Nghiên cứu đặc điểm thực vật và thành phần hóa học của cây dây đau xương (Tinospora sinensis Merr)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƯỢC TRƯƠNG THỊ VÂN HOÀI NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT VÀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÂY DÂY ĐAU XƯƠNG Tinospora sinensis Merr KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƯỢC

TRƯƠNG THỊ VÂN HOÀI

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT VÀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC

CỦA CÂY DÂY ĐAU XƯƠNG (Tinospora sinensis Merr)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

Hà Nội – 2017

LỜI CẢM ƠN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƯỢC

TRƯƠNG THỊ VÂN HOÀI

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT VÀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC

CỦA CÂY DÂY ĐAU XƯƠNG (Tinospora sinensis Merr)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

Khóa: QH.2012.Y

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tiến Vững

ThS Nguyễn Thúc Thu Hương

Hà Nội - 2017

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS

Nguyễn Tiến Vững, Phó viện trưởng Viện pháp y Quốc gia và ThS Nguyễn

Thúc Thu Hương là giảng viên Khoa Y Dược, Đại học Quốc gia Hà

Nội, những người đã trực tiếp hướng dẫn tận tình, chu đáo, luôn động viên

khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho em trong suốt thời gian thực

hiện khóa luận

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Vũ Đức Lợi chủ nhiệm Bộ

môn Dược liệu – Dược học cổ truyền và DS Nguyễn Thị Mai Trang đã tận

tình truyền đạt kiến thức cho em trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tại

Khoa Với vốn kiến thức được tiếp thu không chỉ là nền tảng cho quá trình

nghiên cứu khóa luận mà còn là hành trang qúy báu để em bước vào đời một

cách vững chắc và tự tin

Em xin trân trọng cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Y Dược đã cho phép

và tạo điều kiện cho em được tham gia nghiên cứu học hỏi tại Khoa

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới bạn bè, người thân trong gia đình luôn

tạo điều kiện, quan tâm, giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập

Trong suốt quá trình làm khóa luận và nghiên cứu tại Khoa, em đã cố

gắng nỗ lực hết sức mình để hoàn thành bản khóa luận này Tuy nhiên do kiến

thức còn hạn hẹp, thời gian có hạn và nguồn tài liệu còn hạn chế nên bản khóa

luận của em không tránh khỏi thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý của các

thầy cô để bản khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Cuối cùng em xin kính chúc các thầy cô luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và

thành công trong công việc cũng như trong cuộc sống

Em xin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, ngày 22 tháng 05 năm 2017

Sinh viên

Trương Thị Vân Hoài

High Performance Liquid Chromatography

(Sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao)

HPLC sắc của chiết xuất methanol của T sinensis

Đỉnh tại thời gian lưu 8,6 phút tương ứng với Berberin

Hình 3.2 Ảnh hoa của cây Dây đau xương 21

Hình 3.3 Ảnh quả của cây Dây đau xương 21

Hình 3.4 Vi phẫu gân lá cây Dây đau xương 22

Hình 3.5 Vi phẫu phiến lá cây Dây đau xương 23

Hình 3.6 Vi phẫu thân cây Dây đau xương 23

Hình 3.7 Một số đặc điểm bột thân Dây đau xương 25

Hình 3.8 Sơ đồ chiết xuất các phân đoạn từ cây Dây đau

Bảng 3.2 Số liệu phổ NMR của L1 và Decarin 34

Bảng 3.3 Số liệu phổ NMR của L2 và Iwamid 36

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC HÌNH ẢNH

DANH MỤC BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 - TỔNG QUAN 3

1.1 Phần thực vật 3

1.1.1 Vị trí phân loại 3

1.1.2 Đặc điểm của chi Tinospora 3

1.1.3 Số lượng loài và sự phân bố các loài thuộc chi 4

1.2 Đặc điểm của cây Dây đau xương (Tinospora sinensis) 5

1.2.1 Đặc điểm thực vật 5

1.2.2 Thành phần hóa học 6

1.2.3 Tác dụng sinh học 9

1.2.4 Các bài thuốc y học cổ truyền 10

Chương 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

2.1 Đối tượng nghiên cứu 12

2.1.1 Nguyên vật liệu 12

2.1.2 Trang thiết bị, dụng cụ 12

2.1.3 Hóa chất, thuốc thử 12

2.2 Phương pháp nghiên cứu 13

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm thực vật 13

2.2.2 Nghiên cứu về thành phần hóa học 14

Chương 3 - KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 21

3.1 Nghiên cứu đặc điểm thực vật cây Dây đau xương 21

3.1.1 Đặc điểm hình thái 21

3.1.2 Đặc điểm vi học 24

3.2 Giám định tên khoa học mẫu nghiên cứu 27

3.3 Nghiên cứu thành phần hóa học 28

3.3.1 Định tính sơ bộ các nhóm chất trong dược liệu bằng phản ứng hóa học 28

3.3.2 Phân lập một số hợp chất trong thân và lá cây Dây đau

xương 29

3.4 Bàn luận 40

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 42 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

Đất nước ta nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa, khí hậu có nhiều nét độc đáo và đa dạng Điều kiện tự nhiên đã thực sự ưu đãi cho đất nước và con người Việt Nam một hệ sinh thái phong phú và đa dạng, một tiềm năng to lớn

về tài nguyên cây thuốc nói riêng và về dược liệu nói chung Bên cạnh đó, Việt Nam có nền y học dân tộc lâu đời với các tri thức sử dụng các loại dược liệu, các bài thuốc có giá trị dùng để chữa các bệnh thông thường và nan y Nền y học cổ truyền độc đáo đó bảo vệ sức khỏe cho dân tộc ta suốt chiều dài lịch sử với phương châm “Nam dược trị nam nhân”, nếu chúng ta biết phát huy thì có thể nói có một nền tảng vững chắc để phát triển

