Cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở một nguồn lực quan trọng trong việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta

Trải qua hơn bảy thập kỷ ra đời và lãnh đạo cách mạng Việt Nam và trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể Đảng ta đã đưa ra nhiều nghị quyết, hội nghị bàn về văn hóa, đặc biệt là từ khi đất

Phạm Thị Phượng

Cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở - Một nguồn lực quan trọng

trong việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta

( Dựa trên thực tiễn đào tạo và sử dụng đội ngũ CBQLVH cấp cơ sở ở tỉnh Thanh hóa)

Luận văn thạc sĩ triết học

Hà nội 2009

Phạm Thị Phượng

Cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở - Một nguồn lực quan trọng

trong việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta

( Dựa trên thực tiễn đào tạo và sử dụng đội ngũ CBQLVH cấp cơ sở ở tỉnh Thanh hóa)

Chuyên ngành: triết học Mã số : 60.22.80

Luận văn thạc sĩ triết học Người hướng dẫn khoa học : TS Nguyễn Hữu Đễ

Hà nội 2009

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn ch−a từng đ−ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Phạm Thị Ph−ợng

Những từ viết tắt dùng trong luận văn

BCHTW : Ban chấp hành Trung −ơng

ĐHĐBTQ : Đại hội Đại biểu toàn quốc NQTW : Nghị quyết Trung −ơng

NĐ: Nghị định

TW : Trung −ơng UBND: Uỷ ban nhân dân XHH: Xã hội hoá

CĐ: Cao đẳng

Trang

nguồn lực trong xây dựng nền văn hoá mới

8

I.1 Quan niệm về văn hoá và vai trò của văn hoá trong phát

triển kinh tế xã hội

8

1.1.3 Những yếu tố cơ bản tác động đến quá trình xây dựng nền văn

1.2.1 Quan niệm, tiêu chuẩn của đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá cơ sở 35

Chương 2: Cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở ở tỉnh Thanh Hóa:

Thực trạng và giải pháp

44

2.1 Những yếu tố tác động tới hiệu quả hoạt động của đội ngũ

cán bộ quản lý văn hoá cấp cơ sở

2.3.1 Nâng cao nhận thức của Đảng, Nhà nước về vị trí, vai trò của

đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở, đồng thời xây dựng

đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất năng lực để đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân trong tỉnh

74

2.3.2 Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, chế độ chính

sách đối với đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá cấp cơ sở

78

2.3.4 Tăng cường nguồn ngân sách của Nhà nước cũng như của địa

phương nhằm đầu tư cơ sở vật chất cho hoạt động văn hóa cơ sở

Mở đầu 1.Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ giao lưu hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trên lĩnh vực tư tưởng của Đảng và Nhà nước ta Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ cũng đã và đang tác động sâu sắc đến các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa Do vậy, việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết cả trên phương diện lý luận lẫn thực tiễn chỉ

đạo Trải qua hơn bảy thập kỷ ra đời và lãnh đạo cách mạng Việt Nam và trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể Đảng ta đã đưa ra nhiều nghị quyết, hội nghị bàn về văn hóa, đặc biệt là từ khi đất nước tiến hành đổi mới đến nay như Hội nghị lần thứ 5 (khóa VI), Hội nghị lần thứ 4 (khóa VII), Hội nghị lần thứ

V (khóa VIII), qua các kỳ Hội nghị đó Đảng ta ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò của văn hóa và đã khẳng định: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội” Từ sự phân tích những vấn đề trên chúng tôi nhận thấy chủ trương xây dựng nền văn hoá mới là một trong những chiến lược quan trọng trong sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước Có thể nói, chưa bao giờ vấn đề xây dựng nền văn hoá mới lại được đặt ra một cách cấp thiết và có ý nghĩa xã hội rộng lớn như trong giai đoạn hiện nay, tuy nhiên để xây dựng nền văn hóa đó ngoài những yếu tố

về phát triển kinh tế – xã hội thì đội ngũ cán bộ hoạt động trong lĩnh vực này cũng giữ một vị trí quan trọng bởi vì họ cũng chính là một trong những bộ phận cấu thành nguồn nhân lực của xã hội nói chung Vì vậy để xây dựng

được nền văn hóa dân tộc thì nhiệm vụ trước mắt là phải chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ này để có trình độ đáp ứng với đòi hỏi mới của sự phát triển xã hội nói chung và phát triển văn hóa nói riêng, bên cạnh đó những chủ trương, định

Trong bối cảnh chung hiện nay của cả nước, tỉnh Thanh Hóa cũng đang nỗ lực hết mình nhằm thực hiện các mục tiêu của Đảng, cũng như những mục tiêu của tỉnh đề ra đó là một mặt hòa nhập vào sự phát triển kinh tế của đất nước, mặt khác nhằm phát huy bảo tồn các giá trị văn hóa của tỉnh nhà góp phần tạo nên cái nôi của nền văn hóa dân tộc Như vậy để giữ gìn, phát triển

và bảo tồn những giá trị văn hoá dân tộc truyền thống, trong hoạt động văn hóa cần những cán bộ quản lý văn hóa có trình độ chuyên sâu mới có thể đáp ứng được nhu cầu thực tiễn cuộc sống đặt ra Bên cạnh đó, để chủ động phát huy những mặt tích cực và tìm ra những hạn chế trong quá trình thực thi các văn kiện, nghị quyết của Đảng, Nhà nước về văn hóa nói chung, và để có thể thực hiện thắng lợi Nghị quyết V- XV- XVI của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa về phát triển văn hóa nói riêng nhằm đem lại sự hưởng thụ đồng đều những thành quả văn hóa trong nhân dân, thông qua đó để thực hiện thành công đề án quy hoạch đào tạo cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở giai đoạn 2003- 2010 của tỉnh Thanh Hóa thì đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cơ sở cần phải nhanh chóng

được đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuyên sâu mới có thể đáp ứng được yêu

cầu đòi hỏi trong giai đoạn cách mạng mới Vì vậy, việc làm rõ vai trò nguồn lực của đội ngũ quản lý văn hóa cấp cơ sở trên phương diện lý luận sẽ góp phần không nhỏ cho việc khai thác và sử dụng hiệu quả đội ngũ này trong sự nghiệp xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta nói chung và ở tỉnh Thanh Hóa nói riêng Từ tính cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn đó, chúng tôi lựa chọn vấn đề: "Cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở - một nguồn lực quan trọng trong việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta hiện nay" (Dựa trên thực tiễn đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ văn hóa cấp sơ sở ở tỉnh Thanh Hóa) làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Về vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nguồn lực trong xây dựng văn hóa cũng như vị trí của cán bộ cơ sở trong giai đoạn hiện nay đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu, tuy nhiên các công trình đó nghiên cứu ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau cụ thể:

- "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc) do Viện Văn hóa tổ chức tác giả Xuân Đông có đề cập đến vấn đề: Tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hóa một giải pháp quan trọng thực hiện mục tiêu: "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tién, đậm đà bản sắc dân tộc" tác giả cũng đề cập đến những nguồn lực

đóng góp trong quá trình xây dựng nền văn hóa của đất nước, cũng đã chỉ ra

được những hạn chế trong việc thực thi các chủ trương, chính sách cũng như cần tăng cường các nguồn lực cơ bản qua đó đưa ra một só giải pháp góp phần nâng cao chất lượng nhằm đạt hiệu quả tối ưu

- Võ Anh Tuấn (theo Đại đoàn kết dân tộc số 8/2007) trong bài viết tác giả cũng đã đề cập đến đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ sở, hạn chế của đội ngũ này cũng như chỉ ra những bất cập trong cơ chế chính sách đối với đội ngũ này

- PGS TS Bùi Tiến Quý (2000)" Một số vấn đề về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xV địa phương trong giai đoạn hiện nay ở nước ta", NXB CTQG, Hà Nội

- Tiến sĩ Phan Văn Tích (chủ biên): “Xác định cơ câu và tiêu chuẩn cán bộ lVnh đạo chủ chốt cấp cơ sở (xV, phường, thị trấn)”, Nhánh đề tài KT- XH 05-11-06, 1993

