Lập và quản lý chi phí xây dựng - Những vấn đề cần quan tâm

Tài liệu trình bày về định mức dự toán; chi phí chung; việc xác định chi phí ca máy thi công; phương pháp tính chi phí vật liệu; về cách tính chi phí nhân công; phương pháp lập dự toán cho công trình xây dựng; xử lý trượt giá tại các công trình xây dựng; kinh phí dự phòng cho công trình xây dựng và một số giải pháp. Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu để nắm chi tiết nội dung.

Lập và quản lý chi phí xây dựng - Những

vấn đề cần quan tâm

Trong những năm qua, hoạt động xây dựng đã có sự phát triển mạnh mẽ, nhiều công

trình xây dựng lớn được hoàn thành và đưa vào sử dụng đem lại những hiệu quả kinh

tế - xã hội to lớn góp phần vào thành tựu chung của đất nước Tuy nhiên so với tốc độ

phát triển cao của hoạt động xây dựng thì việc hoàn thiện các văn bản pháp quy cũng

như việc đào tạo nhân lực cho công tác lập, kiểm soát và quản lý chi phí xây dựng đã

bộc lộ những bất cập cần có sự quan tâm, điều chỉnh thay đổi cho phù hợp

Có thể nhận thấy việc lập và quản lý chi phí xây dựng của nhiều dự án lớn, đặc biệt là

các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, thuỷ lợi trong thời gian vừa qua đã gặp

nhiều khó khăn, không kiểm soát được Đây là nhân tố gây ảnh hưởng nhiều tới tiến

độ, chất lượng, là một trong những nguyên nhân gây lãng phí về thời gian, chi phí và

ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư chung cần được nhìn nhận, đề cập một cách đúng

mức Một cách tổng quát, ngay từ yếu tố con người, từ hệ thống đào tạo loại hình

nhân lực thực hiện công tác lập và quản lý chi phí trong xây dựng đến các văn bản

pháp quy trong lĩnh vực này, hệ thống định mức áp dụng đã chưa thực sự đáp ứng

được yêu cầu Việc phân tích tổng hợp những nguyên nhân để tìm biện pháp giải

quyết khắc phục, đổi mới trong lập và quản lý chi phí xây dựng là công việc cấp thiết

cần làm Những vấn đề còn hạn chế, bất cập tập trung ở một số các nguyên nhân:

1 Yếu tố con người và việc đào tạo loại hình kỹ sư giá xây dựng

- Đặc thù của hoạt động xây dựng là trong các giai đoạn đầu tư, từ chuẩn bị, đấu thầu,

thực hiện, thanh quyết toán luôn phải đề cập đến việc lập và quản lý chi phí Nó liên

quan tới tất cả các chủ thể tham gia dự án từ các cơ quan Quản lý, Tổ chức tư vấn

thiết kế, Nhà thầu thi công xây dựng Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, nhận

thức về vai trò, vị trí của những người làm công tác lập, kiểm soát và quản lý chi phí

xây dựng chưa được đánh giá đúng mức Công tác đào tạo để có được các kỹ sư,

chuyên gia trong lĩnh vực này đã chưa được chú trọng quan tâm Tại các nước phát

triển, các tổ chức Quản lý dự án chuyên nghiệp, các hãng tư vấn lớn đều rất chú trọng

thu hút, đào tạo các kỹ sư, chuyên gia về giá xây dựng, kiểm soát khối lượng, lập hồ

sơ thầu và phân tích lựa chọn nhà thầu xây dựng

- Nếu xét theo các tiêu chí của hiệp hội các kỹ sư giá Quốc tế “The International Cost