Hiện nay, không chỉ Việt Nam mà trên thế giới, với xu hướng “Trở về thiên nhiên” thì việc sử dụng các thuốc từ dược liệu của người dân ngày càng gia tăng, ít có những tác động có hại và phù hợp với qui luật sinh lý của cơ thể hơn Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), khoảng 80% dân số hiện nay trên thế giới vẫn dựa vào thuốc có nguồn gốc tự nhiên trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng Vì vậy, những bài thuốc sử dụng thảo dược là đối tượng để cho các nhà khoa học nghiên cứu một cách đầy đủ về bản chất các hoạt chất có trong cây cỏ thiên nhiên Từ đó, định hướng cho việc nghiên cứu, chiết xuất

để tìm ra các loại thuốc mới hay bằng con đường tổng hợp để tạo ra những chất có hoạt chất trong việc chữa trị nhiều loại bệnh Chính vì vậy việc nghiên cứu thành phần hóa học từ những cây cỏ thiên nhiên có một ý nghĩa khoa học

và thực tiễn cao

Trên thế giới, chi Tinospora Miers (Menispermaceae Juss.) được biết

đến 32 loài, 7 loài thuộc vùng nhiệt đới và Châu Phi, 2 loài có ở Madagascar

và 23 loài thuộc Châu Á đến Châu Úc và các đảo thuộc biển Thái Bình Dương [24], Trung Quốc có 6 loài [34], Lào có 4 loài, Thái Lan có 4 loài

[25] Ở Việt Nam, chi Tinospora có ở nhiều địa phương như Quảng Ninh,

Bắc Kạn, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Hà Nội, Thái Bình, Ninh Bình (Chợ Ghềnh, Cúc Phương) [6]

Cây Dây đau xương có tên khoa học là Tinospora sinensis, thuộc chi

Tinospora Miers, họ Tiết dê Menispermaceae [8] Trong tài liệu nghiên cứu

nước ngoài, cây này có giá trị tuyệt vời trong điều trị chứng béo phì, chứng khó tiêu, sốt, viêm, giang mai, loét, viêm phế quản, vàng da, bệnh bí tiểu, bệnh da và bệnh gan [13] Các dịch chiết nước và ethanol của các cây được báo cáo là có tiềm năng dược lý khác nhau, như chống viêm [33], chống tiểu đường [49] và thích ứng miễn dịch [35] Dây đau xương còn là một vị thuốc mới được dùng trong phạm vi nhân dân để chữa những triệu chứng của bệnh

tê thấp, đau xương, đau người, ngoài ra còn được dùng làm thuốc bổ [8]

Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu cụ thể về đặc điểm thực vật và thành phần hóa học của cây này Chính vì vậy, trong khóa luận này, chúng tôi sẽ cùng đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu đặc điểm thực vật và khảo sát về thành phần hóa học có trong cây Dây đau xương, nhằm góp phần phát triển nghiên cứu công dụng, tác dụng của cây trong điều trị bệnh Chính

vì vậy, khóa luận được tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm

thực vật và thành phần hóa học của cây Dây đau xương (Tinospora sinensis (Lour.) Merr)” với các mục tiêu:

+ Xác định được các đặc điểm thực vật và giám định tên khoa học của cây Dây đau xương

+ Chiết xuất, phân lập và xác định được cấu trúc một số hợp chất của cây Dây đau xương

Chương 1 - TỔNG QUAN 1.1 Phần thực vật

Phân lớp Hoàng liên: Ranunculidae

Bộ Tiết dê: Menispermales

Họ Tiết dê: Menispermaceae

Chi: Tinospora

1.1.2 Đặc điểm của chi Tinospora

Chi Tinospora Miers.- Dây ký ninh, Dây thần thông, Dây đau xương

[4], [6]

Cây leo, thân mảnh - thân to, đường kính từ 0,6 - 4 cm; thân cây có lớp vẩy khô và bì khổng, có màu nâu nhạt hay vàng nhạt, thân non có lông, hay không lông, nhánh non có màu xanh đậm Lá hình tim- hình mác, có lông hay không có lông, cuống lá dài từ 2 - 13 cm, đôi khi có hai tuyến ở lá; cuống lá phồng to ở hai đầu, gốc lá hình tim hay có hai tai lớn; gân gốc 3 - 7 cặp, xếp vòng cung hay chân vịt, gân phụ 2 - 3 cặp; mép lá nguyên Cụm hoa chùm đơn hay chùm kép, thường mọc từ 1 – 3 cụm hoa đơn trên thân già rụng lá rất hiếm khi mọc ở nách lá Các chùm hoa đơn vị có 3 - 5 hoa rời Hoa đơn tính khác gốc Hoa đực; đài gồm 6 lá đài rời xếp thành 2 vòng, vòng ngoài nhỏ hơn vòng trong; tràng 6 cánh hoa hiếm khi 3 cánh hoa, hoa màu trắng hay màu vàng Bộ nhị gồm 6 nhị, chỉ nhị rời nhau Hoa cái; đài giống ở hoa đực; không có cánh hoa; nhị gồm 6 nhị lép Bầu gồm 3 noãn, vòi nhụy ngắn, to Quả chín thành chùm có mầu vàng, đỏ, mỗi chùm đơn vị quả có 2 - 3 quả,

đường kính 0,4 - 0,7 mm, gần tròn- tròn, nh n; vỏ quả trong có các mấu nổi lên thành các mấu; hạt có phôi nhũ nhăn nheo [5]

Các cây trong chi Tinospora có chứa thành phần hóa học alcaloid như:

Cissamparein, D-Quercitol, Hayatin, l-Bebeerin (tức l-Curin), Isochondrodendrin, Hayatidin, Cissamin, (++) -4’’-6-Methylcurin Vỏ rễ chứa Menismin, Cissamin, Pareirin

d-1.1.3 Số lượng loài và sự phân bố các loài thuộc chi

a Trên thế giới

Họ Tiết dê nằm trong bộ Ranunculales, theo hệ thống của Kessler (1993) thì họ này có chứa các đặc điểm tiến hoá cao của bộ Trong họ Menispermaceae có chứa các loài đặc hữu và là họ có giá trị rất lớn về dược liệu, gần như tất cả các loài của họ này có chứa các hoạt chất alcaloid quan trọng

Trên thế giới họ Tiết dê (Menispermaceae) có 73 chi và 350 loài, phân

bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới Châu Á và Châu Phi [25] Ngày nay chi

