230 lời giải về bệnh tật trẻ em - Tai nạn

Trong suöịt 24 giúđ cuêa ngađy ăíìu, cíìn phaêi theo doôi liïn tuơc, thónh thoaêng laơi goơi xem chaâu coâ tónh laơi khöng vò nïịu coâ hiïơn tûúơng chaêy maâu trong naôo, chaâu coâ thïí

IX TAI NAƠN

166 TAI NAƠN

Baơn coâ thïí lađ ngûúđi chûâng kiïịn, hoùơc chñnh baơn coâ möơt ngûúđi thín lađ naơn nhín cuêa möơt tai naơn giao thöng Sau ăíy lađ nhûông viïơc cíìn phaêi lađm:

Ăùơt naơn nhín nùìm ngûêa, ăíìu nghiïng sang möơt bïn (trûúđng húơp bõ nön mûêa) Yïu cíìu moơi ngûúđi giaôn ra, baâo cho caâc cú quan coâ chûâc nùng nhû caênh saât, baâc sô vađ cho hoơ biïịt roô rađng naơn nhaôn bõ thûúng nhû thïị nađo, nheơ hay nùơng; noâi roô núi xaêy ra tai naơn (quíơn phûúđng, söị nhađ v.v ăïí xe cíịp cûâu biïịt ặúđng túâi cho nhanh) Nïịu baơn muöịn biïịt naơn nhín cođn thúê hay khöng, haôy ăïí möơt chiïịc gûúng soi nhoê úê trûúâc miïơng vađ muôi naơn nhín Nïịu naơn nhín cođn thúê, mùơt gûúng seô bõ húi nûúâc lađm múđ Nïịu naơn nhín khöng cođn thúê, phaêi thûơc hiïơn ngay phûúng phaâp cíịp cûâu thúê nhín taơo (coi laơi phíìn cíịp cûâu thúê nhín taơo vađ phíìn bõ thûúng chaêy maâu) Phaêi cúêi caâc khuy aâo, quíìn, vađ núâi loêng thíịt lûng

Baên thín mònh phaêi giûô hïịt sûâc bònh tônh, nhíịt lađ nïịu naơn nhín lađ möơt ặâa beâ Thaâi ăöơ hoaêng höịt, thiïịu bònh tônh cuêa baơn coâ thïí aênh hûúêng ríịt nhiïìu túâi tinh thíìn vađ traơng thaâi cuêa chaâu beâ

Ăiïìu khöng nïn lađm: Khöng nïn di chuýín naơn nhín trûđ trûúđng húơp bùưt buöơc Viïơc gûêi naơn nhín vađo bíịt kyđ möơt caâi xe nađo duđ xe chíơt, heơp, buöơc naơn nhín phaêi ngöìi, nùìm úê tû thïị khöng thñch húơp, ăïí ặa nhanh túâi núi cíịp cûâu coâ thïí lađ viïơc lađm keâm khön ngoan nhíịt!

Nïn ăùơt naơn nhín nùìm dađi bïn lïì ặúđng ăïí ăúơi xe cûâu thûúng túâi (nïịu ăaô liïn laơc ặúơc)

Nïịu bïơnh nhín bõ ngíịt, khöng ặúơc cho bïơnh nhín uöịng bíịt kyđ loaơi nûúâc gò

167 VA CHAƠM, NGÍỊT, CAÂC TRÛÚĐNG HÚƠP NGAÔ

Nïịu chaâu ngaô röìi bíịt tónh, nön oâi, coâ maâu chaêy ra úê miïơng hoùơc

úê muôi, úê tai, tay chín co giíơt khaâc thûúđng phaêi ặa ngay túâi phođng cíịp cûâu Trong khi di chuýín chaâu, hoùơc chúđ ăúơi baâc sô túâi, Nhúâ :

- Traânh khöng di ăöơng chaâu

- Ăùơt nùìm thùỉng ngûúđi ăíìu húi thíịp hún chín, nghiïng mùơt vïì möơt bïn ăïí nïịu chaâu nön, oâi hay bõ chaêy maâu muôi, miïơng chíịt loêng khöng vađo ặúơc trong hoơng ăïí xuöịng phöíi;

- Khöng ặúơc cho chaâu uöịng hay ùn bíịt cûâ thûâ gò

* Gíîy Xûúng - Nïịu ặâa treê ngaô thíịy khöng ăiïìu khiïín ặúơc nhûông cûê ăöơng tay, hoùơc chín nûôa thò chaâu coâ thïí ăaô bõ treơo khúâp hoùơc gaôy xûúng Nùưn nheơ caânh tay, khúâp tay, khuyêu tay, ăuđi, chín baâc sô coâ thïí xaâc ắnh ặúơc chöî gaôy úê ăiïím chaâu kïu ăau nhiïìu Nhûng, muöịn xaâc ắnh roô rađng, chñnh xaâc phaêi ặa chaâu ăi chuơp X-quang

Hiïơn tûúơng gaôy xûúng khi ngaô nheơ chûâng toê xûúng chaâu khöng chùưc (coâ thïí vò cú thïí thiïịu chíịt Canxi)

* Ngaô ăíơp ăíìu xuöịng trûúâc: Nïịu sau khi ngaô bõ va maơnh vađo ăíìu, chaâu bõ ngíịt duđ trong thúđi gian ngùưn cuông phaêi ặa túâi bïơnh viïơn cíịp cûâu ngay Duđ nhòn bïn ngoađi, chöî va chaơm khöng coâ díịu hiïơu gò lađ vïịt thûúng nùơng, nhûng baâc sô víîn coâ thïí ýu cíìu phaêi ăi chuơp X-quang phíìn soơ naôo nïịu thíịy cíìn thiïịt

Trong thúđi gian tiïịp theo, ngûúđi sùn soâc caâc chaâu phaêi chuâ yâ theo doôi xem coâ caâc hiïơn tûúơng nhû: nön oâi, söịt, co giíơt, sùưc mùơt taâi díìn, giíịc nguê khöng ýn hoùơc nguê mï mïơt khöng?

Trong suöịt 24 giúđ cuêa ngađy ăíìu, cíìn phaêi theo doôi liïn tuơc, thónh thoaêng laơi goơi xem chaâu coâ tónh laơi khöng vò nïịu coâ hiïơn tûúơng chaêy maâu trong naôo, chaâu coâ thïí nguê thiïịp ăi röìi chuýín qua traơng thaâi hön mï mađ ngûúđi sùn soâc khöng hay biïịt

Möơt söị triïơu chûâng ăaâng lo ngaơi khaâc lađ:

- Sûơ thay ăöíi thaâi ăöơ ăöơt ngöơt: Hoùơc chaâu tûơ nhiïn toê ra bađng quan vúâi tíịt caê chung quanh, hoùơc traâi laơi, tûơ nhiïn víơt vaô, kñch ăöơng, mùưt nhòn böîng bõ röịi loaơn, coâ khi nhòn nhû ngûúđi laâc mùưt Cíìn phaêi múđi baâc sô túâi bïn giûúđng bïơnh ngay ăïí nhíơn ắnh saât hún nûâa tònh traơng bïơnh cuêa chaâu

Chaâu ngaô vađo víơt nhoơn

Nïịu víơt nhoơn ăím vađo chín, tay thò chó lađ vïịt thûúng chaêy maâu cíìn phaêi cíìm maâu vađ saât truđng vïịt thûúng

