Bác Hồ của chúng ta đã từng nói: “ Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó. Có tài mà không có đức là người vô dụng”. Trong bất kì một xã hội nào, một giai đoạn lịch sử nào thì đạo đức luôn luôn giữ một vai trò quan trọng. Trong những năm qua cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Đảng ta đề ra đã diễn ra trong khắp cả nước. Trên địa bàn thành phố Hà Nội , để thực hiện kế hoạch 55KHTU ngày 04032008 của BCĐ thành phố về cuộc vận động và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Để chào mừng đại lễ nghìn năm Thăng Long, Hà Nội thực hiện nhiệm vụ năm 20102011 SGDĐT đã tổ chức cuộc thi chuyên đề “ Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong việc dạy học môn Ngữ văn”.
Trang 1TÍCH HỢP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC
DẠY VÀ HỌC MÔN NGỮ VĂN TRONG TRƯỜNG THPT
I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Bác Hồ của chúng ta đã từng nói: “ Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó Có tài mà không có đức là người vô dụng” Trong bất kì một xã hội nào, một
giai đoạn lịch sử nào thì đạo đức luôn luôn giữ một vai trò quan trọng
Trong những năm qua cuộc vận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạođức Hồ Chí Minh” do Đảng ta đề ra đã diễn ra trong khắp cả nước Trên địa bànthành phố Hà Nội , để thực hiện kế hoạch 55-KH/TU ngày 04/03/2008 của BCĐthành phố về cuộc vận động và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Đểchào mừng đại lễ nghìn năm Thăng Long, Hà Nội thực hiện nhiệm vụ năm 2010-
2011 SGD&ĐT đã tổ chức cuộc thi chuyên đề “ Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong việc dạy học môn Ngữ văn”.
Cuộc vận động đã tác động sâu sắc đến nhận thức của nhiều Đảng viên vàcủa các tầng lớp nhân dân Hơn nữa đối với môi trường giáo dục, việc tích hợp nộidung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào một số bộ môn sẽ góp phần rènluyện phẩm chất đạo đức cho HS và nâng cao chất lượng giáo dục, phát huy đượctính sáng tạo của HS
Nhà văn Mac-xim Goor-ki đã từng nói “ Văn học là nhân học” Môn văn làmột môn khoa học xã hội có vai trò giáo dục nhân cách con người Học văn khôngchỉ học về tri thức mà còn học cách làm người Bởi vậy việc tích hợp giáo dục tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với môn Ngữ văn là rất quan trọng và vô cùng cầnthiết Tuy nhiên việc tích hợp còn gặp nhiều khó khăn, bất cập cho mỗi giáo viên
Đó là những lí để tôi chọn đề tài
2 Mục đích
- Qua đề tài này tôi muốn giúp cho các em HS hiểu được tư tưởng đạo đức HồChí Minh và thấy được tầm quan trọng của việc học tập và làm theo tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh
- Góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng tình cảm cho HS
Trang 2- Tạo niềm say mê hứng thú và phát huy tính tích cực trong việc tự học, tự rènluyện phẩm chất đạo đức ở HS.
- Hướng dẫn cho HS biết cách đưa nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vàobài viết của mình
- Phát huy việc đổi mới phương pháp để phù hợp với xu thế phát triển của thờiđại
- Tuy vậy, làm thế nào để việc tích hợp đạt hiệu quả cao? Vì vậy với đề tài nàytôi cũng muốn chia sẻ với đồng nghiệp một vài kinh nghiệm trong nghề nghiệp
và cũng mong nhận được sự góp ý chân thành của mọi người
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng : HS trường PTTH Mỹ Đức C, cụ thể là một số lớp như : 11A2,11A3, 12A2, 12A5, 12A9
- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong từng phân môn, từng nội dung ở một sốbài tiêu biểu trong chương trình Ngữ văn lớp 10,11,12
4 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu vai trò, nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
- Nghiên cứu về cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
- Nghiên cứu về thực trạng, nguyên nhân, giải pháp
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thống kê
- So sánh
- Thực nghệm
- Nêu ví dụ
Trang 3II NỘI DUNG.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN.