Tinospora Miers (Menispermaceae Juss.) được biết đến 32 loài, 7 loài thuộc

vùng nhiệt đới và Châu Phi, 2 loài có ở Madagascar và 23 loài thuộc Châu Á đến Châu Úc và các đảo thuộc biển Thái Bình Dương [25] Trung Quốc có 6 loài [34], Lào có 4 loài, Thái Lan có 4 loài [25]

b Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Phạm Hoàng Hộ (1999) [6] (Thực vật Việt Nam) có ghi nhận 6 loài Năm 2003 trong Danh lục các loài thực vật Việt Nam Nguyễn Tiến Bân ghi nhận 5 loài [1]

Khóa định loại các loài trong chi (Tinospora Miers.) hiện biết ở Việt

Nam:

1A.Lá và thân non có lông T sinensis

1B.Lá và thân non không lông

2A.Thân già có nhiều bì khổng lớn

2B.Thân già không có bì khổng không r

3A.Thân có bì khổng xếp không theo hàng Tràng 3 Đài hình trứng

ngược T Cripa

3B.Thân có bì khổng xếp đều nhau theo hàng Tràng 6 Đài hình bầu

dục T Cordifolia

4A.Lá hình ô van hoặc hình tim, gốc lá hình tim sâu, gân lá hình tim, cuống lá

nằm trong phiến lá, gốc lá có tuyến T Baenzigeri

4B.Lá có hình mũi tên, hình mác, gốc lá có hai tai nhọn, gân lá hình tam giác, cuống lá không nằm trong phiến lá, gốc lá không có

tuyến………….……… T Sagittata

1.2 Đặc điểm của cây Dây đau xương (Tinospora sinensis)

1.2.1 Đặc điểm thực vật

Tên khoa học: Tinospora sinensis Merr (Tinospora tomentosa Miers,

Tinospora malabarica Miers, Menispermum malabaricum Lamk) thuộc họ

Tiết dê Menispermaceae [8]

-Tên khác: Khoan cân đằng

-Tên Dây đau xương vì người ta dùng cây này để chữa bệnh đau xương Khoan cân đằng là tiếng Trung Quốc cũng có nghĩa là làm cho xương cốt được khỏe

Đặc điểm thực vật: Dây đau xương là một loại dây leo, dài 7-8cm có cành dài rũ xuống, lúc đầu có lông, sau thì nh n lớp vỏ không sần sùi Lá cũng có lông nhất là ở mặt dưới làm cho mặt dưới có màu trắng nhạt, phiến lá hình tim, phía cuốn tròn và h m lại, phía đỉnh hẹp lại thành mũi nhọn, dài 10

- 20cm, rộng 8- 10cm có 5 gân nhỏ, toả hình chân vịt Hoa mọc thành chùm ở

kẽ lá hoặc đơn độc, hoặc mấy lá chùm tụ lại, chùm dài khoảng 10cm, có lông măng màu trắng nhạt Quả hạch khi chín có màu đỏ, có dịch nhày, hạch hình bán cầu, mặt phẳng của bán cầu h m lại Mùa quả ở miền Bắc: tháng 3-4 [8]

Phân bố [8]:

 Cây mọc nhiều ở các vùng núi khí hậu nhiệt đới, ở Việt Nam cây mọc nhiều ở vùng Tây bắc

 Mọc hoang khắp nơi ở miền núi cũng như đồng bằng ở Việt Nam, leo lên các cây nhỡ hay cây gỗ

 Có mọc cả ở Trung Quốc và Ấn Độ

Bộ phận dùng: Thân đã thái phiến phơi khô của Dây đau xương

Chế biến, thu hái:

 Thu hái thân già, thái nhỏ, phơi khô tự nhiên để làm thuốc Dùng sống hoặc tẩm rượu sao

 Cây mọc rất khỏe Một mẩu thân trồng trong vòng 2 năm cho tới 20kg vừa thân vừa lá, cắt lấy thân về cắt ngắn thành từng đoạn dài 20- 30cm rổi phơi hay sấy khô

 Có thể dùng lá Thường dùng tươi

 Có thể thu hái quanh năm

1.2.2 Thành phần hóa học

Magnoflorine, berberine, tinosporicide, menispermacide, palmatine, (+)

- malabarolide và tinosinen I là những hợp chất hóa học chủ yếu được phân

lập từ thân của T sinensis [40, 41, 43, 44]

Phương pháp HPLC pha đảo ngược đã được phát triển để đo số lượng

ước tính berberine ở thân của T sinensis Berberine (B1) là một isoquinoline

alcaloid được báo cáo là có tác dụng trong sốt rét, hạ sốt, kháng khuẩn, kháng khuẩn, kháng u và hoạt tính antiprotozoal (Leishmania) [21, 38]

Hình 1.1: HPLC sắc của Berberine chuẩn Berberine đỉnh lúc retetion 8,6 phút được phát hiện ở bước sóng 266nm

Hình 1.2: HPLC sắc của chiết xuất methanol của T sinensis Đỉnh

tại thời gian lưu 8,6 phút tương ứng với Berberin

Nghiên cứu sắc ký so sánh các chiết xuất methanol cho thấy sự hiện

diện của hai hợp chất bổ sung trong T sinensis Hai hợp chất được phân lập

bằng sắc ký cột tiếp theo chuẩn bị TLC Phân tích HPLC cho đỉnh tại 24,54

và 28,48 phút, trong dịch chiết methanol của T sinensis Nghiên cứu sơ bộ

(UV, FTIR, TLC và derivatisation) chỉ ra rằng hai hợp chất này có một hạt nhân steroid Nghiên cứu đặc điểm chi tiết của các hợp chất này đang đƣợc phát triển thêm

H nh 1.3: Công thức cấu tạo những hợp chất phân lập đƣợc từ cành Tinospora sinensis

Hai hợp chất mới 4-methyl-heptadec-6-enoic este axit etyl (2) và 3 - hydroxy -2,9,11 – trimethoxy - 5,6 - dihydro isoquino isoquinolinylium (7)