Nïịu víơt ăím vađo ăíìu, buơng, lûng : cíìn phaêi coâ baâc sô chuýn mön

Nïịu víơt ăím vađo buơng, trong khi baâc sô chûa ăïịn, haôy cho chaâu beâ tiïíu tiïơn vađ nhíơn xeât xem nûúâc tiïíu cuêa chaâu coâ ăoê khöng ăïí baâo caâo cho baâc sô biïịt Hiïơn tûúơng chaâu khöng tiïíu tiïơn ặúơc cuông cíìn phaêi noâi roô

Víơt nhoơn coâ thïí lađm thûúng töín thíơn, laâ laâch, ruöơt xuýn qua thađnh buơng Do ăoâ, cíìn phaêi xaâc ắnh caâc trûúđng húơp trïn bùìng phûúng phaâp siïu ím vuđng buơng

Chaâu bõ thûúng úê cùìm, úê mùơt: Rûêa vïịt thûúng bùìng nûúâc saơch ăïí lađm tröi caâc chíịt bíín nhû ăíịt, caât Sau ăoâ, rûêa bùìng thuöơc saât truđng

Nïịu vïịt thûúng lúân, vïịt seơo hònh thađnh sau nađy úê mùơt chaâu seô aênh hûúêng túâi sûơ thíím myô cuêa neât mùơt Búêi víơy, phaêi ặa chaâu vađo bïơnh viïơn ăïí khíu gheâp da, lađm cho vïịt seơo sau nađy ăúô xíịu hún

Chaâu bõ thím tñm hoùơc nöíi u: Nhûông vïịt tñm vađ cuơc u seô tûơ khoêi sau vađi ngađy Tuy víơy, coâ thïí chûúđm nûúâc laơnh vađo chöî u ăïí giaêm ăau vađ bùng nheơ chöî da bõ xûúâc ăïí traânh va chaơm

168 VÏỊT THÛÚNG

Tûđ tuöíi biïịt ăi treê em thûúđng bõ nhûông vïịt thûúng síy saât do ăuơng chaơm maơnh vađ teâ ngaô Cíìn phaêi chuâ yâ xem nhûông vïịt thûúng ăoâ to hay nhoê, nöng hay síu, chaêy maâu nhiïìu hay ñt vađ úê chöî nađo, coâ dñnh ăíịt caât hoùơc víơt gò trong vïịt thûúng khöng ? Khöng nïn coi thûúđng bíịt kyđ vïịt síy saât nađo cuêa treê em, duđ lađ möơt vïịt chñch nhoê Vïịt thûúng cíìn ặúơc rûêa saơch ngay bùìng xađ phođng röìi böi thuöịc saât truđng nhû thuöịc ăoê Mercurochrome chùỉng haơn Sau cuđng, phaêi bùng laơi Vïịt thûúng nađo cuông coâ thïí díîn túâi bïơnh uöịn vaân Búêi víơy, cíìn cho caâc chaâu tiïm phođng bïơnh uöịn vaân

Vïịt thûúng síu hoùơc nöng nhûng röơng (vađi cm), cíìn phaêi ặa chaâu túâi baâc sô ăïí rûêa saât truđng vađ khíu laơi nhíịt lađ nhûông vïịt thûúng úê mùơt, nïịu khöng khaâu, khi liïìn tûơ nhiïn seô ăïí laơi nhûông vïịt seơo keâm thíím myô sau nađy

Nïịu vïịt thûúng chaêy maâu, duđ chaêy maâu húi nhiïìu cuông chó nïn íịn xuöịng ăïí cíìm maâu, röìi bùng laơi

Ngađy nay, ngûúđi ta hïịt sûâc traânh viïơc lađm ga rö (buöơc chùơt ăïí cíìm maâu)

169 CHAÊY MAÂU VÒ VÏỊT THÛÚNG

Vïịt thûúng nheơ: Chaâu beâ bõ ặât tay, bõ ngaô síy saât, bõ cađo xûúâc v.v coâ vïịt thûúng chaêy maâu Baơn haôy rûêa cho chaâu bùìng xađ phođng, nïịu coâ ăíịt, caât dñnh vađo vïịt thûúng Sau ăoâ, böi thuöịc ăoê (Mercurochrome), röìi bùng laơi bùìng loaơi bùng dñnh coâ sùĩn caê gaơc, coâ baân úê hiïơu thuöịc

Phaêi bùng nheơ tay, húi loêng - khöng chùơt quaâ - vò vïịt thûúng cíìn ặúơc "thúê" vađ maâu dûúâi vïịt thûúng cíìn ặúơc lûu thöng trong maơch

Khi chaâu nhoê ặât tay chaêy maâu, baơn coâ thïí boâp hay íịn lïn vïịt thûúng möơt laât, maâu seô ngûng chaêy röìi böi thuöịc ăoê vađ bùng laơi

Vïịt thûúng nùơng: Chaâu beâ bõ thûúng síu vò vïịt dao hay kñnh vúô vađ bõ chaêy maâu nhiïìu Baơn haôy lađm cho vïịt thûúng löơ ra bùìng caâch cúêi boê hoùơc cùưt chöî quíìn aâo ăuơng vađo vïịt thûúng Nïịu coâ nhûông maênh kim loaơi, maênh kñnh, soêi caât chung quanh vïịt thûúng, haôy lau saơch hoùơc gùưp boê Khöng cíìn ăuơng túâi vïịt thûúng vöơi, cuông chûa cíìn rûêa vïịt thûúng

Buöơc vïịt thûúng laơi bùìng möơt lúâp bùng dađy hoùơc ăùơt lïn vïịt thûúng möơt caâi khùn tay saơch röìi íịn tay lïn vïịt thûúng trong vođng

5 phuât Luâc nađy, viïơc trûúâc tiïn lađ ngùn sûơ chaêy maâu Viïơc rûêa saơch hoùơc saât truđng vïịt thûúng seô lo sau

Xaâc ắnh ặúơc möơt ăöơng maơch hay möơt tônh maơch bõ ặât lađ viïơc khoâ Tuy víơy, cuông coâ thïí nhíơn xeât nhû sau :

Tônh maơch bõ ặât: maâu chaêy thađnh lúâp, mađu ăoê síîm

Ăöơng maơch bõ ặât: maâu phuơt ra tûđng ăúơt, mađu ăoê tûúi

Nïịu sau khi buöơc vïịt thûúng, maâu víịn khöng ngûđng chaêy, baơn haôy tòm ặúđng ăöơng maơch cuêa chaâu beâ vađ íịn maơnh ngoân tay xuöịng möơt ăiïím cuêa maơch úê phña trïn vïịt thûúng (giûôa ặúđng tûđ tim túâi vïịt thûúng) trong khi ặa chaâu túâi ngay núi cíịp cûâu v.v

Khöng nïn buöơc ga rö, nïịu baơn chûa biïịt phûúng phaâp

Chaêy maâu muôi: Khi möơt chaâu beâ bi "chaêy maâu cam", tûâc lađ chaêy maâu úê muôi ra, baơn haôy cho möơt miïịng gaơc hoùơc böng lađm ngûng chaêy maâu (coâ baân úê hiïơu thuöịc) vađo bïn löî muôi chaêy maâu, vađ líịy ngoân tay ăeđ caânh muôi bõ chaêy maâu laơi

