SKKN tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Nghiên cứu: “Phương pháp dạy giải toán có lời văn dạng: Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó.” nhằm tìm ra một số phương pháp tích cực để áp dụng vào quá tr

I BỐI CẢNH ĐỀ TÀI:

Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinhcủa đất nước Giáo dục cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loạicho biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học

và cuộc sống Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cáchtốt đẹp cho học sinh, đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chấtnền móng để các em học tiếp các bậc học cao hơn

Do đó, Đảng và Nhà nước ta đã ghi rõ ở Nghị quyết TW II là “Nâng cao chấtlượng toàn diện ở Tiểu học” Bộ Giáo Dục đã đề ra yêu cầu của việc dạy học hiệnđại là tăng cường hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh Đổi mới vềphương pháp dạy học ở tất cả các môn học thông qua việc đổi mới chương trình vàsách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5

Bác Hồ đã từng nói: “Một năm bắt đầu bằng mùa xuân, cuộc đời bắt đầu bằngtuổi trẻ, tuổi trẻ chính là mùa xuân của cuộc đời” Vâng, học sinh của chúng tachính là tuổi trẻ, các em chính là mầm xanh, là người chủ nhân tương lai của đấtnước, chính các em sẽ là những người đưa đất nước ta “hoá rồng” Vì vậy, các emcần phải được giáo dục một cách toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ

và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủnghĩa

Trong công tác giáo dục tiểu học hiện nay muốn đạt hiệu quả cao thì cần tăngcường công tác chuyên môn, cải tiến phương pháp, tăng cường áp dụng công nghệthông tin cùng với sử dụng nhiều phương tiện, đồ dùng dạy học, sự phối hợp củacác bộ phận như: Hội Cha mẹ học sinh, tổ chức Đội Thiếu niên tiền phong, Chi

đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh… Trong đó, công tác chủ nhiệm lớp làyếu tố cần phải được quan tâm hàng đầu.

II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Nghiên cứu: “Phương pháp dạy giải toán có lời văn dạng: Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó.” nhằm tìm ra một số phương pháp tích cực để áp dụng vào quá trình dạy học dạng toán Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó Giúp các em học sinh nắm được nội dung kiến thức một cách chủ động, nhớ được cách làm lâu hơn Đồng thời đưa ra một số kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả của việc dạy giải toán có lời văn

III PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

 Đối tượng nghiên cứu:

- Toàn bộ học sinh của 2 lớp 4 trong nhà trường

- Giáo viên trực tiếp dạy môn Toán của 2 lớp 4D, 4E

 Tài liệu nghiên cứu :

- Sách giáo khoa Toán lớp 4

- Sách giáo viên Toán lớp 4, chuẩn kiến thức kĩ năng các môn họclớp 4

- Các tài liệu tham khảo: Tạp chí giáo dục, sách bài soạn toán lớp

4, các dạng toán

điển hình, các phương pháp dạy học lớp 4,



vượt khó khăn Từ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của môntoán vấn đề đặt ra cho

người dạy là làm thế nào để giờ dạy - học toán có hiệu quả cao,học sinh được phát

triển tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc chiếm lĩnh kiếnthức toán học Vậy giáo viên phải có phương pháp dạy học nhưthế nào? Để truyền đạt kiến thức và khả năng học bộ môn này tớihọc sinh tiểu học Theo tôi các phương pháp dạy học bao giờ cũngphải xuất phát từ vị trí mục đích và nhiệm vụ mục tiêu giáo dụccủa môn toán ở bài học nói chung và trong giờ dạy toán lớp 4 nóiriêng Nó không phải là cách thức truyền thụ kiến toán học, rèn kỹnăng giải toán mà là phương tiện tinh vi để tổ chức hoạt độngnhận thức tích cực, độc lập và giáo dục phong cách làm việc mộtcách khoa học, hiệu quả cho học sinh tức là dạy cách học Vì vậygiáo viên phải đổi mới phương pháp và các hình thức dạy học đểnâng cao hiệu quả dạy - học.

