Nghiên cứu về hồ chí minh những vấn đề đặt ra trong giai đoạn hiện nay

Đào Tuấn Anh* Tóm tắt Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người đã hy sinh tất cả, để tìm đường cứu nước, sát cánh cùng nhân dân đâu tranh, lãnh đạo phong trào c

NGHIÊN CỬU VỂ HỔ CHÍ MINH - NHỮNG VÃAI ĐỂ

ĐẶT RA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY■ ■ ■

ThS Đào Tuấn Anh*

Tóm tắt

Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, Người đã hy sinh tất cả, để tìm đường cứu nước, sát cánh cùng nhân dân đâu tranh, lãnh đạo phong trào cách mạng, giải phóng dân tộc và nhân dân Việt Nam khỏi ách thông trị của mọi thê' lực thực dân Tinh hoa văn hóa và đạo đức của Người là tấm gương tuyệt đối tự giác phục vụ nhân dân, suốt đời đấu tranh vì độc lập,

tự do của dân tộc Người từng nói: "Tôi chỉ có một sự ham muôn, ham muôn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đổng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai

cũng được học hành" Trong Di chúc Người viết: "Suốt đời tôi hết

lòng hết sức phục vụ Tố quôc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa"

Trong những năm qua, việc nghiện cứu và tìm hiếu về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng của Chủ tịch Hổ Chí Minh đã có những bước phát triển vượt bậc Các giá trị của Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc Việt Nam

đã được xem xét và nhìn nhận trên nhiều lăng kính, nhiều bình diện khác nhau, một mặt nhằm tôn vinh những di sản vĩ đại của Hổ Chí Minh, mặt khác đánh giá những giá trị lý luận và thực tiễn mang tính chất tuyên ngôn soi đường chi lôi của Hổ Chí Minh với sự nghiệp cách mạng Việt Nam truóc kia cũng như hiện nay

• Khoa Khoa học chính trị, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN.

N ghiên cứu về H ồ Chí Minh những vấn đ ề đặt ra trong giai đoạru

Điều kiện tìm hiểu về Hồ Chí Minh hiện nay đã có nhiều thuận lợi

về cơ sở vật chẩt, về nguồn tư liệu, về chất lượng cán bộ nghiên cứu, về mối quan hệ hợp tác với các nước nơi Hổ Chí Minh đã đi qua, Tuy nhiên, những khó khăn gặp phải trong quá trình nghiên cứu cũng không

ít khi rất nhiều thê' lực thù địch vẫn luôn tìm cách chông phá, bôi nhọ hình tượng Hồ Chí Minh, điểm lùi về thời gian càng đẩy dần những mốc lịch sử xa dần hiện tại, nhiều nhà nghiên cứu trẻ còn có cái nhìn chủ quan, thiếu hiểu biết, không được tiếp cận với những giá trị gốc trong khi nghiên cứu dễ dẫn đên phiên diện, siêu hình Vi vậy, để có cái nhìn toàn diện, lịch sử, đúng đắn, đa chiều về lãnh tụ Hổ Chí Minh đó là những nội dung tác giả muôn đề cập trong bài viết này

Từ khóa: Hồ Chí Minh; nghiên cứu Hồ Chí Minh; tư tưởng Hồ Chí Minh

*

1 Những thành lựu trong nghiên cứu về Hồ Chí Minh 45 năm trở lại đây

*Xác lập tư tưởng H ồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của xã h ội Việt Nam

45 năm qua kể từ ngày Chủ tịch Hổ Chí Minh về với thế giói người hiên (1969-2014), tư tuởng của Ngưòi vẫn là sợi chỉ đỏ, là ánh sáng soi đường cho những thắng lợi của cách mạng Việt Nam toong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thông nhất đâ't nước trước kia cũng như trong sự nghiệp đổi mói hiện nay Việc nghiên cứu và đánh giá những giá trị Chủ tịch Hổ Chí Minh đã đế lại cho dân tộc Việt Nam vẫn được tiêp tục và ngày càng phát triển