Nïịu maâu víîn tiïịp tuơc chaêy, phaêi ặa túâi baâc sô

Möơt ặâa treê hay bõ chaêy maâu muôi coâ thïí vò caâc maơch maâu úê mađng muôi bõ giaôn núê hoùơc coâ röịi loaơn ăöng maâu Búêi víơy, cíìn cho baâc sô biïịt

170 TREÊ EM NUÖỊT PHAÊI VÍƠT LAƠ

Do baên nùng cíìn ùn, caâc treê em hay ặa vađo miïơng nhûông víơt caâc em coâ thïí líịy vađ cíìm trong tay nhû möơt hođn bi, möơt ăöìng xu chùỉng haơn Nhûông víơt nhû thïị coâ thïí lađm tùưc ặúđng hö híịp vađ lađm caâc chaâu bõ ngaơt thúê (Xem Ngaơt thúê)

Nïịu víơt loơt ặúơc xuöịng daơ dađy thò lađ möơt ăiïìu may mùưn Noâ seô díìn díìn ăi theo ặúđng tiïu hoâa ăïí cuöịi cuđng ặúơc töịng ra ngoađi theo phín Baâc sô khöng cíìn phaêi can thiïơp bùìng phíîu thuíơt mađ chó cíìn theo doôi sûơ di chuýín cuêa víơt trong ngûúđi caâc chaâu bùìng phûúng phaâp roơi X-quang

Nïịu víơt vûđa nhoê, trođn, nhùĩn, thò seô theo phín ra ngoađi sau 1 -

2 ngađy

Coâ 2 trûúđng húơp ăùơc biïơt cíìn chuâ yâ :

- Chaâu nuöịt víơt nhoơn nhû ăinh, keơp toâc, keơp giíịy v.v Nhûông ăíìu nhoơn ăím vađo thađnh ruöơt nïn khöng di chuýín ặúơc Trûúđng húơp nađy phaêi phíîu thuíơt ăïí líịy ra

- Chaâu nuöịt höơp hay loơ nhoê coâ chûâa chíịt ăöơc hay chíịt tíịy rûêa coâ thïí taâc haơi túâi böơ maây tiïu hoâa, nhíịt lađ daơ dađy, nïn phaêi cíịp töịc ặa chaâu túâi bïơnh viïơn

171 BEÂ UÖỊNG NHÍÌM RÛÚƠU

Nïịu treê em uöịng nhíìm möơt lûúơng rûúơu duđ lađ möơt, hai ly nhoê, cuông cíìn ặa túâi baâc sô hoùơc túâi bïơnh viïơn ngay Rûúơu coâ thïí lađm suơt lûúơng ặúđng trong maâu vađ gíy hön mï Tuöíi cuêa caâc chaâu cađng nhoê, híơu quaê cađng nghiïm troơng

Nïịu baơn nhoê muôi nhíìm cho caâc chaâu, ăaâng leô nhoê thuöịc nhoê muôi laơi huât thuöịc tûđ möơt loơ cöìn, caâc chaâu seô khoâc reâ lïn ngay Haôy giûô bònh tônh vađ líịy nûúâc saơch nhoê tiïịp vađo cho chaâu, cöịt ăïí lađm loaông rûúơu ăi vađ rûêa niïm maơc muôi

Khöng nïn duđng rûúơu hay cöìn ăïí xoa boâp cho treê em vò lúâp da moêng cuêa caâc chaâu ríịt dïî híịp thuơ rûúơu Chuâng ta cuông nïn chuâ yâ rùìng coâ möơt söị thuöịc ăaânh rùng chûâa möơt ăöơ rûúơu khöng thñch húơp vúâi treê em, khöng nïn duđng cho caâc chaâu

- Haôy chuíín bi traê lúđi cho thíơt chñnh xaâc vïì caâc cíu hoêi:

* Chaâu beâ ăaô uöịng hoùơc ùn phaêi chíịt gò ? Nhiïìu hay ñt ? Bao nhiïu ?

* Luâc nađo ?

* Chaâu ăaô coâ nhûông triïơu chûâng gò cuêa viïơc ngöơ ăöơc ?

Muöịn traê lúđi ặúơc caâc cíu hoêi trïn, baơn phaêi quan saât chöî cuêa chaâu beâ tûđ trïn giûúđng túâi dûúâi ăíịt, caâc ăöì víơt xung quanh, caê trong tuâi aâo, quíìn cuêa chaâu nûôa Mang tíịt caê caâc víơt gò baơn nghi ngúđ túâi bïơnh viïơn ăïí ặa cho baâc sô

Khöng nïn cho chaâu beâ uöịng thïm thûâ gò, kïí caê sûôa

Khöng nïn cöị bùưt chaâu nön ra, nïịu chaâu khöng lađm ặúơc

Nguýn nhín: Nguýn nhín sûơ ngöơ ăöơc cuêa caâc chaâu lađ do löîi caâc ngûúđi lúân thûúđng ăïí cííu thaê caâc loaơi chíịt trong tíìm tay cuêa caâc chaâu

- Thuöịc tííy rûêa

- Dûúơc phíím

- Caâc thûâ hoâa phíím trang sûâc: nûúâc hoa, saâp möi v.v

Taơi sao cíìn ặa chaâu beâ túâi baâc sô? Coâ ngûúđi hoêi:

"Töi khöng biïịt con töi ăaô múê höơp thuöịc aspirin hay höơp thuöịc nguê, vađ ăaô uöịng chûa Coâ thïí noâ chó muât coâ möơt viïn, nhûng cuông coâ thïí lađ nhiïìu hún Víơy phaêi lađm thïị nađo ?"

Traê lúđi : Nïịu chaâu chó muât coâ möơt viïn aspirin thò baơn chó cíìn cho chaâu uöịng nhiïìu nûúâc ặúđng lađ ăuê Chùưc chùưn chaâu khöng viïơc

gò caê Nhûng, nïịu khöng biïịt chùưc chùưn söị lûúơng chaâu ăaô uöịng phaêi thò cíìn ặa chaâu túâi baâc sô ngay

173 CAÊM NOÂNG

Treê em, nhíịt lađ eaâc chaâu múâi sinh, ríịt nhaơy caêm vúâi nhiïơt Ngöìi trong phođng noâng quaâ, chaâu cuông bõ caêm noâng, vò cú thïí bi böịc húi nûúâc quaâ mûâc

Thoaơt ăíìu cú thïí chaâu toaât möì höi ăïí chöịng laơi caâi noâng Nïịu sau ăoâ, chaâu khöng ặúơc uöịng nûúâc ăïí buđ ăùưp laơi lûúơng nûúâc ăaô míịt, cú thïí khöng toaât möì höi nûôa vađ thín nhiïơt bùưt ăíìu tùng lïn

Hiïơn tûúơng caêm noâng nhû víơy lađ do aênh hûúêng cuêa núi úê, phođng úê noâng hoùơc kñn quaâ nhû trûúđng húơp chaâu beâ ngöìi trong xe húi ăoâng kñn cûêa úê ngoađi nùưng chùỉng haơn Nhûng cuông coâ thïí xaêy ra trong muđa laơnh, khi chaâu mùơc nhiïìu quíìn aâo quaâ vađ cùn phođng laơi ặúơc sûúêi quaâ íịm