2 Từ đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học là dễ nhớ nhưngmau quê, sự tập trung chú ý trong giờ học toán chưa cao, trí nhớchưa bền vững thích học nhưng chóng chán Vì vậy giáo viên phảilàm thế nào để khắc sâu kiến thức cho học sinh và tạo ra khôngkhí sẵn sàng học tập, chủ động tích cực trong việc tiếp thu kiếnthức

3 Xuất phát từ cuộc sống hiện tại Đổi mới của nền kinh tế, xãhội, văn hoá, thông tin đòi hỏi con người phải có bản lĩnh dámnghĩ dám làm năng động chủ động sáng tạo có khả năng để giảiquyết vấn đề Để đáp ứng các yêu cầu trên trong giảng dạy nóichung, trong dạy học Toán nói riêng cần phải vận dụng linh hoạtcác phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học

4 Hiện nay toàn ngành giáo dục nói chung và giáo dục tiểuhọc nói riêng đang thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tính cực của học sinh làm cho hoạt

động dạy trên lớp "nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả" Để đạt

được yêu cầu đó giáo viên phải có phương pháp và hình thức dạyhọc để nâng cao hiệu quả cho học sinh, vừa phù hợp với đặc điểmtâm sinh lí của lứa tuổi tiểu học và trình độ nhận thức của họcsinh Để đáp ứng với công cuộc đổi mới của đất nước nói chung vàcủa ngành giáo dục tiểu học nói riêng

5 Trong chương trình môn toán tiểu học, giải toán có lời văngiữ một vai trò quan trọng Thông qua việc giải toán các em thấyđược nhiều khái niệm toán học Như các số, các phép tính, các đạilượng, các yếu tố hình học đều có nguồn gốc trong cuộc sốnghiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người, thấy được mốiquan hệ biện chứng giữa các sự kiện, giữa cái đã cho và cái phảitìm Qua việc giải toán đã rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy

và những đức tính của con người mới Có ý thức vượt khó khăn,đức tính cẩn thận, làm việc có kế hoạch, thói quen xét đoán cócăn cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc mình làm óc độclập suy nghĩ, óc sáng tạo, giúp học sinh vận dụng các kiến thức,rèn luyện kỹ năng tính toán, kĩ năng ngôn ngữ Đồng thời qua việcgiải toán của học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát hiệnnhững ưa điểm, thiếu sót của các em về kiến thức, kĩ năng, tư duy

để giúp học sinh phát huy những mặt đạt được và khắc phụcnhững mặt thiếu sót

Chính vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn ởcấp tiểu học chung và lớp 4 nói riêng, là một việc rất cần thiết màmỗi giáo viên tiểu học cần phải nâng cao chất lượng học toán chohọc sinh

- Giáo viên ham học hỏi, nhiệt tình đóng góp ý kiến giúp đỡ lẫn nhau, sẵnsàng chia sẻ những hiểu biết về chuyên môn để cùng nhau tiến bộ.

- Ban giám hiệu năng động, nhiệt tình, luôn tư vấn cho giáo viên nhữngphương pháp dạy học tích cực

 Học sinh:

- Các em học sinh có đủ SGK, vở bài tập, đồ dùng học tập phục vụ cho mônhọc

- Đa số học sinh ham học hỏi, ham tìm tòi khám phá cái mới

- Phần lớn phụ huynh quan tâm đến việc học của con em mình,

2 Khó khăn, tồn tại:

 Giáo viên:

- Môn toán là môn học khô khan, trù tượng nên giáo viên gặp nhiều khókhăn khi lựa chọn các hình thức dạy học phù hợp với từng bài và phù hợpvới trình độ nhận thức của các em

- Giáo viên đôi khi vận dụng chưa nhịp nhàng, linh hoạt các hình thức dạyhọc nên chưa gây hứng thú cho học sinh tích cực học tập

- Giáo viên cũng còn hạn chế và ít có điều kiện để tiếp xúc với công nghệ thông tin để tìm tòi thêm tư liệu giảng dạy

 Học sinh:

- Học sinh lớp 4 kĩ năng tìm hiểu bài và xác lập mối quan hệ giữa các dữ kiện của đề bài toán còn nhiều hạn chế

- Tư duy của các em chủ yếu dựa vào đặc điểm trực quan Thế nhưng, ở môn toán nhất là toán có lời văn lại cần nhiều đến tư duy trù tượng nên học sinh lúng túng còn gặp nhiều khó khăn, thậm chí không làm được các dạng toán điển hình

