý, tự nhiên, kinh tế xã hội đểphát triển nền kinh tế mở cửa, hướng ngoại, thúc đẩy nền kinh tế- xã hội vùngĐồng bằng song Cửu Long (Huyện ủy Phú Quốc, 2015) Chính phủ định hướngPhú Quốc đến năm 2020 sẽ trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng sinh thái chấtlượng cao có tầm cỡ khu vực và thế giới, từng bước hình thành trung tâm thươngmại, dịch vụ cao cấp và giao thương lớn của cả nước, khu vực và thế giới Từ năm

2005 đến 2015 hàng trăm dự án phát triển kinh tế- xã hội đã được cấp phép đầu tư,với tổng vốn đâu tư toàn xã hội hàng năm trên 14.000 tỷ đồng, góp phần cho tăngtrưởng bình quân hàng năm trên 27%, GDP bình quân đầu người 104 triệuđồng/người/năm (Chi cục Thống kê Phú Quốc, 2005-2015); trong đó có nhiều dự

án lớn mang tính đột phá cho sự phát triển kinh tế- xã hội Phú Quốc như: Cảnghàng không quốc tế Phú Quốc, với tổng vốn đầu tư hơn 16.200 tỷ đồng; khu dulịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí phức hợp có casino do tập đoàn Win Group đầu

tư, với tổng vốn đầu tư hơn 22.000 tỷ đồng; hệ thống cáp treo và quần thể khu vuichơi giải trí, khu dịch vụ nghỉ dưỡng Hòn Thơm do tập đoàn Sun Group đầu tư,với tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng;… Vì vậy, việc thu hồi đất, di dời và táiđịnh cư cho người dân là không thể tránh khỏi

-Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là cửa ngõ thông thương của đảo PhúQuốc, tỉnh Kiên Giang, có vai trò quan trọng trong việc phát triển Phú Quốc trởthành một trung tâm du lịch, dịch vụ có chất lượng cao, đồng thời là trung tâm giaothương với các vùng trong nước, khu vực và quốc tế Dự án thu hồi chủ yếu là đấtnông nghiệp, đất trồng cây lâu năm, đất thổ cư nông thôn của 651 hộ, với tổng diêntích 898,6ha (Ban bồi thường hỗ trợ và tái định cư Phú Quốc, 2017) Vậy thựctrạng đời sống của người dân sau khi di dời đến nơi ở mới như thế nào? Có những

khác biệt gì so với cuộc sống ở nơi ở cũ? Tuy vậy, chưa có nghiên cứu nào được

thực hiện để trả lời các câu hỏi trên, đó là lý do tôi chọn “phân tích sự thay đổi

của đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái định cư trên điạ bàn huyêṇ Phú Quốc: trường hợp dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc”, với

mục tiêu đánh giá thực trạng đời sống của người dân sau tái định cư Từ đó đề xuấtnhững kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần nâng cao hơn nữa đời sống người dânsau tái định cư

1.2- Mục đích nghiên cứu

-Tìm hiểu sự thay đổi của đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái đinḥ

cư xây dựng Cảng hàng không quốc tế PhúQuốc, giai đoạn 2005-2015

1.3- Câu hỏi nghiên cứu

-Sự thay đổi của đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái đinḥ cư xâydựng Cảng hàng không quốc tế PhúQuốc, giai đoạn 2005-2015 như thếnào?

1.4- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

1.4.1-Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là đời sống kinh tế của hộ gia đình trước

và sau khi bị thu hồi đất và khả năng thích ứng của họ sau khi di dời tái định cư,đối với nhóm hộ di dời đến khu tái định cư và nhóm hộ tự tái định cư

1.4.2-Phạm vi nghiên cứu

Không gian nghiên cứu: nghiên cứu được thực hiện trên các hộ gia đình bịảnh hưởng thu hồi đất thuộc khu vực Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, tỉnhKiên Giang

Thời gian nghiên cứu: số liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2005-2015, sốliệu sơ cấp được thu thập từ tháng 8 đến tháng 11 năm 2017

3

CHƯƠNG II

CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1- Sở hữu đất đai và chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo pháp luật Việt Nam

2.1.1- Sở hữu đất đai

Nước ta vốn là nước nông nghiệp, nông dân chiếm đại bộ phận trong dân

cư, thì đất đai có vị trí hết sức quan trọng trong đời sống xã hội, nó là một nguồntài sản có giá trị nhất và là một loại tư liệu quan trọng để đạt được mục tiêu sinhkế

Có rất nhiều tài liệu nói về vai trò của đất đai đối với xã hội, đất đai đượcxem là nguồn lực tự nhiên quan trọng nhất đối với người dân sống ở vùng nôngthôn, đặc biệt là người nghèo, vì đất đai là phương tiện tạo ra sinh kế, tự cung tựcấp, thu nhập và là nguồn tạo ra việc làm cho lao động gia đình, là nguồn tạo racủa cải và chuyển của cải này cho thế hệ sau (Trần Tiến Khai, 2016) Hay hiểutheo cách khác, thì đất đai là nguồn lực quan trọng bên cạnh các tài sản sinh kếkhác như lao động, vốn con người, là tài sản bảo đảm tạo ra thu nhập và là tài sảnthế chấp chủ yếu để tiếp cận tín dụng

Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển,vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý

là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thốngnhất quản lý Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu vàthống nhất quản lý Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theoquy định của luật này (Hiến Pháp năm 2013)

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước có nhiều chủ trương, chính sách

về đất đai và đã được bổ sung, sửa đổi nhiều lần để ngày càng phù hợp với tìnhhình thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Trên cơ sở Hiến pháp năm

2013 và Luật đất đai năm 2003, năm 2013, Chính phủ đã ban hành hàng loạt cácvăn bản liên quan đến đất đai như:

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổsung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sửdụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vàgiải quyết khiếu nại về đất đai;

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ quy định bổsung về QH sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định vềgiá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất;

- Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày 16/11/2012 của Thủ tướng Chínhphủ về chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm và đào tạo nghề cho người lao động bịthu hồi đất nông nghiệp