- Phạm Công Khâm:“Xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xV vùng nông thôn đồng bằng sông Cửu Long hiện nay”, Luận án tiến sĩ Triết học, 2000 Bên cạnh đó có nhiều văn bản của Đảng và Chính phủ ban hành có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, chế độ chính sách đối với đội ngũ cán bộ cơ

sở Điều này cũng xuất phát từ thực tiễn của quá trình phát triển kinh tế- xã hội, cũng như từ thực tiễn hoạt động từ đó thấy được vị trí, vai trò của cấp cơ

sở trong giai đoạn hiện nay ở nước ta

Thông qua những công trình nghiên cứu đó đội ngũ cán bộ cấp cơ sở đã

được đề cập một có hệ thống, qua đó thấy được sự cần thiết của chính quyền cơ sở trong hệ thống chính trị của nước ta

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn:

3.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn:

Trên cơ sở làm rõ vị trí, vai trò của đội ngũ quản lý văn hóa cấp cơ sở đồng thời dựa trên thực tế của tỉnh Thanh Hóa, luận văn phân tích thực trạng cũng như các yếu tố tác động tới hiệu quả hoạt động của đội ngũ này, từ đó đề ra các giải pháp cần thiết nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ này trong công tác quản lý hoạt động của đời sống văn hóa ở tỉnh Thanh Hóa

Để đạt được mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: Một là: Trình bày và làm rõ quan điểm của Đảng ta về văn hóa và vai trò của văn hoá trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới ở nước ta Trên cơ sở đó làm

rõ những yếu tố cơ bản góp phần xây dựng nền hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta hiện nay

Hai là: Phân tích thực trạng hoạt động của đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cơ sở ở tỉnh Thanh Hóa với tư cách là nguồn lực quan trọng trong xây dựng nền văn hoá mới nói chung và ở địa phương nói riêng

Ba là: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ văn hóa cáp cơ sở trong xây dựng nền văn hoá mới qua thực tiễn ở tỉnh Thanh Hoá

4.2.Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp lịch sử và lôgic, phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể

Đồng thời sử dụng những số liệu báo cáo tổng kết, các số liệu đã được thẩm

định để thực hiện nội dung của đề tài

5 Đóng góp mới về khoa học của luận văn:

- Thông qua những dữ liệu thực tế của đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cấp cơ

sở ở tỉnh Thanh Hóa chỉ ra được những việc cần tiếp tục bổ sung, để góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động

- Đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng của đội ngũ này thông qua thực tế của tỉnh Thanh Hóa để họ thực sự là một nguồn lực quan trọng góp phần xây dựng nền văn hóa của đất nước

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần làm sáng tỏ những yếu tố cơ bản trong xây dựng nền văn hoá mới ở nước ta hiện nay, đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của nguòn lực cán bộ quản lý văn hoá cơ sở xét đến cùng là một bộ phận cấu thành nguồn lực con người nói chung trong giai đoạn hiện nay

Chương 1

Cán bộ quản lý văn hoá cấp cơ sở với vai trò là nguồn lực

trong xây dựng nền văn hoá mới I.1 Quan niệm về văn hoá và vai trò của văn hoá trong phát triển kinh tế xã hội

I.1.1 Quan niệm về văn hóa

Xuất phát từ quan điểm duy vật lịch sử Mác cho rằng, xu hướng chung của tiến trình phát triển lịch sử của nhân loại bị quy định bởi sự phát triển của lực lượng sản xuất Như vậy, thông qua hoạt động sản xuất vật chất con người đã sáng tạo ra lịch sử của mình Theo Mác sản xuất vật chất chính là cơ sở, nền tảng, là yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội."Lịch sử chẳng qua chỉ là sự nối tiếp của những thế hệ riêng rẽ, trong đó mỗi thế hệ

đều khai thác những vật liệu, những tư bản, những lực lượng sản xuất do tất cả những thế hệ trước để lại, do đó mỗi thế hệ một mặt tiếp tục các hoạt động

đựoc truyền lại, trong những hoàn cảnh đV thay đổi,và mặt khác lại biến đổi những hoàn cảnh cũ bằng một hoạt động hoàn toàn thay đổi"[5, tr 65]

Trong "Bản thảo kinh tế - triết học 1844" Mác đã đề cập "Con người là một sinh vật có tính loài" và con người có một hoạt động sinh sống có ý thức Đó không phải là cái có tính quy định, mà với nó, con người trực tiếp hòa làm một với tự nhiên Hoạt động sinh sống có ý thức là cái để phân biệt trực tiếp con người với hoạt động sinh sống của con vật Con người vừa là sản phẩm của tự nhiên, vừa là sự kết hợp giữa hai mặt tự nhiên và xã hội

Tuy nhiên điểm khác biệt giữa con người và con vật còn là ở chỗ chỉ có con người mới có thể làm ra tư liệu sinh hoạt cho mình, con người biến đổi tự nhiên theo quy luật của tự nhiên Theo Ăngghen: Lao động là điều kiện cơ bản, đầu tiên của toàn bộ đời sống loài người, và như thế đến một mức mà trên một ý nghĩa nào đó, chúng ta phải nói: lao động đã sáng tạo ra bản thân con

người.Và mặc dù: bản thân chúng ta, với cả xương thịt, máu mủ và đầu óc chúng

ta, là thuộc về giới tự nhiên, chúng ta nằm trong lòng giới tự nhiên [5, tr 655], nhưng "Người là giống vật duy nhất có thể bằng lao động mà thoát ra khỏi trạng thái thuần túy là loài vật"[5, tr 673], song con người không phải là một

động vật thuần tuý, xét dưới góc độ xã hội con người còn là sản phẩm của xã hội

Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác về bản chất con người thì "bản chất con người không phải là một cái gì trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội"[5, tr 11]

Ngoài ra, con người và đời sống xã hội của con người chỉ có thể tồn tại theo

đúng nghĩa khi được tiến hành sản xuất Hoạt động sản xuất của con người có thể phân thành sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần, sản xuất ra con người trong đó hoạt động sản xuất vật chất đóng vai trò quan trọng Chính thông qua quá trình sản xuất vật chất con người tác động vào giới tự nhiên nhằm cải biến giới tự nhiên theo mục đích của con người, và cũng chính thông qua quá trình này mà con người làm hoàn thiện mình hơn và cải tạo ngay chính bản thân con người, hơn nữa cũng chính trong quá trình cải biến giới tự nhiên con người cũng sáng tạo ra lịch sử cho chính mình, sáng tạo ra toàn bộ nền văn hoá vật chất, tinh thần Chính những điều này đã được Mác khẳng định: "có thể phân biệt con người với súc vật bằng ý thức, bằng tôn giáo hay bằng cái gì cũng được, nhưng bản thân con người bắt đầu tự phân biệt với súc vật ngay từ khi con người sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình Sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt, con người đồng thời sản xuất ra chính đời sống vật chất của mình"[5, tr 29] Đó cũng chính là hành vi lịch sử đầu tiên của con người

Trong quá trình sản xuất, con người không chỉ khai thác những vật phẩm có sẵn trong tự nhiên mà còn cải tạo giới tự nhiên, làm cho giới tự nhiên mang

đậm dấu ấn của con người Đề cập đến vấn đề này Mác viết: " Nhờ sự sản xuất

đó giới tự nhiên biểu hiện ra là tác phẩm của nó (con người) và thực tại của

nó Do đó đối tượng lao động là sự đối tượng hoá đời sống có tính loài của con người: con người tự nhân đôi mình không chỉ về mặt trí tuệ như xảy ra trong ý thức nữa, mà còn tự nhân đôi mình một cách tích cực và con người ngắm nhìn bản thân mình trong thế giới do mình sáng tạo ra"[6, tr 137] Kết quả của quá trình ấy trong tiến hóa và phát triển lịch sử của xã hội là làm hình thành một nền văn hóa, trong đó con người trở thành chủ thể văn hóa, thành người sáng tạo ra văn hóa, và rồi chính họ trở thành giá trị cao nhất của văn hóa Khi đã hình thành văn hóa đóng vai trò không thể thiếu đối với sự phát triển và hoàn thiện con người, con người tự bản chất luôn có sẵn những nhu cầu và năng lực tinh thần cơ bản như: sự hiểu biết, sự thưởng thức và sáng tạo ra cái đẹp, chính nhờ những nhu cầu và năng lực đó con người ngày càng hoàn thiện hơn, nâng cao vị thế của mình và con người được phân biệt với con vật về bản chất Như vậy có thể nói, con người sáng tạo ra văn hóa trong chừng mực mà văn hóa ngày càng thâm nhập sâu sắc và tinh tế vào quá trình phát triển và hoàn thiện con người, tạo cho con người diện mạo của chính nó Mác coi văn hoá là toàn

bộ những thành quả được tạo ra nhờ hoạt động lao động sáng tạo của con người, chính nhờ có lao động con người mới thoát khỏi thế giới loài vật, và để lao động con người đã sáng tạo ra công cụ lao động và biết sử dụng nó trong hoạt động cải biến tự nhiên của mình Quá trình phát triển của văn hoá cũng chính là quá trình con người dần dần từng bước biết vận dụng các tri thức hiểu biết của mình để kiểm tra các mối quan hệ và qua đó vận dụng các quy luật khách quan để đạt được mục đích của mình