1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.
1.1 Vai trò của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.
- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh góp phần làm nên những giá trị mới về vănhóa, đạo đức của dân tộc việt Nam
- Góp phần hoàn thiện nhân cách cho con người, nhất là việc giáo dục đạo đứccho thế hệ trẻ qua một số môn học trong trường PT, trong đó có môn Ngữ văn
- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh sẽ trở thành kim chỉ nam cho hành động củathế hệ thanh niên
1.2 Nguồn gốc tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh không phải tự nhiên mà có được Tư tưởngđạo đức của Người trước hết được bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dântộc : Đó là lòng yêu nước, tình yêu thương con người, lòng nhân ái bao dung, vịtha và tinh thần đoàn kết…
- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kế thừa và tiếp thu những tinh hoa vănhóa nhân loại của phương Đông và phương Tây Những kiến thức mà Người đãtiếp thu được đều được soi rọi dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mac- Lê Nin vớimột phương pháp luận khoa học đúng đắn- phương pháp biện chứng duy vật ,
để từ đó Người xây dựng những chuẩn mực đạo đức mới trên cơ sở chuẩn mựcđạo đức truyền thống của dân tộc
- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh còn được hình thành từ hoạt động thực tiễn, từquá trình tự rèn luyện phấn đấu không ngừng nghỉ của một bậc đại nhân, đại trí,đại dũng
Trang 41.3 Những chuẩn mực đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh
a Trung với nước, Hiếu với dân
- Hồ Chí Minh đã từng nói : Ngày xưa Trung là trung với vua, Hiếu là hiếu vớicha mẹ mình thôi… Ngày nay, nước ta là nước dân chủ cộng hòa …Trung làtrung với tổ quốc , hiếu là hiếu với nhân dân
- Như vậy chữ Trung trong truyền thống là đạo thờ vua Trung là trung với vua,với triều đại phong kiến Hồ Chí Minh đã tiếp thu những mặt tích cực, gạt bỏnhững mặt tiêu cực và bổ sung những nội dung mới của thời đại Chữ Trungtheo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là trung thành với sự nghiệp dựng nước vàgiữ nước, là trung thành với Đảng, với nhân dân
- Chữ Hiếu theo quan niệm của người xưa là phải thương yêu, chăm sóc, phụngdưỡng cha mẹ Theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh chữ Hiếu mang nghĩa rộnghơn Hiếu là phải lo cho dân, đấu tranh vì dân, hết lòng phục vụ nhân dân, phảikính trọng và gần dân
b Lòng yêu thương con người, sống có nghĩa tình
- Tình yêu thương con người nó xuất phát từ trái tim, từ tâm trí của Bác Tìnhyêu thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh được hun đúc, bồidưỡng từ truyền thống gia đình, truyền thống quê hương và truyền thống dântộc
- Bác dành tình yêu thương cho mọi giai cấp, mọi tầng lớp nhất là nhân dân laođộng - những người cùng khổ trong xã hội Tình yêu đó không chỉ bó hẹp trongphạm vi đất nước Việt Nam mà Người còn dành tình yêu thương cho tất cảnhững người lao động nghèo khổ trên thế giới
- Tình yêu thương ở bác còn được thể hiện trong mối quan hệ bạn bè, đồng chí
- Với Bác tình yêu thương còn được thể hiện ở lòng khoan dung độ lượng
- Một điểm nổi bật khác nữa là phải nói đến là tình yêu thương của Bác đã biếnthành hành động, chiến đấu chống lại những thế lực đen tối để đem lại cuộcsống hòa bình, hạnh phúc, ấm no cho nhân dân
Trang 5c Cần, Kiệm, Liêm , Chính, Chí công vô tư
Nói về tầm quan trọng của những đức tính trên, Hồ Chí Minh đã mượnnhững hiện tượng thiên nhiên để so sánh:
Trời có bốn mùa : Xuân, hạ, thu ,đôngĐất có bốn phương: Đông, tây, nam, bắcNgười có bốn đức:Cần, kiệm, Liêm, ChínhThiếu một mùa thì không thành trời