đƣợc phân lập từ một chiết xuất ethanol của cành Tinospora sinensis, cùng

với sáu hợp chất đã biết (1, 3-6 và 8) [14] Các cấu trúc mới các hợp chất đã

đƣợc thành lập trên cơ sở nghiên cứu quang phổ chi tiết [41]

Hợp chất 7 tìm thấy khi in vitro hoạt động cao nhất trong khi hợp

chất 2, 4, 5 và 6 cho thấy hoạt động vừa phải các hợp chất khác đã đƣợc tìm

thấy là không hoạt động [14] Điều tra Phytochemical đã tiết lộ rằng loài này

có chứa steroid, flavonoid, alcaloid và quan trọng nhất là các lớp diterpenoid

furano của các hợp chất, chẳng hạn như 10 –hydroxy columbin và malaborolid [15], menispermacid [17], tinosporicid [16], malaborolid B1 [18], magnoflorin, quercetin-3-O-glycosid, kaempferol và glycosid của nó, palmatin [17], kokusaginin [20], N-formyl -anonain [19], cyclo-euphordenol [17], tinosinen-I [49], di-O-methyl syringaresinol [19], tinosporinon, dibenzoylethan và allyloxyflavon [39, 40], -Sitosterol, Axit tetracosanoic và tinosporine cũng đã được đặc trưng từ gốc của cây [22] Gần đây, hai lignan glycosid mới, cụ thể là tinosposid A và B tinosposid, đã tìm thấy từ các cành cây[32]

Các hợp chất được biết có những đặc điểm -dimethyl lirioresino-

ether 1 [31], -sitosterol 3 [29], palmatin 4 [17], palmatrubin 5 [24],

jatrorrhizin 6 [23] và 8 [26, 27] bằng cách so sánh trực tiếp dữ liệu NMR 1.2.3 Tác dụng sinh học

Theo y học hiện đại, Dây đau xương còn là một vị thuốc mới được dùng trong phạm vi nhân dân để chữa những triệu chứng của bệnh tê thấp, đau xương, đau người Còn được dùng làm thuốc bổ Trong dân gian, cây còn được sử dụng để chữa Theo truyền thống, cây này có giá trị tuyệt vời trong điều trị chứng béo phì, chứng khó tiêu, sốt, viêm, giang mai, loét, viêm phế quản, vàng da, bệnh bí tiểu, bệnh da và bệnh gan [13] Các dịch chiết nước và ethanol của các cây được báo cáo là có tiềm năng dược lý khác nhau, như chống viêm [33], chống tiểu đường [49] và điều hòa miễn dịch [35]

 Chữa tê bại, xương khớp đau nhức

 Trị đau vai gáy ( bệnh văn phòng )

 Trị bệnh tràn dịch khớp gối

 Làm thuốc hỗ trợ điều trị thoái hóa xương khớp

 Chấn thương tụ máu

 Dùng làm thuốc hỗ trợ điều trị bệnh gút

 Chữa sốt rét kinh niên

 Lá tươi cũng dùng đắp lên các chỗ nhức trong gân cốt và trị rắn cắn Cách dùng, liều lượng:

 Mỗi ngày dùng 15-30g đun sôi trong nước uống Cũng có thể ngâm rượu uống Dùng riêng hoặc phối hợp với hạt Cốt khí và Đậu đen xanh lòng (kinh nghiệm dân gian) Cũng có thể ngâm rượu với tỷ lệ 1/5, uống ngày 3 lần, mỗi lần một cốc con

 Phụ nữ hoặc những người không uống được rượu, có thể sắc với nước uống Thời gian 15-20 ngày

 Lá thường dùng giã nhỏ vắt lấy nước cốt uống, lấy bã đắp trị rắn cắn, hoặc trộn với rượu để đắp lên chỗ sưng đau

1.2.4 Các bài thuốc y học cổ truyền

 Đau dây thần kinh hông: Dùng cây Dây đau xương, lấu bò, kê huyết đằng, ngũ vị, kim ngân, mỗi vị 15g Đun sôi lấy nước uống

 Phong thấp gân xương đau nhức, chân gối rủ mỏi: Dùng Dây đau xương, bưởi bung, đơn gối hạc, cỏ xước, gấc (rễ), mỗi vị 20-30g sắc

 Trị lưng đau, gối mỏi do thận hư : Dây đau xương 12g, cẩu tích 20g,

rễ gối hạc 12g, củ mài 20g, rễ cỏ xước 12g, bổ cốt toái 16g, thỏ ty tử 12g, tỳ giải 16g, đỗ trọng 16g Sắc hoặc ngâm rượu uống (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam)

 Đòn ngã tổn thương hoặc đi chạy nhiều sưng chân hay phong thấp sưng đầu gối: Dùng lá Dây đau xương giã nát chế rượu (hoặc giấm hay nước tiểu trẻ em) vào, vắt lấy nước cốt uống, bã thì chưng nóng bóp và đắp vào chỗ đau

 Trị rắn cắn : Lá Dây đau xương, lá thài lài, lá thuốc lào, lá tía tô, rau sam Dùng tươi, giã nát, vắt lấy nước uống, bã đắp

 Trị đau nhức xương khớp có thể dùng thêm kê huyết đằng và cây thiên niên kiện Liều lượng: Mỗi vị 15 g sắc uống

Chương 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Nguyên vật liệu

Thân và lá cây Dây đau xương được thu hái vào tháng 2-4/2016 tại thị trấn Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, bảo quản, lưu mẫu tại Khoa Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội (số hiệu tiêu bản SMP 6/2016), tại Viện sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Hàn lâm và Khoa học công nghệ Việt Nam ( số hiệu tiêu bản Vũ Đức Lợi 12)

2.1.2 Trang thiết bị, dụng cụ

- Kính hiển vi, kính lúp soi nổi, máy ảnh kỹ thuật số

- Cân phân tích có độ chính xác 0,1 mg, cân kĩ thuật, cân xác định độ

ẩm

- Các dụng cụ cần thiết dùng trong quá trình thực nghiệm: bình nón, ống đong, ống nghiệm, pipet, tủ sấy, bếp điện, bếp đun cách thủy