Engineering Council (ICEC)” một tổ chức lớn nhất trong lĩnh vực giá xây dựng và

Quản lý dự án thfi chúng ta hầu như chưa có kỹ sư dự toán, kỹ sư khối lượng do vậy

có thể dễ dàng nhận thấy công tác lập, quản lý chi phí xây dựng còn nhiều tồn tại; kỹ

sư lập dự toán ít am hiểu về kết cấu, nguyên tắc tính khối lượng, trình tự biện pháp thi

công, không nắm được quy trình quy phạm, không nhìn ra được bất cập trong định

mức và một số văn bản pháp quy, chưa bóc tách được tiên lương và xây dựng đơn giá

một cách khoa học, phù hợp để lập dự toán chặt chẽ phản ánh đúng giá trị thực của

công trình

- Một thực tế là hiện nay, ngay trong nhiều tổ chức Tư vấn thiết kế, Cơ quan quản lý,

thẩm tra, thẩm lượng, lực lượng làm công tác lập, thẩm định dự toán đã chưa được

quan tâm đào tạo đúng mức Phần nhiều các kỹ sư thực hiện công tác này chưa đáp

ứng được yêu cầu và có lẽ cũng chính vì vậy mà chất lượng dự toán cho công trình

xây dựng, đặc biệt là những loại công trình xây dựng mà muốn có được dự toán phù

hợp đòi hỏi tính chuyên môn cao, kiến thức tổng hợp và kinh nghiệm trên nhiều lĩnh

vực đã chưa đảm bảo yêu cầu chất lượng

- Hiện cũng đang tồn tại bất cập trong việc cấp chứng chỉ hành nghề đối với kỹ sư giá

xây dựng, nếu theo như các quy định hiện nay về “Hướng dẫn trình tự, thủ tục cấp

chứng chỉ hành nghề xây dựng” thì khó có thể cấp chứng chỉ hành nghề cho loại hình

chuyên môn này

2 Về định mức dự toán

- Định mức dự toán xây dựng công trình là nhân tố quyết định tới giá trị dự toán của

công trình do vậy về nguyên tắc cần được xây dựng sao cho phù hợp thực tế, mang

tính đặc trưng của công việc Hệ thống định mức của chúng ta mặc dù có nhiều song

thực chất lại rất thiếu và phức tạp, còn nhiều bất cập Nhiều hạng mục công tác xây

dựng trong định mức chưa phù hợp thực tế dẫn tới không chuẩn xác trong xác định

chi phí xây dựng Đây là một trong những nguyên nhân khiến cho công tác quản lý

giá thành, lập dự toán, thẩm định, phê duyệt và thực hiện dự án xây dựng gặp khó

khăn trong suốt thời gian vừa qua (Các nhầm lẫn trong định mức, các quy định bất

cập, các bất hợp lý trong quy định tính toán khấu hao, sự thiếu thực tế trong một số

loại hình công tác xây dựng ) Các vấn đề đã từng được phân tích, phản ánh góp ý

nhưng chưa được kịp thời nghiên cứu điều chỉnh

3 Chi phí chung

- Về chi phí chung (chi phí quản lý của doanh nghiệp, chi phí phục vụ thi công, chi

phí điều hành ở công trường ) Đây hiện đang là vấn đề cần xem xét cho phù hợp

giữa các loại hình dự án, công trình xây dựng khác nhau, còn tồn tại sự bất hợp lý

trong các quy định hiện hành Với mức chi phí chung (bao gồm cả các chi phí như

kho bãi để vật tư, điện, nước phục vụ thi công ) cho công trình giao thông, thủy lợi là

công tác xây dựng đặc thù, các công trình chịu nhiều các yếu tố chi phối (trải trên địa

bàn rộng, quản lý khó khăn, huy động thiết bị và nhân lực lớn, phụ thuộc địa hình, địa

chất, điều kiện thi công, biện pháp thi công, vị trí xây dựng, ứng dụng công nghệ mới,

nguồn và khả năng cung ứng vật liệu ) thì lại thấp hơn của các công trình xây dựng

dân dụng, thường tập trung trong một phạm vi hẹp hơn

- Trong phương pháp lập dự toán, khi xác định chi phí xây dựng, phần lớn các nước

tiên tiến không đưa chi phí mặt bằng, kho xưởng, bến bãi, huy động, giải thể vào

trong chi phí chung và trực tiếp phí khác như ở Việt Nam bởi đưa như vậy sẽ bất cập