- Một số em chưa hứng thú, chưa tích cực tham gia vào giờ học nên chưa hiểu bài dẫn đến không làm được bài

 Đề kiểm tra trước khi tác động:

Trường:………

Lớp:………

Họ và tên:………

Bài 1: Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của chúng lần lượt là: a. 24 và 6 b 60 và 12 ………

………

………

………

Bài 2: Khoanh tròn vào chữ cái trước kết qủ đúng:

Tuổi chị và tuổi em cộng lại được 24 tuổi Em kém hơn chị 6 tuổi Hỏi chị bao nhiêu tuổi? em bao nhiêu tuổi?

a) Chị 16 tuổi, em 10 tuổi

b) Chị 14 tuổi, em 12 tuổi

c) Chị 15 tuổi, em 9 tuổi.

Bài 3: Một hình chữ nhật có nửa chu vi bằng 112 cm, chiều dài hơn chiều rộng 38

cm Tính diện tích hình chữ nhật đó?

………

………

………

………

3 Bảng thống kê điểm kiểm tra trước khi tác động ( Trước khi thực hiện

đề tài ở GHKI ):

Lớp

Số

Học

sinh

Điểm / Số học sinh đạt điểm Tổng

Số Điểm

Điểm Trung bình

Lớp 4D

(Lớp

đối

chứng)

Lớp 4E

(Lớp

thực

nghiệm)

III CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

Điều chủ yếu của việc dạy học giải toán lớp 4 là giúp học sinh tự mình tìm hiểu được mối liên hệ giữa cái đã cho và cái cần tìm trong điều kiện của bài toán

mà thiết lập được các phép tính số học tương ứng, phù hợp với yêu cầu đề bài đã cho Nhưng không phải bài tập nào cũng vận dụng các bước tiến hành như nhau

Vì vậy, tôi đã nghiên cứu và vận dụng một số kinh nghiệm để hướng dẫn học sinh giải toán có lời văn, dạng bài “ Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó ”

1 Tìm hiểu nội dung bài:

Việc tìm hiểu nội dung bài toán ( đề toán ) thường thông qua việc đọc bàitoán ( Dù bài toán cho dưới dạng bài văn hoàn chỉnh hoặc bằng dạng tómtắt, sơ đồ).Đây là bước đầu tiên không thể thiếu Bởi vì học sinh càng đọc kĩ,hiểu rõ đề toán, tìm hiểu xem bài toán cho biết gì? Hay cho biết điều kiệngì? Bài toán hỏi gì? Khi đọc bài toán cần hiểu rõ một số từ, thuật ngữ quantrong được biều đạt theo ngôn ngữ thông thường Nếu trong bài toán cóthuật ngữ nào chưa rõ, giáo viên cần hướng dẫn để học sinh hiểu được nộidung và ý nghĩa của từ đó

 Ví dụ 1:

Bài 1: ( SGK toán 4, trang 47 )

- Gọi 1 em đọc đề toán ( Nếu em đọc chưa rõ ràng gọi học sinh đọc lại mộtlần nữa )

Bài 4: ( SGK toán 4, trang 56 )

- Gọi 2 em đọc đề toán ( đọc 2 lượt )

- Gọi 2 em đọc đề toán ( đọc 2 lượt )

GV hỏi Hs:

+ Bài toán cho biết gì?( Cô Vân và cô Hòa mua chung một mảnh vải giá 90

000 đồng, cô Vân phải trả cho cửa hàng nhiều hơn cô Hòa 15 000 đồng ).+ Bài toán hỏi gì?( Mỗi người phải trả cho cửa hàng bao nhiêu tiền )

Cho học sinh giải nghĩa từ “ mua chung ” là tiền chung cùng nhau để mua mộtmảnh vải ( từ việc giải nghĩa từ học sinh sẽ hiểu được 90 000 đồng là số tiền 2 côphải trả cho cửa hàng )

2 Tóm tắt và tìm cách giải:

Hoạt động tóm tắt và tìm cách giải bài toán gắn liền với việc phân tích các dữkiện, điều kiện câu hỏi của bài toán nhầm xác lập mối liên hệ giữa chúng và tìmđược các phép tính số thích hợp Đây là bước quan trọng nhất, quyết định đến hiệuquả làm bài của học sinh Bởi vì, thông qua bước này học sinh sẽ nắm được mốiliên hệ giữa các dữ kiện số liệu mà đề bài đã cho với cái cần tìm để trả lời cho câuhỏi của bài toán Nếu bước này học sinh phân tích không kĩ càng, không khai tháchết dữ kiện của đề toán thì có thể các em hiểu sai và dẫn đến đi sai hướng, làm saibài toán Hoạt động này thường diễn ra trình tự sau:

- Dùng sơ đồ hình vẽ hoặc lời văn để tóm tắt minh họa bài toán

- Lập kế hoạch giải toán nhằm xác định trình tự giải quyết, thực hiện các phép tính

số học ( đi từ dữ kiện đến câu hỏi của bài toán hoặc có thể đi từ dữ kiện đến câuhỏi của bài toán)

 Ví dụ 1:

Bài 1: ( SGK toán 4, trang 48 ).

- Tóm tắt bài toán theo sơ đồ doạn thẳng:

Tuổi bố:

38 tuổi 58 tuổi

Tuổi con:

- Lập kế hoạch và trình tự giải bài toán:

Đối với dạng bài này, giáo viên dùng phương pháp gợi mở - vấn đáp Đi từ

dữ kiện đến câu hỏi của bài toán để học sinh sát lập mối liên hệ giữa các dữ kiện,

từ đó tìm được các phép tính cho bài toán:

+ Bài toán thuộc dạng toán nào?( Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó ).+ Bài toán cho biết tổng số tuổi của hai bố con là bao nhiêu?( 58 tuổi )

+ Hiệu số tuổi bố và tuổi con là bao nhiêu?( 38 tuổi )

+ Dạng bài toán này có mấy cách làm?( 2 cách )

+ Nếu tính tuổi bố trước thì làm thế nào?( Tuổi của bố là số lớn nên lấy tổng sốtuổi của hai bố con cộng với hiệu tưổi của bố và con, được bao nhiêu rồi chia cho 2)

+ Khi tính được số tuổi của bố rồi thì tìm tuổi con như thế nào?( Lấy tổng số tuổicủa hai bố con vừa tìm được trừ đi số tuổi của bố hoặc lấy tuổi của bố trừ đi hiệu ).+ Vậy 2 số cần tìm đã tìm được chưa?( đã tìm được rồi )

 Ví dụ 2:

Bài 4: ( SGK toán 4, trang 56 ).

- Tóm tắt bài toán bằng lời văn:

Nửa chu vi: 16 cm

Chiều dài hơn chiều rộng: 4 cm

Diện tích hình chữ nhật:… cm ?

- Lập kế hoạch và trình tự giải bài toán:

Đối với dạng bài này, giáo viên dùng phương pháp gợi mở - vấn đáp Nhưngkhông đi theo trình tự như ví dụ 1, mà đi từ câu hỏi đến dữ kiện của bài toán đểhọc sinh xác lập mối liên hệ giữa các dữ kiện, từ đó tìm được phép tính cho bàitoán

+ Bài toán hỏi gì?( Tính diện tích hình chữ nhật đó ).

+ Muốn tính diện tích hình chữ nhật đó chúng ta cần biết gì?( Chiều dài và chiềurộng của hình chữ nhật )

+ Vậy chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật có chưa?( chưa có )

+ Điều đầu tiên phải làm trong bài toán này là gì?( Tính chiều dài và chiều rộngcủa hình chữ nhật )

+ Vậy muốn tìm chiều dài và chiều rộng đó ta dựa vào đâu để tìm?( Dựa vào cáchtính của dạng toán “ Tìmhai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó ” để tìm )

+ Vậy tổng chiều dài, chiều rộng có chưa? Nếu có rồi là bao nhiêu?( đã có rồi, lànửa chu vi hình chữ nhật )

+ Bước tiếp theo ta làm như thế nào?( vận dụng công thức “ Số lớn , số bé ” để tínhchiều dài và chiều rộng )

+ Sau khi tìm được chiều dài và chiều rộng ta tính được diện tích hình chữ nhậtkhông? Tính như thế nào?( Được, ta lấy chiều dài và chiều rộng vừa tìm được nhânlại với nhau )

+ vậy câu hỏi của bài toán đã được trả lời chưa? ( trả lời được rồi )

 Tóm lại: Tùy từng bài cụ thể, giáo viên gợi ý cho học sinh nên lập kế hoạch

và trình tự giải theo hướng nào để các em dễ hiểu, dễ giải bài toán nhất.

3 Thực hiện giải bài toán:

Mục đích cuối cùng để giải bài toán có lời văn cho học sinh là học sinh phảibiết cách làm và trình bày bài giải theo một trình tự thể hiện đúng cách làm củadạng bài toán Ở bước này, giáo viên có thể biết được học sinh có hiểu bài, nắmđược cách làm giải bài toán hay không? Đây là bước đánh giá sự hiểu bài của họcsinh Theo chương trình hiện hành ở tiểu học thì giải toán có lời văn thì mỗi phéptính, mỗi biểu thức phải kèm theo câu lời giải, phép tính và cuối cùng phải ghi rõđáp số

10 – 4 = 6 ( cm )

Diện tích hình chữ nhật là:

10 x 6 = 60 ( cm2 ) Đáp số: 60 cm2

4 Kiểm tra cách giải:

Sau khi giải xong bài toán, việc kiểm tra cách giải nhằm phân tích cách giảiđúng hay sai Nếu sai thì sai chỗ nào để sửa chữa Nếu cách giải đúng thì học sinhyên tâm ghi đáp số, còn nếu sai thì các em kiểm tra lại cách làm xem sai ở đâu.Bước này hầu như thường bỏ qua, nên nhiều khi làm sai mà không hay biết Vì vậygiáo viên cần rèn cho học sinh thói quen kiểm tra lại cách giải sau khi làm bài Cócác hình thức kiểm tra cách giải bài toán như sau:

- Thiếp lập các phép tính tương ứng giữa các số tìm được trong quá trình giải bài toán

Ví dụ:

Lấy chiều dài ( 10 cm ) cộng với chiều rộng ( 6 cm ) bằng nửa chu vi ( 16 cm )

và lấy chiều dài ( 10 cm ) trừ chiều rộng ( 6 cm ) bằng hiệu ( 4 cm ) thì kết quả củabài toán là đúng

 Giải bài toán bằng cách khác:

 Ví dụ:

Bài 4: ( SGK toán 4, trang 56 ).

Bài giải:

Chiều rộng hình chữ nhật là:

( 16 - 4 ) : 2 = 6 ( cm ) Chiều dài của hình chữa nhật là:

( 16 + 4 ) : 2 = 10 ( cm )

Diện tích hình chữ nhật là:

10 x 6 = 60 ( cm2 ) Đáp số: 60 cm2

Như vậy, giải bằng cách khác mà kết quả của bài toán vẫn, không thay đổichứng tỏ bài toán đã làm đúng

- xét tính hợp lí của đáp số Nhiều em do lời giải sai nên phần lớn số lớn lại có kếtquả nhỏ hơn số bé, như vậy là không hợp lí Hoặc có những em do cách làm sainên kết quả của hai số cần tìm lại lớn hơn tổng, nên khi nhìn vào kết quả phải nhận

ra là bài toán sai

IV HIỆU QUẢ ĐỀ TÀI:

Với một số kinh nghiệm nhỏ về việc giải bài toán có lời văn của lớp 4 dạng bài

“ Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó ” tôi nhận thấy học sinh lớp tôi phụtrách đã có sự tiến bộ rõ rệt, như sau:

- Học sinh toán tắt bài toán tương đối chính xác

- Các em bước đầu đã biết xác lập mối liên hệ giữa các dữ liệu của bài toán, giữacái đã cho với cái cần tìm một cách lôgic hợp lí

- Các em đã ít nhầm lẫn hơn trước, giải bài toán cũng nhanh và chính xác hơn

- Kết quả làm bài của các em cao hơn trước nhiều nhất là điểm khá, giỏi

Đây chỉ là kết quả ban đầu, chưa được coi là bước đột phá Nhưng tôi cũngcảm thấy vui, vì mình đã vận dụng giải pháp có hiệu quả Điều này đã chứng tỏgiải pháp mà tôi đưa ra đã góp một phần không nhỏ giúp các em học tốt môn toán