- Máy siêu âm Power sonic 405 SMP, Khoa Y Dược, ĐHQGHN

- Phát hiện chất ở sắc ký bản mỏng bằng đèn tử ngoại ở hai bước sóng

254 nm và 365 nm

- Sắc ký cột: sắc ký cột sử dụng silicagel cỡ hạt 0,200 mm (Merck) và cỡ hạt 0,040- 0,063 mm (Merck) với các loại cột sắc

2.1.3 Hóa chất, thuốc thử

- Hóa chất dùng trong tẩy nhuộm vi phẫu: javen, acid acetic, xanh methylen, đỏ son phèn và nước cất

- Dung môi: n-hexan, cloroform (CHCl3), methanol (MeOH), Ethylacetat, nước cất: đạt tiêu chuẩn công nghiệp, tiêu chuẩn phân tích

- Hóa chất dùng trong phản ứng định tính

- Pha tĩnh dùng trong sắc ký cột là silica gel pha thường (0,040 -

0,063 mm, Merk)

- Thuốc thử là dung dịch H2SO4 10 % hơ nóng để phát hiện vết chất

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu đặc điểm thực vật

a Phương pháp giám định tên khoa học

- Quan sát và mô tả đặc điểm hình thái thực vật về: dạng sống; thân; lá (hình dạng phiến, chóp, gân, gốc, cuống, kích thước…); hoa (dạng cụm hoa,

vị 46 trí cụm hoa, kích thước, lá bắc, bộ nhị, bộ nhụy…); quả và hạt (hình dạng, màu sắc, kích thước…)

- Thu hái, làm tiêu bản mẫu cây khô (có đầy đủ bộ phận sinh sản) và lưu giữ tiêu bản tại Phòng tiêu bản, Bộ môn Dược liệu - Dược học cổ truyền, khoa Y Dược, Đại học Quốc Gia Hà Nội

- Xác định tên khoa học của loài nghiên cứu dựa trên tài liệu tham khảo và so sánh với tiêu bản mẫu Một số tài liệu được sử dụng để tham khảo gồm thực vật chí của: Thực vật chí Trung Quốc, Cây cỏ Việt Nam Bên cạnh

đó, còn có sự giúp đỡ của chuyên gia phân loại thực vật

b Phương pháp nghiên cứu về đặc điểm vi học

Sau khi thu hái, mẫu được đem xử lý bằng các phương pháp thích hợp rồi nghiên cứu:

- Vi phẫu: tiến hành làm vi phẫu theo các bước sau [2, 5, 9, 10, 11]:

+ Chọn mẫu thích hợp

+ Cắt tiêu bản bằng dụng cụ cắt vi phẫu cầm tay

+ Xử lý lát cắt: Lựa chọn những lát cắt mỏng, tẩy bằng dung dịch javen, rửa sạch bằng nước cất, ngâm trong acid acetic 5%, rửa bằng nước cất

đến hết acid Sau đó tiến hành nhuộm kép với xanh methylen và đỏ carmine [9]

+ Quan sát, mô tả và chụp ảnh: Lên tiêu bản bằng dung dịch nước rồi quan sát dưới kính hiển vi, mô tả đặc điểm giải phẫu, chụp ảnh bằng máy ảnh qua kính hiển vi

- Bột dược liệu:

+ Mẫu nghiên cứu được sấy khô, nghiền thành bột

+ Quan sát trực tiếp, nếm, ngửi để xác định màu, mùi, vị

+ Lên tiêu bản bột dược liệu bằng dung dịch hỗn hợp nước, quan sát,

mô tả và chụp ảnh những đặc điểm điển hình của bột qua kính hiển vi có kết hợp máy ảnh để lưu mẫu [12]

2.2.2 Nghiên cứu về thành phần hóa học

a Nghiên cứu thành phần hóa học bằng phản ứng hóa học

Chuẩn bị mẫu: Sấy khô thân và lá dược liệu trong tủ sấy ở nhiệt độ

600C Đem ra tán nhỏ bằng thuyền tán thành bột thô, bảo quản trong túi nilon kín, để ở chỗ thoáng mát, khô ráo

Định tính các nhóm chất hữu cơ chính trong thân và lá dược liệu Dây đau xương bằng phản ứng hóa học đặc trưng theo các tài liệu [1, 3, 6]

Định tính flavonoid

Cân khoảng 0,5 g bột dược liệu cho vào ống ngiệm lớn, thêm 5ml ethanol 90% Đun cách thủy vài phút, lọc nóng lấy dịch lọc làm các phản ứng sau:

a,Phản ứng Cyanidin (phản ứng Shinoda)

Lấy 1 ml dịch chiết, thêm bột Mg kim loại (khoảng 10 mg) Nhỏ từng giọt HCl đậm đặc (3-5) giọt Để yên một vài phút sẽ thấy dung dịch chuyển từ màu vàng sang màu đỏ cam

b, Phản ứng với kiềm

Phản ứng với hơi amoniac: Nhỏ một giọt dịch chiết lên tờ giấy lọc, hơ

trên miệng lọ có chứa amoniac đặc đã mở nút Nếu có flavonoid sẽ thấy vết màu vàng đậm lên

Phản ứng với NaOH 10%: Lấy 1ml dịch chiết Thêm vài giọt dung dịch

NaOH 10%, sẽ thấy xuất hiện tủa vàng và khi thêm 1 ml nước cất, tủa sẽ tan

và màu vàng của dung dịch tăng thêm

c, Phản ứng với FeCl 3

Lấy 1ml dịch chiết, thêm vài giọt dung dịch FeCl3 5%, sẽ thấy xuất

hiện dung dịch màu xanh đen

Định tính coumarin

Dịch chiết chuẩn bị như trong phản ứng định tính flavonoid dùng để tiến hành các phản ứng sau:

a, Phản ứng mở đóng vòng lacton

Cho vào 2 ống nghiệm mỗi ống 1ml dịch chiết:

- Ống 1: thêm 0,5 ml dung dịch NaOH 10%

Định tính glycosid tim

Cho 10 g bột dược liệu vào bình nón dung tích 250 ml, thêm 100 ml nước, lắc đều, ngâm trong 24 giờ Lọc lấy dịch chiết, loại tạp (chất nhầy, chất nhựa) bằng chì acetat 30% vừa đủ Để lắng, lọc Lọc lấy dịch lọc vào bình gạn Lắc kỹ 3 lần với 25 ml cloroform (10 ml,10 ml,5 ml), để lắng, gạn lấy dịch chiết, loại nước bằng cách lọc qua bông Chia đều dịch chiết vào 4 ống nghiệm đã được sấy khô, đem cô cách thủy đến khô Cắn thu được để làm phản ứng định tính

a, Phản ứng Liberman

Cho vào ống nghiệm có chứa cắn 0,5 ml anhydrid acetic, lắc đều cho tan hết cắn Nghiêng ống 45o Cho từ từ theo thành ống nghiệm 0,5 ml H2SO4đặc để dịch lỏng trong ống nghiệm chia thành hai lớp Nếu có glycosid tim, quan sát thấy có vòng màu hồng tím đến xanh ở mặt tiếp xúc 2 lớp chất lỏng Lắc nhẹ, lớp chất lỏng phía trên sẽ có mầu xanh lá cây

b, Phản ứng Baljet

Cho vào ống nghiệm có chứa cắn 0,5 ml ethanol 90%, lắc đều cho tan hết cắn Nhỏ từng giọt thuốc thử Baljet (cho vào ống nghiệm to 1 phần dung dịch acid picric 1% và 9 phần dung dịch NaOH 10%, lắc đều) mới pha vào ống nghiệm Sẽ xuất hiện màu đỏ cam

c, Phản ứng Legal

Cho vào ống nghiệm có chứa cắn 0,5 ml ethanol 90%, lắc đều cho tan hết cắn Nhỏ 1 giọt dung dịch natri nitroprussiat 0,5% và 2 giọt dung dịch NaOH 10%, lắc đều Sẽ xuất hiện màu đỏ nhưng chóng mất

d, Phản ứng Keller-Kiliani

Cho vào ống nghiệm chứa cắn 0,5 ml ethanol 90%, lắc đều cho tan hết cắn Thêm vào giọt dung dịch sắt (III) clorid 5% pha trong acid acetic, lắc đều Nghiêng ống 45o Cho từ từ theo thành ống 0,5 ml acid H2SO4 đặc, tránh xáo trộn chất lỏng trong ống nghiệm Nếu có glycosid tim, quan sát thấy có vòng màu tím đỏ ở mặt tiếp xúc 2 lớp chất lỏng Lắc nhẹ ống nghiệm, lớp chất lỏng phía trên sẽ có màu xanh lá cây

Định tính anthranoid (dạng tự do)

a, Phản ứng Borntraeger

Chiết xuất: Lấy 1 g bột dược liệu cho vào ống nghiệm (10 ml) Thêm 5

ml nước cất, đun trực tiếp với nguồn nhiệt cho đến sôi Lọc dịch chiết còn nóng qua giấy lọc hoặc qua một lớp bông mỏng vào trong bình gạn dung tích

50 ml Làm nguội dịch lọc Thêm 5 ml cloroform Lắc nhẹ Gạn bỏ lớp nước Lấy 1ml dịch chiết cloroform cho vào ống nghiệm nhỏ Thêm 1ml dung dịch amoniac 10% Lắc nhẹ nếu có anthranoid tự do lớp nước sẽ có màu đỏ sim Nếu lớp cloroform có màu vàng chứng tỏ trong dược liệu có acid chrysophanic Thêm tiếp tục từng giọt dung dịch NaOH 10%, lắc nhẹ Lớp dung môi hữu cơ sẽ mất màu vàng còn lớp nước sẽ đỏ thẫm hơn lúc ban đầu

Lấy 1ml dịch chiết cloroform cho vào ống nghiệm nhỏ Thêm 1ml dung dịch NaOH 10%, lắc nhẹ Nếu có anthranoid lớp nước sẽ có màu đỏ sim

Anthranoid toàn phần (dạng glycosid và dạng tự do) được định tính hoàn toàn tương tự nhưng trong bước chiết xuất ban đầu thay thế 5 ml nước cất bằng 5 ml H2SO4 1N

Định tính tanin

Lấy khoảng 1 g bột dược liệu cho vào bình nón dung tích 50 ml, thêm

10 ml nước cất, đun sôi trong 1 phút, để nguội, lọc Dịch lọc được dùng để làm các phản ứng định tính sau:

- Phản ứng 1: Lấy 1 ml dịch lọc Thêm 1 giọt dung dịch FeCl3 5% (TT) nếu

có tanin sẽ xuất hiện màu hoặc tủa màu xanh đen hoặc xanh nâu nhạt

- Phản ứng 2: Lấy 1 ml dịch lọc Thêm 2 giọt đồng acetat 10%, xuất hiện tủa

- Phản ứng 3: Lấy 1 ml dịch lọc Thêm 2 giọt chì acetat 10%, hiện tủa bông

- Phản ứng 4: Lấy 1 ml dịch lọc, thêm 5 giọt dung dịch gelatin 1%, hiện tủa bông trắng

Định tính alcaloid

0,5 g bột dược liệu cho vào bình nón dung tích 50 ml Thêm 15 ml dung dịch acid sulfuric 1N, đun đến sôi, để nguội, lọc vào bình gạn dung tích 100ml, kiềm hóa dịch lọc bằng dung dịch amoniac 6N (khoảng 8 ml) đến pH

= 9-10 Chiết alcaloid bằng cloroform (chiết 3 lần, mỗi lần 5 ml) Gộp các

dịch chiết cloroform Loại nước bằng natrisulfat khan Lấy một phần dịch chiết cloroform đem lắc với acid sulfuric 1N hai lần, mỗi lần 5 ml Gộp các dịch chiết nước Chia đều vào các ống nghiệm nhỏ, mỗi ống 1ml Nhỏ vào từng ống nghiệm 2-3 giọt lần lượt các thuốc thử sau:

- Ống 1: dịch chiết + thuốc thử Bouchardat: xuất hiện tủa nâu đến đỏ nâu

- Ống 2: dịch chiết + thuốc thử Dragendorff: xuất hiện tủa vàng cam đến đỏ

- Ống 3: dịch chiết + thuốc thử Mayer: xuất hiện tủa vàng cam đến đỏ

Định tính đường khử, polysaccharid, acid amin, acid hữu cơ

Lấy khoảng 1g bột dược liệu cho vào bình nón dung tích 50 ml, thêm

20 ml nước cất, đun sôi trong 2 phút Để nguội Lọc Dịch lọc được dùng để làm phản ứng định tính sau:

Định tính đường khử: Lấy 2 ml dịch chiết nước Thêm vào 5 giọt thuốc

thử Fehling A và 5 giọt thuốc thử Fehling B Đun cách thủy 10 phút Đáy ống nghiệm xuất hiện kết tủa đỏ gạch

Định tính polysaccharid: Lấy hai ống nghiệm lớn Cho vào mỗi ống:

- Ống 1: 4ml dịch chiết nước và 5 giọt thuốc thử Lugol

- Ống 2: 4ml nước cất và 5 giọt thuốc thử Lugol

Quan sát và so sánh hai ống nghiệm: nếu có polysaccharid, ống 1 có màu xanh đậm hơn ống 2

Định tính acid amin: lấy 2 ml dịch chiết nước Thêm 3 giọt thuốc thử

Ninhydrin 3% Đun cách thủy sôi 10 phút Xuất hiện dung dịch màu xanh tím

Định tính acid hữu cơ: Cho vào ống nghiệm lớn 4 ml dịch chiết nước

Thêm một ít bột Na2CO3 vào ống nghiệm Xuất hiện bọt khí bay lên

Định tính chất béo, sterol, caroten

Cân 10 g bột dược liệu cho vào bình nón 100 ml Đổ ngập n-hexan Ngâm qua đêm Lọc thu lấy dịch lọc để làm phản ứng:

Định tính chất béo: nhỏ 2 giọt dịch chiết n-hexan lên giấy lọc Hơ nóng

cho bay hơi hết dung môi Nếu có chất béo thì quan sát thấy vết mờ trên giấy lọc

Định tính sterol: lấy 2 ml dịch chiết n-hexan, cô cách thủy đến khô

Thêm vào ống nghiệm 1ml anhydrid acetic, lắc kỹ Để nghiêng ống nghiệm, nhỏ 3 giọt acid sulfuric đặc theo thành ống nghiệm Tại mặt phân cách giữa hai lớp chất lỏng có vòng tròn màu tím đỏ

Định tính caroten: lấy 4 ml dịch chiết n-hexan Cô cách thủy đến cắn

Thêm 2 giọt H2SO4 đặc vào cắn Dung dịch chuyển sang màu xanh lá đậm

b Chiết xuất và phân lập

 Phương pháp xử lý mẫu và chiết xuất

Thân và lá cây Dây đau xương sơ chế được ngâm chiết kỹ 3 lần bằng dung môi methanol, sử dụng thiết bị siêu âm ở 40oC Lọc các dịch chiết methanol qua giấy lọc, gộp dịch lọc và cất loại dung môi dưới áp suất giảm thu được cao chiết tổng methanol Phân tán cao chiết ethanol này trong nước cất và chiết phân bố bằng n- hexan và ethyl acetat (3 lần) Các phân đoạn n- hexan, ethyl acetat được cất loại dung môi dưới áp suất giảm để thu được phân đoạn tương ứng

 Phương pháp phân tích, phân tách các hỗn hợp và phân lập các hợp chất

Để phân tích và phân tách các phần chiết của cây cũng như phân lập các hợp chất, các phương pháp sắc ký đã được sử dụng như: sắc ký lớp mỏng (TLC, dùng để khảo sát), sắc ký cột (CC)

Sắc ký lớp mỏng (TLC): được thực hiện trên bản mỏng đế nhôm Kieselgel 60 F254 (Merck 1,05715), RP18 F254s (Merck) Phát hiện chất bằng đèn tử ngoại ở hai bước sóng 254 nm và 366 nm hoặc dùng thuốc thử là dung dịch H2SO4 10% được phun đều lên bản mỏng, sấy khô rồi hơ nóng trên bếp điện từ từ đến khi hiện màu

Sắc ký cột (CC): được tiến hành với chất hấp phụ là silicagel pha thường Silicagel pha thường có cỡ hạt là 0,040- 0,063 mm (Merk)

c Phương pháp xác định cấu trúc hợp chất

Phương pháp chung để xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất

- Phương pháp vật lý: dựa vào góc quay cực, điểm nóng chảy

- Phương pháp phổ hiện đại:

+ Dựa vào dữ liệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều (1H-NMR, 13C-NMR, DEPT) và hai chiều (HMBC, HSQC, COSY)

+ So sánh các dữ liệu thu được từ thực nghiệm với các dữ liệu đã công bố

Chương 3 - KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1 Nghiên cứu đặc điểm thực vật cây Dây đau xương

3.1.1 Đặc điểm h nh thái

Dây leo, thân có nhiều lông,lúc đầu có lông, sau thì nh n, lớp vỏ không sần sùi, thân màu xanh đậm, có bì khổng xếp thành hang đều nhau, dài 70- 80cm có cành dài rũ xuống, có nhựa mủ vàng (Hình 3.1a, b) Lá hình tim, mặt trên và nhất là mặt dưới có nhiều lông có màu trắng nhạt, phiến lá hình tim, phía cuốn tròn và h m lại, phía đỉnh lá hẹp lại thành mũi nhọn, dài 7 - 10cm, rộng 5- 7cm có 5 gân nhỏ, toả hình chân vịt, gốc lá có hai tai tròn hình tim Lá đơn, mọc sole (Hình 3.1b, c, d), cuống lá dài 4 – 5cm, mép lá nguyên ( Hình 3.1g) Hoa mọc thành chùm ở kẽ lá hoặc đơn độc, hoặc mấy lá chùm tụ lại, chùm dài khoảng 10cm, có lông măng màu trắng nhạt (Hình 3.2) Hoa đực có