cho các loại hình công tác xây dựng khác nhau

4 Việc xác định chi phí ca máy thi công

- Việc xây dựng giá ca máy theo phương pháp phân tích chi phí là phương pháp tiếp

cận dần thông lệ tiên tiến, tuy nhiên đi kèm theo đó phải là các quy định đầy đủ và

chặt chẽ (từ xác định nguyên giá, quy trình vận hành, nhân công điều khiển, quy định

khấu hao, điều kiện thi công, năng suất máy ) để đảm bảo trong cùng một điều kiện,

công trình, đối tượng nào thực hiện cũng sẽ phải cho ra kết quả như nhau và có nhưu

vậy mới có thể xác định và quản lý được chi phí xây dựng Vừa qua, một thông tư

hướng dẫn (TT06/2005/TT-BXD) mang định hướng đổi mới theo hướng tăng cường

trao quyền chủ động, tuy nhiên có lẽ do chưa được xem xét một cách thấu đáo nên đã

khiến cho hầu hết các địa phương, các cơ quan quản lý, các đơn vị chủ đầu tư hết sức

lúng túng trong triển khai thực hiện và thực tế đã xuất hiện rất nhiều bất cập, mỗi nơi

một loại giá và điều đáng lưu ý là mức chênh lệch giá của được Đây là vướng mắc

lớn, là một trong các nguyên nhân dẫn đến việc chậm trễ, không phê duyệt được dự

toán để triển khai thực hiện của nhiều dự án đặc biệt là các dự án xây dựng cơ sở hạ

tầng giao thông, thuỷ lợi, cần kịp thời có các nghiên cứu điều chỉnh bổ sung sửa đổi

5 Phương pháp tính chi phí vật liệu

- Tính chi phí vật liệu đầu vào như thế nào cho phù hợp để lập dự toán công trình xây

dựng cơ bản đang là một thực tế tồn tại lớn hiện nay Cùng với sự phát triển của nền

kinh tế theo hướng thị trường hoá, nếu cứ vẫn giữ những nguyên tắc cũ là quy định

các địa phương ra thông báo chung cho vật liệu xây dựng để tính toán chi phí là bất

cập Thực tế đã chứng minh các thông báo giá này thường có độ vênh lớn so với các

biến động thực tế bởi hầu hết các địa phương đã không thể cập nhật thường xuyên

cũng như đưa ra được mức thông báo phù hợp Nên có các quy định để làm sao giá cả

phù hợp sát với thực tế, có thể xem xét phương án lấy theo báo giá của một số nhà

cung ứng lớn, so sánh lựa chọn và thông qua một tổ chức thẩm định giá Đối với các

vật liệu có yêu cầu chỉ ra vị trí khai thác chế tạo như đất, đá, cát, sỏi cần xây dựng

các định mức đào, khai thác, nghiền sàng, chế tạo, vận chuyển để hạn chế tối đa sự

phụ thuộc vào các cơ quan chức năng mà thực tế đang làm cản trở tới quá trình thực

hiện dự án

- Cần phân định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm của các bên liên quan trong dự án với

việc điều tra, tính toán và làm các thủ tục với các địa phương, các cơ quan chức năng

liên quan, các tổ chức thẩm định để xác định chi phí vật liệu đến chân công trình

6 Về cách tính chi phí nhân công

- Hiện đang chưa có sự thống nhất trong quy định tính toán chi phí nhân công và các

khoản phụ cấp lương Mỗi nơi, mỗi đơn vị có các cách hiểu và tính toán khác nhau

gây khó khăn trong việc lập và quản lý chi phí Tại thông tư 04/2005/TT - BXD

hướng dẫn lập và quản lý chi phsi xây dựng do không quy định rõ việc tính toán

khoản phụ cấp không ổn định sản xuất nên có địa phương thì tính, có địa phương quy