Đại hội Đảng lần thứ VỊI (1991) đã diễn ra bước phát triêh mới trong nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn của Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện đại hội VII khẳng định: Đảng lây chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hổ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chi nam hành động Đây

là một thành tựu quan trọng của sự nghiệp đổi mới Sau Đại hội VII, Bộ Chính trị khóa VII ra Nghị quyết sô' 01NQ/TVV (28/3/1992) về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay Nghị quyết viết: Đê’làm cho chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hổ Chí Minh trở thành hệ tư tưởng chỉ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội ta, cần đổi mới chương trình, nội dung, Phương pháp giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênirt, tư tướng Hổ Chí Minh

ThS.Đ ào Tuấn A nh

Sau nửa năm chuẩn bị, đầu năm 1994, việc giảng dạy tư tưởng Hổ Chí Minh được triển khai lần đầu tiên tại hệ thông các trường chính trị thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hổ Chí Minh Tiếp sau đó, môn học

tư tưởng Hồ Chí Minh được triển khai giảng dạy tại các học viện, nhà trường của quân đội nhân dân Việt Nam Năm 1996, Tồng cục chính trị quân đội nhân dân Việt Nam đã xuất bản giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh dành cho hệ đào tạo bậc đại học trong các nhà trường quân đội Việc đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào giảng dạy ừong các cấp học của hệ thông giáo dục quốc dân cũng được Đảng ta đặc biệt quan tâm Hội nghị Ban chấp hành trung ương lần thứ 2 khóa VIII ra nghị quyê't

về Phương hương chiến lược phát triển giáo dục đào tạo trong thời kỳ- công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000, chi rõ: "Đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tưổi và từng bậc học"

Thực hiện Nghị quyết đại hội đảng và nghị quyết Ban châp hành trung ương về giảng dạy tư tưởng Hổ Chí Minh, ngày 24/6/2002, Thủ tướng Chính

phủ ra quyết định số 494QĐ/TTg về một sô" biện pháp nâng cao chất lượng

và hiệu quả giảng dạy và học tập các bộ môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hổ Chí Minh trong các trường đại học, cao đằng, môn chính trị trong các trường dạy nghề Quyết định trên có tác dụng thúc đẩy việc đưa tư tưởng Hổ Chí Minh trở thành môn học trong hệ thông giáo dục quốc dân Chấp hành nghị quyết của Đảng và Chính phủ, ngày 21/7/2003, Bộ Giáo dục

và Đào tạo ban hành Đề án môn học tư tưởng Hổ Chí Minh trình độ đại học

và Cao đẳng được áp dụng từ năm học 2003 - 2004 Có thể nói đây là thòi điểm tư tướng Hổ Chí Minh chính thức trở thành môn học trong các trường Đảng, quân đội và cả hệ thông giáo dục quốc dân

Cùng vơi việc giảng dạy môn học tư tưởng Hổ Chí Minh, hiện nay

c h ú n g ta cũ n g đã x â y d ự n g đ ư ợ c m ộ t h ệ th ô n g g iáo trìn h p h ụ c v ụ c h o

môn học tương đôi đầy đủ Từ giáo trình đầu tiên của Hội đồng Biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin và tư tưởng

Hổ Chí Minh biên soạn năm 2003, năm 2005 có giáo trình dành cho sinh viên các trường đại học và cao đẳng không chuyên ngành Mác-Lênin và

tư tường Hồ Chí Minh do PGS.TS Mạch Quang Thắng chủ biên và năm

N ghiên cứu về H ồ Chí Minh những vấn đ ề đặt ra trong giai đoạn *

2009 do PGS.TS Phạm Ngọc Anh chủ biên Đốỉ vói nhiều khoa chuyên ngành đào tạo sinh viên tư tưởng Hổ Chí Minh cũng đã biên soạn những giáo trình chuyên ngành phù hợp với từng chuyên đề như tư tưởng Hổ Ghí Minh về đạo đức, tư tưởng Hổ Chí Minh về Nhà nưóe, tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản, tư tưởng Hồ Chí Minh về Đại đoàn kết, tư tưởng Hổ Chí Minh về văn hóa, Chính hệ thống giáo trình được hoàn thiện này đã đóng góp một phần to lón trong hoạt động nghiên cứu Hồ Chí Minh hiện nay Hổ Chí Minh học đã trở thành một môn khpa học vói đầy đủ chỉnh thể, thu hút sự quan tâm đông đảo của giói họt^giả và các nhà nghiên cứu