Từ sự phân tích trên có thể nhận thấy chính lao động và tri thức đã tạo ra thiên nhiên thứ hai của con người và theo nghĩa rộng: đó chính là văn hoá Dưới góc độ của chủ nghĩa duy vật lịch sử, thiên nhiên thứ hai không phải là

sự sáng tạo của thần thánh mà là sản phẩm của lịch sử do chính hoạt động thực tiễn của con người tạo ra Trình độ phát triển của văn hoá phụ thuộc trực

tiếp vào trình độ tác động vào tự nhiên, cũng như trình độ chinh phục tự nhiên của con người, qua đó con người làm chủ tự nhiên và làm chủ chính bản thân con người

Như vậy, mọi hoạt động có ý thức của con ngưòi tác động vào tự nhiên và xã hội tạo ra các sản phẩm, các kết quả mang theo giá trị nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống vật chất và tinh thần của con người, chính những điều này

đều thuộc về văn hoá, ngoài ra điểm xuất phát của văn hoá là con người xã hội hoạt động trong thực tiễn, trước hết là nhằm cải biến giới tự nhiên rồi tiến đến cải biến hoàn cảnh xã hội, con người sáng tạo ra văn hoá và như vậy văn hoá lại tái tạo ra bản thân con người

Trong giai đoạn hiện nay, văn hoá đóng vai trò quan trọng trong đời sống của con người Tuy nhiên về khái niệm, phạm vi, nội dung nghiên cứu cũng có nhiều quan niệm khác nhau, điều này thể hiện sự phức tạp của nội hàm khái niệm văn hóa, và văn hóa đã thâm nhập vào đời sống xã hội một cách sâu sắc, làm thay đổi nhận thức của con người trong cả hướng tiếp cận, lẫn cách hiểu về

nó Văn hóa đã và đang trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhau

Khi xác định nội hàm về văn hóa Từ điển Triết học đã đưa ra định nghĩa:

"Văn hóa gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình thực tiễn xã hội- lịch sử và tiêu biểu cho trình độ đạt được trong lịch sử phát triển xã hội Văn hóa là một hiện tượng lịch sử, phát triển phụ thuộc vào sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội" [53, tr1329- 1330]

Đây là cách định nghĩa theo tôi có thể coi là cơ sở để dễ lý giải các vấn đề liên quan đến khái niệm văn hóa được triển khai trong luận văn Chính Chủ tịch

Hồ Chí Minh khi nói về văn hóa cũng khẳng định: "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng -

Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa"[36, tr 431]. Còn đồng chí Phạm Văn Đồng một nhà văn hóa lớn ở nước ta thế kỷ XX khi nói đến văn hóa cũng cho rằng: " Nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà nó liên quan đến con người trong quá trình tồn tại và phát triển, quá trình con người làm nên lịch sử, cốt lõi của sức sống dân tộc là văn hóa với nghĩa bao quát và đẹp nhất của nó Bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng, tình cảm, đạo đức với phẩm chất trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh cộng đồng các dân tộc "[23, tr 16] Như vậy, dù có những quan niệm khác nhau về văn hóa nhưng nhìn chung những quan niệm đó đều đề cập đến văn hóa là những gì do chính bản thân con người tạo ra, khác với những gì do giới tự nhiên đem lại Từ những quan niệm khác nhau đó mặc dù không đề cập hết từ đó có thể rút ra một số đặc trưng cơ bản sau :

- Văn hóa là hoạt động của con người, văn hóa biểu hiện trình độ nhận thức của con người (đây là yếu tố phân biệt con người và động vật)

- Văn hóa là thể hiện khát vọng vươn tới các giá trị chân- thiện- mỹ, đó là

sự vươn tới cái đẹp, cái hoàn thiện

- Văn hóa là tổng hợp các giá trị được cộng đồng thừa nhận, tuân thủ trong một môi trường, một không gian cụ thể

Từ những đặc trưng cơ bản nêu trên, trong mỗi một giai đoạn lịch sử quan

điểm về văn hoá và chủ trương xây dựng nền văn hoá có sự bổ sung và ngày càng hoàn thiện cho phù hợp, điều này đã được thể hiện rõ nét trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Nếu trước năm 1945, xã hội Việt Nam là một xã hội thuộc địa nửa phong kiến, một nền văn hoá tồn tại lúc bấy giờ là một nền văn hoá thực dân phong kiến cực kỳ phản động với những tính chất nô dịch, ngu dân Trong giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân nền văn hoá mới được xã định với ba tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng Khi miền Bắc bước vào giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hoá phải

mang đặc điểm xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức Đến Đại hội VIII nền văn hoá mới mà Đảng chủ trương xây dựng đó là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong giai đoạn hiện nay Đảng ta luôn khẳng

định văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, đồng thời cũng chính là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội,

điều này thể hiện rõ nét thông qua Hội nghị lần thứ 5 của Ban chấp hành TW khóa VIII nhận định: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xV hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xV hội"[22, tr 55] Ngoài

ra để văn hóa thực sự trở thành là nền tảng tinh thần của xã hội, trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là mục tiêu cao cả của chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay thì chúng ta phải xây dựng cho được một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khu vực hóa quá trình giao lưu văn hóa giữa các quốc gia dân tộc, kể cả những nước có chế độ chính trị khác nhau đang diễn ra trên quy mô rộng lớn và tốc độ nhanh, sự biến đổi văn hóa của các dân tộc do đó cũng diễn ra nhanh chóng Bên cạnh những thời cơ lớn, giao lưu và hội nhập quốc tế còn khiến cho nhiều nước, nhất là các nước chậm phát triển

về kinh tế, có nguy cơ bị chèn ép và đồng hóa về văn hóa Do đó, vấn đề giữ gìn, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc chống nguy cơ đồng hóa về văn hóa là một trong những thách thức lớn đối với các quốc gia chậm phát triển như nước ta Nhưng bên cạnh việc bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc chúng ta còn cần phải mở rộng giao lưu với bên ngoài nhằm tiếp thu cái tốt

đẹp, cái tiến bộ của các dân tộc trên thế giới để làm giàu bản sắc dân tộc trong văn hoá Việt Nam, thực tế lịch sử phát triển của dân tộc ta đã chứng minh rằng, nền văn hoá Việt Nam qua nhiều lần tiếp biến nhưng vẫn giữ được nét

đặc sắc riêng của mình, do vậy bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc là điều cần thiết Nhận thức rõ điều đó trong giai đoạn hiện nay Đảng ta đã chủ trương xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và luôn coi

Như vậy, quan điểm nhất quán và xuyên suốt toàn bộ tiến trình lãnh đạo của

Đảng trong lĩnh vực văn hoá từ năm 1943 đến nay là: Văn hóa ,văn nghệ luôn phục vụ sự nghiệp cách mạng và gắn bó sâu sắc với đời sống nhân dân, bởi xét

đén cùng văn hoá văn nghệ là một trong những bộ phận cấu thành văn hoá nói chung Thấm nhuần quan điểm đó trong sự nghiệp đổi mới từ năm 1986 đến nay, Đảng ta luôn nhấn mạnh văn hóa, văn nghệ là một bộ phận khăng khít của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng khi khẳng định: " Mọi hoạt

động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung trọng nghĩa tình lối sống có văn hóa quan hệ hài hòa trong gia đình và trong xã hội" [17, tr 114]