Ngoài ra Bộ Tài nguyên và Môi trường còn ban hành nhiều văn bản cụ thểhóa việc thi hành các Nghị định của Chính phủ về lĩnh vực đất đai, có thể kể đếnlà:

- Thông tư số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02/7/2007 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP

ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhậnquyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đấtđai;

5

- Thông tư liên tịch số 14/2008/TT-BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của BộTài chính - Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều củaNghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung vềviệc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụngđất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giảiquyết khiếu nại về đất đai;

- Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất,giao đất, cho thuê đất;

- Thông tư số 23/2014/TT-BTNMT ngày 19/5/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất;

- Thông tư số 28/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường quy định về thống kê, kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụngđất;

- Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT ngày 27/01/2015 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP và

Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ

Các chính sách này đã quy định cụ thể từng lĩnh vực, từng nội dung có liênquan đến đất đai để các cấp, các ngành, các địa phương triển khai thực hiện chothống nhất, tuy nhiên tùy tình hình thực tế mà từng địa phương cụ thể hóa thànhcác nội dung chi tiết để triển khai thực hiện cho phù hợp trên địa bàn của mình

2.1.2-Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Bồi thường là việc hoàn trả lại toàn bộ giá trị tài sản bị thiệt hại cho chủ sởhữu phần tài sản đó Hỗ trợ là việc hoàn trả lại một phần giá trị tài sản bị thiệt hạicho chủ sở hữu phần tài sản đó

Trong công tác giải phóng mặt bằng thì chính sách bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư đảm bảo việc bồi thường đất đai, tài sản trên đất bị thu hồi đúng đối tượng,

đúng chính sách và hơn nữa là đảm bảo ổn định đời sống cho người bị thu hồi đấtbằng những chính sách phù hợp để tạo hướng phát triển nghề nghiệp ổn đinh.

Chính sách bồi thường, hỗ trợ hầu hết được thực hiện việc bồi thường, hỗtrợ khi Nhà nước thu hồi một phần đất, tài sản trên đất của người dân (phần còn lạivẫn có thể tiếp tục sử dụng), cùng với đó là một số chính sách hỗ trợ khác để đảmbảo lợi ích cho người bị thu hồi đất Mặt khác chính sách tái định cư đa phần đượcthực hiện khi Nhà nước thu hồi toàn bộ phần đất và nhà cửa, tài sản trên đất (hoặcnếu còn lại thì không thể tiếp tục sử dụng được) Cùng với chính sách tái định cư làcác chính sách hỗ trợ để phát triển nghề nghiệp, ổn định đời sống cho người bị thuhồi đất phải di chuyển chỗ ở

Nói cách khác tái định cư là quá trình bồi thường các thiệt hại về đất và tàisản trên đất, chi phí di chuyển, ổn định và khôi phục đời sống cho người bị thu hồiđất Ngoài ra tái định cư còn bao gồm hàng loạt các chính sách hỗ trợ cho người bịtác động do việc thực hiện các dự án đầu tư gây ra nhằm khôi phục và cải thiệnmức sống

Việc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đã được nêu rõ trong Luật Đất đainăm 2013, đó là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất bị thu hồi để ổn định đờisống và phát triển

Chính sách thu hồi đất của nước ta được thể hiện ở Nghị định số47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định quy định cụ thể các trường hợp vàcách tính bồi thường cho chi phí đầu tư vào đất đai; bồi thường, hỗ trợ thu hồi đấtnông nghiệp; bồi thường thu hồi đất ở; bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xâydựng khác…

Trên cơ sở Luật đất đai năm 2003, năm 2013 và Nghị định số

47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khiNhà nước thu hồi đất Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành Thông tư số37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất Thông tư quy định rõ một số nội dung trong

7

việc: Xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại, xác định diện tích đất để tính mức hỗtrợ, hay là việc tính toán diện tích tái định cư Tất cả đều được quy định chi tiết và

cụ thể nhằm đảm bảo thực hiện thống nhất và đảm bảo quyền lợi cho người dânkhi bị thu hồi đất

Bên cạnh những quy định chung của Nhà nước thì riêng trên địa bàn tỉnhKiên Giang, UBND tỉnh cũng ban hành nhiều văn bản nhằm cụ thể hóa các nộidung có liên quan đến việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đấttrên địa bàn tỉnh Kiên Giang, đó là:

- Quyết định số 31/2009/QĐ-UBND ngày 21/12/2009 của UBND tỉnh KiênGiang về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Kiên Giang;

- Quyết định số 16/2012/QĐ-UBND ngày 06/4/2012 của UBND tỉnh KiênGiang về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nướcthu hồi đất trên địa bàn tỉnh Kiên Giang;

- Quyết định số 28/2013/QĐ-UBND ngày 30/10/2013 của UBND tỉnh KiênGiang về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định về bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Kiên Giang ban hành kèm theoQuyết định số 16/2012/QĐ-UBND ngày 06/4/2012 của UBND tỉnh Kiên

Giang;

- Quyết định số 22/2015/QĐ-UBND ngày 17/6/2015 của UBND tỉnh KiênGiang ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồiđất trên địa bàn tỉnh Kiên Giang;

- Kế hoạch số 59/KH-UBND ngày 03/7/2013 của UBND tỉnh Kiên Giang

về hỗ trợ giải quyết việc làm và đào tạo nghề cho người lao động bị thu hồi đất nôngnghiệp theo Quyết định số 52/QĐ-TTg ngày 16/11/2012 của Thủ tướng

Chính phủ trên địa bàn tỉnh Kiên Giang

Nội dung các văn bản nêu trên đã thể hiện rõ cách tính toán, cũng như xác định chi phí để bồi thường về đất, thiệt hại về tài sản, các chính sách hỗ trợ, tái

định cư, đào tạo nghề, chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ gia đình bị thu hồi đất.Song song với các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thuhồi đất, thì hàng năm UBND tỉnh Kiên Giang đều rà soát và ban hành quy địnhbảng giá đất đối với các loại đất trên địa bàn tỉnh; các danh mục dự án cần thu hồiđất; dự án chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp, đất rừng trên địa bàn tỉnhKiên Giang;… nhằm đảm bảo thực hiện đồng bộ, thống nhất và theo quy hoạch, kếhoạch đã xây dựng.