Trong moơi trûúđng húơp, viïơc cho chaâu uöịng nhiïìu nûúâc lađ cíìn thiïịt

Triïơu chûâng cuêa chûâng caêm noâng: Thoaơt ăíìu chaâu beâ toaât nhiïìu möì höi, víơt vaô, ăođi uöịng vò khaât Sau ăoâ khöng toaât möì höi nûôa, thín nhiïơt coâ thïí lïn trïn 40oC

Lađm thïị nađo khi beâ caêm noâng? Lađm cho beâ maât, tùưm nûúâc coâ nhiïơt ăöơ thíịp hún thín nhiïơt cuêa beâ tûđ 2 - 3oC, chûúđm laơnh hoùơc quíịn taô tíím nûúâc maât Cho uöịng thuöịc chöịng söịt nhû aspirin, acetamol vúâi nhiïìu nûúâc maât

Nïịu thín nhiïơt chaâu víîn khöng giaêm, cíìn ặa ngay chaâu ăi cíịp cûâu, vò chûâng caêm noâng cuông ríịt nguy hiïím

Ăïí traânh hiïơn tûúơng CaêM NoâNG, chuê ýịu cíìn phaêi Ăïì PHođNG nhû: khöng cho caâc chaâu mùơc nhiïìu quíìn aâo quaâ, luön chuâ yâ cho caâc chaâu uöịng ăuê nûúâc

174 CAÊM NÙƯNG

Caêm nùưng coâ thïí coi nhû hiïơn tûúơng BoêNG cíịp 1, cíịp 2 vúâi caâc triïơu chûâng: thín nhiïơt tùng, maơch nhanh, da noâng vađ khö (sau ăoâ vađi giúđ coâ thïí ăoê lïn), khöng coâ möì höi, nön oâi vađ coâ thïí ngíịt

Diïơn tñch cú thïí bõ taâc duơng búêi nùưng cađng röơng thò nguy cú cađng nùơng Möơt chaâu beâ bõ say nùưng chiïịu vađo mùơt coâ thïí bõ nguy túâi tñnh maơng

Nïịu diïơn tñch da bõ taâc duơng cuêa nùưng trïn 5% thò baâc sô phaêi ặa túâi phođng cíịp cûâu

(Xem thïm Baêng diïơn tñch da trïn cú thïí, muơc B6 vïì boêng)

Nïịu bõ ong chñch nhiïìu chöî - nhíịt lađ úê cöí, úê miïơng caâc chaâu nhoê coâ thïí nön oâi, nhõp tim tùng, khoâ thúê, toađn thín bõ phuđ nïì, cöí hoơng

bõ phuđ, röịi loaơi tuíìn toađn, nhiïìu khi nguy hiïím túâi tñnh maơng Búêi víơy, khi thíịy möơt chaâu nhoê bõ ong ăöịt úê vuđng miïơng vađ cöí, cíìn ặa chaâu túâi bïơnh viïơn ăïí ăïì phođng nhûông biïịn chûâng coâ thïí xaêy ra

Bõ Boơ Coê ĂöịT - Cuöịi muđa heđ, thûúđng coâ möơt söị loađi boơ úê coê Caâc treê nhoê chúi ăuđa trïn coê, dïî bõ chuâng ăöịt, lađm da phöìng ăoê, ngûâa Nïn böi lïn da caâc chaâu loaơi dung dõch chöịng ngûâa thûúđng baân úê caâc hiïơu thuöịc Cuông coâ caê nhûông pommaât böi trûúâc vađo da ăïí chöìng loađi boơ coê

Bõ nhïơn ăöịt: Vïịt chñch cuêa nhïơn thûúđng lađm da phöìng lïn, ăoê vađ nhûâc Ăöi khi gíy choâng mùơt, söịt nhûng khöng nguy hiïím Chó cíìn rûêa saơch chöî bõ chñch vađ chûúđm nûúâc ăaâ Nïịu cíìn, uöịng aspirin theo chó ắnh cuêa baâc sô

Bõ muöîi ăöịt: Nïịu bõ nhiïìu muöîi ăöịt, caâc chaâu nhoê cûơa quíơy, gaôi vađ coâ thïí tûơ lađm nhiïîm truđng da, gíy söịt Nïn rûêa nhûông nïịt muöîi ăöịt bùìng xađ phođng coâ tñnh a xñt hay nûúâc giíịm loaông Böi cho caâc chaâu caâc dung dõch chöịng ngûâa baân úê hiïơu thuöịc Ăïí chöịng muöîi, coâ thïí duđng caâc loaơi tinh díìu chanh hoùơc coê roi ngûơa, böi lïn nhûông chöî da khöng coâ quíìn aâo che

Ruöìi tríu: Coâ loaơi ruöìi lúân - ruöìi tríu - cuông ăöịt vađ huât maâu ngûúđi Vïịt ăöịt gíy ăau nhûâc, cíìn ặúơc lau rûêa bùìng nûúâc giíịm Nïịu caâc chaâu beâ ăau nhiïìu, cho chaâu uöịng aspirin ăïí giaêm ăau, theo chó ắnh cuêa baâc sô

176 BÕ BOƠ VE ĂÖỊT

Nhûông loađi boơ, ve úê choâ, úê trong coê, buơi ríơm coâ thïí gíy cho ngûúđi möơt söị bïơnh, nhíịt lađ vađo muđa heđ chuâng ta hay ăi chín ăíịt trïn coê, vađo caâc buơi cíy Coâ nhiïìu bïơnh söịt do loađi boơ gíy ra Cún söịt keâo dađi keđm theo hiïơn tûúơng míín ăoê khùưp ngûúđi Ăöi khi coâ caê nhûông maêng da míìu ăen Ngûúđi ta thûúđng duđng thuöịc khaâng sinh ăïí chûôa trõ

Loađi boơ, ve cuông coâ thïí gíy ra bïơnh Lyme, möơt thûâ bïơnh coâ nhûông biïíu hiïơn míín ăoê, liïơt mùơt vađ ăau caâc khúâp Ăïí chûôa trõ, cuông duđng thuöịc khaâng sinh

177 BÕ SUÂC VÍƠT CÙƯN

Vïịt cùưn cuêa choâ, međo: Cíìn phaêi rûêa saơch vïịt cùưn bùìng thuöịc saât truđng röìi cho chaâu túâi baâc sô ăïí uöịng thuöịc khaâng sinh hoùơc nïịu cíìn, phaêi tiïm thuöịc ăïì phođng bïơnh daơi

Phaêi ặa con choâ ăaô cùưn ngûúđi túâi súê thuâ y ăïí kiïím tra vađ theo doôi xem noâ coâ bõ bïơnh daơi khöng

Vïịt rùưn cùưn: Chó coâ loađi rùưn ăöơc múâi nguy hiïím Thûúđng, rùưn hay cùưn vađo tay vađo chín ngûúđi Múâi ăíìu, vïịt cùưn khöng gíy ăau nhiïìu vađ dïî nhíơn thíịy 2 vïịt rùng caâch nhau 6-8mm Chung quanh

vïịt cùưn thûúđng coâ möơt vuđng tuơ maâu dûúâi da Míìu cuêa ăiïím nađy biïịn ăöíi díìn tûđ ăoê sang tñm xanh Vïịt cùưn cađng luâc cađng ăau, tay hoùơc chín bõ phuđ to díìn, trúê thađnh trùưng nhúơt vúâi nhiïìu ăiïím tuơ maâu

Nhûông phaên ûâng cuêa cú thïí möîi ngûúđi, möîi khaâc: röịi loaơn tiïu hoâa, ăau buơng, nön oâi, söịt hoùơc laơnh toađn thín, nhõp tim tùng nhanh túâi mûâc tríìm troơng, toađn ngûúđi bõ "söịc"

Nhûông viïơc trûúâc ăíy ngûúđi ta thûúđng lađm nhû chûúđm laơnh vađo vïịt thûúng, huât noơc ăöơc ra, buöơc ga rö thò ngađy nay khöng cođn ặúơc khuýịn khñch nûôa

Viïơc tiïm thuöịc chöịng noơc ăöơc cuông cođn coâ nhiïìu yâ kiïịn khaâc nhau vò thûúđng cú thïí cuông khöng chõu ặơng ặúơc thuöịc Töịt nhíịt lađ lađm caâc viïơc sau: Rûêa saơch vïịt thûúng vađ ặa gíịp naơn nhín túâi bïơnh viïơn ăïí tiïm thuöịc chöịng uöịn vaân

Baâc sô seô quýịt ắnh cíìn phaêi lađm gò tiïịp theo

178 BÕ NGAÔ XUÖỊNG NÛÚÂC

Khi vúât chaâu beâ bõ ngaô xuöịng nûúâc lïn, nïịu chaâu khöng cođn thúê thò chûa nïn cöị gùưng lađm cho nûúâc ra khoêi phöíi mađ phaêi lađm ngay ăöơng taâc cíịp cûâu hađ húi thöíi ngaơt ăaô Nïịu kõp thúđi, chaâu coâ thïí thúê laơi ngay nïn ặa ngay chaâu túâi bïơnh viïơn

Nïịu tim chaâu ngûđng ăíơp, thò trong khi möơt ngûúđi thûơc hiïơn hö híịp nhín taơo, möơt ngûúđi khaâc thûơc hiïơn caâch xoa boâp tim ngoađi löìng ngûơc Trong trûúđng húơp khöng coâ ngûúđi phuơ giuâp, phaêi vûđa lađm hö híịp nhín taơo, vûđa íịn tay theo nhõp thúê lïn xûúng ûâc, möîi khi ta hađ húi vađo miïơng chaâu

Trong thúđi gian ăoâ, nhúđ ngûúđi ăi baâo baâc sô, hoùơc goơi töí cíịp cûâu ngûúđi thûúđng trûơc bïn baôi biïín v v

Ăïí caâc chaâu sau nađy choâng biïịt búi, nïn cho caâc chaâu beâ lađm quen vúâi nûúâc tûđ nhoê nhûng khöng ặúơc rúđi mùưt khoêi Beâ, duđ chó cho Beâ tùưm trong chíơu tùưm úê nhađ

Khi cho chaâu beâ vađo nûúâc, phaêi cho tûđ tûđ nhíịt lađ sau khi vûđa cho chaâu phúi nùưng

179 CHÛÂNG NGÍỊT KHI XUÖỊNG NÛÚÂC

Coâ nhiïìu ngûúđi - caê ngûúđi lúân líîn treê em vûđa xuöịng nûúâc höì;

ao, biïín ăïí tùưm, böîng ngíịt xóu vađ bõ chòm hoùơc nûúâc cuöịn ăi luön Nïịu khöng ặúơc vúât ngay thò ríịt nguy túâi tñnh maơng Nguýn nhín cuêa hiïơn tûúơng nađy chûa ặúơc xaâc ắnh nhûng ngûúđi ta cho rùìng ăoâ lađ do cú thïí nhûông ngûúđi ăoâ khöng chõu ặúơc sûơ thay ăöíi nhiïơt ăöơ giûôa khöng khñ vađ nûúâc

Búêi víơy, chuâng ta khöng nïn tùưm nùưng líu quaâ trûúâc khi xuöịng nûúâc Vađ, khi xuöịng nûúâc, nïn xuöịng tûđ tûđ ăïí khoêi gíy nhûông caêm giaâc ăöơt ngöơt vïì nhiïơt ăöơ, nhíịt lađ ăöịi vúâi treê em

182 VÏỊT MEĐO CAĐO

Nhûông vïịt xûúâc do međo cađo coâ thïí thađnh bïơnh do möơt loaơi vi truđng hoùơc vi ruât gíy ra Thúđi gian nung bïơnh tûđ 10 túâi 30 ngađy Vuđng bõ cađo seô nöíi haơch, coâ thïí coâ muê Thñ duơ, nïịu Beâ bõ cađo úê caânh tay, haơch seô nöíi lïn úê naâch Haơch nöíi líu tûđ möơt túâi ba thaâng Nïịu cho Beâ uöịng thuöịc khaâng sinh tûđ súâm, coâ thïí ngùn ặúơc traơng thaâi haơch coâ muê Bùìng khöng, seô phaêi chñch haơch cho Beâ

X CAÂC BÏƠNH KHAÂC ÚÊ TREÊ EM

183 CUÂM, TRAƠNG THAÂI CUÂM

Möîi khi chaâu beâ mïơt hoùơc söịt, chuâng ta khöng nïn nghô ngay lađ chaâu bõ cuâm Bïơnh gò thò phaêi nhúđ baâc sô xaâc ắnh vò coâ nhiïìu bïơnh khaâc nhau cuđng coâ nhûông triïơu chûâng ban ăíìu giöịng nhû cuâm: úân laơnh, run, thín nhiïơt tùng, mùơt ăoê, hoơng khö, ăau lûng vađ chín tay Hiïơn tûúơng ho cađng ngađy cađng nhiïìu khöng phaêi lađ triïơu chûâng cuêa cuâm Ăa söị treê em hïî bïơnh lađ óa chaêy vađ nön, cûâ 24 giúđ hay 48 giúđ lađ laơi söịt cao möơt líìn

Khi ăaô xaâc ắnh lađ chaâu beâ bõ cuâm, baâc sô seô ýu cíìu phaêi ăïí chaâu nùìm nghó taơi giûúđng trong thúđi gian möơt vađi ngađy Nïn cho chaâu uöịng nhiïìu nûúâc traâi cíy, nûúâc chanh

Trong thúđi gian coâ dõch bïơnh, traânh ăïí caâc chaâu bõ laơnh, mïơt vađ tíơp trung núi ăöng ngûúđi

Nïịu bađ meơ bõ cuâm, nïn ăïí ngûúđi khaâc sùn soâc con mònh Khi cíìn cho con buâ, nïn ăeo khíịu trang

Ăöịi vúâi caâc treê thú, bïơnh cuâm coâ thïí gíy ra nhiïìu biïịn chûâng tûđ viïm tai, muôi, hoơng túâi viïm phïị quaên, viïm phöíi, ho, hen túâi ăöơ khoâ thúê

Viïơc tiïm chuêng chöịng bïơnh cuâm cho caâc chaâu hiïơn nay chûa thûơc hiïơn ặúơc röơng khùưp nhûng ríịt cíìn ăöịi vúâi caâc chaâu coâ thïí traơng ýịu vađ hay coâ bïơnh tai-muôi-hoơng

Tuy nhûông luâc söịt cao, chaâu beâ coâ thïí bõ co giíơt, nhûng bïơnh nađy chó lađ möơt bïơnh nheơ

185 CHÛÂNG BAN XUÍỊT HUÝỊT

Chûâng ban xuíịt huýịt coâ ăùơc ăiïím: caâc vïịt ăoê ăuê cúô nöíi caâch nhau trïn da, ăöi khi thađnh tûđng maêng röơng do maâu thoaât ra tûđ caâc maơch li ti (mao maơch) dûúâi da taơo thađnh Chaâu beâ bõ ban xuíịt huýịt ăöi khi söị, chaêy maâu cam, ăau ngûúđi v.v

Chûâng ban xuíịt huýịt coâ thïí liïn quan ăïịn sûơ giaêm söị lûúơng nhûông tiïíu cíìu trong maâu, lađm röịi loaơn sûơ ăöng maâu - hoùơc do sûơ

hû haơi cuêa chñnh nhûông mao maơch dûúâi da lađm maâu thoaât ra ặúơc

Nguýn nhín cuêa chûâng ban xuíịt huýịt coâ thïí do nhiïîm truđng (vi truđng mađng naôo cíìu), hoùơc viruât (bïơnh súêi, bïơnh tùng ăún bađo ) hoùơc do chíịt ăöơc trong thuöịc mađ cú thïí chaâu phaên ûâng laơi Chûâng nađy cođn lađ biïíu hiïơn cuêa möơt söị bïơnh nghiïm troơng vïì maâu do töín thûúng cuêa tuêy xûúng gíy ra

ÚÊ treê sú sinh - Caâc chaâu sú sinh ra ăúđi sau möơt cuöơc ăeê khoâ cuêa bađ meơ, coâ thïí coâ caâc nöịt ăoê trïn mùơt: ăoâ lađ nhûông maơch maâu nhoê bõ vúô Hiïơn tûúơng nađy seô qua ăi khöng coâ gò ăaâng lo ngaơi Kïí caê hiïơn tûúơng xuíịt huýịt nhoê trong lođng trùưng mùưt cuông víơy

Nïịu chûâng nađy ăi ăöi vúâi hiïơn tûúơng giaêm ăaâng kïí söị lûúơng tiïíu cíìu trong maâu thò phaêi chuâ yâ xem chaâu coâ bõ chûâng nhiïîm truđng sú sinh khöng

Phaât ban vò bïơnh ăau mađng oâc: Nïịu cuđng vúâi hiïơn tûúơng phaât ban, chaâu laơi söịt thò phaêi nghô ngay túâi möơt töín thûúng úê mađng oâc vađ phaêi ặa chaâu túâi baâc sô hoùơc vađo bïơnh viïơn ngay

Phaât ban do daơng bïơnh thíịp: Thûúđng thíịy úê caâc chi dûúâi Nïịu phaât ban keđm theo hiïơn tûúơng ăau vuđng buơng thò phaêi nghô túâi treê

bõ löìng ruöơt hoùơc coâ liïn quan túâi thíơn, nhíịt lađ khi nûúâc tiïíu coâ maâu vađ anbumin Cuông coâ nhûông trûúđng húơp phaât ban coâ giaêm söị lûúơng tiïíu cíìu mađ chùỉng coâ nguýn nhín gò caê

Chûâng phaât ban noâi chung thûúđng khoêi sau vađi tuíìn chûôa trõ Nhûng cuông coâ nhûông trûúđng húơp keâo dađi túâi 5-6 thaâng: ăoâ lađ chûâng phaât ban maôn tñnh Viïơc chûôa trõ míịt nhiïìu cöng sûâc hún

186 BÏƠNH TINH HÖÌNG NHIÏƠT

Bïơnh tinh höìng nhiïơt do möơt loaơi liïn cíìu truđng taân huýịt gíy

ra Hiïơn nay bïơnh nađy hiïịm thíịy vađ cuông khöng cođn nguy hiïím

nhû xûa Thúđi gian uê bïơnh tûđ 4 túâi 5 ngađy Caâc chaâu bõ bïơnh ăöơt ngöơt söịt cao, ăau hoơng vađ coâ haơch úê cöí, choâng mùơt vađ nön oâi

Ngûúđi míín ăoê ríịt nhanh, nhûông nöịt míìu ăoê nöịi nhau thađnh tûđng maêng röơng, coâ nhûông ặúđng viïìn khöng ăïìu, bùưt ăíìu tûđ cöí naâch, khuyêu tay röìi lan ra toađn thín kïí caê mùơt, trûđ vuđng miïơng vađ mùưt Ăùơc biïơt chó sau vađi ngađy lûúôi cuêa chaâu bõ bïơnh coâ mađu ăoê tûúi nhû míìu traâi díu

Nïịu khöng coâ biïịn chûâng, bïơnh thuýn giaêm trong vođng vađi ngađy: thín nhiïơt xuöịng, caâc maêng ăoê lùơn míịt Khoaêng 2, 3 tuíìn sau, da bùưt ăíìu bong, nhíịt lađ úê bađn tay vađ bađn chín coâ thïí boâc thađnh maêng vaêy

Nhûông biïịn chûâng cuêa bïơnh nađy, ngađy xûa ríịt nguy hiïím nhûng nay híìu nhû khöng cođn nûôa nhúđ taâc duơng hûôu hiïơu cuêa thuöịc penicilline ăöịi vúâi caâc truđng streptocoque

Nhûông biïịn chûâng, nïịu coâ, thûúđng taâc ăöơng túâi thíơn vađ khúâp Khi bõ bïơnh, ngûúđi ta thûúđng xeât nghiïơm nûúâc tiïíu ăïí xem coâ anbumin trong thađnh phíìn khöng

Hiïơn nay ñt gùơp nhûông trûúđng húơp bïơnh nađy úê traơng thaâi nùơng Möơt söị trûúđng húơp nheơ xaêy ra trong thúđi gian ngùưn vúâi caâc triïơu chûâng ăaô biïịt nhû: bïơnh dïî líy lan, ăau hoơng, xeât nghiïơm thíịy coâ vi truđng streptocoque trong míîu tïị bađo líịy úê hoơng ra; bong da chín, tay

187 BÏƠNH BAƠI LIÏƠT

Trûúâc ăíy, bïơnh baơi liïơt lađ möơt bïơnh thíơt ăaâng súơ vò bïơnh coâ thïí gíy biïịn chûâng tûâc thò lađm cho khöng thúê ặúơc, hoùơc sau nađy lađm treê em bõ teo cú vađ baơi liïơt Ngađy nay, bïơnh nađy gíìn nhû khöng cođn úê caâc nûúâc mađ treê em ặúơc uöịng thuöịc ngûđa hay tiïm phođng bïơnh nađy cuđng vúâi möơt söị bïơnh khaâc nûôa

Víơy, nïn lađm gò ăöịi vúâi caâc chaâu nhoê núi cođn dõch bïơnh? Coâ nhiïìu trûúđng húơp:

- Treê em ăaô ặúơc tiïm phođng bïơnh trong vođng 2-3 nùm trúê laơi ăíy: khöng phaêi lo ngaơi gò

- Treê em múâi tiïm möơt líìn: cíìn tiïm ngay líìn nûôa hoùơc uöịng thuöịc cho ăuê liïìu

- Treê em chûa tiïm hoùơc uöịng thuöịc phođng bïơnh: ăi tiïm vađ uöịng thuöịc ngay

Sau ngađy tiïm hay uöịng thuöịc 8 ngađy, thuöịc seô coâ taâc duơng Nhûng cíìn phaêi tiïm hoùơc uöịng thuöịc tiïịp, ăuâng kyđ haơn, ăuê liïìu lûúơng

Caâc chaâu mùưc bïơnh seô coâ caâc triïơu chûâng: nön oâi hoùơc caâc biïíu hiïơn khaâc cuêa sûơ röịi loaơn tiïu hoâa, söịt, ăau trong chín, trong tay, ăau ăíìu, hoơng ăoê

Haôy cho chaâu nùìm nghó vađ ăiïơn thoaơi ngay cho baâc sô, hoùơc ặa chaâu vađo bïơnh viïơn

188 BÏƠNH ĂÍƠU MUĐA

Theo töí chûâc sûâc khoêe thïị giúâi (OMS) thò bïơnh ăíơu muđa ngađy nay gíìn nhû khöng cođn nûôa Ăoâ lađ vò viïơc tiïm phođng bïơnh ăaô ặúơc tiïịn hađnh trïn khùưp thïị giúâi vađ möîi khi phaât hiïơn bïơnh, ngûúđi ta ăaô biïịt caâch ly ngûúđi bïơnh, núi coâ dõch bïơnh vúâi moơi ngûúđi

Tuy víơy, úê möơt söị nûúâc coâ ăiïìu kiïơn vïơ sinh keâm, chûâng bïơnh nađy víîn coâ thïí xaêy ra vađ chó cíìn möơt ngûúđi úê núi bïơnh di chuýín túâi núi khaâc seô lađm cho núi ăoâ coâ dõch bïơnh Nhûng nhúđ coâ sûơ kiïím soaât ngùơt ngheđo úê biïn giúâi vïì y tïị nïn hiïơn tûúơng nađy cuông ñt khi xaêy

ra Trïn thïị giúâi möîi líìn úê ăíu coâ bïơnh nađy lađ ngûúđi ta laơi thöng baâo röơng ăi khùưp caâc núi, vađ moơi ngûúđi laơi tiïm chuêng ăïí phođng bïơnh

ÚÊ Phaâp, ngûúđi ta khöng cođn chuêng ngûđa bïơnh nađy nûôa, nhûng nhûông ngûúđi di du lõch sang caâc nûúâc khaâc víîn ặúơc khuýịn caâo nïn tiïm chuêng ăïí phođng ngûđa

Chuâ yâ - Nhûông treê em ăang bõ ngûâa dõ ûâng (eczema) khöng nhûông khöng ặúơc tiïm phođng bïơnh mađ cuông khöng ặúơc tiïịp xuâc vúâi caâc treê em nađo vûđa tiïm phođng bïơnh

Khöng tiïm chuêng phođng bïơnh cho caâc chaâu ăang coâ bïơnh ngoađi

da hoùơc bïơnh thíơn, bïơnh thíìn kinh, bïơnh ăau mađng oâc, viïm naôo

Vùưc xin ngûđa bïơnh ăíơu muđa ăöi khi coâ thïí gíy nhûông biïịn chûâng úê da vađ naôo Ăíịy cuông lađ möơt lyâ do ăïí ngûúđi ta khöng tiïm chuêng thûúđng xuýn nûôa, khi thíịy coâ thïí boê qua ặúơc

189 THUÊY ĂÍƠU

Thuêy ăíơu lađ bïơnh nöíi muơn hay gùơp nhíịt úê treê em Bïơnh nađy ríịt dïî líy nïn híìu nhû khöng chaâu nađo traânh khoêi bïơnh Bïơnh nađy do tiïịp xuâc trûơc tiïịp, do nûúâc boơt vađ nhûông vaêy muơn Sau khi tiïịp xuâc vúâi nguöìn líy bïơnh tûđ 14-15 ngađy, seô coâ caâc triïơu chûâng: choâng mùơt vađ söịt nheơ Ăùơc biïơt lađ ngûúđi nöíi muơn, bùưt ăíìu úê thín, röìi ăïịn mùơt, quanh miïơng vađ da ăíìu Nhûông muơn nhoê ăöơ vađi milimeât, coâ chûâa möơt chíịt loêng bïn trong, seô khö laơi sau 48 giúđ vađ hònh thađnh möơt caâi vííy Chûđng 5-6 ngađy sau, vííy seô bong ra ăïí laơi trïn da möơt caâi seơo líu ăöơ vađi tuíìn Nhûông muơn nhoê coâ chûâa virruât bïn trong nïn dïî líy sang caâc chaâu khaâc

Hiïơn tûúơng muơn nöíi lïn keâo dađi 2-3 ngađy, gíy ngûâa khiïịn caâc chaâu muöịn gaôi lađm xûúâc da, gíy nhiïîm truđng vađ caâc muơn líu ăoâng vííy Thöng thûúđng, sau 15 ngađy phaât bïơnh thò caâc chaâu khoêi

Thuêy ăíơu lađ bïơnh nheơ Trûúđng húơp muơn nöíi nhiïìu, caâc chaâu coâ thïí bõ söịt cao nhûng röìi cún söịt seô qua ăi Cuông ăöi khi coâ trûúđng húơp bïơnh aênh hûúêng túâi vuđng tiïíu naôo vađ hïơ thíìn kinh lađm chaâu beâ

ăi laêo ăaêo trong thúđi gian bïơnh ăang phaât triïín Bïơnh coâ thïí keâo dađi thïm möơt ñt nhûng cuông khoêi sau vađi tuíìn

Trong thúđi gian chaâu beâ bõ thuêy ăíơu, viïơc chñnh lađ giûô gòn vïơ sinh cho chaâu: cùưt moâng tay vađ giûô saơch, khöng ăïí chaâu gaôi ăïí traânh nhiïîm truđng da vađ líy lan sang chaâu khaâc, mùơc quíìn aâo röơng vađ nheơ Khöng cíìn xoa phíịn vađ chó tùưm sau khi ăaô hïịt muơn Nïịu cíìn, chó böi thuöịc saât truđng lïn nhûông vííy hoùơc muơn to nhíịt Baâc sô coâ thïí cho caâc chaâu uöịng möơt ñt thuöịc an thíìn ăïí chaâu dïî nguê, khoêi quíịy vađ gaôi vò ngûâa

Khi khoêi hùỉn, chaâu múâi ặúơc túâi trûúđng hoùơc nhađ treê

190 BÏƠNH THIÏỊU MAÂU (COĐN GOƠI LAĐ BÍÌN HUÝỊT)

Nïịu baơn thíịy mùơt con mònh bõ taâi nhúơt, xin chúâ vöơi kïịt luíơn chaâu bõ thiïịu maâu Búêi vò nhiïìu khi míìu da tûơ nhiïn cuêa chaâu lađ nhû víơy Töịt nhíịt lađ cho chaâu túâi möơt baâc sô

Mađu da chó lađ möơt phíìn, cíìn phaêi nhòn mađu cuêa möi, lúơi, líơt mñ mùưt coi bïn trong mñ: nïịu mađu sùưc caâc phíìn nađy nhúơt nhaơt thò chùưc chaâu beâ bõ thiïịu maâu röìi Chûâng nađy cođn keđm theo caâc triïơu chûâng: mïơt moêi, ngûúđi coâ veê lúđ ăúđ, úí oaêi, keâm hoaơt ăöơng, khöng chõu ùn

