Tạo giống lúa lùn năng suất cao 2 Tạo giống có ưu thế lai cao không áp dụng với VSV TV, ĐV Lai các dòng thuần chủng có KG khác nhau với nhau: + Lai khác dòng đơn; + Lai khác dòng kép;
Trang 1- Bộ tài liệu hướng dẫn HS tự ôn luyện kiến thức sinh học thi THPTQG theo từng chủ đề
- Bám sát kiến thức trọng tâm
- Hệ thống đầy đủ toàn bộ kiến thức, giúp HS tự ôn luyện cách dễ dàng; nhanh nhớ, lâu quên…đảm bảo HS
ôn thi các câu hỏi lý thuyết ” không trượt phát nào”
Trang 3CHỦ ĐỀ 7: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC TRONG CHỌN GIỐNG
St
1 Tạo dòng
thuần TV, ĐV Cho tự thụ phấn/giao phốigần qua nhiều thế hệ
- Cơ thể có kiểu gen đồng hợp, đặc tính di truyền ổn định
- Tự thụ phấn bắt buộc/giao phối cận huyết → thoái hóa
giống
Tạo giống lúa lùn năng suất cao
2
Tạo giống
có ưu thế
lai cao
(không áp
dụng với
VSV)
TV, ĐV
Lai các dòng thuần chủng có KG khác nhau với nhau:
+ Lai khác dòng đơn;
+ Lai khác dòng kép;
+ Lai thuận nghịch.
- Cơ thể lai có kiểu gen dị hợp
- Cơ thể lai F1 có ưu thế lai cao nhất
→ giả thuyết siêu trội Aa > AA > aa
- Không dùng F1 làm giống vì tính di truyền không ổn định, đời sau dễ xuất hiện tính trạng xấu
- Tạo giống lúa lai có ưu thế lai cao;
- Tạo giống lợn lai kinh tế để lấy thịt
TV Lai xa kèm đa bội hóa - Cơ thể lai mang bộ NST và đặc điểm của 2 loài.- Cơ thể song nhị bội sinh sản hữu tính được. Cơ thể lai song nhị bội giữa cải củ và cảibắp.
3
Tạo giống
bằng PP
gây đột
biến
(không áp
dụng với động
vật)
VSV, TV
Xử lý mẫu vật bằng chiếu xạ/dùng hóa chất
để tác động vào vật chất
di truyền
(gây ĐB gen, ĐB NST)
- Gây đột biến đa bội với những giống thu hoạch cơ quan sinh dưỡng (lá)
- Gây đột biến đa bội lẻ để tạo giống không hạt
- Nếu thu hoạch hạt → không gây ĐB đa bội lẻ
- Đây là phương pháp đặc biệt hiệu quả với vi sinh vật
- Dâu tằm tam bội (3n) NS lá cao dùng trong chăn nuôi
- Gây ĐB gen tạo giống lúa MT1, giống táo má hồng có nhiều đặc tính quý
4
Tạo giống
bằng công
nghệ tế
bào
(không áp
dụng với
VSV)
TV
Nuôi cấy mô thực vật/tế bào sinh dưỡng (2n)
Tạo nhiều cơ thể thực vật có kiểu gen giống nhau, giống mẹ
Nhân giống nhanh các giống cây quý hiếm
Áp dụng rộng rãi trên nhiều đối tượng cây trồng
Nuôi cấy hạt phấn (n) rồi lưỡng bội hóa dòng tế bào đơn bội: (n) → (2n)
Tạo các cơ thể đồng hợp tử về tất cả các cặp gen
(các kiểu gen khác nhau, khác mẹ). Tạo giống lúa chiêm chịu lạnh.
Lai tế bào sinh dưỡng
(dung hợp tế bào trần)
(2nA) x (2nB) → (2nA+2nB)
Tạo giống lai khác loài (giống lai mang bộ NST và đặc điểm của 2 loài) Tạo cây pomato là cây lai giữa khoa tâyvà cà chua
ĐV
Nhân bản vô tính bằng
kỹ thuật chuyển nhân
Có sự dung hợp giữa nhân tế bào sinh dưỡng (2n) với
tế bào chất của trứng → tạo cơ thể mới (2n) không qua
Cấy truyền phôi
Tạo nhiều con vật cùng giới tính, có kiểu gen giống hệt nhau và giống với kiểu gen con vật cho phôi
(công nghệ tăng sinh ở động vật- nhân nhanh vật nuôi quý)
Đã áp dụng với thú quý hiếm hoặc vật nuôi sinh sản chậm như bò
Con sinh ra cùng kiểu gen, cùng giới tính
5 Tạo giống
nhờ công
nghệ gen
TV, ĐV, VSV
Kỹ thuật chuyển gen - Tạo ADN tái tổ hợp để chuyển gen từ tế bào này sang
tế bào khác Có sử dụng enzim nối ligaza
- Cần có thể truyền (plasmit hoặc thực khuẩn thể)
- Tạo chủng vi khuẩn E.coli mang gen người → sản xuất Insulin của người
- Tạo vi sinh vật chuyển gen phân hủy
Trang 4(áp dụng ở
cả ĐV, TV,
VSV)
- Gen của loài khác được chuyển vào tế bào lai/cơ thể
- Cừu chuyển gen tổng hợp Prôtêin huyết tương người
- Dê chuyển gen tổng hợp Prôtêin tơ nhện
- Cà chua có gen sản xuất êtilen bị bất hoạt
- Giống lúa chuyển gen tổng hợp beta-carôten
Tạo giống biến đổi gen
- Đưa thêm gen lạ (của loài khác) vào hệ gen → tạo SV biến đổi gen
- Làm biến đổi một gen nào đó trong hệ gen (tăng/giảm hoạt tính)
- Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen nào đó trong hệ gen
- Tạo cơ thể đồng hợp tử về các cặp gen: Áp dụng: (1) - phương pháp cho tự thụ phấn/giao phối gần; (2) - nuôi cấy hạt phấn rồi lưỡng bội hóa dòng tế bào đơn bội.