2.2-Cách thức đo lường

Đời sống kinh tế là một khái niệm rộng bao gồm một nhóm các nguồn lực

tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa mà các cá nhân, hộ gia đình, hoặc xã hội sởhữu để có thể tạo ra thu nhập hoặc có thể được sử dụng, trao đổi để đáp ứng nhucầu của họ Là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng con người có được kết hợpvới những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống cũng như đểđạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ

Khi tiếp cận đời sống kinh tế của người dân, chúng ta không chỉ miêu tả,phân tích các khía cạnh kinh tế - xã hội, mà cần phải phân tích khung sinh kế.Khung phân tích sinh kế của Bô ̣Phát triển Quốc tế Anh (Department ForInternational Development- DFID) nhấn mạnh tầm quan trọng của các tài sản sinhkế: vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính Các tàisản này kết hợp trong nhiều cách khác nhau để tạo ra những kết quả sinh kế tíchcực

-Vốn con người bao gồm các kỹ năng, kiến thức, khả năng lao động và sứckhỏe Các yếu tố này kết hợp với nhau, quyết định chiến lược sinh kế và khả năngđạt được mục tiêu sinh kế của hộ gia đình

-Vốn xã hội là tất cả nguồn lực xã hội mà có thể giúp con người kiếm sốngđược Như vậy, vốn xã hội có thể hiểu là: mạng lưới mối quan hệ mà con người cóthể làm tăng sự tin cậy lẫn nhau, cơ hội việc làm hay sự biết đến các cơ quan, tổchức một cách rộng rãi hơn Việc tham gia các tổ chức xã hội nghề nghiệp và có

9

mối quan hệ rộng giúp các cá nhân dễ dàng tiếp nhận thông tin mới, tăng độ tin cậy

và hiểu biết lẫn nhau cũng như giảm chi phí giao dịch

-Vốn tự nhiên là chỉ các nguồn lực tự nhiên sẵn có mà con người có thểkhai thác và sử dụng nó Có một sự khác biệt lớn trong các nguồn lực tạo nênnguồn vốn tự nhiên, từ hàng hóa công cộng vô hình như không khí và đa dạng sinhhọc đến các tài sản có thể sử dụng trực tiếp cho sản xuất như cây cối, đất đai, sông,suối, ao hồ… Ở các nước đang phát triển, nông nghiệp là nghề chính cho những

hộ nông dân nghèo Vì vậy, nếu không có hoặc có đất nông nghiệp sẽ có ảnhhưởng rất lớn đến cuộc sống của các hộ gia đình sống bằng nghề nông

-Vốn vật chất bao gồm tài sản mà con người tạo ra như sự sẵn có của cơ sở

hạ tầng, chẳng hạn như mạng lưới đường bộ, điện, trạm xá và bệnh viện, trườnghọc, điện, và thị trường

-Vốn tài chính tức là nguồn tiền mà hộ gia đình có thể dùng để tạo ra thunhập cho gia đình của họ Nguồn vốn có thể có từ việc hộ gia đình đã tích lũy quanhiều năm dưới dạng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, trái phiếu, cổ phiếu hoặc bằngvàng Vốn tài chính có thể cũng là dòng tiền thu nhập đều đặn trong tương lai nhưtrợ cấp của Chính phủ, người thân cho, tặng…

Hình 1: Khung đời sống kinh tế của người dân

Đất đai

Nguồn nước Nguồn lực

tự nhiên

Vật nuôi

Cây trồng

Nguồn lực Nguồn lực

Hỗ trợ bên vật chất tài chính

ngoài

Tiết kiệm

Nhà ở Phương tiện Phương Thông tin

Thu nhập sản xuất tiện đi lại

Nguồn: Dựa trên khung sinh kế bền vững (DFDI, 2003)

2.3- Khảo lược một số nghiên cứu liên quan

Việc nghiên cứu đời sống kinh tế của người dân sau khi thực hiện chủ

trương thu hồi đất để triển khai quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là

vấn đề mới, chưa có nghiên cứu nào về vấn đề này Tuy nhiên, qua tham khảo một

số nghiên cứu ở các địa phương khác, thể hiện rõ việc thu hồi đất có ảnh hưởng lớn

đến đời sống kinh tế của người dân, cụ thể:

Theo nghiên cứu của tác giả Đường Vinh Sường (2012), làm thế nào để

nông dân thuộc diện thu hồi đất ổn định đời sống, vươn lên làm giàu? cho thấy quátrình thu hồi đất, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách cụthể đối với người nông dân như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạochuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư Tuy nhiên, trên thực tế có tới 67% số lao

động nông nghiệp vẫn đang giữ nguyên nghề cũ sau khi bị thu hồi đất, 13% chuyểnsang nghề mới và có tới 25% đến 30% số lao động không có việc làm hoặc có việclàm không ổn định Thực trạng này dẫn đến kết quả là 53% số hộ nông dân bị thuhồi đất có thu nhập giảm so với trước kia, chỉ có 13% số hộ có thu nhập khá hơntrước Trung bình mỗi hộ bị thu hồi đất có 1,5 lao động rơi vào tình trạng không cóviệc làm và mỗi héc-ta đất bị thu hồi sẽ làm mất việc của 13 lao động Trong nhómlao động bị thu hồi đất chỉ có khoảng 27% đã tốt nghiệp phổ thông, 14% được đàotạo nghề ngắn hạn Đặc biệt là, số lao động đã quá tuổi tuyển dụng (trên 35 tuổi)chiếm rất đông và hầu như không có cơ hội tìm được việc làm Ngoài ra, một bộphận không nhỏ nông dân vẫn còn trông chờ, ỷ lại vào chính sách bồi thường màchưa cố gắng vượt khó khăn tự tìm kiếm việc làm.

Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Bảo và Nguyễn Minh Tuấn(2013) sự thay đổi thu nhập của người dân bị thu hồi đất ở Khu công nghiệp GiangĐiền huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai, trên cơ sở khảo sát 109 hộ dân bị thu hồiđất, qua phân tích thống kê mô tả và so sánh các yếu tố ảnh hưởng thay đổi thunhập trong nhóm tài sản sinh kế theo khung sinh kế bền vững DFID, tác giả chothấy quyết định đầu tư sản xuất kinh doanh sẽ làm tăng thu nhập của hộ; diện tíchđất thu hồi càng lớn cũng sẽ làm tăng thu nhập của hộ, nhưng khi diện tích quá lớn

sẽ làm giảm thu nhập do khi nhận tiền bồi thường họ ít có kỹ năng quản lý tiền,trình độ học vấn cũng góp phần tăng thu nhập, tỷ lệ phụ thuộc làm giảm thu nhậpcủa hộ

Trên cơ sở tiếp cận khung sinh kế bền vững DFID, tác giả Bùi Văn Tuấn(2015) đã đánh giá thực trạng và giải pháp đảm bảo sinh kế bền vững cho cộngđồng dân cư ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa, xác định những nhân tốthuận lợi và cản trở hộ gia đình tiếp cận các nguồn lực phát triển sinh kế để đưa ranhững giải pháp nâng cao và đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cưdưới tác động của quá trình đô thị hóa trong bối cảnh phát triển và hội nhập

Nghiên cứu cho thấy nguồn lực tác động đến thực trạng sinh kế của cộngđồng dân cư quận Bắc Từ Liêm làm cho hầu hết các hộ gia đình phải chuyển đổi

12

nghề nghiệp từ nông nghiệp sang công nghiệp chế biến và dịch vụ, thương mại,đặc biệt sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp Lý do chủ yếu khiến các hộ gia đìnhchuyển nghề là không còn đất canh tác, nhu cầu về ngành dịch vụ tăng, đa dạnghóa ngành nghề để tăng thu nhập, các hộ gia đình không muốn tiếp tục sản xuấtnông nghiệp Đánh giá về đời sống kinh tế của hộ gia đình, đa số người dân chorằng điều kiện, chất lượng cuộc sống của họ được cải thiện từng ngày Cộng đồngdân cư quận Bắc Từ Liêm đã có những thay đổi nhanh về nguồn vốn vật chất vànguồn vốn nhân lực Tuy nhiên, sinh kế của người dân nơi đây trong quá trình đôthị hóa tuy có chuyển biến tích cực, song còn thiếu bền vững Để đảm bảo sinh kếbền vững cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và nhân dân để khắcphục những điểm yếu, nâng cao sinh kế của người dân; có chính sách hỗ trợ nguồnvốn sản xuất; ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật; nâng cao chất lượng nguồn nhânlực; đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật; đa dạng hóa ngànhnghề và nguồn thu nhập.

Nghiên cứu về kết quả sinh kế của người dân sau thu hồi đất thuộc dự áncầu và tuyến tránh Chợ Lách, Bến Tre của Phạm Anh Linh (2015), đã kết luận:Thu hồi đất có tác động tích cực lẫn tiêu cực đến đời sống người dân Ở khía cạnhtích cực thì việc bồi thường, hỗ trợ là cơ hội để người dân có được nhà ở khangtrang hơn, có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ xã hội, giao lưu mua bán khi hạtầng cơ sở thuận lợi Khía cạnh tiêu cực là hành vi chi tiêu cho trang thiết bị, tàisản của nhóm hộ thu hồi đất tăng nhiều, đây là những khoản chi tiêu không sinhlợi; các hộ bị thu hồi đất càng nhiều thì nguồn thu nhập cũng giảm nhiều, kéo theochi tiêu giảm, cho thấy sinh kế hộ thay đổi theo chiều hướng xấu

Nghiên cứu về tác động của việc thu hồi đất vùng nông thôn đến thu nhậpngười dân huyện Vĩnh Thạnh - thành phố Cần Thơ: trường hợp dự án khu dân cưvượt lũ Thạnh Mỹ, của tác giả Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016), bằngphương pháp sai biệt kép đã mô tả và lượng hoá những thay đổi trong sinh kế củangười dân sau thu hồi đất dựa trên khung phân tích sinh kế của DFID Bằng dữ liệu

sơ cấp và dữ liệu thứ cấp của 112 hộ gia đình (59 hộ dân bị thu hồi đất, 53 hộ dân

không bị thu hồi đất cư trú lân cận) tác giả đã lập bảng so sánh cho thấy không có

sự khác biệt giữa các tài sản sinh kế ngoại trừ học vấn chủ hộ, tổng diện tích đất và

tỉ lệ tham gia tôn giáo thì sự khác biệt có ý nghĩa thống kê; mức độ phân tán củadiện tích đất bị thu hồi rất lớn, có nghĩa là có hộ bị thu hồi rất nhiều và cũng có hộ

bị thu hồi rất ít, và việc sử dụng tiền bồi thường để chi tiêu tiêu dùng là chính, rất ít

hộ sử dụng tiền đền bù có hiệu quả; có một tỷ lệ không nhỏ hộ gia đình làm thuênông nghiệp hoặc tham gia các hoạt động phi nông nghiệp là chính, khoảng 60%

số hộ gia đình có diện tích đất dùng để trồng trọt hoặc chăn nuôi; hộ có ít đấtthường có nguồn thu chính từ việc làm thuê, hộ có nhiều đất có nguồn thu chính từsản xuất nông nghiệp, hộ kinh doanh và làm công chức không có sự khác biệt lớn

ở diện tích đất; nông hộ càng đa dạng hóa ngành nghề thu nhập thì thu nhập có xuhướng tăng; có 45,8% hộ gia đình nhóm bị thu hồi đất vẫn là làm thuê cho các hộ giađình khác, không có sự dịch chuyển việc làm từ nông nghiệp, làm thuê đến làm việctrong khu vực nhà máy, xí nghiệp hoặc tự kinh doanh