Thiếu một phương thì không thành đấtThiếu một đức thì không thành người
Vì vậy việc giáo dục đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư cho
HS là vô cùng cần thiết
- Chữ Cần: theo Bác là siêng năng, chăm chỉ, dẻo dai
- Chữ Kiệm: trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là không xa xả, hoang phí.Phải tiết kiệm sức lao động, thời gian, tiền của dân, của nước Với Bác Cần màkhông Kiệm thì làm chừng nào xào chừng ấy, Kiệm mà không cần thì khôngphát triển được Như vậy Cần phải đi đôi vợi Kiệm
- Chữ Liêm : nghĩa là trong sạch, không tham lam
- Chữ Chính: Là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn Để thực hiện tốt chữ ChínhBác yêu cầu mỗi cá nhân phải tự mình Chính trước, có vậy mới giúp đực ngườikhác Chính được
- Chí công vô tư : Phải đem lòng Chí công vô tư mà đối với người khác, Khi làmviệc gì cũng phải nghĩ đến lợi ích của tập thể lên trên hết, phải công tâm chínhtrực khi làm việc, không vì lợi ích cá nhân mà bỏ qua lợi ích tập thể
d Tinh thần Quốc tế trong sáng.
- Ngay từ khi bắt đầu làm cách mạng, Hồ chí Minh luôn chủ trương cần phảiđonà kết với nhân thế giới, đặc biệt là đoàn kết Quốc tế vô sản
- Đoàn kết với những dân tộc bị áp bức, với nhân dân các nước trong cuộc đấutranh chống lại chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân
Trang 62 Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong việc dạy và học văn trong trường THPT
2.1 Khái niệm và tính chất
* Khái niệm
- Khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợp nhất hay là sự nhấtthể hóa đưa tới đối tượng mới như là một thể thống nhất của các thành phầnmới
- Trong chương trình THPT - Môn Ngữ văn năm 2002 khái niệm được hiểu là:
Sự phối hợp các tri thức gần gũi có quan hệ mật thiết với nhau trong thự tiễn đểchúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo thành một kếtquả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc
* Tính chất: Tích hợp có hai tính chất cơ bản liên hệ mật thiết với nhau, quy
định lẫn nhau Đó là tính liên kết và tính toàn vẹn
- Tính liên kết: Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn không có sự phânchia giữa các thành phần kết hợp
- Tính toàn vẹn dưa trên sự thống nhất nội tại của các thành phần liên kết
2.2 Yêu cầu,nguyên tắc tích hợp
- Trước hêt người GV cần phải xác định rằng, đây là dạy và học môn Ngữ vănchứ không phải là dạy về thân thế, sự nghiệp của Hồ Chí Minh GV cũng khôngdược giảng giải nội dung bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh mà là tích hợp nộidung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong việc giảng dạy
- Dựa vào “ Chuẩn kiến thức, kĩ năng và hướng thái độ” của các môn học trongtrường THPT mà Bộ GD&ĐT ban hành GV xác định những vấn đề cơ bản,chủ yếu nhất trong tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phù hợp với kiếnthức cơ bản của bài học
- Bồi dưỡng kĩ năng, phát huy tính tích cực cho HS
+ Làm cho HS năng động, tự giác, say mê, hứng thú
Trang 7+ Khơi dậy ở HS nhận thức về sự cần thiết phải học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh.
2.3 Nội dung tích hợp
- Không phải bất kì một bài hay một tiết học nào cũng cũng tích hợp giáo dục tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh Phải tùy thuộc vào nội dung, vào từng thời điểmcủa bài học để người GV có thể tích hợp một cách linh hoạt, sáng tạo
- Tránh lạm dụng tích hợp quá nhiều, tiết học sẽ trở thành một giờ giảng đạo đứckhô khan, cứng nhắc
- Để việc tích hợp đi đến thành công, người GV giúp cho HS liên tưởng đến tưtưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong một số các môn học khác nhưmôn Lịch sử, Giáo dục công dân
II.3.1.Tích hợp trong tiết đọc văn.