định không tính cho cùng loại công trình

- Các khoản phụ cấp ngoài lương trước đây có quy định thống nhất nguyên tắc thống

nhất nguyên tắc tính (1 + Knc) với hệ số biểu thị quan hệ so với tiền lương tối thiểu

và lương cấp bậc (h1n, h2n) nay do không được làm rõ nên đang có các vận dụng

khác nhau, ảnh hưởng tới giá trị dự toán và phương thức quản lý khoản chi phí này

7 Phương pháp lập dự toán cho công trình xây dựng

- Việc xác định chi phí xây dựng công trình trên cơ sở các bộ đơn giá xây dựng cơ

bản lập sẵn của các địa phương và sử dụng để khống chế chi phí xây dựng trên thực tế

khó có thể xác định dự toán phù hợp, đặc biệt là các công trình xây dựng cơ bản, giao

thông, thuỷ lợi, bến cảng Các bộ đơn giá xây dựng cơ bản lập sẵn của địa phương

chỉ có thể phù hợp với các công trình đơn giản, ít phức tạp, các công trình nhỏ ít chịu

ảnh hưởng của các yếu tố đặc thù Cần hướng tới phương pháp phân tích đơn giá trên

cơ sở hệ thống định mức chuẩn, hồ sơ thiết kế và điều kiện cụ thể của mỗi công trình

để xác định giá trị dự toán phù hợp

8 Xử lý trượt giá tại các công trình xây dựng

- Trong thời gian vừa qua, giá cả thị trường trong nước và Quốc tế có nhiều biến động

mạnh, đặc biệt là sự tăng giá nguyên vật liệu, nhiên liệu, các loại vật liệu xây dựng

chủ yếu, các chỉ số tăng chung của hàng hoá cùng các điều chỉnh của Nhà nước về

tiền lương Tuy nhiên việc tính toán xác định các yếu tố này và thiết lập các nguyên

tắc thanh toán khoản kinh phí do chênh lệch vật liệu, nhân công, giá ca máy đã chưa

được giải quyết thấu đáo dẫn tới hàng loạt dự án bị ảnh hưởng nghiêm trọng về kế

hoạch, tiến độ triển khai, vốn và hiệu quả đầu tư, khai thác Làm cho không ít nhà

thầu rơi vào hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là các nhà thầu xây dựng công trình giao

thông, thủy lợi, một trong các nguyên nhân đẩy nhà thầu đứng trước nguy cơ phá sản

hoặc buộc phải vi phạm các điều kiện hợp đồng

9 Kinh phí dự phòng cho công trình xây dựng

- Với quy định mức dự phòng tối đa 15% (bước NCKT) và 10% (bước KTKT) cho cả

trượt giá và khối lượng là thực sự không phù hợp Một thực tế đã được chứng minh là

chỉ tính riêng giá trị do yếu tố trượt giá (vật liệu, nhân công, máy) trong thời gian 2-3

năm gần đây đã là khoảng từ 30% - 50% Một công trình xây dựng với tiến độ 2-3

năm thì riêng khoản chi phí cho trượt giá rõ ràng đã lớn hơn nhiều so với mức quy

định do vậy việc phải điều chỉnh dự án và bổ sung chi phí là không thể tránh khỏi và

đi kèm theo đó là hiệu quả đầu tư không đảm bảo như tính toán ban đầu, gây khó

khăn đặc biệt đối với dự án đầu tư từ các nguồn vốn ngoài ngân sách

* Một số ý kiến đề xuất

1 Việc đào tạo loại hình kỹ sư, chuyên gia giá xây dựng

- Trong thời gian tới, cần khẩn trương xây dựng kế hoạch đào tạo cơ bản (xây dựng

giáo trình, trang bị kiến thức tổng hợp về kết cấu, tổ chức xây dựng, hệ thống luật

trong xây dựng, kinh nghiệm thi công, khả năng phân tích đánh giá dự án, viết hồ sơ

thầu ) ngay trong các trường đại học để đào tạo ra các loại hình kỹ sư cơ bản đáp

ứng các yêu cầu cho dự án

- Cử các kỹ sư, chuyên gia, sinh viên sang du học, thực tập, nghiên cứu về lĩnh vực

đào tạo kỹ sư giá, kỹ sư khối lượng, quản lý dự án tại các quốc gia tiên tiến đang đào

tạo như Mỹ, Anh, Ý, Canada, Úc

- Nghiên cứu quy định lại phạm vi ngành nghề và các lĩnh vực cấp chứng chỉ hành

nghề Xây dựng cơ chế hướng tới chuyên nghiệp hoá nghề nghiệp này tránh bất cập

như hiện nay

2 Định mức dự toán

- Bổ sung nguồn lực cho các cơ quan chức năng nghiên cứu và xây dựng định mức,

xác định mức chi phí cho công tác theo dõi, tổng hợp lại các công trình, dự án có áp

dụng các công nghệ mới, phối hợp với các đơn vị thi công, tưu vấn giám sát để tổng

hợp xây dựng định mức phù hợp với điều kiện Việt Nam

- Xem xét việc xã hội hoá công tác xây dựng định mức với sự tham gia của các tổ

chức tư vấn chuyên ngành, các nhà thầu, các hiệp hội xây dựng Bổ sung các định

mức chuyên ngành phù hợp với các công tác đặc thù, đặc biệt các công trình chịu

nhiều các yếu tố chi phối như (địa hình, địa chất, điều kiện thi công, biện pháp thi

công, ứng dụng công nghệ mới nguồn và khả năng cung ứng vật liệu Xử lý ngay

những bất cập trong định mức hiện hành

- Tham khảo công tác xây dựng định mức của các quốc gia tiên tiến, xây dựng định

mức khoa học, không quá nhiều nhưng đảm bảo đầy đủ cơ sở để lập dự toán một cách

phù hợp với từng loại hình công trình trong các điều kiện thi công cụ thể bằng việc

xác định các hàm, công thức quy chiếu, các bảng tra từ định mức chuẩn thuận tiện,

khoa học cho người sử dụng với các kết quả đảm bảo chính xác, không khác nhau

giữa những người lập giá cho cùng một loại công việc

3 Chi phí chung

- Định nghĩa, xác định rõ các nội dung, cấu thành của chi phí chung Đối với loại chi

phí này, nên quy định có khoảng khống chế (từ a% đến b%) và cho phép cân đối áp

dụng tỷ lệ % trên chi phí trực tiếp trong khoảng khống chế cho từng loại công trình

trên cơ sở các yêu cầu của hồ sơ thiết kế phù hợp với thực tế dự án

- Các chi phí thuộc xây lắp không để nằm trong chi phí chung mà nên đưa thành một

phần trong kết cấu dự toán (như các công trình phục vụ thi công, mặt bằng, kho

xưởng, bến bãi, đường công vụ ) được tính toán dựa trên nội dung yêu cầu của thiết

kế và hồ sơ mời thầu

4 Chí phí nhân công

- Xây dựng thống nhất các nguyên tắc trong phương pháp tính và quản lý chi phí nhân

công không để tình trạng mỗi nơi, mỗi đơn vị lại có các cách hiểu, cách tính toán khác

nhau, áp dụng mức lương đảm bảo cuộc sống cho người lao động trong lĩnh vực xây

dựng

5 Xác định chi phí ca máy thi công

- Tiếp tục nghiên cứu bổ sung các điều kiện để có thể thực hiện việc tính toán chi phí

ca máy theo hướng tiếp cận thông lệ Quốc tế Trước mắt để có thể kiểm soát chi phí,

cần nghiên cứu xây dựng thống nhất bằng giá ca máy gốc để áp dụng cho các công

trình xây dựng và các hướng dẫn áp dụng cụ thể cho từng khu vực (như đồng bằng,

miền núi, vùng cao, hải đảo)

6 Phương pháp lập dự toán cho công trình xây dựng

- Nên quy định thống nhất phương pháp lập dự toán cho các công trình xây chủ yếu là

phân tích đơn giá trên cơ sở hồ sơ thiết kế, biện pháp tổ chức xây dựng, điều kiện thực

tế tại khu vực triển khai dự án để có thể có được những dự toán mang tính chính xác

cao, phù hợp Các bộ đơn giá xây dựng cơ bản của các địa phương nên tham khảo và

áp dụng với công trình dân dụng, công trình nhỏ, ít phức tạp, ít bị các yếu tố chi phối,

mang tính đặc thù

- Việc xây dựng dự toán theo phương pháp phna tích đơn giá còn làm cơ sở phục vụ

cho công tác đấu thầu, phân tích đơn giá dự thầu, xét thầu, chấm thầu đảm bảo khách

quan, phù hợp Đây cũng là phương pháp tiếp cận thông lệ Quốc tế để có được những

dự toán phù hợp giữa hồ sơ thiết kế và thực tế thi công

7 Phương pháp tính chi phí vật liệu

- Chủ đầu tư, Ban quản lý dự án chỉ đạo và phối hợp với tư vấn điều tra nguồn, cự ly

và các loại hình vận chuyển, tính toán chi phí giá vật liệu đến chân công trình

- Chủ đầu tư, Ban quản lý dự án chịu trách nhiệm báo cao svaf làm việc với các cơ

quan chức năng địa phương, hoặc thuê thẩm định giá để có cơ sở pháp lý cho việc lập

và quản lý chi phí xây dựng các dư án cụ thể

8 Xử lý trượt giá tại các công trình xây dựng

- Việc khẩn trương nghiên cứu để thiết lập công thức tính trượt giá là yêu cầu cấp

thiết trong bối cảnh hiện nay khi giá cả thị trường trong nước và Quốc tế có nhiều

biến động mạnh, đặc biệt là sự tăng giá của nguyên, nhiên liệu, các loại vật liệu xây

dựng chủ yếu Tuy nhiên cần có sự đầu tư nghiên cứu đúng mức để xây dựng được

công thức tính trượt giá phù hợp với điều kiện Việt Nam và thuận tiện trong triển khai

thực hiện ,ít chịu chi phối bởi cơ cấu hành chính, đảm bảo giá trị gần với thực tế cho

các nhà thầu Ngoài ra với việc xác định công thức phù hợp sẽ cho phép xác định

ngay khi lập dự toán một cách tương đối gần khoản kinh phí do trượt giá vật liệu, giúp

cho các chủ đầu tư chủ động trong việc dự trù nguồn vốn cho công trình, dự án Các

nhà thầu cũng sẽ thu lại được tối đa các chi phí chính đáng bỏ ra trong quá trình xây

dựng công trình do biến động về giá vật liệu

- Đặc biệt, nếu xây dựng được công thức trượt giá chuẩn xác và cải tiến công tác lập

dự toán thfi công việc điều chỉnh Tổng mức đầu tư, Tổng dự toán, một công tác rất

khó khăn phức tạp trong suốt thời gian vừa qua với tất cả các đơn vị từ Quản lý, Chủ

đầu tư, Tư vấn sẽ trở nên đơn giản và chính xác, với các kết quả tính toán giải trình rõ

ràng, minh bạch, thuyết phục

9 Dự phòng phí cho công trình xây dựng

- Cần tách riêng dự phòng cho trượt giá và khối lượng Khoản dự phòng cho trượt giá

phải được xem xét tính toán sao cho gần với thực tế biến động bằng các công thức,

các hàm theo phương pháp thống kê, tính toán trên cơ sở độ dài thời gian xây dựng

Chỉ quy định tỷ lệ % dự phòng cho khối lượng Có như vậy hiệu quả đầu tư cho dự án

mới đảm bảo như tính toán, không bị động trong quá trình triển khai thực hiện đặc

biệt là với các dự án BOT, BT, BTO và các hình thức đầu tư khác

KS Võ Hoàng Anh

(Nguồn tin: T/C Cầu đường Việt Nam, số 10, năm 2006)