* Xây dựng và hoàn chỉnh khái niệm tư tường Ho Chí Minh

Văn kiện Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ VII (1991) của Đảng đã lần đầu tiên đưa ra khái niệm tư tưởng Hổ Chí Minh: "Tư tưởng Hồ Chí Minh chính là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin ưong điều kiện cụ thể của nưóc ta và trong thực tế tư tưởng Hổ Chí Minh đã trở thành lĩlột tài sản tính thần quý báu của Đảng và của cả dân tộc"

Kế thừa những quan điểm cơ bản tại Đại hội VII, Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ IX (2001) của Đảng đã bổ sung, phát triển khái niệm

về tư tưởng Hổ Chí Minh cơ bản hoàn chỉnh, trong đó khẳng định: "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thông quan điểm toàn diện và sâu sắc vê' những vâh đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thông tô't đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đâu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lơn của Đảng và dân tộc ta" Như vậy, việc xây dựng và hoàn chỉnh khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh là thành công của giói nghiên cứu khi nhìn nhận Hổ Chí Minh là khách thể nghiên cứu vói đầy đủ các thành tô' của một khoa học Trên cơ sở khái niệm cơ bản đó, môi ngành, mỗi lĩnh vực lại đưa ra những cách tiếp cận, những khái niệm về tư tưởng khác nhau cho phù hợp, và hiện nay, theo thông kê có khoảng hơn 60 khái niệm khác nhau về tư tưởng Hồ Chí Minh

* Nghiên cứu của các học giả nước ngoài

ThS.Đ ào Tuấn A n h

Trong những kết quả nghiên cứu đạt được, không thế không nhắc tói những công trình của các học giả nưóc ngoài khi viết về Hổ Chí

Minh Nhiều nhà nghiên cứu nổi tiếng như: E Cô-Bê-Lép với Đôhg chí

H ồ Chí Minh; H ố Chí Minh một hành trình của Lady Borton; H ồ Chí Minh ÔTig tiên sông mãi của Suprida Phanomjong; Hồ Chí Minh với Trung Quốc

của Hoàng Tranh, Ho Chí Minh từ Đông Dương đêh Việt Nam của Daniel Hémery; H ồ Chí Minh những năm tháng lưu lạc của Sophie Quinn - Judge; Hổ' Chí Minh của Jean Lacouture, Hồ Chí Minh một cuộc đời của William J

Duiker .ngoài ra còn có thể kể đến những học giả Nhật Bản tiêu biểu trong nghiên cứu Hổ Chí Minh như: Singô Sibata, Furuta Motoo, Các học giả nưóc ngoài đã đưa ra một cái nhìn khách quan, toàn diện khi rughiên cứu về Hổ Chí Minh, nhiều học giả đã bò ra râ't nhiều thời gian

và chi phí vật chất cho hoạt động nghiên cứu vê' Người, trực tiếp đến các kho lưu trữ tại Pháp, Nga, Hổng Kông, Các học giả đã đánh giá rất cao sự nghiệp cách mạng của Hổ Chí Minh vói Việt Nam và thế giới qua đó khẳng định giá trị nhân văn, nhân bản trong những quan điểm,

tư tưởng Hổ Chí Minh, trong cuộc đời và hành động thực tiễn Hồ Chí Minh Sự đóng góp của các học giả nước ngoài khi nghiên cứu về Hồ Chí Minh trong thời gian qua là một kênh thông tin quý báu giới thiệu cho thế giói biết về vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam

* Những hoạt động kết hợp lý luận với thực tiễn trong nghiên cứu H ồ Chí Minh.