- Đối với tiết đọc văn, dung lượng kiến thức của tiết học lớn Hơn nữa số HS cókhả năng cảm thụ tác phẩm văn học tốt là không nhiều Vì vậy khi tích hợp nộidung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh GV phải có những phương pháp thích hợp
và phù hợp với từng đối tượng HS
- Phương pháp mà tôi vận dụng là phương pháp thuyết trình, vấn đáp ( Đối vớiđối tượng HS trung bình)gợi mở, trao đổi, thảo luận ( Đối với đối tượng HSkhá, giỏi)
- GV cần phải biết lựa chọn nội dung tích hợp tư tưởng đạo đúc Hồ Chí Minhphù hợp với từng tác phẩm
a Tích hợp nội dung :Trung với nước, hiếu với dân.
Trang 8Tôi chỉ có một ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do Đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.Mong cho dân khắp nơi ấm no, hạnh phúc
=> Tấm lòng ưu ái với nước với dân với nước dân
VD: Khi dạy và học đến 2 câu thơ cuối của bài thơ Cảnh Ngày hè của NguyễnTrãi:
Dẽ có Ngu Cầm đàn một tiếng Dân giàu đủ khắp đồi phương
GV phát vấn: hai câu thơ cuối của bài thể hiện nội dung gì? Qua đó em hiểu gì
Trang 9- Vợ nhặt ( Kim Lân), Rừng xà nu ( Nguyễn Trung Thành), Những đứa con tronggia đình ( Nguyễn Thi).
VD Phần củng cố nội của tác phẩ m Rừng xà nu GV tích hợp giáo dục tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh về lòng yêu nước
GV nêu câu hỏi : Rừng xà nu thể hiện tinh thần gì của dân tộc? Thế hệ trẻ ngàynay phải làm gì để phát huy truyền thống yêu nước quý báu của dân tộc?
Tinh thần yêu nước trong tác phẩm Rừng xà nu khiến chúng ta nhớ đến nộidung “ trung với nước, hiếu với dân” trong tư tưởng đạo đức Hồ chí Minh.Yêu nước với Bác là phải trung thành với Đảng, với nhân dân, hết lòng phục
vụ nhân dân
Thanh niên ngày nay phải giữ gìn và phát huy truyền thống quý báu của dântộc Muốn vậy phải ra sức học tập,rèn luyện về phẩm chất đạo đức lấn trí tuệ
để xây dựng một đất nước ngày càng thêm giàu đẹp, dân chủ và văn minh
b Tích hợp nội dung : Tình yêu thương con người, sống có nghĩa tình.
* Chương trình Ngữ văn 10.
- Đọc Tiểu Thanh Kí ( Nguyễn Du), Truyện Kiều ( Nguyễn Du)
- Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ ( Đặng Trần Côn - Đoàn Thị Điểm)
Trang 10* Chương trình Ngữ văn 11.
- Thương vợ ( Tú Xương), Hai đứa trẻ ( Thạch Lam), Chí phèo ( Nam Cao)
- Mộ ( Hồ Chí Minh)
- Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)
VD Khi học sang tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch lam, phần tổng kết nộidung GV tích hợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu thương conngười
GV nêu câu hỏi: Em hãy tổng kết giá trị nội dung của tác phẩm Hai đứa trẻ ?
HS trả lời, GV chốt lại vấn đề
Tình yêu thương của Thạch Lam đối với những con người nhỏ bé trong phốhuyện, nhất là với trẻ em gợi cho chúng ta nhớ đến những câu thơ:
Trẻ em như búp trên cành Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan Bởi đâu vận nước gian nan
Trẻ em cũng phải lầm than cực lòng
GV : Em nào có thể cho cô biết bài thơ trên do ai sáng tác? Em hiểu gì về conngười đó?