Văn hóa được đề cập đến trong Nghị quyết TW5 (khóa VIII) còn bao hàm toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội nói chung, do vậy việc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng chính là xây dựng một đời sống tinh thần phong phú cho mỗi người dân, xây dựng một lối sống cao đẹp phù hợp với mục tiêu về xây dựng xã hội mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc mà Đảng ta

quan niệm có một số đặc trưng cơ bản như : yêu nước; tiến bộ; có nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nhân văn tất cả vì con người; tiên tiến không chỉ trong nội dung tư tưởng mà trong cả hình thức thể hiện, trong các phương tiện chuyển tải nội dung

Như vậy, nền văn hóa tiên tiến trước hết phải là nền văn hóa yêu nước, gắn với yêu nước là tiến bộ, nền văn hóa tiên tiến phải là nền văn hóa kết tinh những giá trị tiến bộ Tính chất tiên tiến của nền văn hóa phải gắn liền với bản sắc dân tộc, đây là hai mặt không thể tách rời nhau, bởi vì văn hóa là bộ mặt tinh thần của xã hội, là bản sắc dân tộc, là cái căn cước, cái chứng chỉ của một dân tộc Đó là những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam được giữ gìn trước sự biến đổi của thời đại Khi nói đến bản sắc dân tộc NQTW5- khoá VIII đã chỉ rõ: "Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp nên qua lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, lòng tự tôn, tự cường dân tộc, tinh hoa cộng đồng gắn kết cá nhân- gia đình- làng xã- tổ quốc, lòng nhân

ái khoan dung trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao

động, là đức hy sinh cao thượng vì độc lập dân tộc, vì hạnh phức của nhân dân, là sự tế nhị trong cư xử, tính giản dị trong lối sống" [22, tr 56] chính những giá trị tốt đẹp đó đã giúp nhân dân Việt Nam chiến thắng được kẻ thù Còn khi nói đến cái gì là những giá trị truyền thống dân tộc GS- TS Nguyễn Trọng Chuẩn đã xác định: Đó là " Những giá trị tương đối ổn định, tới những gì là tốt đẹp, là tích cực, là tiêu biểu cho bản sắc văn hoá dân tộc, có khả năng truyền lại qua không gian, thời gian, là những gì cần phải bảo vệ và phát triển"[8]

Theo quan điểm của UNESCO bản sắc dân tộc là: "tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của con người đã diễn ra trong quá khứ cũng như đang diễn ra trong hiện tại Qua hàng ngàn thế kỷ, các hoạt động sáng tạo ấy đã cấu

thành nên một giá trị, truyền thống, thị hiếu, thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên

đó từng dân tộc khẳng định bản sắc riêng của dân tộc mình"[1,tr16] Như vậy, văn hóa của mỗi dân tộc đều chứa đựng trong nó cái ổn định, bất biến trong cái biến động, thay đổi

Chúng ta đều biết rằng, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất trong đa dạng, tính chất tiên tiến và bản sắc dân tộc trong văn hoá là hai mặt không thể tách rời Mỗi dân tộc anh em có những đặc trưng riêng tạo nên sự phong phú đa dạng góp phần gìn giữ bản sắc văn hoá của dân tộc Việt Nam

Đề cập đến vấn đề này Nghị quyết TW5 đã nêu rõ: "Các giá trị và sắc thái văn hoá đó bổ sung cho nhau, làm phong phú nền văn hoá Việt Nam và củng cố sự thống nhất dân tộc, là cơ sở để giữ vững sự bình đẳng và phát huy tính đa dạng văn hoá của các dân tộc anh em"[22, tr 57]

Như vậy quan điểm về văn hoá được đề cập đến trong Nghị quyết TW5- khoá VIII đã bao quát nhiều lĩnh vực của đời sống tinh thần xã hội nói chung, trong đó tư tưởng, đạo đức lối sống và đời sống văn hoá được coi là lĩnh vực quan trọng nhất trong giai đoạn hiện nay Cốt lõi của việc xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta hiện nay là xây dựng lý tưởng

độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm hướng vào giải phóng xã hội, dân tộc, giải phóng con người, tạo điều kiện để con người phát triển toàn diện.Về điều này Nguyên Tổng Bí Thư Lê Khả Phiêu cũng khẳng định: " Con người Việt Nam

là sự kết tinh của nền văn hóa Việt Nam Vì vậy quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam cũng chính là quá trình thực hiện chiến lược con người, xây dựng và phát huy nguồn lực con người Đây là khâu trung tâm của sự nghiệp xây dựng nền tảng tinh thần, tiềm lực văn hóa và chế độ xã hội chủ nghĩa của chúng ta" [16, tr 41]

Có thể thấy, quan điểm của Đảng ta về văn hóa, về xây dựng và phát triển văn hóa ngày càng được làm sáng tỏ và cụ thể hơn cả về nội dung lẫn nhiệm

vụ tiến hành để xây dựng nền văn hóa mới cùng với thực tiễn phát triển xã hội Trên phương diện lý luận có thể khẳng định rằng Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) là một nghị quyết toàn diện và khoa học về xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc trong tình hình cách mạng mới, trong đó trên cơ sở phân tích, luận giải sâu sắc thực trạng văn hóa nước ta thời gian qua, Nghị quyết đã

đề ra phương hướng, các nhiệm vụ cụ thể, hoạch định những giải pháp lớn xây dựng và phát triển văn hóa Tuy nhiên vai trò của văn hóa như là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực của sự phát triển kinh tế – xã hội được thể hiện

cụ thể như thế nào là những vấn đề cần phải được làm sáng tỏ hơn

I.1.2 Vai trò của văn hóa:

Về vai trò của văn hoá trong phạm vi luận văn của mình xin đề cập đến hai vai trò nổi bật của văn hoá trong giai đoạn hiện nay

Thứ nhất: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xV hội

Đảng ta đã khẳng định: " Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa

và giáo dục, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho đất nước" [17, tr114].Như vậy, trong thực tiễn xây dựng đất nước chúng ta luôn phải chú trọng cả hai mặt này Nói văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội có nghĩa văn hóa là tổng thể các giá trị, tiềm năng sáng tạo của con người, và xã hội muốn phát triển bền vững cần phải dựa trên những nền tảng vững chắc đó Nếu kinh tế là

đời sống vật chất thì văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội Hai lĩnh vực này luôn giữ vị trí quan trọng và quyết định đối với sự vận động và phát triển của xã hội " Do vậy chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, nếu thiếu nền tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì không có sự phát triển kinh tế- xã hội bền vững" [22, tr 55]

Về vấn đề này đồng chí Đỗ Mười, nguyên Tổng Bí Thư Ban chấp hành TW

Đảng tại Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành TW Đảng khóa VII( 4/1/1993) cũng khẳng định: " Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện tầm cao

và chiều sâu về trình độ phát triển của một dân tộc, là sự kết tinh những giá trị tốt đẹp nhất trong quan hệ giữa người với người, với xã hội và với thiên nhiên

nó là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội, vừa là mục tiêu của chúng

ta Văn học nghệ thuật là một bộ phận trọng yếu của nền văn hóa, thể hiện khát vọng của nhân dân về chân- thiện- mỹ Vì vậy cùng với việc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hóa, phải xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo định hướng xã hội chủ nghĩa với những đặc trưng cơ bản là dân tộc, hiện đại, nhân văn như Hiến pháp năm 1992 đã ghi

Đó là nền văn hóa đại chúng vì nhân dân lao động cùng đội ngũ trí thức của mình là người tham gia sáng tạo những giá trị văn hoá, đồng thời là người phải

được hưởng thụ những thành quả do mình làm ra" [13, tr174] Đồng thời, qua kết luận của hội nghị TW 10- khoá IX và trong Nghị quyết Đại hội X

Đảng ta cũng đã xác định văn hoá là một trong ba trụ cột chính của sự vận

động và phát triển của xã hội Việt Nam hiện nay khi trong đó đã viết : " Phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt, với phát triển văn hoá- nền tảng tinh thần của xã hội"[18, tr 213] Văn hoá không phải là yếu tố nằm ngoài, mà là yếu tố nội sinh không thể thiếu và đóng vai trò là động lực nền tảng tinh thần của xã hội

Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội thì văn hóa phải được gắn kết với quá trình phát triển kinh tế- xã hội, khẳng định

vị trí cũng như tầm quan trọng của văn hoá trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập " Văn hoá phải thiết thực phục

vụ nhân dân, góp phần nâng cao đời sống tươi vui, lành mạnh của quần chúng" [39, tr 59] Vì thế trong quá trình lãnh đạo cách mạng của mình, Đảng

ta luôn xác định văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc xây

dựng chủ nghĩa xã hội, hơn nữa, mục tiêu này chỉ thực sự đạt được khi phải có

sự kết hợp hài hoà giữa phát triển kinh tế với nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân Trên cơ sở lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, Nghị quyết TW 5 (khoá VIII) chính là sự kế thừa, phát triển các quan điểm của Đảng về văn hoá trước đó Để tiến trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam theo đúng tinh thần Nghị quyết TW5- khóa VIII đề ra: " làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao

đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước " [22, tr 54] đòi hỏi chúng ta phải có một quan điểm đúng đắn trong tiến trình xây dựng nền văn hoá mới theo quan

điểm chỉ đạo của Đảng Trên toàn bộ ý nghĩa đó, Nghị quyết TW 5, khóa VIII của Đảng đã đề ra nhiệm vụ cơ bản của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta hiện nay là: Xây dựng và phát triển thành công nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về tư tưởng,

đạo đức, tâm hồn, tình cảm lối sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sự phát triển xã hội

Thứ hai: Văn hóa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xK hội

Văn hóa có tiềm năng to lớn khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, tạo ra nguồn nội sinh quyết định sự phát triển của đời sống xã hội Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội vừa là mục tiêu thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, do vậy nếu không giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hoá thì không có sự phát triển xã hội bền vững

Khi nói về vai trò động lực của văn hóa chúng ta có thể khảo sát sơ đồ sau :

Sơ đồ : Văn hoá với vai trò là động lực của sự phát triển KT- XH

Khi đề cập đến khái niệm động lực, GS- TS Lê Hữu Tầng đã đề cập: "động lực là cái thúc đẩy sự vận động và phát triển " [53, tr 54]

Từ quan niệm như vậy, dựa vào sơ đồ này cho thấy, khi đề cập văn hóa là

động lực cho sự phát triển kinh tế- xã hội có nghĩa sự phát triển kinh tế phải nhằm mục đích nâng cao chất lượng cuộc sống cho con người trên cả hai phương diện : nâng cao các giá trị vật chất và tinh thần cho con người Đời sống xã hội luôn bao gồm đời sống vật chất và đời sống tinh thần.Việcnâng cao đời sống vật chất phải dựa trên cơ sở phát triển của kinh tế, đời sống tinh thần muốn trong sáng, lành mạnh phải dựa trên nền tảng văn hóa tiến bộ Đời sống vật chất và đời sống tinh thần luôn xoắn quyện vào nhau, tạo đà cho nhau, cái nọ vừa là nguyên nhân vừa là kết quả của cái kia trong quá trình phát triển Trong mối quan hệ tương hỗ đó, Đảng ta chỉ ra văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự phát triển kinh tế Do vậy, từ vai trò là

Văn

Phát triển Kinh tế- xã

hội

người Giá trị tinh thần

Giá trị vật chất

mục tiêu của sự phát triển chúng ta cần phải thấy được mối quan hệ giữa kinh

tế và văn hoá

Là động lực của sự phát triển, văn hoá còn thể hiện ở khả năng điều tiết,

điều chỉnh các khuynh hướng, chiều hướng phát triển của xã hội và con người, hướng sự vận động tới cái tích cực, tiến bộ, nhân văn và qua đó hạn chế những biểu hiện tiêu cực, thoái hoá biến chất, xuống cấp của xã hội Theo quan điểm của Đảng ta thì việc " Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện Văn hóa là kết quả của kinh tế đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố văn hóa phải gắn chặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện kinh tế, chính trị, luật pháp, kỷ cương biến thành nguồn nội sinh quan trọng nhất của phát triển"[22, tr 55].Bên cạnh đó Đảng còn cho rằng, chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, nếu thiếu nền tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì cũng có nghĩa là đi chệch khỏi mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Như vậy, dựa trên những quan điểm của Đảng về văn hóa và vai trò của văn hóa như đã phân tích ở trên chúng ta nhận thấy rằng, văn hoá đóng một vai trò quan trọng trong đời sống của con người, văn hoá ngày càng thể hiện vai trò thông qua sự tác động của mình cùng với các nhân tố khác trong đời sống xã hội nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay một trong những xu thế nổi bật là quá trình toàn cầu hóa kinh tế quốc tế đang diễn ra một cách mạnh mẽ quá trình này, một mặt là đòn bẫy thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước, nhưng mặt khác nó cũng đang gây nên những thay

đổi lớn trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa Ngoài ra, ở nước ta việc chuyển từ nền kinh tế hiện vật, tự cấp, tự túc theo cơ chế quản lý hành chính quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo

định hướng xã hội chủ nghĩa - mặc dù là một bước chuyển mang tính tất yếu, một đòi hỏi khách quan đối với sự phát triển kinh tế- xã hội đã và đang có những tác động mạnh mẽ, làm biến đổi sâu sắc mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của xã hội Mặt trái của nó như : chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng chạy theo lợi ích vật chất mà xem nhẹ lợi ích tinh thần, chỉ chú ý đến lợi ích cá nhân mà coi nhẹ lợi ích cộng đồng, sự phân cực giàu nghèo trong xã hội đã và đang tàn phá truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, làm cho bản sắc văn hóa của dân tộc đứng trước những nguy cơ và thách thức mới Nhận thức về một trong những nguy cơ đó, Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: Chúng ta "đi vào kinh tế thị trường, mở rộng giao lưu quốc tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tiếp thu những tinh hoa của nhân loại, song phải luôn luôn coi trọng những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc, quyết không được tự đánh mất mình, trở thành bóng mờ hoặc bản sao chép của người khác"[16, tr 55]

Văn hoá là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, vì lẽ đó sự phát triển kinh tế phải nhằm mục đích nâng cao chất lượng cuộc sống cho toàn xã hội, mỗi bước phát triển kinh tế phải là một bước cải thiện điều kiện sinh hoạt của nhân dân Trên cơ sở đó Đại hội X của Đảng đã đề cập: "Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế- xã hội, làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội " [18, tr 106] Như đã nhấn mạnh, Hội nghị lần thứ 5 BCHTW Đảng khóa VIII đã ra nghị quyết về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Đây là một văn kiện quan trọng mang tính chất cương lĩnh, đánh dấu sự đổi mới toàn diện trong tư duy của Đảng về văn hóa Đảng ta đã coi văn hóa là nguồn nội sinh quan trọng nhất phục vụ cho sự phát triển của cả xã hội nói chung và lĩnh vực kinh tế nói riêng Vì vậy việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo định hướng xã hội chủ nghĩa với

những đặc trưng cơ bản như: dân tộc, hiện đại, nhân văn là nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay Nhưng để trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng thì: " Các nhân tố văn hóa phải gắn kết chặt chẽ với

đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, pháp luật, kỷ cương biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển" [22, tr 55] Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: "Phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hóa tiến bộ thế giới để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính dân tộc, khoa học,đại chúng" [39, tr 367] Điều đó muốn nói rõ rằng, văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh không chỉ gắn kết với các nhân tố khác trong nước, mà còn phải hấp thu những gì là tiến bộ của văn hóa thế giới