6 lá đài, tràng 3 cánh hoa, nhị 6 Hoa cái đài và tràng giống ở hoa đực; nhị lép

6, dài 2 mm Quả hạch khi chín có màu đỏ, có dịch nhày, vỏ nh n, hạch hình bán cầu, mặt phẳng của bán cầu h m lại, chiều dài khoảng 0,8 - 1,5 cm, đường kính 0,7 - 1 cm (Hình 3.3)

Ảnh đặc điểm hình thái của mẫu nghiên cứu được trình bày ở hình 3.1:

Hình 3.1: Ảnh cơ quan sinh dưỡng cây Dây đau xương nghiên cứu

Chú thích: a Toàn cây; b Cành mang lá; c Lá mặt trên; d Lá mặt dưới; e

Cách mọc của lá; f Cuống lá; g Mép lá

Hình 3.2: Ảnh hoa của cây Dây đau xương

Hình 3.3: Ảnh quả của cây Dây đau xương

3.1.2 Đặc điểm vi học

a Đặc điểm vi phẫu

 Đặc điểm vi phẫu lá

Phần gân lá: Gân trên lồi ít, gân dưới lồi nhiều Cấu tạo gân giữa từ ngoài

vào trong gồm: 2 Lông che chở gồm nhiều lông che chở đa bào ở mặt dưới, mặt trên chứa lông tiết 1 Biểu bì trên, 10 Biểu bì dưới gồm 1 hàng tế bào

nhỏ hình chữ nhật, xếp đều đặn, có phủ một lớp cutin mỏng, biểu bì trên vách

dày hơn biểu bì dưới., 3 Mô dày trên gồm 2-3 lớp tế bào hình đa giác gần tròn, thành dày, kích thước tương đối đều, xếp sát nhau 4 Mô mềm gồm

nhiều lớp tế bào hình đa giác kích thước lớn, thành mỏng bao quanh bó libe -

gỗ hình cung nằm giữa gân lá 5 Gân phụ gồm 2 gân phụ nằm đối xứng nhau qua bó gỗ, 6 Trụ bì, 8 Gỗ cấp 1 gồm các tế bào hình đa giác hay hình vuông, to dần từ trên xuống, xếp thành dãy xen lẫn với mô mềm gỗ 9 Tầng phát sinh Libe – gỗ gồm nhiều lớp tế bào hình đa giác kích thước đều, xếp

thành vòng bao quanh gỗ

Ảnh chụp vi phẫu gân lá cây Dây đau xương được trình bày ở hình 3.4:

Hình 3.4: Vi phẫu gân lá cây Dây đau xương

Chú thích: 1 Biểu bì trên, 2 Lông che chở, 3 Mô dày, 4 Mô mềm, 5 Gân

phụ, 6 Trụ bì, 7 Lông che chở, 8 Gỗ cấp 1, 9 Tầng phát sinh libe – gỗ, 10 Biểu bì dưới,

Phần phiến lá: 1 Biểu bì trên gồm một lớp tế bào hình chữ nhật, tế

bào biểu bì trên lớn hơn tế bào biểu bì dưới; biểu bì trên có vách trong rất dày

và cutin dày; 2 Mô giậu gồm một hàng tế bào xếp đứng vuông góc với bề mặt biểu bì, kích thước tương đối đều, xếp sát nhau; 4 Mô mềm là các tế bào

đa giác kích thước lớn; 3 Tinh thể canxi oxalat 5 Lông che chở đa bào và

có nhiều ở mặt dưới hơn

Ảnh chụp vi phẫu phiến lá cây Dây đau xương được trình bày ở hình 3.5:

Hình 3.5: Vi phẫu phiến lá cây Dây đau xương

Chú thích: 1 Biểu bì, 2 Mô giậu, 3 Tinh thể canxi oxalat, 4 Mô mềm,

5 Lông che chở

 Đặc điểm vi phẫu thân

Ảnh chụp vi phẫu thân cây Dây đau xương được trình bày ở hình 3.6:

Hình 3.6: Vi phẫu thân cây Dây đau xương

Chú thích: 1 Lông che chở; 2, Lỗ vỏ; 3, Bần; 4, Tầng sinh bần; 5, Mô mềm

vỏ; 6, Trụ bì; 7, Tầng phát sinh libe- gỗ; 8, Gỗ cấp 2; 9, Libe; 10, Bao mô cứng; 11, Mô mềm ruột

Mặt cắt thân hình tròn (hình 3.6), từ ngoài vào trong có:

1 Lông che chở đa bào và xuất hiện thưa thớt hơn so với vi phẫu lá 2 Lỗ

vỏ 3 Bần lớp tế bào ngoài cùng gồm các tế bào hình chữ nhật kích thước đều đặn có thành dày 4 Tầng sinh bần gồm 3-4 lớp tế bào nằm ngay dưới biểu

bì có hình chữ nhật đều đặn vách mỏng hơn biểu bì 5 Mô mềm vỏ gồm các

tế bào hình đa giác tương đối đều nhau, thi thoảng có khoảng gian bào 6 Trụ

bì Nhiều lớp tế bào hình chữ nhật đều nhau có chỗ dày hóa gỗ bắt màu xanh

Bó libe gỗ: có libe ở ngoài, gỗ nằm phía trong 9 Libe gồm các tế bào hình

tròn, kích thước không đều, xếp thành dãy xuyên tâm, bắt màu hồng khi

nhuộm đỏ son phèn 8 Gỗ cấp 1 liên tục, gồm các tế bào hình đa giác hoặc

gần tròn, kích thước không đều phân bố đều trong vùng mô mềm gỗ, được

bao bọc bởi 10 Bao mô cứng 7 Tầng phát sinh libe- gỗ nằm xung quanh

các bó libe gỗ, gồm các tế bào nhỏ hình chữ nhật , có vách mỏng xếp thành

dãy tương đối đều đặn 11 Mô mềm ruột gồm các lớp tế bào hình đa giác

gần tròn, kích thước không đều nhau, có thành hóa gỗ nhiều, tế bào càng ở trong kích thước càng lớn dần và thành hóa gỗ ít hơn, mỏng hơn

b Đặc điểm bột

Bột màu nâu nhạt, mùi gỗ, không vị

Ảnh chụp các đặc điểm bột thân và lá cây Dây đau xương dưới kính hiển vi được trình bày ở hình 3.7: