Đổi mới hệ thống chính trị việt nam theo tinh thần đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của đảng cộng sản việt nam

ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẨN THỨ XII CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM# • Phạm Q uốc T h à n h '- Ph ùng Chí K iê n ' Tóm tắt: Đại hội Đại

ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẨN THỨ XII

CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM# •

Phạm Q uốc T h à n h '- Ph ùng Chí K iê n '

Tóm tắt: Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra trong bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp và mau lẹ, tình hình trong nước có nhiều biến chuyển tích cực sau 30 năm đổi mới song vẫn còn nhiều vấn đề còn tồn tại chưa được giải quyết triệt để Điều đó vừa đem lại động lực, nhưng củng đặt ra không ít thách thức đối với Đảng trong nhiệm kỳ XII (2016 - 2021) Trong số những nhiệm vụ trọng tâm mà Đáng tập trung thảo luận trong kỳ Đại hội vừa qua, tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị là một trong những nhiệm vụ được Đảng xác định có vị trí quan trọng hàng đầu Cụ thể, sau quá trình tổng kết lý luận - thực tiễn 30 năm đổi mới, Đảng đã nhận thức rõ ràng hơn về mục tiêu và nhiệm vụ đổi mới hệ thống chính trị về cơ chế vận hành

và cơ cấu tổ chức của hệ thống chính trị, một điểm được nhiều đại biểu thảo luận

là vấn đề hợp nhất một số cơ quan Đảng và nhà nước tương đồng về chức năng, nhiệm vụ về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, Đại hội XII nhấn mạnh nhiệm vụ đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với các thành tố khác trong

hệ thống chính trị, đặc biệt là Nhà nước Phân tích và trao đối về những vấn đề trên là nội dung chính của bài viết này.

Từ khóa: đổi mới hệ thống chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII

1 KHÁI QUẤT VẼ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM HIỆN NAY

Có n h iều cách hiểu khác n h a u về hệ th ố n g chính trị được các học giả tro n g nước và quốc tế đư a ra Theo ch ú n g tôi, cách đ ịn h nghĩa sau đem đến được cái n h ìn khá đầy đ ủ và to àn diện về khái niệm quan trọng này: "hệ th ố n g chính trị là m ột bộ p h ậ n của kiến trúc

Khoa Khoa học Chính trị, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG Hà Nội

ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ V IÊ T NAM TH EO TINH THẨN ĐẠI HỘI ĐẠI BIẾU TOÀN QUỐC

thư ợ ng tầng xã hội, bao gồm các tổ chức, các thiết chế có quan hệ với nhau về m ặt m ục đích, chức n ăn g trong việc thực hiện hoặc tham gia thực hiện quyền lực chính trị, trong việc đưa ra các quyết định chính trị" (Viện Khoa học ch ín h trị, 2004: tr.289) Cụ thể hơn, d ù có n h ữ n g điểm đặc thù riêng, n h ư n g hầu hết các hệ thống chính trị đ ư ơ n g đại

đ ều có đầy đủ ba th à n h tố cơ bản là đ ản g chính trị, nh à nước và các tổ chức chính trị - xã hội1 Ba th à n h tố này có mối quan hệ chặt chẽ với

n h au và với n h ữ n g yếu tố khác (lịch sử, văn hóa, tru y ền thống, địa lý, ) tro n g đời sống ch ín h trị D ạng thức quan hệ và mức độ tư ơ ng tác giữa c h ú n g có sức ản h h ư ở n g m ạn h m ẽ tới việc hoạch đ ịn h chính sách đối nội và đối ngoại của m ột quốc gia

Dựa trên cách hiểu khái quát trên, ở Việt Nam, hệ thống chính trị về

cơ b ản gồm các thành tố: Đ ảng Cộng sản Việt Nam , N hà nước C ộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt N am , M ặt trận Tổ quốc Việt N am và các tổ chức chính trị - xã hội th à n h viên (gồm Tổng Liên đoàn Lao đ ộ n g Việt N am , Hội N ô n g d ân Việt N am , Đ oàn T hanh niên Cộng sản Hồ Chí M inh, Hội Liên h iệp P hụ n ữ Việt N am , Hội C ựu chiến binh Việt Nam).Trong

đó, m ỗi th à n h tố đều có cơ cấu tổ chức, vị trí và vai trò riêng được luật

p h á p Việt N am quy đ ịn h và thừa nhận

Đ ảng C ộng sản Việt Nam là tổ chức lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị Việt Nam Nội dung, phư ơng thức lãnh đạo của Đ ảng được thể hiện qua việc: đề ra các dư ờng lối, chủ trưưng, chính sách vĩ mô lừ cấp tru n g ư ơng tới địa phương; bố trí cán bộ, sử d ụ n g cán bộ trong các tổ chức thuộc hệ thống chính trị để thực hiện sự lãnh đạo của Đảng; tiến

h àn h công tác kiểm tra các đ ảng viên và phối hợp các tổ chức trong hệ

th ố n g chính trị thực hiện công tác kiểm tra, giám sát việc chấp h àn h Hiến pháp, p h áp luật của N h à nước, điều lệ, nghị quyết, chỉ thị của Đảng;

N h à nước C ộng hòa Xã hội C hủ nghĩa Việt N am là tru n g tâm của

hệ th ố n g chính trị, bao gồm các thiết chế: Q uốc hội, C hủ tịch nước,

C hính p h ủ , các cơ q u a n tư p h á p (Tòa án và Viện Kiểm sát n h ân dân)

và chính q u y ền tại các địa phư ơng N hà nước hoạt độn g trong k h u ô n

1 Nhiều quốc gia phương Tây sử dụng thuật ngữ "Các tổ chức xã hội dân sự" hoặc "nhóm lợi ích"

P h ạ m Q u õ c T h à n h - P hùng Chí Kiên

khổ H iến ph áp và p h áp luật, thể chế hóa các đ ư ờ n g lối, chính sách của

Đ ản g th àn h luật để quản lý và p h á t triển xã hội

M ặt trận Tổ quốc Việt N am và các tổ chức chính trị - xã hội th à n h viên đại diện cho ý chí, n g u y ện vọn g của tất các tầng lớp n h â n dân, vừa tham gia quá trình hoạch đ ịn h đư ờng lối, chính sách của Đảng,

p h á p luật của N hà nước, vừa có vai trò kiểm gia, giám sát, p h ản biện

xã hội đối với các hoạt độn g của Đ ảng và N h à nước Đ ảng C ộng sản Việt N am vừa là th à n h viên vừa là người lãnh đạo M ặt trận M ặt trận

h o ạt đ ộ n g theo n g uyên tắc tự nguyện, hiệp th ư ơ n g dân chú, phối hợp

và th ố n g n h ất h ành độn g giữa các th àn h viên

Chức n ăn g của hệ th ố n g ch ín h trị Việt N am về cơ b ản gồm: (1) C hức n ăn g tổ chức thực hiện q u y ền lực n h â n dân (quyết đ ịn h

đ ư ờ n g lối chính trị đối với sự p h á t triển của đ ấ t nước, tro n g điều

h à n h và quản lý đ ấ t nước, giám sát quá trìn h thực thi q u y ền lực được

n h â n d ân ủy quyền, ); (2) Chức n ăn g xây d ự n g và tăn g cư ờ ng khối đại đ o àn kết d ân tộc; (3) Chức n ă n g tổ chức thự c thi d ân chủ và bảo

đ ảm d ân chủ; (4) C hức n ăn g giữ v ữ n g ổn đ ịn h chính trị, trật tự, an

to àn xã hội, đấu tra n h trấ n áp các lực lư ợng th ù địch tro n g quá trìn h xây d ự n g chủ nghĩa xã hội, bảo vệ chủ q u y ề n quốc gia (Đ inh Thế

H u y n h và cộng sự, 2015: tr.250) N g u y ên tắc v ận h à n h th ố n g n h ấ t của cả hệ th ố n g chính trị nước ta là: Đ ảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,

N hân dân làm chủ.

Thực tiễn h o ạt đ ộ n g 30 n ăm đổi mới, h ệ th ố n g ch ín h trị Việt

N am đã đ ạt được n h iề u th à n h tự u đ á n g kể, th ể h iệ n ở các m ặt chủ yếu là: chức năng, n hiệm vụ, vị trí và vai trò của các th à n h tố tro n g hệ

th ố n g chính trị đã được thể chế hóa cụ thể h ơ n , rõ ràn g h ơ n với hiệu lực p h á p lý cao hơn; m ối q u an hệ giữa các th à n h tố tro n g hệ th ố n g

c h ín h trị cũng được xác đ ịn h đ ầy đủ hơ n, các cặp q u an hệ Đ ảng -

N h à nước, N hà nước - M ặt trận, Đ ản g - M ặt trậ n và sự tư ơ n g tác giữa

c h ú n g với toàn bộ hệ th ố n g chính trị và với n h â n d ân được n h ậ n thức

m ột cách cụ thể, chi tiết hơn, giúp n â n g cao h iệu quả ch u n g của toàn

h ệ thống; các cơ q uan, tổ chức, th iết chế tro n g h ệ th ố n g ch ín h trị ngày càng được hoàn th iện theo h ư ớ n g tin h gọn, h iệu quả cả về chiều dọc lẫn chiều ngang; tín h chất p h á p q u y ền tro n g h ệ th ố n g ch ín h trị ngày

ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ V IỆT NAM TH EO TINH THẨN ĐẠI HỘI ĐAI BIỂU TOÀN QUỐC

càng được k h ẳn g đ ịn h , tất cả các tổ chức, cơ q uan, cán bộ của th à n h

tố tro n g hệ th ố n g ch ín h trị đều phải h o ạt đ ộ n g trong k h u ô n khổ của

p h á p luật

Mặc dù vậy, quá trình vận hành hệ thống chính trị trong những năm qua củng bộc lộ m ột số m ặt hạn chế, yếu kém: tính đồng bộ trong đổi mới

hệ thống chính trị chưa được thể hiện rõ rệt, một số bộ phận trong hệ thống được chú trọng đầu tư nguồn lực để đổi mới, một số bộ phận khác lại chưa được thực sự quan tâm; cơ cấu tổ chức của toàn hệ thống dù đã được tinh giản hơn như ng nhìn chung vẫn còn tương đối cồng kềnh cả về chiều ngang và chiều dọc; sự hoạt động của từng thành tố và cả hệ thống vẫn bộc lộ tính thiếu hiệu quả trong một số vấn đề cụ thể; sự phân công, phân nhiệm giữa các thành tố vẫn còn những bất cập, hiện tượng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ (đặc biệt là giữa Đảng và N hà nước) vẫn xảy ra; chất lượng của m ột bộ p hận đội ngữ cán bộ, công chức trong hệ thống nhìn chung còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu công việc; vai trò giám sát,

p hản biệt xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội chưa được thể hiện thường xuyên và thực sự hiệu quả;

C hính n h ữ n g tồn tại trên đã và đ an g trở th à n h m ột bài toán khó đối với quá trình đổi m ới hệ th ố n g chính trị ở Việt N am , buộc các th à n h

tố của toàn hệ th ố n g p h ải nghiêm túc n h ìn n h ận và tìm p h ư ơ n g án giải q u y ết n h an h chóng Với vai trò vừa là th àn h viên, vừa là tổ chức lãnh đạo hệ th ố n g ch ín h trị, Đ ảng C ộng sản Việt N am ý thức rõ được trách nhiệm to lớn của m ình và đã thể hiện quyết tâm đẩy m ạnh, n â n g cao hiệu quả đối với công cuộc đổi mới hệ thống chính trị tro n g thời gian tới th ô n g qua n h ữ n g việc làm cụ thể trong quá trình chuẩn bị và diễn ra Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng C h ú n g tôi sẽ

p h â n tích sâu h ơ n về v ấn đề này trong p h ầ n tiếp theo của bài viết

2 MỘT SỐ VẤN ĐỂ NỔI BẬT VẼ ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LÁN THỨ XII CỦA ĐẢNG

2.1 Về nhận thức đối với mục tiêu, nhiệm vụ của đổi mới hệ thông chính trị

Sau 30 năm , dưới góc độ tổng thể, có thể k h ẳn g đ ịn h công cuộc đổi m ới do Đ ảng C ộng sản Việt N am lãnh đạo đã đạt được nhiều th à n h

Phạm Quốc Thành - P h ù n g C h í Kiên

tựu to lớn tro n g mọi m ặt của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội

đ ất nước Điều đó đã khẳn g đ ịn h tính đ ú n g đ ắ n của con đ ư ờ n g xã hội chủ nghĩa mà Đ ảng và n h ân dân Việt Nam đã lựa chọn Mặc d ù vậy, bên cạnh n h ữ n g kết quả tích cực, nhiều hạn chế, yếu kém v ẫ n còn tồn tại, buộc Đ ảng phải nghiêm túc kiểm điểm , sửa chữa để tiếp tục d u y trì

và đẩy n h a n h đà p h á t triển của đất nước

v ề hệ thống chính trị Việt N am , trong quá trình đổi mới, Đ ản g đã

k h ô n g n gừ ng hoàn thiện về m ặt n h ận thức, tạo điều kiện để cơ cấu, tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của hệ thống chính trị Việt N am n g ày càng được củng cố và làm rõ, từ đó n ân g cao tính hiệu quả trong h o ạ t đ ộ n g của cả hệ th ố n g chính trị Ý thức rõ tầm quan trọng của Đại hội XII với

tư cách là kỳ Đại hội tổng kết 30 năm đổi mới đất nước, Đ ản g đã chủ trư ơ n g triển khai nhiều hoạt đ ộ n g nghiên cứu tổng kết lý lu ậ n và thực tiễn sau 30 năm đổi mới của Việt N am , góp p h ần hoàn th iệ n các nội

d u n g tro n g các Văn kiện trình Đại hội Theo tinh th ầ n Văn kiện Đ ại hội XII và các kết quả nghiên cứu tổng kết lý luận, thực tiễn của Đ ản g về

30 n ăm đổi mới, chúng ta có thể thấy Đ ảng đã cụ thể hóa rất rõ m ục tiêu và nhiệm vụ của đổi mới hệ th ố n g chính trị Việt Nam

v ề m ục tiêu của đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam , Đ ản g xác định rõ "m ục tiêu của xây dự ng và đổi mới hệ thống chính trị là thực hiện tốt dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ hóa các lĩnh vực của đời sống

xã hội, p h át h uy quyền làm chủ của nhân dân, giữ v ữ ng định h ư ớ n g xã hội chủ nghĩa" (Đinh Thế H u y n h và cộng sự, 2015, tr.248) Rỏ ràng, n h ận thức của Đ ảng về xây d ự n g và p h á t h uy dân chủ xã hội chủ nghĩa đ ã có nhiều bước tiến quan trọng, Đ ảng khẳng định "phát huy dân ch ủ là bản chất của chế độ, vừa là m ục tiêu vừa là độn g lực của công cuộc đổi mới

N ền d ân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt N am phải vừa thể hiện các giá trị dân ch ủ ph ổ quát của n hân loại, vừa thể hiện n h ữ n g giá trị đặc trưng

p h ản án h bản sắc, đặc điểm văn hóa, truyền thống của Việt N am " (Đảng

C ộng sản Việt N am , 2015, tr.139) Thực tế cho thấy, quá trình xây dự ng

và p h á t huy dân chủ ở Việt N am đã đạt được nhiều th à n h tự u quan trọng Đại hội XI của Đ ảng khẳng định: "Dân chủ trong Đảng, tro n g các

tổ chức và xã hội được m ở rộng, n ân g cao; quyền làm chủ của n h â n dần

ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ V IỆT NAM TH EO TINH THẨN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC

được p h át huy tốt hơn Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp p háp của công dân, xử lý các h àn h vi vi phạm pháp luật được coi trọng" (Đẳng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr.158) Đến Đại hội XII, Đ ảng cũng chỉ rõ sau 30 năm đổi mới, "dân chủ xã hội chủ nghĩa và sức m ạnh đại đoàn kết toàn d ân tộc tiếp tục được p h át huy" (Đảng Cộng sản Việt Nam , 2016, tr.59) Tuy nhiên, vẫn còn không ít vấn đề còn tồn tại trong lĩnh vực này n h ư dân chủ trong Đ ảng chưa được thực hiện đầy đủ, việc xây d ự ng N hà nước

p háp quyền còn bất cập, vai trò của Mặt trận Tổ quốc chưa được p h át

h u y đầy đủ, C hính vì thế, việc Đ ảng khẳng định m ục tiêu đảm bảo, xây d ự n g và phát triển nền dân chủ của hệ thống chính trị đã cho thấy

n h ận thức rõ ràng của Đ ảng đối với lý do tồn tại của hệ thống chính trị,

về vị trí, vai trò của hệ thống chính trị trong công cuộc xây d ự ng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

v ề nhiệm vụ của đối mới hệ th ố n g chính trị, Đ ảng đã có n h ữ n g điểm mới tro n g n h ậ n thức Cụ thể, Đ ảng k h ô n g chủ trư ơ n g đổi m ới

h ệ th ố n g chính trị m ột cách "ch u n g chung" m à đã cụ thể hóa n h ữ n g

n hiệm vụ cụ thể của công cuộc này Tính chất cụ thể được m in h

c h ứ n g ở hai điểm T h ứ nhất, Đ ản g nêu rõ n hiệm vụ đổi mới đối với

từ n g th à n h tố của hệ th ố n g chính trị, cụ thể là tăng cường xây d ự n g

Đ ảng, hoàn thiện m ô h ìn h N h à nước p h á p q u y ền xã hội chủ n g h ĩa,

p h á t h u y hơn nữ a vai trò của M ặt trận Tổ quốc và các đ oàn thể n h â n

d ân , thể hiện qua các nội d u n g lớn tro n g Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đ ảng khóa X ỉ trình Đại hội XII (Đ ảng C ộng sản Việt N am , 2016, trl6-181) T hứ hai, Đ ảng xác đ ịn h việc tăn g cường đổi

m ới sự lãn h đạo của Đ ảng đối với hệ th ố n g ch ín h trị là m ột n h iệm

v ụ trọ n g tâm Đ ảng lãnh đạo hệ th ố n g chính trị là m ột tro n g n h ữ n g

n g u y ê n tắc căn bản tro n g cơ chế vận h à n h của h ệ th ố n g ch ín h trị Tuy n h iên , tro n g bối cảnh tìn h h ìn h tro n g nước và th ế giới có n h iề u

d iễ n biến p h ứ c tạp, đặc biệt là trong nội bộ Đ ảng xuất hiện v ấn đ ề liên q u an tới sự suy thoái của m ột bộ p h ậ n k h ô n g n h ỏ cán bộ, đ ả n g viên, làm ả n h h ư ở n g tiêu cực tới sự lãn h đạo của Đ ảng, việc Đ ản g đ ề

ra nhiệm vụ này tro n g đổi mới hệ th ố n g chính trị là m ột q u y ết đ ịn h

h ợ p lý và có tín h cấp bách

Phạm Quốc T h àn h - P h ù n g Chí Kiên

2.2 Vế cơ chê vận hành và kiện toàn cơ cấu tổ chức của hệ thống chính trị

T h ứ nhất, về cơ chế vận h àn h của hệ thống chính trị Việt N am , kết quả n g h iên cứu tổng kết lý luận 30 năm đổi mới của Ban C hấp

h àn h Trung ư ơng đã khẳng định: "Nội d u n g "Đ ảng lãnh đạo, N hà nước q uản lý, n h â n dân làm chủ" từ n g bước được cụ thể hóa, có n h ữ n g bước tiến theo h ư ớ n g p h ân tích rõ hơn chức năng, thẩm quyền, nhiệm

vụ, trách nhiệm của mỗi chủ thể, n ân g cao hơn hiệu lực, hiệu quả, công khai, m in h bạch, ý thức tu ân thủ p h áp luật" (Đảng C ộng sản Việt N am

2015, tr.149) Rõ ràng, việc Đ ảng xác định cơ chế vận h à n h của hệ th ố n g chính trị Việt N am là "Đ ảng lãnh đạo, N hà nước qu ản lý, n h â n dân làm chủ" đã thể hiện được tính đ ú n g đắn của nó tro n g thời gian qua, đem lại nhiều th àn h tự u quan trọng Mặc dừ vậy, thực tiễn áp d ụ n g cơ chế này cho thấy, nó "chưa được thể chế hóa đủ cụ thể và rà n h m ạch

th à n h cơ chế đ ồ n g bộ để n h ân d ân thực sự là chủ và làm ch ủ các quá trình p h á t triển kinh tế, chính trị - xã hội, làm chủ theo tinh th ầ n "tất

cả quyền lực nh à nước thuộc về n h â n dân" (Đinh Thế H u y n h và cộng

sự, 2015, tr.247) Điều này cho thấy, cơ chế vận h à n h hiện nay dù đã thể hiện tín h hiệu quả, song vẫn chưa hoàn toàn đáp ứ ng được đầy đ ủ yêu cầu đ ặ t ra của đời sống chính trị đ ất nưức Vì thế, đây sẽ tiếp tục ỉà vấn

đề cần được q uan tâm trong đổi m ới hệ thống chính trị thời gian tới

T h ứ hai, về kiện toàn cơ cấu tổ chức của hệ th ố n g chính trị, n h ư

p h ần trên vừa p h â n tích, đây là m ột trong n h ữ n g n hiệm vụ trọng tâm tro n g đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam của nhiệm kỳ XII của

Đ ảng C ộng sản Việt Nam Việc kiện toàn cơ cấu tổ chức được thự c hiện trên hai p h ư ơ n g diện chú yếu là kiện toàn cơ cấu tổ chức của từng

th àn h tố tro n g hệ th ố n g chính trị và đổi mới, xác đ ịn h m ột cách p h ù hợp m ối q uan hệ giữa các th à n h tố trong hệ th ố n g ch ín h trị

về đổi mới và hoàn thiện cơ cấu tổ chức của từng th à n h tố trong hệ

thống chính trị, Văn kiện Đại hội XII của Đ ảng nêu rõ, đối với Đảng, cần

"tiếp tục đổi mới bộ m áy của Đ ảng và hệ thống chính trị theo hư ớng tinh gọn, n ân g cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành Đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ m áy phải gắn với hoàn thiện chức năng, nhiệm

vụ, n ân g cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; xác định rõ quan

ĐỔI MỚI H ỆT H Ớ N G CHÍNH TRỊ VIỆT NAM THEO TINH THẨN ĐẠI HỘI ĐẠI BIẾU TOÀN QUỐC

hệ giữa tập thể lãnh đạo với cá n hân phụ trách; quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và đề cao trách nhiệm của người đ ứ ng đầu H oàn thiện và thực hiện nghiêm cơ chế kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa sự lạm quyền,

vi phạm pháp luật, kỷ cương" (Đảng Cộng sản Việt Nam , 2016, tr.203) Điểm đ áng chú ý ở đây chính là việc Đ ảng nêu cao vai trò của hoạt động giám sát quyền lực trong Đảng, m ột trong n hữ ng điểm rất quan trọng trong bối cảnh không ít cán bộ và đảng viên đã lạm d ụng chức vụ, quyền hạn p hục vụ cho n h ữ n g m ục đích bất chính đã được Đ ảng thẳng th ắn nhìn n h ận trong N ghị quyết Trung ương 4 khóa XI Đối với xây dự ng

và hoàn thiện N hà nước p háp quyền xã hội chủ nghĩa, Đ ảng xác định:

"Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện N hà nước p háp quyền xã hội chủ nghĩa

do Đ ảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị [ ] Tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của N hà nước theo quy định của H iến p h áp năm 2013, đáp ứ ng các đòi hỏi của N hà nước ph áp quyền xã hội chủ nghĩa trong điều kiện p h át triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội n hập quốc tế"(Đảng Cộng sản Việt Nam , 2016, tr.175) Đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức th àn h viên, Đại hội XII của Đ ảng đề ra nhiệm vụ: "tiếp tục tăng cường củng cố tổ chức, n ân g cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đổi mới nội dung, phư ơng thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể

n h ân dân"(Đ ảng Cộng sản Việt Nam , 2016, tr.166)

v ề đổi mới, xác định m ột cách p h ù hợp mối q u an hệ giữa các

th à n h tố trong hệ thống chính trị, tại Đại hội XII, nhiều đại biểu quan tâm tới vấn đề hợp n h ất m ột số cơ q uan của Đ ảng và cơ quan của

N hà nước Trong Báo cáo chính trị trình Đại hội, Đ ảng lưu ý nhiệm vụ

"nghiên cứu thực hiện thí đểm hợp n h ất m ột số cơ q uan Đ ảng và N h à nước tương đ ồ n g về chức năng, nhiệm vụ"(Đ ảng C ộng sản Việt N am ,

2016, tr.203) Khi vấn đề này được đư a ra thảo luận tại Đại hội, nhiều quan điểm , ý kiến đã được đư a ra M ột số đại biểu cho rằn g vấn đề này

đã được nêu ra từ Hội nghị Trung ư ơng 9 khóa X với Đề án n h ất thể hóa m ột số tổ chức và vị trí lãnh đạo của cơ quan Đảng, chính quyền từ cấp xã đến cấp tỉnh, cho đến nay điều kiện thực tế đã đ ủ chín m uồi để

áp d ụ n g thí điểm việc n h ất thể hóa tro n g nhiệm kỳ XII Tuy nhiên, m ột

P h ạ m Quốc T h àn h - Phùng Chí Kiên

số đại biểu khác lại n h ậ n định rằng điều kiện khách q u an và chủ q u an hiện nay chưa p hù h ợ p để n h ấ t thế hóa, thậm chí có đại biểu k h ô n g

ủ n g hộ cách thức tổ chức bộ m áy n h ư vậy C hính vì thế, trong Báo cáo tiếp thu, giải trình của Đ oản C hủ tịch Đại hội về ý kiến thảo luận của các đại biểu đối với các văn kiện trìn h Đại hội Đại biểu to àn quốc lần

th ứ XII của Đ ảng, "Đ oàn C hủ tịch đề nghị Đại hội cho d iễn đ ạt n h ư tro n g Báo cáo là: "N g h iên cứu th ự c h iện th í điểm h ợ p n h ấ t m ột số cơ

q u an đ ản g và nhà nước tư ơ n g đ ồ n g về chức n ăn g , n h iệ m vụ"(Đ ảng Cộng sản Việt N am , 2016, tr.403), n g h ĩa là tro n g thờ i gian tới Đ ản g

sẽ tiếp tục n g h iên cứu thí điểm chứ chư a áp d ụ n g rộ n g rãi m ỏ h ìn h

h ợ p n h ấ t m ột số cơ q u an đ ả n g và n h à nước có chức n ă n g , n h iệ m vụ

tư ơ ng đ ồ n g nhau

2.3 Về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thông chinh trị

Có thể hiểu, "P hương thức lãnh đạo của Đ ảng là ph ư ơ n g p háp, cách thức tác đ ộ n g vào đối tượng lãnh đạo b ằng n h ữ n g nội dun g , công việc cụ thể; là cách ứ ng xử trong mối q u an hệ giữa Đ ản g với tư cách là

cơ quan, tổ chức chủ thể lãnh đạo Các cấp ủy, tổ chức đảng, m ỗi cán

bộ, đ ảng viên của Đ ảng vận d ụ n g p h ư ơ n g thứ c lãnh đạo đó vào h o ạt

đ ộng thực tiễn theo vị trí, chức năng, nhiệm vụ của m ình, để tu y ên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức n h ân d â n thực hiện chủ trư ơng của Đảng, chính sách, p h áp luật của N hà nước" (Phan H ữ u Tích, 2015, tr.40) Ở Việt N am hiện nay, trước yêu cầu của tình h ìn h mới, đặc biệt

là công cuộc d ân chủ hóa xã hội chủ nghĩa, p h ư ơ n g thức lãnh đạo của Đ ảng cũng đ ứ n g trước đòi hỏi p h ả i n h a n h c h ó n g được bổ su n g

và h oàn th iện , "nói cách khác d â n ch ủ hóa xã hội đ ò i hỏi p h ải d â n

ch ủ hóa p h ư ơ n g thứ c cầm q u y ền của Đ ảng Đ iều đó k h ô n g th ể đ ạt được n ếu Đ ản g k h ô n g đổi m ới p h ư ơ n g thứ c cầm q u y ề n của m ình" (N guyễn V ăn H u y ê n , 2010, tr.179)

Tại Đại hội xn của Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đ ảng

là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác xây đựng Đảng, trong đó quan trọng hàng đầu là "nâng cao hiệu quả thực hiện và tiếp tục đổi mới m ạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, đặc biệt là với Nhà nước" (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr.214)

ĐỔI MỚI HỆ THỐN G CHÍNH TRỊ V IỆ T NAM T H EO TỊNH THẨN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC

Cụ thể, Đảng chỉ rõ, việc đổi mới phưưng thức lãnh đạo với Nhà nước phải hướng tới cải thiện chất lượng, hiệu quả của việc thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành các chính sách, pháp luật của N hà nước, đảm bảo

sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ cán

bộ, công chức, nâng cao chất lượng của các hoạt động lập pháp, cải cách thủ tục hành chính và tư pháp Điều này được đưa ra nhằm tiếp tục ngăn chặn, hạn chế tối đa hiện tượng Đ ảng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng quan lý đối với các cơ quan N hà nước, "vấn đề phân định giữa sự lãnh đạo chính trị của Đảng cầm quyền và sự quản lý điều h ành của Nhà nước

là hết sức cần thiết Sự p hân biệt lý luận và thực tiễn này phải đảm bảo quyền lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời đảm bảo quyền chủ động của Nhà nước theo đúng quan điểm của Lênin: Đảng lãnh đạo Nhà nước như ng không làm thay, bao biện Nhà nước" (Trần Đinh Hoan, 2008, tr.54) Mục tiêu của nó là nhằm đảm bảo "Đảng lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện và trực tiếp, n h ư n g Đảng không làm thay Nhà nước, không được sử dụng quyền lực nhà nước; Đảng lãnh đạo N hà nước ban hành luật pháp, nhưng Đảng phải hoạt động trong khuôn khổ của Hiến pháp

và pháp luật; Đảng giữ vai trò lãnh đạo chính trị đối với N hà nước và cả xã hội, nhưng không có nghĩa là lãnh đạo chung chung, chi dừng lại ở việc đề

ra cương lĩnh, đường lối chung, không thể không quyết định những chủ trương, chính sách lớn liên quan đến sự phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị chung, đến quốc phòng, an ninh và quan hệ đối ngoại của quốc gia, đến công tác cán bộ của cả hệ thống chính trị, đến đời sống chung của các tầng lớp nhân dân; v.v " (Học viện Chính trị - H ành chính Quốc gia

Hồ Chí Minh, 2011, tr.355)

Đối với M ặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, Đ ảng

n h ấn m ạn h việc "tôn trọ n g n g u y ên tắc hiệp thư ơ ng d ân chủ trong tổ chức và hoạt động của M ặt trận Tổ quốc Việt N am " (Đảng Cộng sản Việt N am , 2016, tr.214) Thực tế cho thấy, trong thời gian qua, hoạt độn g của M ặt trận Tổ quốc v ẫn còn k h ông ít h ạn chế vì n h iều nguyên nhân, trong đó "cơ sở chính trị và p h á p lý cho p h ản biện xã hội còn thiếu và yếu, giám sát và p h ản biện xã hội là vấn đề n h ạy cảm liên quan đến lợi ích của các chủ thể q u y ền lực Ý kiến đón g góp của M ặt trận thì nhiều