Từ những vai trò về văn hoá như đã đề cập, một thực tế hiện nay cho thấy vấn đề toàn cầu hóa đang là xu thế nổi bật của thời đại, trong xu thế ấy các quốc gia dân tộc ngày càng phụ thuộc lẫn nhau và gắn bó với nhau Các dân tộc đều cố gắng hội nhập theo hướng không tự đánh mất mình mà luôn giữ gìn bản sắc dân tộc, trong đó có những giá trị truyền thống Tuy nhiên việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc phải quán triệt quan điểm là: có những giá trị văn hóa truyền thống được đánh giá là có ý nghĩa có tác dụng lớn lao đối với xã hội hiện đại, biểu đạt trong các nguyên tắc chuẩn mực, đạo đức, lý tưởng cần phải được giữ gìn, phát huy, góp phần thúc đẩy sự tiến bộ xã hội bên cạnh đó

có những truyền thống trở nên lỗi thời, lạc hậu mang ý nghĩa tiêu cực, cản trở

sự phát triển của xã hội thì cần phải loại bỏ, vượt qua để vươn tới những giá trị mới Một thực tế nữa đó là trong quá trình nhìn nhận về văn hoá cũng như vị trí, vai trò của văn hoá ngoài quan niệm khi nói đến văn hoá một mặt nhiều khi chỉ liên tưởng đến những chuẩn mực như là một sự đánh giá nhân cách của con người mặt khác như đề cập đời sống văn hoá nói chung, ngoài những yếu

tố đó ra những hiện tượng của đời sống xã hội như phong tục, tập quán, tín ngưỡng cũng đóng một vai trò rất quan trọng trong đời sống của con người

đời sống văn hóa, đặc biệt là đời sống văn hóa cấp cơ sở Đồng thời từ sự phân tích những vấn đề nêu trên chúng tôi nhận thấy yếu tố văn hoá đã trở thành thước đo giá trị về chất lượng cuộc sóng, sự phát triển nhân cách của con người, và văn hóa cấp cơ sở với nội dung được đề cập ở đây chủ yếu không phải là sự sáng tạo ra các giá trị văn hóa mới mà là những hoạt động văn hóa, văn nghệ của quần chúng vừa mang tính bảo tồn và giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, vừa là sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân cấp cơ sở trên cả cấp độ xây dựng cơ sở vật chất cho đời sống văn hóa (nhà văn hóa, sân khấu, sân vận động thể thao, thư viện xã, à) và những sinh hoạt văn hóa, văn nghệ quần chúng Vì vậy, muốn xây dựng nền văn hoá theo tinh thần Nghị quyết TW 5 khoá VIII của Đảng thì bước đầu cần phải thực sự quan tâm

đến xây dựng đời sống văn hoá cơ sở, bởi vì đời sống văn hoá cơ sở là sự hiện diện, tồn tại và phát triển của toàn bộ hoạt động đời sống tinh thần của xã hội Văn hóa cơ sở vốn là một hiện tượng xã hội gắn liền với các giá trị chân, thiện, mỹ, với mọi sản phẩm vật chất và tinh thần, mọi hoạt động của con người thuộc mọi lĩnh vực xã hội ở mỗi một địa phương, một vùng, miền cụ thể Các hoạt động này dù bất kể thuộc lĩnh vực nào cũng đều mang nội dung văn hóa và thể hiện lối sống của mỗi vùng, mỗi địa phương cụ thể, tuy nhiên, trong nghiên cứu ta có thể tách riêng mặt văn hóa của các hoạt động này để xem xét và luận giải nó Đời sống văn hoá nói chung bao gồm tổng thể mọi hoạt động văn hoá, nhằm đáp ứng nhu cầu của con người và thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội Còn đời sống văn hóa ở cơ sở sẽ đáp ứng nhu cầu

ở phương diện thứ hai: Cơ sở được quan niệm như một địa điểm, địa chỉ, tụ

điểm, trung tâm diễn ra một loại hình hoạt động nào đó về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội

ở phương diện thứ ba: Cơ sở được quan niệm như một địa bàn, một đơn vị hành chính, một tổ chức có cơ cấu hoàn chỉnh ở cấp cuối cùng của một hệ thống

Như vậy dựa trên ba phương diện đó thì khái niệm cơ sở được luận văn đề cập đến ở đây chính là địa bàn cơ sở Đời sống văn hóa cấp cơ sở là những hoạt động văn hóa, văn nghệ trong một khu vực hay một địa phương cụ thể nào đó mang nội dung như đã chỉ ra ở trên Theo quan điểm của Nghị quyết TW5(khoá VIII) chủ trương xây dựng đời sống văn hoá cơ sở được coi như bước đi ban đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Xây dựng đời sống văn hoá cơ sở chính là phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hoá, nghệ thuật, tạo dựng một lối sống văn minh, lịch sự, giữ gìn các giá trị cũng như phong tục tập quán tốt đẹp của địa phương Ngoài ra, trong việc xây dựng đời sống văn hoá cơ sở sẽ thể hiện cuộc đấu tranh gay gắt giữa cái cũ và cái mới, giữa cái bảo thủ, lạc hậu và cái tiên tiến, hợp thời đại trên mặt trận tư tưởng và văn hoá Trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá mới của đất nước Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng, quan tâm đến xây dựng đời sống văn hoá cơ sở, bởi cơ sở là nơi quyết định tổ chức thực hiện thắng lợi mọi chủ trương đường lối chính sách và pháp luật của Nhà nước, là nơi thừa hưởng những thành quả, cũng như tạo ra các giá trị văn hoá phục vụ cho đời sống của con người Xây dựng đời

là nền tảng vững chắc trong cuộc sống cho người dân cả nước cũng như ở các

địa phương Ngoài ra, văn hoá cơ sở đóng một vị trí quan trọng trong chiến lược xây dựng nền văn hoá mới ở nước ta, bởi vì xét trong tổng thể tính đa dạng văn hoá cơ sở sẽ biểu hiện rõ nét ở phong tục tập quán, nét đặc sắc về văn hoá của các vùng, miền, địa phương trong cả nước.Trên phương diện đề cập đến vị trí của văn hoá cơ sở như một yếu tố trong cấu thành chủ trương xây dựng nền văn hoá mới, thiết nghĩ văn hoá cơ sở sẽ đóng một vai trò quan trọng điều này thể hiện thông qua xây dựng văn hoá cơ sở sẽ góp phần bình ổn

về chính trị, qua đó nhằm xoá bỏ các hủ tục lạc hậu, xoá đói giảm nghèo từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, điều này nhằm tạo một tiền đề quan trọng góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh phù hợp với xu thế phát triển chung của thời đại

Như vậy, chính thông qua cơ sở chúng ta sẽ tạo ra những điều kiện tốt cho nhân dân được hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hoá, góp phần nâng cao trình độ dân trí, ổn định tình hình chính trị xã hội Bởi vì cơ sở chính là nơi tổ chức thực hiện mọi chủ trương đường lối chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, cũng là nơi thừa hưởng, kế thừa những thành quả cũng như tạo

ra các giá trị văn hoá phục vụ cho đời sống của con người

1.1.3 Những yếu tố cơ bản tác động đến quá trình xây dựng nền văn hóa mới

Để có thể đạt được các mục tiêu cũng như chủ trương của Đảng và Nhà nước về vấn đề văn hoá nhất là trong giai đoạn hiện nay, đồng thời để sự phát triển đất nước đạt được những thành quả to lớn, Văn kiện ĐHĐBTQ lần thứ

VIII đã chủ trương phát huy nguồn lực văn hoá dân tộc bằng cách "Dựa vào nguồn lực trong nước là chính đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài " [16, tr.14] Đồng thời để đưa văn hoá vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội thì việc làm cần thiết trong giai đoạn hiện nay là phải xây dựng văn hóa cấp cơ sở trong sáng, lành mạnh nhằm từng bước đẩy lùi các yếu tố độc hại phản văn hoá tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của đất nước

Trong thời đại ngày nay, nguồn gốc của sự giàu có không chỉ dựa vào nguồn tài nguyên thiên nhiên, vốn, kỹ thuật mà yếu tố ngày càng quan trọng

và quyết định là nguồn lực con người, là tiềm năng sáng tạo của con người Tiềm năng này nằm trong văn hóa, trong trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, nhân cách, lối sống, của mỗi cá nhân và cộng đồng Vì vậy, trong hoạt động thực tiễn vấn

đề giữ gìn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống có ý nghĩa to lớn trong việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Trong xây dựng và phát triển văn hoá việc xác định được các yếu tố cơ bản góp phần trong xây dựng nền văn hoá là một vấn đề phức tạp, dưới nhiều góc

độ và phạm vi khác nhau sẽ có cái nhìn khác về vấn đề này, chính vì lẽ đó trong phạm vi nghiên cứu của mình thiết nghĩ khi đề cập đến các yếu tố được gọi là cơ bản đó phải là sự tổng hợp những yếu tố thuộc về vật chất và tinh thần, tác động vào quá trình phát triển của một lĩnh vực nào đó nhằm đạt được hiệu quả nhất định

Từ cách hiểu như trên, trong giai đoạn hiện nay để có thể xây dựng nền văn hoá mới theo tinh thần của Đảng cần phải có sự tổng hợp của nhiều yếu tố khác nhau nhưng trong phạm vi nghiên cứu của luận văn chúng tôi chỉ xin đề cập đến một số yếu tố cơ bản để xây dựng nền văn hóa mới hiện nay ở nước ta chúng ta có thể xem sơ đồ sau:

Sơ đồ tổng thể các yếu tố tác động đến quá trình xây dựng nền văn hoá Dựa vào sơ đồ trên chúng ta có thể thấy các yếu tố cơ bản tác động đến quá trình xây dựng nền văn hoá ở nước ta, mỗi một yếu tố đều đóng vai trò nhất

định trong việc xây dựng nền văn hóa mới, đồng thời các yếu tố này lại có mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau Bây giờ chúng ta sẽ xem xét kỹ từng yếu tố :

Thứ nhất: Nguồn kinh phí và cơ chế chính sách

Có thể coi đây như là sự tác động của Nhà nước vào sự hình thành và phát triển nền văn hóa mới ở nước ta, sự tác động của Nhà nước thể hiện trên cả hai mặt : Đầu tư tiền của và cơ chế chính sách đưa ra sao cho vừa phát huy được tối đa cơ sở vật chất cho phát triển văn hóa vừa khai thác tối đa sự đầu tư cho phát triển của những tổ chức phi chính phủ khác Vì thế mà có thể thấy nguồn kinh phí đầu tư cho văn hóa được triển khai theo hai hướng cả từ phía Nhà nước, và cả từ các tổ chức chính trị- xã hội và tư nhân Chính sách cho xây dựng và phát triển văn hoá cũng là yếu tố quan trọng bởi vì chính sách văn hoá

là sự thể chế hoá của Nhà nước về các quan điểm, giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh trong hoạt động văn hoá, tác động lên cộng đồng văn hoá, cộng đồng dân cư nhằm thực hiện các mục tiêu, phương hưóng phát triển văn hoá Trên tinh thần đó chúng ta cần quán triệt quan điểm : đầu tư cho văn hoá là đầu tư cho sự phát triển xã hội, cho sự phát triển con người và vì con

Xây dựng nền văn hoá mới

Nguồn kinh phí

và cơ chế chính

sách

XV hội hóa các hoạt động văn hóa

Nguồn lực con người

(Đội ngũ Cán bộ QLVHCS )

sự phát triển và ngược lại, cơ chế chính sách sai sẽ là vật cản gây ách tắc, cản trở trong quá trình vận hành kinh tế - xã hội, từ đó sẽ làm giảm tốc độ phát triển hoặc gây hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến sự phát triển nói chung

Để có thể xây dựng nền văn hoá mới theo tinh thần của Đảng thì những chính sách văn hoá phải thể hiện được khuynh hướng phát triển vừa nhất quán, vừa

đa dạng của văn hoá theo hướng giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và tính chất tiên tiến, hiện đại Bên cạnh đó chính sách văn hoá phải được coi không chỉ là công cụ để quản lý nhà nước về văn hoá mà cần phải được coi là một phương diện quan trọng trong cấu thành chính sách phát triển kinh tế- xã hội của đất nước nói chung

Trong chính sách phát triển văn hóa sẽ có nhiều vấn đề được đề cập, tuy nhiên theo chúng tôi chính sách đối với cán bộ xã, phường, thị trấn, mà mục tiêu trước mắt là tháo gỡ những bất cập, những tồn đọng về chế độ chính sách

đối với cán bộ theo các quy định hiện hành là việc làm cần thiết và phải luôn

được cập nhật để cho phù hợp với sự biến đổi của xã hội nói chung và của địa phương nói riêng Mục tiêu lâu dài của chính sách đối với cán bộ cấp cơ sở là tiến hành để đổi mới một cách toàn diện đối với cấp cơ sở, trong đó trước mắt

là tập trung vào việc đổi mới chính sách cán bộ xã, phường, thị trấn vào những năm tiếp theo, vì việc thực hiện những mục tiêu trước mắt chính là tiền đề để thực hiện thành công mục tiêu lâu dài, cụ thể chính sách đối với cán bộ cơ sở Ngoài ra chính sách đào tạo, bồi dưỡng cũng như đãi ngộ về mặt vật chất và

tinh thần cũng đóng một vai trò quan trọng bởi đây chính là động lực thúc đẩy

đội ngũ cán bộ này yên tâm công tác, như vậy đây là những vấn đề mà Đảng

và Nhà nước ta luôn quan tâm, bởi chính giải quyết cơ bản được các vấn đề của cấp cơ sở sẽ tạo điều kiện thuận lợi để mọi chủ trương, chính sách của

Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với từng người dân, làm cho dân hiểu, dân tin và các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống Giải quyết tốt vấn đề này sẽ tạo ra những nhịp cầu nối vững chắc giữa

Đảng, Nhà nước và nhân dân

Thứ hai: XK hội hóa các hoạt động văn hóa

Xã hội hoá hiểu theo nghĩa chung nhất là làm cho toàn xã hội (từ Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị- xã hội, Mặt trận tổ quốc, toàn thể cộng đồng dân cư đến từng gia đình, từng người dân) đều tham gia vào một hoạt động nào đó Hoạt động đó là hoạt động chung của toàn xã hội chứ không phải là một việc riêng của một tổ chức hay một nhóm người hoặc một người đảm nhiệm Có thể thấy đây là chủ trương, chính sách phát triển văn hóa của Đảng và Nhà nước, nhưng đồng thời khi nó trở thành phong trào rộng khắp trong nhân dân thì lại trở thành nguồn lực quan trọng cho việc xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta Vì thế từ chủ trương của Đảng và Nhà nước khi biến thành hiện thực thì các hoạt động văn hóa sẽ vừa thể hiện tính đa dạng, phong phú, vừa khai thác được mọi tiềm năng vốn có trong nhân dân cho phát triển văn hóa

Để thực hiện tốt chủ trương xã hội hoá, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết

số 90/CP ngày 21/08/1997 về”Phương hướng và chủ trương xV hội hoá các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá”, cùng vói đó là Nghị định số 73/1999/NĐ-

CP về chính sách xã hội hoá nhằm khuyến khích, huy động các nguồn lực trong nhân dân, trong các tổ chức thuộc mọi thành phần kinh tế để phát triển cá hoạt động XHH lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá Ngày 18/ 04/ 2005 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/NQ- CP về đẩy mạnh XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá

Như vậy, xã hội hoá các hoạt động văn hoá được thực hiện cả ở cấp cơ sở sẽ

có một ý nghĩa hết sức quan trọng Thông qua hoạt động đó sẽ tạo ra sự phát triển bền vững lâu dài, phát huy được tinh thần làm chủ, sáng tạo và nâng cao mức hưởng thụ văn hoá của đông đảo quần chúng nhân dân ở cơ sở và vấn đề cốt lõi là sẽ giữ gìn, phát huy được bản sắc văn hoá dân tộc

Việc thực hiện chủ trương xã hội hoá văn hoá chính là nhằm huy động mọi tiềm năng trí tuệ và vật chất của toàn xã hội cho việc chăm lo đến hoạt động văn hoá của nhân dân, tạo những điều kiện tốt nhất cho nhân dân được hưởng thụ các thành quả văn hoá Trong giai đoạn hiện nay việc đổi mới và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hoá là vấn đề liên quan trực tiếp đến chất lượng hưởng thụ văn hóa trong nhân dân, do vậy nếu các hoạt động văn hoá có chất lượng thấp tất yếu sẽ không đáp ứng được nhu cầu thưởng thức văn hóa ngày càng cao của nhân dân

Ngoài ra, thông qua xã hội hoá hoạt động văn hoá sẽ cho phép chúng ta khuyến khích được các cá nhân, đơn vị, tổ chức ngoài công lập được thành lập dựa trên nguyên tắc tự tổ chức, quản lý và chịu sự quản lý về mặt Nhà nước của cơ quan có thẩm quyền Ngoài ra, các đơn vị tổ chức ngoài công lập được

đầu tư tham gia hoạt động xây dựng đời sống văn hoá cơ sở

Việc thực hiện chủ trương xã hội hoá các hoạt động văn hoá sẽ làm đạt hiệu quả cao trong công tác xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, tạo ra sự phong phú đa dạng các hình thức sinh hoạt văn hoá, qua đó các giá trị truyền thống văn hoá của các dân tộc, địa phương được gìn giữ phát huy, nhiều phong tục tập quán cổ truyền sẽ được điều chỉnh theo hướng lành mạnh Trong giai đoạn hiện nay nhu cầu thưởng thức và sáng tạo văn hoá nghệ thuật đang trở thành nhu cầu cấp thiết của xã hội, do vậy việc tăng cường xã hội hoá hoạt động văn hoá sẽ ngày càng nâng cao nhu cầu hưởng thụ văn hóa cho nhân dân bởi xã hội hoá chính là bước chuyển tiếp và thực hiện phương châm “ Nhà nước và nhân dân cùng làm” nhằm huy động tối đa mọi nguồn lực trong xã hội cho

quá trình xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta hiện nay Vì thế xã hội hoá các hoạt động văn hoá đối với nước ta hiện nay là một đòi hỏi tất yếu, khách quan nhằm vận động và tổ chức sự tham gia rộng rãi của nhân dân, của toàn xã hội vào phát triển văn hoá, qua đó tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển vững chắc của văn hóa, tạo điều kiện cho văn hoá thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội và nâng cao mức hưởng thụ văn hoá của nhân dân

Muốn đẩy mạnh được quá trình xã hội hóa các hoạt động văn hóa, Đảng và Nhà nước cần có sự quan tâm chỉ đạo một cách chặt chẽ quá trình này, bên cạnh đó còn cần phải xây dựng được những cán bộ tâm huyết cho sự nghiệp phát triển văn hóa, Đảng và Nhà nước phải thường xuyên có sự tổng kết rút kinh nghiệm để hướng dẫn cho các cơ sở văn hóa và điều quan trọng là phải gắn các hoạt động văn hóa với các hoạt động kinh tế - xã hội ở từng địa phương cụ thể

Chủ trương xã hội hoá trong lĩnh vực văn hoá nhằm thu hút nguồn vốn đóng góp của các tổ chức xã hội và nhân dân cho hoạt động văn hoá sẽ tạo ra được nguồn lực quan trọng cho việc xây dựng nền văn hóa mới, nhất là trong giai

đoạn hiện nay nó còn đáp ứng được yêu cầu của thời đại Trong quá trình giao lưu và hội nhập kinh tế quốc tế các quốc gia ngày càng đề cao tính đặc thù, coi trọng việc giữ gìn phát huy bản sắc dân tộc, đồng thời quan tâm đến việc tiếp thu những giá trị văn hoá của nhân loại Từ những phân tích trên ta thấy rằng, văn hoá phát triển mạnh mẽ trên cả hai phương diện sáng tạo và hưởng thụ nên việc thực chủ trương xã hội hoá các hoạt động văn hoá sẽ giúp cho sự sáng tạo các giá trị văn hoá mới, bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống đồng thời còn không ngừng nâng cao mức hưởng thụ văn hoá của nhân dân

Thứ ba: Nguồn lực con người (đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá cấp cơ sở)

Một trong những nguồn lực đóng vai trò quan trọng trong phát triển văn hoá đó chính là nguồn lực con người, nguồn lực cán bộ.Tuy nhiên, cần phải nhấn mạnh rằng, nguồn lực cán bộ này cũng là một bộ phận quan trọng cấu

thành nên nguồn lực con người nói chung của sự phát triển xã hội, một yếu tố cơ bản góp phần xây dựng thành công những mục tiêu đề ra Vai trò của nguồn lực con người nói chung thể hiện ở chỗ so với các nguồn lực khác như :vốn, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý chúng chỉ thực sự phát huy được tác dụng khi phối kết hợp với nguồn lực con người, do vậy trong quá trình phát triển của đát nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau thì nguồn lực con người cũng có những vai trò, vị trí khác nhau Trong lĩnh vực văn hoá chúng ta biết rằng, nhân dân lao động luôn là người làm chủ trong đời sống văn hoá tinh thần cuả mình, nếu con người nói chung và người lao động nói riêng có tri thức, trình độ, sự hiểu biết thì họ sẽ tham gia nhiều hơn vào quá trình sáng tạo nghệ thuật, đồng thời biết loại bỏ những yếu tố không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc

Trong thực tế hiện nay nhu cầu hưởng thụ văn hoá của nhân dân đòi hỏi phải được mở rộng và nâng cao, do vậy tổ chức hoạt động văn hoá đòi hỏi phải có bài bản, chất lượng đi cùng với nó đội ngũ cán bộ cũng phải được nâng lên một tầm cao mới Mặt khác, cuộc sống luôn đòi hỏi đội ngũ cán bộ này phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, chuyên môn tốt, nắm vững đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước và chỉ có như thế mới có thể tuyên truyền vận động nhân dân tham gia hưởng ứng xây dựng nền văn hóa mới hiện nay ở nước ta Tuy nhiên, trong lĩnh vực văn hoá nếu các chủ trương, chính sách phát triển văn hóa của Đảng và Nhà nước không theo sát thực tế và không đi vào cuộc sống thì tính hiệu lực và khả thi sẽ vô cùng hạn chế, thậm chí còn có thể làm sai lệch sự phát triển của văn hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Do vậy đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở sẽ phải có nhiều cố gắng trong việc triển khai, hướng dẫn các văn bản của Nhà nước, đề xuất những biện pháp một cách

có hiệu quả Việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở vì thế phải luôn bám sát

đường lối của Đảng, vì thực chất xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là một cuộc cách mạng triệt để, sâu sắc trên cơ sở thực hiện một cách sáng tạo những chủ

trương, đường lối phát triển văn hóa của Đảng và Nhà nước, bởi thực tế cho thấy một đất nước có một đời sống văn hóa cơ sở tốt đẹp, lành mạnh thì xã hội hoàn toàn có đủ sức mạnh vươn lên ở những tầm cao mới

Từ sự phân tích trên cho thấy đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa ở cơ sở là người trực tiếp đưa đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến nhân dân,

là người trực tiếp tổ chức, vận động nhân dân thực hiện các phong trào, các chương trình hành động cụ thể ở địa phương về mặt văn hoá Một điều dễ nhận thấy đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá ở cơ sở là những người sinh ra và lớn lên tại địa bàn cơ sở nên có quan hệ gắn bó mật thiết với họ hàng, làng xóm và vì thế họ là người hiểu rõ hơn ai hết những tâm tư, nguyện vọng của người dân địa phương mình Nhờ đó mà họ có vai trò to lớn trong việc hướng dẫn, tổ chức vận động người dân thực hiện những chủ trương, chính sách của

Đảng và Nhà nước về xây dựng một đời sống văn hoá lành mạnh, một lối sống

đẹp ở địa phương Hiệu quả của công tác này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào trình

độ và năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý văn hoá cấp cơ sở, thực tiễn ở nhiều

địa phương cho thấy, nơi nào đội ngũ cán bộ văn hóa có trình độ, nhiệt tình, năng động thì các phong trào được tổ chức triển khai thực hiện tốt, nơi nào cán

bộ cơ sở yếu kém dẫu có nhiều điều kiện thuận lợi, hiệu quả hoạt động cũng không cao Vì vậy vấn đề phải xây dựng cho được một đội ngũ cán bộ giàu tâm huyết, có năng lực trong công tác vận động quần chúng là một đòi hỏi tất yếu của việc xây dựng một đời sống văn hóa lành mạnh ở từng địa phương hiện nay Đồng thời chúng ta biết rằng, mọi chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước dù đúng, hay nhưng nếu không được thực hiện tốt ở cấp cơ sở thì cũng không thể phát huy được tác dụng Thấu triệt tinh thần đó trong suốt quá trình lãnh đạo của mình Đảng ta luôn quan tâm đến vấn đề đào tạo, bồi dưỡng

đội ngũ cán bộ cơ sở Các kỳ đại hội như: Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX đều

đã đặc biệt coi trọng nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ văn hoá cấp cơ sở Do vậy, trong bối cảnh hiện nay việc đầu tư một nguồn kinh phí thỏa đáng cho