- Tạo cơ thể lai mang vật chất di truyền của 2 loài sinh vật khác nhau: Áp dụng: (1) - Lai tế bào sinh dưỡng khác loài; (2) - nhờ công nghệ chuyển gen; (3) - Lai xa.
Trang 5PHIẾU HỌC TẬP
PHT 1 Cho các phương pháp chọn tạo giống và các đặc điểm của cơ thể/ giống vật nuôi, cây trồng, vi sinh vật Hãy đánh dấu “x” vào ô phù hợp.
Tạo giống dựa trên nguồn BDTH
Tạo giống bằng gây ĐB
gen
giống thuần
Tạo giống
ưu thế lai
Gây đột biến
Nuôi cấy hạt phấn
Nuôi cấy
mô té bào sinh dưỡng (2n)
Lai tế bào sinh dưỡng khác loài
Nuôi cấy hạt phấn rồi lưỡng bội hóa
Cấy truyền phôi động vật
Tạo giống nhờ công nghệ gen
1 Các phương pháp có thể áp dụng ở cả động vật, thực vật và vi sinh
vật
2 Sử dung phương pháp lai khác thứ hoặc lai kinh tế để tạo ra cá thể
mới có đặc điểm tốt của cả cơ thể bố và mẹ
3 Tạo cơ thể đồng hợp tử về các cặp gen
4 Tạo cơ thể lai mang vật chất di truyền của 2 loài sinh vật khác nhau
5 Tạo giống lai khác loài mà không cần qua sinh sản hữu tính
6 Tạo nhiều cơ thể thực vật có kiểu gen giống nhau và giống mẹ
7 Có sự dung hợp giữa nhân tế bào sinh dưỡng với tế bào chất của trứng
→ tạo cơ thể mới không qua thụ tinh
8 Tạo nhiều con vật cùng giới tính, có kiểu gen giống hệt nhau và giống
con cho phôi (công nghệ tăng sinh ở động vật)
9 Tạo ADN tái tổ hợp để chuyển gen từ tế bào này sang tế bào khác
10 Sử dụng cônxisin gây tứ bội tạo ra giống cây tứ bội
Trang 6PHT 2: Bảng dưới đây mô tả một số thành tựu chọn tạo giống và các phương pháp chọn tạo giống Hãy đánh dấu “x” vào ô phù hợp.
Tạo giống dựa trên nguồn BDTH
Tạo giống bằng gây ĐB
gen
giốn g thuầ n
Tạo giống
ưu thế lai
Gây đột biến
Nuôi cấy hạt phấn rồi lưỡng bội hóa
Nuôi cấy
mô TB sinh dưỡng (2n)
Lai TB sinh dưỡng khác loài
Cấy truyền phôi động vật
Nhân bản vô tính
Tạo giống nhờ công nghệ gen
1 Tạo giống lúa lai có ưu thế lai cao
2 Tạo giống lúa lùn thuần chủng năng suất cao
3 Tạo giống lúa chuyển gen tổng hợp beta-carôten (hạt gạo vàng)
4 Dâu tằm tam bội (3n) có năng suất lá cao dùng trong chăn nuôi
5. Gây ĐB gen tạo giống lúa MT1, táo má hồng có nhiều đặc tính
quý
6 Tạo cây pomato là cây lai giữa khoai tây và cà chua
7 Tạo cà chua có gen sản xuất êtilen bị bất hoạt, lâu chín→ có
thể vận chuyển cà chua đi xa
8 Tạo giống lúa chiêm chịu lạnh (có kiểu gen đồng hợp về tất cả
các cặp gen)
9 Tạo nhanh được một quần thể cây phong lan đồng nhất về kiểu
gen từ một cây phong lan có kiểu gen quý
10 Tạo cừu chuyển gen tổng hợp Prôtêin huyết tương người
11 Tạo cừu Đô ly
12 Tạo dê chuyển gen tổng hợp Prôtêin tơ nhện
13. Kỹ thuật giúp nhân nhanh thú quý hiếm hoặc vật nuôi sinh sản
chậm như bò
14 Tạo chủng vi khuẩn E.coli sản xuất Insulin của người
15. Tạo vi sinh vật chuyển gen có khả năng phân hủy vết dầu loang
trên biển