HS trả lời: Đó là một bài thơ Bác hồ viết tặng các em thiếu nhi
Hình ảnh Bác Hồ với thiếu nhi
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu thương con người
- Thương những người cùng khổ
- Thương đồng chí, đồng bào, bạn bè
- Thương yêu trẻ thơ
Trang 11=> Tình thương của Bác là mênh mông, vô bờ bến Vì vậy nhà thơ Tố Hữu
đã từng viết: Bac ơi tim bác mênh mông quá
Ôm cả non sông mọi kiếp người
Bài học ngày hôm nay không chỉ cho các em hiểu được kiến thức mà cònmang đến cho các em bài học quý giá về lẽ sống Đó là bài học về tình yêuthương con người
* Chương trình Ngữ văn 12.
- Việt Bắc ( Tố Hữu)
- Vợ chồng A Phủ ( Tô Hoài), Vợ nhặt ( Kim Lân), Chiếc thuyền ngoài xa( Nguyễn Minh Châu)
c Tích hợp nội dung: Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công, Vô tư.
- Bài thơ “ Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm cho chúng ta bài học về chữ liêm: Tadại ta tìm nơi vắng vẻ Người khôn người đến chốn lao xao” Nhà thơ tìm đếnnơi vắng vẻ để giữ cho tâm hồn trong sạch
- Khi giảng đoạn trích “ Lẽ ghét thương” trích “ Truyện Lục Vân tiên” củaNguyễn Đình Chiểu GV có thể tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ ChíMinh trong phần nội dung nhận xét về nhân vật ông Quán :
- GV nêu câu hỏi: Qua việc phân tích lẽ ghét và lẽ thương, em có nhận xét gì vềnhân vật ông Quán?
- Qua đoạn trích chúng ta không chỉ thấy được một ông Quán yêu nước thươngdân mà còn hiểu được phẩm chất của những người nông dân Nam Bộ: Chí công
vô tư ,bộc trực, thẳng thắn, phân minh.=> Những phẩm chất đáng quý ấy saunày được Bác Hồ đúc kết lại thành một trong bốn nội dung cốt lõi của tư tưởngđạo đức Hồ Chí Minh
d Tích hợp nội dung : Tinh thần quốc tế trong sáng
- Nội dung “Tinh thần quốc tế trong sáng được thể hiện qua bài Đại cáo BìnhNgô của Nguyễn Trãi, Tây Tiến của Quang Dũng
- VD Phần cuối của bài thơ Tây Tiến:
Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấyHồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi
Trang 12GV phát vấn : Nội dung của hai câu thơ trên là gì ?
HS : Hai câu thơ cuối là lời hẹn ước, lời thề thiêng liêng của tác giả với đồngđội và nói lên tình cảm gắn bó keo sơn giữa các nước anh em
GV chốt lại vấn đề : Việt - Lào hai nước chúng ta Tình trong như nước hồng
hà biển Đông Điều đó thể hiện tinh thần quốc tế trong sáng, yêu chuộng hòabình của dân tộc Việt Nam
II.3.2.Tích hợp trong tiết tiếng việt
- Trong giờ tiếng việt tôi thường xuyên tổ chức một giờ dạy với phương phápmới lấy HS làm trung tâm
- Tích Hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh ngoài 4 nội dung trong tưtưởng đạo đức của Người tôi còn tích hợp những bài nói, bài viết của người vềngôn ngữ tiếng Việt
- Cung cấp cho HS bài tập mở rộng về tư tưởng đạo đức Hồ CHí Minh Tôi xindẫn ra một VD về việc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh tronggiờ tiếng việt
VD: Khi dạy bài ngữ cảnh đến phần nhân vật giao tiếp tôi cho HS khảo sát một
VD nhằm mục đích tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đúc Hồ Chí Minh
“Sau 80 năm giời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng
ta theo kịp các nước khác trên hoàn cầu Trong công cuộc kiến thiết đó, nước nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở
công học tập của các em”(Thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa – Hồ Chí Minh).
- GV: Câu nói trên là của ai nói với ai ? Dựa vào đó em hãy cho biết địa vị, mốiquan hệ xã hội giữa người nói và người nghe người nghe ntn? Từ đó em hiểuthêm gì về con người Hồ Chí Minh?
- Hs trả lời