Nghiên cứu này đã có minh chứng định lượng là việc Nhà nước thu hồi đất

ở khu vực nông thôn, trường hợp dự án khu dân cư vượt lũ Thạnh Mỹ, huyện VĩnhThạnh không có ảnh hưởng đến thu nhập của người dân Nguyên nhân chính là dự ánthu hồi đất với quy mô nhỏ, không gây ra tác động bất lợi cho người bị thu hồi đấtđối với hộ sản xuất nông nghiệp, trên tổng thể nguồn thu nhập hoặc chi tiêu khôngthay đổi

Nghiên cứu của tác giả Lưu Phi Hổ (2016), sử dụng khung phân tích sinh

kế bền vững để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập và sự chuyển đổinghề nghiệp cho các hộ dân tái định cư sau khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng

Dự án Đường Xuân Diệu, thành phố Quy Nhơn Tác giả đã tiến hành nghiên cứutrên 72 hộ gia đình và phân ra 04 nhóm hộ để khảo sát, kết quả cho thấy: sau táiđịnh cư, đa số các hộ gia đình có chỗ ở tương đối ổn định, thu nhập của họ đượccải thiện hơn qua từng năm, nhưng nhìn chung mức thu nhập còn thấp hơn so vớikhu vực thành thị

14

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng còn nhiều bất cập trong công tácthu hồi đất và bố trí tái định cư, trong đó đáng chú ý là chính sách đào tạo nghề chongư dân có điều kiện muốn chuyển đổi nghề nghiệp là chưa có; người dân ở đây đa

số theo nghề biển từ đời này qua đời khác, nên họ không quan tâm nâng cao trình

độ học vấn cho con em trong gia đình; sự thiếu hụt về kinh phí nhà nước và hạnhẹp về quỹ đất bố trí tái định cư nên chính quyền địa phương chưa đầu tư xây dựngđược ngôi chợ mới trong khu vực để đảm bảo thuận lợi cho người dân; việc tiếpcận vốn vay của một số hộ gia đình còn hạn chế, từ đó làm cho họ không đủ vốn

mở rộng sản xuất hay buôn bán Với những phân tích về ưu, nhược điểm nêu trên,tác giả đã đưa ra kết luận là: sau tái định cư cuộc sống người dân tuy có ổn định vềchỗ ở, nhưng còn bấp bênh về nghề nghiệp, nhiều gia đình gặp khó khăn khi tìmviệc làm mới và có nguy cơ rơi vào nghèo đói Từ kết quả phân tích, tác giả đã đềxuất với chính quyền 05 nhóm giải pháp nhằm giúp cho cuộc sống của người dânkhu vực này không những có chỗ ở ổn định, mà còn đảm bảo về sinh kế bền vữngtrong tương lai

Nghiên cứu về đánh giá thực trạng sinh kế của hộ gia đình bị thu hồi đấtcho dự án khu công nghiệp Thạnh Lộc, tỉnh Kiên Giang của Võ Hoàng NguyênThảo (2016), tác giả đi sâu nghiên cứu trên cơ sở sử dụng khung sinh kế bền vững,

để phân tích, đánh giá và tìm hiểu rõ thực trạng đời sống kinh tế - xã hội của các hộgia đình sau khi bị thi hồi đất

Từ kết quả phân tích cho thấy có sự thay đổi lớn về tài sản sinh kế của đa

số các các hộ gia đình, đời sống của họ ngày càng thay đổi theo hướng cải thiện tốthơn so với trước khi bị thu hồi đất Vấn đề quan trọng là chính sách bồi thường,giải phóng mặt bằng đã được triển khai thực hiện khá tốt, kịp thời và đầy đủ, từ đógóp phần cải thiện được đời sống của các hộ gia đình có đất bị thu hồi Tuy nhiên,bên cạnh đó cũng còn một số hộ gia đình gặp khó khăn sau khi bị thu hồi đất, đaphần các hộ này thuộc diện không có sở hữu đất đai mà chỉ ở tạm trên đất ngườikhác, hoặc sở hữu diện tích đất ít, nên sau khi bị thu hồi, chỉ nhận được phần hỗ trợ

từ chính sách hỗ trợ bồi thường của Nhà nước; dự án không có quy hoạch khu tái

định cư kèm theo, chính vì vậy đời sống kinh tế của các hộ gia đình này là rất khókhăn sau khi bị thu hồi đất Việc tìm kiếm việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp đốivới các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất cũng tương đối khó khăn, do trình độ vănhóa còn hạn chế.

Qua tham khảo 07 nghiên cứu thực nghiệm nêu trên, cho thấy còn có nhiều

ý kiến khác nhau về đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái định cư, tại những

dự án, những địa phương khác nhau thì cho ra kết quả khác nhau Bên cạnh đó, tácgiả đã kế thừa được phương pháp lựa chọn mẫu nghiên cứu, cũng như việc thu thậpthông tin trên cơ sở phỏng vấn các hộ gia đình, các chuyên gia theo từng bước, đểthông qua đó tiếp cận và nắm rõ các thông tin phục vụ cho thiết kế phiếu điều tra.Ngoài ra, tác giả nhận thấy việc thực hiện phương pháp nghiên cứu theo

cách áp dụng phương pháp định tính, trong đó: Kết hợp giữa phỏng vấn trực tiếp,khảo sát số liệu, để tiến hành thống kê mô tả và so sánh giữa các mốc thời điểmtrước và sau thu hồi đất là rất phù hợp và sâu sát với mục tiêu nghiên cứu của luậnvăn

16

CHƯƠNG III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1-Thông tin dữ liệu nghiên cứu

3.1.1- Thông tin dữ liệu thứ cấp

Thông tin thứ cấp là những thông tin có sẵn được thu thập từ các nguồnsách báo, internet, các báo cáo tổng kết của các cơ quan, ban ngành có liên quantrên địa bàn Huyện Phú Quốc Các văn bản của Nhà nước về chính sách bồithường thu hồi đất, báo cáo của các cơ quan liên quan đến công tác bồi thường giảiphóng mặt bằng xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc

Thu thập các báo cáo về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, số liệu, tài liệu

về hiện trạng sử dụng đất, các quyết định thu hồi đất của tỉnh đối với khu vực Cảnghàng không quốc tế Phú Quốc