Nhận thức được vai trò và vị trí của Hồ Chí Minh trong lịch sử Việt Nam, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn tìm cách đây mạnh những hoạt động nghiên cứu lý luận về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, nhân cách, phương pháp, đạo đức Hổ Chí Minh gắn liền vói thực tiễn đời sông nhân dân Việt Nam hiện nay

Ngày 27 tháng 3 năm 2003 Ban Bí thư đã ra chỉ thị sô' 23 -CT/TW

về đây mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, đánh dấu sự triển khai sâu rộng việc nghiên cứu về Hồ Chí Minh trong toàn xã hội Tròng tình hình mói khi đạo đức xã hội đang có sự xuống cấp trầm trọng, Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X và XI đã ra Chỉ thị

06-N ghiên cứu về Hồ Chí Minh những vấn để đặt ra trong giai đoạn

CT/TW, ngày 07-11-2006 về "Tổ chức cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hổ Chí Minh" và Chi thị sô' 03-CT/TVV, ngày 14-5-2011 về "Tiếp tục đẩy mạnh Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", chỉ thị 06-CT/TVV và 03-CT/TW đã giúp cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân nhận thức sâu sắc những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng, đạo đức và phong cách Hổ Chí Minh; tạo chuyển biến mạnh mẽ và sâu rộng hơn nữa về

ý thức tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng, đâu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, cơ hội thực dụng, đẩy lùi sự suy thoái về

tư tưởng chính trị, đạo đứe, lối sông và các tệ nạn tham nhũng, tiêu cực; góp phần thực hiện thắng lợi các Nghị quyết Đại hội X và Đại hội XI của Đảng, xây dựng và củng cố những giá trị văn hóa, đạo đức nền tảng tốt đẹp của dân tộc Việt Nam trong tình hình mới

2 Những vấn đề đặt ra trong giai đoạn hiện nay

Thực tế trong giai đoạn hiện nay, các lực lượng chông phá, các thê' lực thù địch vẫn không ngừng tuyên truyền bôi nhọ, làm xấu hình ảnh Chủ tịch Hổ Chí Minh nguyên do cơ bản nhâ't vì các thế lực thù địch căm ghét sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam, căm ghét sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và căm ghét luôn cả hình ảnh Hổ Chí Minh Chúng muốn xóa bỏ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam mà Chủ tịch Hổ Chí Minh chính là người hiện thân, từ đó gây ra tình trạng bất ổn xã hội và tìm cách lật đổ sự lãnh đạo của Đảng, gây bạo loạn, bâ't ổn trong xã hội

Các đối tượng chông phá thường xuất phát từ cả bên ngoài và bên trong nước Bên ngoài nước có những nhà nghiên cứu phương Tây do cách nhìn nhận, hoặc phương pháp tiếp cận chưa đúng, có người lại được sự tài trợ tiển bạc của các thế lực thù địch để làm việc đó, nhưng đổng thời cũng có nhũng kẻ từ chê' độ cũ vẫn còn căm ghét và không muốn hòa hợp dân tộc, ngay ở bên trong nước cũng có những đối

tượng này, chúng đã lợi dụng sự thông thoáng vê' thông tin, sự lỏng lẻo

v ế cơ chế của Đảng và Nhà nước từ đó luôn tìm cách bôi nhọ, nói xâu

hình ảnh lãnh tụ, tuyên truyền cho những người nhẹ dạ cả tin gây nên

sự căm thù lãnh tụ và căm thù chế độ

ThS.Đ ào Tuấn A nh

Ngay ả trong nước cũng có nhiều ké đã lợi dụng hình ảnh của Chủ tịch Hổ Chí Minh để có những hành động đi trái lại với đường lôi của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tuyên truyền, mê tín, thần thánh hóa hình tượng của Người để lừa đảo, chiêm đoạt tài sản của nhân dân, làm xâu hình ảnh Hổ Chí Minh trong nhân dân, tiêu biểu như ở Việt Nam hiện nay có một sô' phần tử đã lập ra Đạo Hổ Chí Minh, tuyên truyền những điều gian tà, trái pháp luật

Những hoạt động chông phá nền tảng tư tưởng của Đảng mà trực tiếp là tìm mọi cách bôi nhọ về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng Chủ tịch Hổ Chí Minh của các thế lực thù địch mặc dù đã được ngăn chặn song cũng để lại những ảnh hưởng rất lơn, làm cho một bộ phận nhân dân thiếu hiểu biết hoang mang dao động, thiếu niềm tin vào Đảng và chế độ

3 Giải pháp phát huy ưu điểm, khắc phục những thực trạng trong

nghiên cứu về Hồ Chí Minh hiện nay

Từ thực trạng những thành tựu đã đạt được cần phải phát huy nhừng kết quả tô't đã đạt được và khắc phục nhửng vấn đề đang đặt ra trong việc nghiên cứu và phát triển những giá trị Hổ Chí Minh để lại cho dân tộc Việt Nam:

Thứ nhâì, Đảm bảo nguyên tắc tính Đảng và tính khoa học trong nghiên

cứu Hồ Chí Minh Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng của Người chính là nền tảng tư tưởng của Đảng, kim chi nam cho nhũng hành động của Đảng vì vậy trong quá trình nghiên cứu tư tưởng Hổ Chí Minh phải luôn đặt Người trong môĩ quan hệ vói Đảng Cộng sản Việt Nam, vói lý tưởng của nhân dân Việt Nam Các hoạt động cách mạng của Người, quan điểm, tư tưởng của Người cũng luôn

vì lợi ích của Đảng, của dân tộc Tuy nhiên, Hổ Chí Minh cũng là đô'i tượng nghiên cún của nhiều môn khoa học khác nhau, vì vậy trong quá trình nghiên cứu phải thế hiện tính đa chiều, toàn diện của một môn khoa học, phải làm rõ những thành tô' cấu thành khoa học Hổ Chí Minh học

Thứ hai, Tuân thù nguyên tắc lịch sử cụ thể trong nghiên cứu về Hổ

Chí Minh Có nhiều vấn để, nhiều câu nói, nhiều bài viết mà khi Chủ ' tịch Hổ Chí Minh sử dụng thì phù hợp, đi vào lòng nhân dân nhưng có

N ghiên cứu về Hồ Chí Minh những vấn đ ề đặt ra trong giai đ o ạ n

thể so với giai đoạn hiện nay thì không còn tương đồng vì vậy khi nghiên cứu di sản Hổ Chí Minh cần đặt vào trong hoàn cảnh cụ thê' mà Người nói, viết về vâh đề đó để tránh có cái nhìn phiến diện, thiêu khách quan khi nghiên cứu

Thứ ba, Tăng cường các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu vể Hổ

Chí Minh Tư liệu về Chủ tịch Hổ Chí Minh những năm gần đây đã không ngừng được sưu tầm bổ sung Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trông, những địa điểm, thời gian chúng ta chưa có điều kiện tiếp cận như khoảng thời gian ở Anh, ở Mỹ, ở Trung Quốc, của Người, điều

đó dễ làm cho những kẻ thù địch tuyên truyền, bịa đặt, vẽ ra những điều không đúng sự thật về đời tư của Người Vì vậy, phải tăng cường công tác sưu tầm, nghiên cứu và làm rõ hơn nữa về cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt là những khoảng thời gian và không gian còn thiếu dữ kiện lịch sử

Thứ tư, Mở rộng hoạt động giao lưu, đôì thoại, trao đổi thông tin

vói những học giả, nhà nghiên cứu nước ngoài về Hổ Chí Minh, giúp

họ có những tư liệu, hình ảnh chính xác từ đó có những nghiên cứu, đánh giá chính xác hơn về Hổ Chí Minh Đẩy mạnh việc tuyên truyền giáo dục về cuộc đời, tư tưởng, sự nghiệp đặc biệt là đạo đức và nhân cách Hổ Chí Minh, gắn lý luận với những hoạt động thực tiễn, triển khai có hiệu quả, đổng bộ cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh một cách có hiệu quả

Thứ năm, Khuyên khích các ân phẩm, các công trình nghiên cứu, các

sáng tác có giá trị về Hồ Chí Minh được xuâ't bản Tạo cơ chế thuận lợi, khuyến khích nhân dân trong hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu về cuộc đời, thân thế và sự nghiệp Hổ Chí Minh một cách sâu rộng trong toàn xã hội

Thứ sáu, Tăng cường hoạt động đâu tranh chông lại các luận điểm

xuyên tạc, chông phá của các thế lực thù địch Xây dựng đội ngũ những nhà nghiên cứu có trí tuệ, trách nhiệm đâu tranh chông lại sự xuyên tạc về Chủ tịch Hồ Chí Minh Kiểm soát nhũng thông tin sai trái trên mạng internet, chú trọng đầu tư các phương tiện kỹ thuật hiện đại phục vụ việc nghiên cứu củng như tuyên truyền về giá trị di sản Hổ Chí Minh để lại cho dân tộc Việt Nam