Maâu cuêa caâc chaâu keâm ăoê hún bònh thûúđng vò thiïịu huýịt sùưc töị, möơt thađnh phíìn quan troơng nhíịt cuêa höìng cíìu coâ chûâa gíìn nhû toađn böơ chíịt sùưt trong cú thïí Huýịt sùưc töị coâ nhiïơm vuơ mang öxy tûđ phöíi túâi caâc tïị bađo cuêa caâc mö

Caâc chaâu beâ tûđ 4 thaâng tuöíi trúê ăi dïî bõ mùưc bïơnh nađy do viïơc nuöi dûúông khöng ăuê chíịt sùưt Taơi sao ? Vò sûôa khöng cung cíịp ăuê chíịt sùưt cho caâc chaâu

Víơy tíịt caê caâc chaâu beâ chó nuöi bùìng sûôa ăïìu bõ chûâng thiïịu sùưt chùng? Khöng phaêi Khi ặúơc sinh ra, caâc chaâu ăaô mang sùĩn trong ngûúđi möơt lûúơng chíịt sùưt cíìn thiïịt cuêa meơ truýìn cho röìi Nhûng, coâ nhûông trûúđng húơp ăùơc biïơt nhû caâc chaâu sinh ăöi, sinh ba phaêi cuông chia nhau möơt lûúơng chíịt sùưt cuêa meơ chùỉng haơn Ngoađi ra, khi caâc chaâu bõ öịm, bõ tiïu chaêy, bõ bïơnh thiïịu huýịt sùưc töị do di truýìn hoùơc uöịng thuöịc lađm möơt söị höìng huýịt cíìu bõ tiïu diïơt, chaân ùn nïn lûúơng sùưt ặúơc tiïịp tïị khöng ăuê cho cú thïí

Ăöịi vúâi caâc chaâu beâ múâi sinh, caâc bađ meơ nïn chuâ yâ túâi mađu phín cuêa Beâ Nïịu mađu nhúơt nhaơt lađ coâ víịn ăïì!

191 CHÛÂNG CAO HUÝỊT AÂP

Treê em kïí caê caâc chaâu sú sinh cuông coâ thïí bõ chûâng cao huýịt aâp, duđ trûúđng húơp nađy hiïịm Nguýn nhín bïơnh coâ thïí do thíơn coâ víịn ăïì, hoùơc khöng xaâc ắnh ặúơc

Ăo huýịt aâp cho caâc chaâu beâ ríịt khoâ vò caâc chaâu hay cûơa quíơy Tuy víơy, cađng ngađy caâc baâc sô cađng chuâ yâ túâi viïơc nađy vađ thûúđng phaêi líịy söị ăo cuêa caâc chaâu úê traơng thaâi nghó ngúi, thoaêi maâi, khöng súơ haôi, ăïí so vúâi caâc söị ăo míîu cuêa tûđng lûâa tuöíi, chiïìu cao cuêa Beâ trai hay Beâ gaâi

192 BÏƠNH ÛA CHAÊY MAÂU (BÏƠNH HUÝỊT HÛÔU)

Nguýn nhín bïơnh ûa chaêy maâu lađ do cú thïí thiïịu möơt söị ýịu töị cíìn thiïịt cho sûơ ăöng maâu (coâ nhiïìu thïí bïơnh; trong söị ăoâ thïí bïơnh ûa chaêy maâu A lađ thûúđng thíịy nhíịt) Chó coâ caâc Beâ trai bõ bïơnh nađy mùơc duđ bïơnh ặúơc truýìn cho Beâ tûđ caâc bađ meơ khöng bõ bïơnh

Nhûông triïơu chûâng cuêa bïơnh bùưt ăíìu tûđ ăöơ tuöíi chaâu beâ biïịt ăi: möơt vïịt thûúng nhoê nhû bõ ặât tay cuông gíy chaêy maâu maôi Hiïơn

tûúơng chaêy maâu cođn coâ thïí xaêy ra bïn trong cú thïí, ăùơc biïơt úê caâc khúâp nhû ăíìu göịi Nïịu khöng ặúơc biïịt tûđ trûúâc, nhûông hiïơn tûúơng chaêy maâu ngoađi vađ trong cú thïí coâ thïí díîn túâi nhûông biïịn chûâng nguy hiïím

Ăïí chûôa trõ bïơnh, cíìn truýìn nhiïìu líìn cho bïơnh nhín caâc loaơi maâu tûúi, huýịt tûúng hoùơc maâu coâ caâc ýịu töị ăöng maâu Thûúđng cíìn phaêi coâ caâc nhoâm baâc sô chuýn ngađnh ăïí theo doôi, chûôa trõ vađ ăöịi phoâ vúâi caâc biïịn chûâng cuêa bïơnh

Chaâu beâ bõ bïơnh cíìn phaêi ặúơc luön luön baêo vïơ vađ tuýơt ăöịi khöng tiïm chñch bùưp thõt

193 BÏƠNH NHIÏÎM KYÂ SINH TRUĐNG TOXOPLASME

Bïơnh nađy gíy ra búêi möơt loaơi kyâ sinh úê thõt chûa chñn Treê em coâ thïí bõ bïơnh do ùn thõt chûa níịu kyô hoùơc do meơ ăaô bõ bïơnh nađy khi mang thai röìi truýìn laơi cho con Bïơnh coâ caâc triïơu chûâng nhû: söịt, nöíi haơch, mïơt moêi, ăau bùưp thõt, ăöi khi da bõ míín ăoê Treê em ăaô bõ bïơnh möơt líìn thò seô ặúơc miïîn nhiïîm Búêi víơy, nïịu caâc Beâ gaâi ăaô bõ bïơnh luâc nhoê thò sau nađy, khi caâc chaâu túâi tuöíi sinh núê, cú thïí chaâu ăaô ặúơc miïîn nhiïîm nïn khöng líy sang con caâi nûôa

Nhiïìu ngûúđi mùưc bïơnh mađ khöng biïịt, nïn coâ túâi 85% phuơ nûô coâ maâu miïîn nhiïîm vïì bïơnh nađy

194 PHÍN KHÖNG BÒNH THÛÚĐNG

Trûđ trûúđng húơp chaâu beâ ăi taâo hoùơc ăi tûúât, cođn nhûông ngađy bònh thûúđng, phín chaâu coâ thïí nhû thïị nađo ?

Phín mïìm, ñt: Chûâng toê sûơ tiïu hoâa bònh thûúđng

Phín coâ chíịt nhíìy trùưng hay xanh: Röịi loaơn tiïu hoâa hoùơc Beâ

bõ söí muôi Nïịu sûơ hö híịp chaâu víîn bònh thûúđng mađ laơi ăi phín nhíìy thò cíìn phaêi noâi cho baâc sô biïịt vò chaâu coâ thïí bõ röịi loaơn ngay

úê mađng nhíìy cuêa ruöơt

Phín coâ muê: Nïịu trong chíịt nhíìy líîn trong phín, coâ caê muê thò chaâu ăaô bõ viïm úê möơt böơ phíơn nađo ăoâ cuêa cú quan tiïu hoâa Muê lađ caâc baơch huýịt cíìu, caâc vi truđng ăaô chïịt líîn vúâi caâc maênh niïm maơc

bõ bong ra