Thu thập những văn bản chung của Nhà nước về chính sách bồi thường, hỗtrợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đặc biệt là đi sâu tìm hiểu chính sách giảitỏa, đền bù, tái định cư, bố trí việc làm hoặc hỗ trợ đào tạo nghề và các chính sách

hỗ trợ khác của tỉnh Kiên Giang trong thực hiện việc thu hồi đất để quy hoạch xâydựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc

Thu thập thông tin từ những công trình nghiên cứu đã được công bố, nhữngbáo cáo, bài báo, tài liệu hội thảo, thu thập thông tin từ Internet, v.v để có số liệu

về tình hình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đời sống kinh tế của người dân

3.1.2- Thông tin dữ liệu sơ cấp

Thu thập dữ liệu sơ cấp được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Phỏng vấn chuyên gia (cán bộ tham gia giải phóng mặt bằng, cán

bộ địa phương) ghi nhận những thông tin và đánh giá các thông tin, rút ra nhữngnhận định có tính phổ biến

Bước 2: Phỏng vấn cá nhân đại diện cho hộ gia đình bị thu hồi đất để tìm

hiểu về những thay đổi sinh kế, việc làm, thuận lợi, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của

hộ sau khi bị thu hồi đất

Bước 3: Biên soạn phiếu điều tra bao gồm thông tin chung về hộ như tên

chủ hộ, địa chỉ, số nhân khẩu, lao động, diện tích đất đai, vốn và tài sản của hộ.Nguồn thu từ sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, đánh băt thuỷsản), thu từ ngành nghề, dịch vụ Các khoản chi, chi cho sản xuất nông nghiệp, chiphục vụ đời sống, chi cho giáo dục, văn hoá, xã hội, chữa bệnh Cảm nhận về sựthay đổi cơ sở hạ tầng, thay đổi đời sống kinh tế khi có Cảng hàng không quốc tếPhú Quốc, khoản tiền đền bù và cách lựa chọn sử dụng tiền đền bù của hộ, quan hệcủa hộ với các đoàn thể, v.v

Bước 4: Phỏng vấn trực tiếp các hộ dân bị thu hồi đất dựa trên phiếu điều

tra đã được chuẩn bị sẵn để nắm được các thông tin sâu về sinh kế, việc làm, thuậnlợi và khó khăn, nhu cầu hỗ trợ

3.1.3 Chọn mẫu nghiên cứu

Do các hộ bị thu hồi đất thuộc dự án Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc

đã được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở nhiều nơi khác nhau, nên việc điều tratheo phương pháp chọn mẫu xác suất là rất khó khăn, vì rất khó tìm đúng đối tượng

để phỏng vấn hoặc nếu có tìm được thì có nhiều khả năng họ không hợp tác đối vớiviệc phỏng vấn Chính vì vậy, tác giả quyết định chọn mẫu theo phương phápthuận tiện để thực hiện nghiên cứu này Các hộ được phỏng vấn sẽ được chọn ra từdanh sách các hộ bị thu hồi đất tại dự án Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc Quy

mô mẫu được chọn bao gồm 10 chuyên gia về lĩnh vực thu hồi đất, do đội ngũchuyên gia của huyện có giới hạn nên để thuận tiện cho việc phỏng vấn, tác giả đã

chọn số lượng nêu trên; phỏng vấn 56 hộ gia đình (chiếm 8,6% số lượng hộ bị thu

hồi) cho khảo sát định lượng, trong đó có 26 hộ phải tái định cư; 15 cá nhân đại

diện cho 15 hộ gia đình cho phỏng vấn định tính, trong đó có phân theo tỷ lệ hộtheo các tiêu chí sinh kế

18

3.2- Phương pháp phân tích dữ liệu

Từ những thông tin, số liệu thu thập từ bảng câu hỏi các hộ gia đình, tác giả

sử dụng các phương pháp sau để phân tích:

Phương pháp thống kê mô tả: vận dụng phương pháp này để mô tả tổng

quát thực trạng đời sống kinh tế - xã hội của các hộ gia đình thông qua 5 loại tàisản sinh kế

Phương pháp thống kê so sánh: sau khi mô tả lại thực trạng đời sống kinh

tế của các hộ gia đình tại thời điểm hiện tại, tác giả tiến hành so sánh với nămtrước khi giải tỏa thu hồi đất, để thông qua đó phân tích và đánh giá được nhữngthuận lợi cũng như khó khăn của các hộ gia đình sau khi thực hiện dự án Cảnghàng không quốc tế Phú Quốc Chủ yếu là sử dụng phần mềm Stata để thực hiệnnhằm phân tích tần số và tần suất của từng biến, lập biểu đồ mô tả cho từng biến

Phương pháp phân tích định tính: chủ yếu là phân tích những thuận lợi,

khó khăn khi triển khai các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của nhànước đối với những hộ gia đình bị thu hồi đất

CHƯƠNG IV KẾT QUẢ THẢO LUẬN 4.1-Giới thiệu khu vực nghiên cứu

Xã Dương Tơ là một trong 10 đơn vị hành chính thuộc huyện Phú Quốc,phía Đông giáp biển và một phần xã Hàm Ninh, phía Tây giáp biển, phía Nam giápthị trấn An Thới, phía Bắc giáp thị trấn Dương Đông và xã Cửa Dương Diện tích

tự nhiên của xã là 8.177,86 ha, trong đó: đất rừng chiếm 2.755,19 ha; đất phi nôngnghiệp chiếm 2.566 ha còn lại là đất sản xuất nông nghiệp Xã có 130 đảng viênsinh hoạt ở 12 chi bộ; địa bàn xã phân thành 06 ấp với 40 Tổ nhân dân tự quản;dân số 2.301 hộ với 8.853 nhân khẩu, trong đó: dân tộc Kinh chiếm tỷ lệ 90,5%,dân tộc Hoa chiếm 7,2%, dân tộc Khơmer chiếm 2,3% Nhân dân trong xã phầnlớn sống bằng nghề sản xuất nông nghiệp, dịch vụ du lịch, nuôi trồng- khai thácthuỷ sản và mua bán nhỏ (UBND xã Dương Tơ, 2017)

Cảng hàng không quốc tế nằm trên địa bàn xã Dương Tơ, huyện Phú Quốctỉnh Kiên Giang Là một trong những dự án lớn mang tầm chiến lược phát triểnđảo Phú Quốc theo định hướng của Chính phủ, đây là dự án sân bay quốc tế đầutiên được triển khai tại Việt Nam theo hình thức đầu tư bằng 100% nguồn vốndoanh nghiệp, với tổng diện tích 905ha (trong đó 898,6ha đất dân), tổng vốn đầu tư16.200 tỷ đồng, đạt cấp 4E theo tiêu chuẩn của Tổ chức hàng không dân dụng thếgiới (ICAO), sẵn sàng đón nhận các chuyến bay trực tiếp của các hãng hàng khôngtrong nước và quốc tế, có khả năng tiếp nhận tàu bay hiện đại như B777, B747-400

và A320/A321, công xuất phục vụ 2,65 triệu lượt khách/năm (Tổng công ty cảnghàng không Việt Nam, 2015)

Phát biểu tại lễ khánh thành, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng chobiết, Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc là công trình hiện đại, là niềm vui vàniềm tự hào của cả nước; là động lực rất quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế -

xã hội của đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang nói riêng và cả vùng đồng bằng sôngCửu Long nói chung; tăng cường khả năng phòng thủ và bảo vệ cho khu vực phíaNam và cả đất nước Đồng thời, là động lực quan trọng thúc đẩy Phú Quốc mau

20

chóng trở thành đặc khu kinh tế - hành chính, trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng, giaothương quốc gia và quốc tế, trung tâm tài chính, ngân hàng tầm cỡ khu vực và làđầu mối quan trọng về giao thông vận tải nội vùng và giao lưu quốc tế

Hình 2: Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc

Nguồn:

phuquocairport.vn

Tình hình thu hồi đất xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc: Ngày04/12/2007, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang ban hành Quyết định số2479/QĐ-UBND về việc phê duyệt phương án bồi thường thiệt hại về đất đai, hoamàu, vật kiến trúc và hỗ trợ để giải tỏa, giải phóng mặt bằng khu vực quy hoạchxây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc tại xã Dương Tơ, huyện Phú Quốc,tỉnh Kiên Giang, cụ thể như sau:

Bảng 4.1- Tình hình thu hồi đất xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc

1 hộ, trong đó:

Nguồn: UBND huyện Phú Quốc

Việc triển khai thu hồi đất từ khâu khảo sát, lập phương án cho đến thu hồiđất và bàn giao mặt bằng để triển khai dự án đầu tư Cảng hàng không quốc tế PhúQuốc được tiến hàng khá thuận lợi, được sự đồng thuận của đại bộ phận nhân dântrong huyện Chính quyền các cấp đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan báo đài và các

tổ chức đoàn thể tại điạ phương tuyên truyền, quán triệt chủ trương của Trungương, của tỉnh về sự cần thiết phải xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc,đồng thời tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức pháp luật của người dân trongviệc thực thi các quy định về bồi thường và giải phóng mặt bằng, qua đó nhậnđược sự hưởng ứng tích cực của người dân thuộc khu vực bị giải tỏa, đã góp phầntạo điều kiện thuận lợi trong việc chi trả bồi thường và thu hồi đất để triển khai dự

án đúng tiến độ Tuy nhiên, vẫn còn 118 hộ (chiếm 18,12% tổng số hộ) gửi đơnkhiếu nại, chủ yếu khiếu nại về mức giá bồi thường hỗ trợ thấp không đảm bảo chongười dân ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất cho dự án nói trên (UBNDhuyện Phú Quốc, 2009)

Từ số liệu bảng 4.1 cho thấy, bình quân 1 hộ bị thu hồi đất sản xuất nôngnghiệp là 13.803,38m2, trong đó: Hộ bị mất đất nhiều nhất lên đến 372.856m2, mấthết 100% diện tích đất sản xuất nông nghiệp và hộ bị mất đất ít nhất là 26,7m2, tỷ

lệ mất đất là 0,64% đất sản xuất nông nghiệp của hộ Việc mất hết 100% đất sản

22

xuất nông nghiệp đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của các hộ gia đìnhchuyên sống bằng nghề nông Tuy nhiên, bù lại việc bị mất đất thì các hộ gia đình

sẽ được bồi thường các khoản thiệt hại về đất, về hoa màu hoặc vật kiến trúc bằng

số tiền tương ứng với tài sản bị thu hồi, cộng với các khoảng hỗ trợ di dời hoặc trợcấp ổn định đời sống Số tiền bồi thường cao nhất có thể lên đến trên 4,3 tỷ đồng1

Hình 3: Biểu đồ tỷ lệ kết quả bồi thường, hỗ trợ

Nguồn: UBND huyện Phú quốc

Việc chi trả bồi thường thực hiện theo phương án được duyệt và các hộ giađình sẽ được nhận ngay 1 lần số tiền bồi thường theo phương án Với số tiền khálớn như vậy thì liệu các hộ gia đình sẽ sinh sống ra sao? Chiến lược sinh kế của họ

sẽ như thế nào? Họ có tiếp tục sinh sống bằng nghề cũ hay chuyển sang nghềnghiệp khác với số tiền bồi thường mà họ đã nhận được?

Theo kết quả phỏng vấn từ UBND huyện và Ban bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư huyện Phú Quốc, từ khi triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặtbằng, chính quyền địa phương đã bố trí khu tái định cư cho các hộ dân đủ điều kiện

mua nền tái định cư Tuy nhiên, do việc bố trí tái định cư cách xa nơi ở cũ (hơn

12km) và không thuận lợi cho việc tiếp cận các công việc mà các hộ gia đình có thể

làm được, bên cạnh đó chính quyền địa phương thiếu sự hỗ trợ, tư vấn cho các hộ

1 Xem phụ lục 4

gia đình này chuyển đổi nghề nên hầu hết các hộ gia đình này sử dụng tiền bồithường để mua đất ở những nơi gần với khu vực họ ở trước khi thu hồi mà không ởtrong các khu tái định cư Từ số liệu điều tra đối với 56 hộ gia đình cho thấy, phầnlớn diện tích đất của hộ gia đình nằm trong khu vực bị giải tỏa, có 32/56 (chiếm57,14%) hộ gia đình bị thu hồi toàn bộ diện tích đất mà họ đang có Do đó, sau khinhận tiền bồi thường giải phóng mặt bằng đa số hộ phải duy chuyển chỗ ở, chuyểnđổi nghề nghiệp nên đời sống kinh tế của hộ gia đình bức đầu còn gặp nhiều khókhăn.

4.2-Đánh giá các nguồn vốn sinh kế của hộ gia đình tại khu vực nghiên cứu

Từ số liệu khảo sát thực tế về đời sống kinh tế - xã hội của các hộ gia đìnhtại khu vực quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, sẽ giúp ta đi sâu tìmhiểu rõ thực trạng đời sống kinh tế các hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất,đồng thời tìm hiểu thêm về việc làm, thu nhập và các khó khăn, thuận lợi của họsau khi bị thu hồi đất Qua đó, sẽ giúp chúng ta xác định rõ mục tiêu mà tác giả đãđặt ra ở chương 1

4.2.1-Nguồn nhân lực

Về giới tính: Theo số liệu khảo sát, thì trong tổng số 56 hộ điều tra, có 32

hộ có chủ hộ gia đình là nam, chiếm 57,14% trong tổng số hộ được điều tra, còn lại

là 24 hộ có chủ hộ gia đình là nữ, chiếm 42,86%2

2 Xem phụ lục 5

24

Hình 4: Thống kê giới tính chủ hộ điều tra

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Về độ tuổi: Qua khảo sát thực tế, thì độ tuổi trung bình của chủ hộ khoảng

53,32 tuổi, chủ hộ có độ tuổi cao nhất là 80 tuổi, chiếm 1,79%, chủ hộ có độ tuổinhỏ nhất là 35 tuổi, chiếm 3,57% Trong đó: Chủ hộ có độ tuổi từ 40-69 tuổi lànhiều nhất, có đến 46 người, chiếm 82,14% trên tổng số hộ điều tra3

Hình 5: Thống kê độ tuổi chủ hộ gia đình khảo sát

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

25

Về trình độ học vấn: Nhìn chung qua điều tra khảo sát thì trình độ học vấn

của các đối tượng không cao, trong đó: Chủ hộ có trình độ học vấn cấp tiểu học là

45 người, chiếm 80,36%, chủ hộ có trình độ cấp THCS là 06 người, chiếm10,71%, chủ hộ có trình độ cấp THPT và ĐH chỉ có 05 người, chiếm 8,93% trêntổng số đối tượng được khảo sát

Bảng 4.2: Thống kê trình độ học vấn của chủ hộ gia đình được khảo sát

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Qua số liệu thống kê cho thấy, phần lớn các chủ hộ trong khu vực khảo sát

có tuổi đời không cao, trung bình khoảng 53,5 tuổi, nhưng trình độ học vấn đa số

là thấp Những hộ có tuổi đời dưới 50 tuổi trình độ học vấn cũng không cao (có 3

người trình độ THPT và ĐH) Điều này sẽ gây khó khăn trong tìm kiếm việc làm

mới một khi họ bị mất đất sản xuất nông nghiệp

Bảng 4.3: Phân tích trình độ học vấn của chủ hộ theo độ tuổi

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Về quy mô hộ gia đình: Trong số 56 hộ gia đình được khảo sát, thì có 01 hộ

có nhân khẩu nhiều nhất là 07 người, chiếm 1,79% và 07 hộ có số nhân khẩu ítnhất là 01 người, chiếm 12,5%, số hộ có số nhân khẩu từ 2-4 người là nhiều nhấttrong số hộ điều tra, chiếm tỷ lệ 75%%, còn lại là hộ gia đình có 05 nhân khẩu,chiếm tỷ lệ 10,71% trong tổng số hộ được điều tra4

Hình 6: Quy mô hộ gia đình

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Lực lượng lao động trong hộ gia đình: Qua điều tra khảo sát thì lực lượng

lao động của các hộ gia đình vào thời điểm trước khi thu hồi đất và sau khi thu hồiđất không có sự biến động và tương đối dồi dào so với quy mô hộ, bình quân 1 hộ

có khoảng 2,07 lao động chính và 1,02 lao động phụ thuộc Tuy nhiên, cũng cónhững hộ gia đình chỉ có lao động chính, không có lao động phụ thuộc, loại này cókhoảng 22 hộ, chiếm 39,28% trên tổng số hộ điều tra Tỷ lệ lao động chính so vớiquy mô hộ là 116/173 người, chiếm 67,5%; tỷ lệ lao động phụ thuộc so với quy mô

hộ là 57/173 người, chiếm 32,95% Trong số người phụ thuộc thì người cao tuổichiếm tỷ lệ thấp khoảng 31,57%, còn lại là đối tượng trẻ trong độ tuổi đi học Điềunày cho thấy nguồn nhân lực của các hộ gia đình khá dồi dào, tuy nhiên để định rachiến lược sinh kế bền vững cho tương lai là vấn đề không dễ dàng, bởi vì đa số

4 Xem phụ lục 8

27

các hộ dân trong khu vực nghiên cứu đều là những hộ bị thu hồi phần lớn đất nôngnghiệp và điều khó khăn là tìm kiếm nghề nghiệp mới hoặc nơi ở mới cho phù hợpvới điều kiện của từng hộ gia đình.

Bảng 4.4: Thống kê tỷ lệ lao động trong hộ

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Bảng 4.5: Thống kê nhóm lao động trong hộ gia đình Diễn giải Tần số (hộ) Tỷ lệ (%) Tích lũy (%)

Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra

Về tình hình sức khỏe của các hộ gia đình: Một trong các yếu tố để đánh

giá nguồn vốn con người là tình trạng sức khỏe của các thành viên trong hộ giađình, nếu các thành viên đều có sức khỏe tốt thì việc đầu tư cho một chiến lược