Tư duy chính trị về quyền con người (Nhìn từ góc độ triết học : Luận án PTS. Triết học: 62 22 80 05

NGUYỄN VĂN VĨNH

T ư DUY C H ÍN H T R Ị

VẾ QUYỀN CON NGƯỜĨ

V////7 t ư *ị:k' i ĩ ô í r i i t iitjCt

( ' ỉ vi v^ r rỉ'ír: n k : C h ù níịhlíi d uy Viũ hiẻỉi ciìtttỉV

va chít iĩíỉiĩĩa d u y va: !ich >/r

JXTẬN ẨN PHO TIẾN s ĩ KHOA \ĩ.ọ c TRIẾT ĩ

N^ưoi niK'iiii úan A11V.Ki hoc I RI i ì

? ‘ t C Ta j ';l í ho*

í LÀ NỘ ỉ - : í ) 9 S

Vấn đề quyền con n g u ờ ỉ đ a n g n o i l ê n i h ư not " ổ i ếm c ó a g 11

con n g ì ừ i nixìim ồn đ í n h và p h á t t r i ề n k i n h xẫ í ã h ô i T r o u g

muc t i ê u cao cả : dâc g i à u , c ư ớ c s e n h , : ã h ộ i VS.-I : ũ a £ , v ì

năm 1 9 8 9 , 1990 đ ã có h a i cuộc h ộ ỉ t h ả o khoa hoc về " Chủ

-t a c n ^ h i -n CU”J 1-ch r a -t h ự c ill in iu’G’c n h i ê u nr.ur.g 0’ v i p -t /lan

t r i về n h ễ n auyền t r o n g t o n s t h ề t ư duy c h i n h t r i , t ừ ;ió

góp ph ần lằra r õ phương hướng g i ả i pháp đảm 'cảo n h â n q-y ền

t r o n g f f i a i đoan h i ê n n&y ỏ’ nước t a

4 G i ó i h ẹưĩ c u a l a ạB án

n hư : quyền l ư c , n h à nưcrc , quổc s i a , l ã n h t n ;

t ỉ ể n 31 k h o a học t r i ế t h ọ c , lu^E én c h ỉ n.^:hj_ên círu t ù ’

t h ề t r o n g t u y ề n n g ô n , h i ế n ph áp mà c h ỉ n g íi iê n cứu nh ữn g

6 c á l mol Ỵ§ mặt kho* h£>.c _pua ĩ,u|.n Áo

t r i ế t h o c

con n g u ằ l t r c c g l ị c h 3Ỉr của nước -;£<■

7 ' / _ n g h ĩ ^ l ý lupin và t l ỵ c : > ‘r-II cl-.g Ị 15/ tỉ no

G o d D h ầ n l à m r o C ũ ’ s i ' J V l u ậ r ; : ơ d u ò n ^ c h i ễ a

quyên t r o n g qúa t r i n h d ồ i mới đ ắ t u \ ĩ ý - '

n g h i ê n c ứ u , g i ả n g dạy và c h i đ ạ o t h ự c t i l n t h ư c h i ệ n nh ũ n g

văn đề l i ê n qu an

8 Kẩt Qẩu oua lu ận áo

Lu'-C án gom phần cố’ đ ầ u , 2 ohưcrag 5 t i ế t , k ế t l u a n

+

chủỏ:jg I

SÙ ViLH Đ Ó Ìo Của t ủ d u y CH ÍirH T R Ị v à QUY3U

cow HGỦỒl TROJG L IC H sfeế

H á ĩ : KH ẮI XIỈSH TỦ DUY CHINH t h ị Y3 Qinrà*

1 1 Ĩ,ỊỊ a uy

Yểu t ố t i n h t h ằ n t r o n g h o a t động cua con n g v ờ i làra

VỚI ( h o ạ t đông của ) ccn v ậ t Như các :àác a h ^ x é t , "Con ong x â y t o l à m c h o n h i ề u k i ễ n t r ú c SU' p h ả i hồ - ; b e n

t i n h th&n được h i ề u t h e o n g h ĩa 1* 3'ĩ ’’ -loat đòr.g 3ả;; y i n à n• 4 « y —

c ủ a c á i t i n h t h ầ u tìr c á ỉ t i n h thlLn c á i t i n h t h ầ n t h ự c h iệ i

s y vân đông t h e o n g h ĩ a t h ứ h a l n&y sẽ được g o ỉ l à Tư du y Như t h ế , ' T ư duy l à c á i t ỉ n h t h ầ n , l à iit t r i t h ú c h o a t d ộag

tư ơ n g k h á c h quan ấ y Hiền n h i ê u t ư duy - c á i t i n h t h à n -

duy ) r e k h ỏ i chủ t h ề ( v â t c h á t ) mang t à u ô c t í n h ấ y , c n ứ

r i ê n g , khôn g t h ề có d ò l aóng r i ê n g t á c h t h o á t k h ỏ i r ề n tan

v â t c h ấ t cu a n ó

i ộ a g n à y môt mốt t ừ n g cá nhâxi r i ê n g t i £ t khÊỉiịg t h ô cìứ-a,?

cộng đong đưcrc t ồ chức t h e o phirong thức xác đ in h đề t \Q

ra sức nanh r ưcrt hem bẳn st) cộng đơn gián các sức rrạnt của tư ng cá th ể v i nhờ có sức mạnh dược t a o l â p fly mà các

cá t h ề s ổ n g t r o n g c ộ n g đong đtp^c t ồ chức dã có n )t 9L'

cá th ề r i ê n g b i ê t không th ề c ó c á i chát lư on g raà chúuíỉ

t a vần g o i l à t i n h x ã h ô i của con n g ư ơ i còn c á i công đồn-’

t h ứ c t ồ chức con n p ư ờ i cua l ã h ô i ấ y và 3Ư phâc b ỉ ê t

n h a u của cô ng đồng" C.Mac - r k ỏ' dó công đồng đưpc t ồ chúrc

t r o n g nen sàn x u ấ t x ã h ô i 3ià t ậ p đoàn n à y có t h ể chbi I’m

đ o a t la o đông của tâp đoàn l ã n ô i lí hác x*)ì oáeh th ứ c t ố

chức cộng đồng n g ư ò l thanh xê h c ỉ -Chong hoàn t&iữ CCQ

l à t h e o phương t h ứ c t ư ng uy ện của nhũng t h à n h r i è n t r o n g

công đồng như t h ờ i công sản nguyên th ủ y , mà bảy g i ờ l ã h ộ i

ávtơc t ồ chức th e o cách c ia aộ t nhóm kẻ bóc l e t thổng t r ị

ch o g i a i cấp th õ n g t r i phù h p n h ấ t đ ỗ i v ới lợa í c h cúa g i a

k h á c vè c h ẩ t ao v ới t h ờ i công 3ẻri ng uyên t h ủ y - đố i à quan

t r o n g đ(ỳl sổ n g x ã h ộ i

áp bức và g i a i c í p th ổ n g t r ị t h ỉ suy tư nhằm tỉm re

cá ch t h v c t ồ chức xã h ộ ỉ sao cho đảm bảo l ợ i ỉ c h cao n nất của nó YỚi tư c á c h ké bóc l.Qt th ốn g t r ị , con người b ị

bóc l ộ t áp bức t h ì cũng dần t h ẩ y ra 3\r áp dồt của cách t ồ

phân mLah và t r á ỉ ngươc ycri n h ũ n g ao n g ;au6n»vól Tihững lcri

t h u y l t c h í n h t r ị Những 8 uy t ư đó c h í n h l à t ư duy ciiiB-h t r ị

i ý t h u y í t c h í n h t r ị cũng phong phú phức t.ạp l ê n t ừ thò*ỉ c ì

đ r ỉ cho t ơ i n g à y n a y

1 *3 Qurầa OOB n t w l T* t g d uy ídsỈỊiÀ ^ r ị T<? PA&ầíí

a s s h

Quyền COD n g ư ờ i : L& lìột bệ t h i n g v£ t c : A t , b ’ỉJữ

h lỹ n r a t r c o g h o a t động CỈXR con n g v ò l , t r o a g :nỗi quan hệ

của con người với t h ỉ g ió i zin g quanh LÀ môt đông vảt có

ý t h ứ c , con ngườỉ dần dần ý there ra 3TTC manh đó cua bản

quyền l y c cho con n g ư ờ ỉ ) K h i đã tụr ý th ứ c clươc vè nnũmg

n Gjircd đồng t h ò i cũng b i ế t dùng t ó i những sức manh ăy t r o n g

Tuy nrgtên khỉ sỉr dụng những quyằn năng này t r o n g n h ữ n t n c à n

c ẻ c h x á c đ ịn h v ớ i c á c h tồ chức x ã n ô i n h á t đ ịn h t h i con

dỉèi- r a t h e o c h i ề u x u ô i mà t h ư ò n g d iễn ra t h e o c h i ề u ngược

áy t r o n g quBE hê v ớ i n g ư ò ỉ lchác v à n h ấ t l a t r o n g trư ờ a g

ngư ời ý t h ứ c v ề q u y ề n c ủ a m ì n h v à p h a ì E t r u q u y è n c o n n g ư ờ i

x u ấ t h i ê n t r o n g mổỉ quan hê x ã h ộ i , ':roj],s,' íMĨi quan hệ gi!(-a ngưèrl vcrỉ n g ư ò l

1 3 2 Tư duy c h ín h t r ị về quyèc con n g ư ờ i.

- Như đ ã ph ân t í c h ở muc ( 1 2 ) , Tư duy c h í n h t r i l à

» ô t hê t h ổ n g những t r i t h ứ c h ễ t sức phức t a p của con ngưòd

t r o n g xã h ô i có phân c h ia g ỉ a i cỗp Uhững suy tư nhằm ép

buộc , áp đ ặt hay nhõng suy tư nhằm chỗng l ạ i sư ép buộc, sư

q u y e n n a n g c u a m i n h - b a o v e C G Ỉ s ư c m a n h c u a c h i n h m i n h

c ấ p n à o Theo L ô g í c n ô i t ạ i CUẾ nó t r o n g t í n h dộc i ạ p t ư c a g đ<Si , Tư duy c h í n h t r i ” gà y càng phocg phú và đa dtì-rig T Í n h

đ a dang do cu a tư d u y c h in h t r ị th e h l e n ơ nhưng qu£ti Q iem ,

t.ư tưởng t r o n g các đường I 5 ỉ , quyễt s á c h , thủ đoan nhì .TI

bảo vê l o l í c h s ỗ n g còn cúa c á c g i a i t ầ n g xã ÌỊÔÌ k n á c nnau*

l ư c và nguồn gỗc quyần l ư c ; Nhà nước ; i à n h t r j ; quổc s i & ,

ph ương t i ê n đề đ a t aiuc đ í c h đ c 5ả5ì qu^n hệ g i u n quyền con

a gưcri và quyầa l ự c n h ư l à mối quan hệ g i ữ a ĨĨÌUC d í ch vàphương t i ê n , còn những vấn đề khÉc ( n h à nư-ýc, lcmn th.ồ,ạu^.*ỉ

g ỉ a ) l à c á c h t h ứ c , đ i ề u k i ê n t ồ chức quyền lự c ( phơcmg

dảm lọri í c h sc c g còn của mình t h ì răn đề quyền l^rc t r ở

th àn h phaHí t r ù tr u n g tâm của tư duy ch íu h t r l sức maJ:h,

nhằm phuc vu lcri í c h s5ng còn của mình

quyền con n g ư ờ i v i v ấ y v i ê c k h a o s á t n h iê n cứu những tư

vận đô ng cu a t ư điiy c h í n h “ r ị về ọuỵần con n g ư c i

1 4 ĩ& oLÍa^ t r ị ,vj> <jH3'8j5 cọạ n g v ò l -fry

g ó c d hpo

▼Ì t v duy l a Yần đề cơ bán Ota bát cứ t r l ể t Ì10C nào cũug

p h i i đymg chpm t ớ i Chính t r ị l à o t h iện tương cv*c kỳ phức t » p , nó Ỳưa thttôc về tồn t f i , vừa th u ôc ve tư duy

l ộ t Tấn đề đ ặ t ra trư ớ c khoa hoc ch ín h t r ị d ò ỉ t ơ duy

chính t r ị phải làm rô: quyền con người là gì ? Nhữna- châu

t ổ chể đ ịn h n ô i dung và phương thức thưc h iện quyền cca

n g ư ờ i t r o n g 3ự vân đông chung của xã h ộ i như thế nào ?

Tơ duy c h í n h t r i về n h ũ n g ván đề n a y đà đưa tó 'i nhũng

t r à o đẩu tr a n h g i e ỉ cấp t r o c g h iên thưc xã hôi từ th.cn CC

sổng của xã h ô ỉ mà về nguyên t ắ c tư duy l à c á i l ê t h u ộ c ;

s ỗ n g c ủ a a i n h Con n g ư ờ i l à chủ t h ề lam r a l ị c h sử.vưorc

t r ỉ có t í n h t o à n nhân l o a i Ty do c h ỉ có hr con n g i p ò l , hơn

s ữ a c h ỉ có ở n h ữ n g con n g ư ò ỉ nhftn t h ứ c và hành động t h e c

sản x u ấ t và sư x u Ế t h i ê n g i a i cẩp và c h í n h t r ị , x u ấ t h i ê n

n.sxròá đ ề u p h ả i qua mốỉ quaiỉ hê x ã h ô i , mỗi quan nê g i ữ a

ngưcri v ớ i ngưcri T r o n g x ã h ô i có g i a i cấp đ ổ i kháng t h i

sư nhân t h ứ c và hà nh đông t h e o c á ỉ t ấ t y ế u của con ns-ưcd

đ ề u nhằna l ơ i í c h sỗ cg còn của n i n h dưól h ì n h t h ứ c t h a íìóa

t h ự c h ỉ ^ n b ằ n e ohircnu t h ứ c t h ù t i ê u t ự do Nhu cầu Kh:~

n g ư ờ i b ị mất t ự d o Tư duy c h i n h t r ị vẽ quyền con ngircd

h ó a con n g v c à ỉ t ừ đ ó , -rạch r e IU niĩónx vận đông r.úa 5]ĩ

lu ận và thự c t i ẻ n cùa chúng t a tr o n g công cuôc đ ồ i a ớ i

h iê n n a y đó cũng l à môt n ô i dung mà lu ân án đề cjìp.

p h á p l u ị ì t Không tồ n t ạ i quyền con n g ư ờ i p h i l ị c h sử,khôn*

b i ă n đ ồ i và t h í c h hcrp mọt c á c h hoàn to à n phồ b i ế n Cho đéc

\ ư / ! đ ị

t h ề hóa của k h á i nỉệm về nhân quyền, <y_bno± đầu, k h a ỉ liie m

"nhân quyền'* mới ở mớc t r ờ u tưong v ớ i ý n g h ĩa l à chúng

đưọ*c t a o r a , rút ra tr ê n cơ aở những k in h nghiệm p h iễn d iện chưa đằy đủ Dần dần thưc t i ề n của con ngư òl tr o n g cuộc đáu

t r a n h g ià n h nhân quyen đươc mở r ; n g và t r i thức đtrọc phát

t r i ề n t h ì nh ữn g k h á i nỉệrn t r ừ u t ư ơ n g về nhân quyền trỏ* t h a n

c u t h ể h o n , dươc bồ sung bằng rcôt n ộ i dung cụ t n ể , p h â n t í c h

imgpiỊ, mà chúng phèn t í c h và k h á ỉ q u á t t ấ t cả nay n h i ề u mật

c u a h i ê n t ư ọ n g , n h i ề u t h u ô c t í n h C U A s ư v ậ t , d o d u y c ủ a

% ^ ^ ề ^ ~ 1 7 , + i

c o a n g ư c d d ã n d & n D h a t h i e n r a t r e n C ừ s ơ c u a r ư p n a t t r i e n

t h à n h c^x t h ề hơn Khái niêTi nhân auyần không p h ả i x u ấ t n l rn

Yti k h i l ợ i h j d t r o n g c u ộ c đ ấ u t r a n h g i a ỉ cấp t r o n g 1 Ị c h

s ử v ề n ệ t bản t h ề , nhân quyền tồn t a i cùng v ớ i sự tân

t a l l ị c h sử của con ngtrcri và l o à ỉ n g ư ờ i , tồn t ạ i Biuôn thủơ,

v ề o ệ t nhân t h ứ c l u á a , n h â a quyen l à pham t r ù l ị c h s ử , a ó

l à một răn đề cơ bẻn nhất của nhậu thức và thực t i è a ch ín h• • •

c ủ a k h á i niêm nhân quyền phản ánh sư v in đông của chính, t r ;

Môt t r a n g những vản bàn đ ằ u t i ề n bẩo vê n ô n g dân pná

của c h iẵ n traah và sư t ấ t y ế u , nó dưòng như l à sư phản ánh của l u â t t h i ê n đ ịn h muôn d ờ i Ong n ó i , bất công và

c ô n g b ẳ n g dươc h l n h t h à í ỉh b ở i chính con n g ư ờ i , bcri l ẽ d ố i

v ó i t r ờ i ( t r ờ i của H ê r e c i í t đồng nhđt với ‘;hiêii n h i ê u ,

vũ t r u tăn t a i một cách k h á c h quan ) t ấ t cả đều àoàn raỹ

điềm đã xa rcrỉ VỚI nhĩmg quan nỉpm cua g i ó i qúy tò c tà4

cồ t r u y ề n nhầra cúng cổ những đ ặ c Ịuyền cua mien

ớ quyền c h ỉ n h t r ị mà t h ô i

Theo H é r a c l i t : quy i u ả t ccr ban của t h ễ g i ó i i à quy

e r t h ú c đ ằ y đ ầ u t i ê n d o ỉ 7 ỚI t h ể gicrl mà ông nhệua t h ứ c ,

t r o n g tir duy và t r o n g l í c h s ử T ẵ t cả d e v s í n h r a t ừ đ ấ u

dưa và o sư h l ề u b i ế t nhừng quy l u â t t ấ t y ế u cua t ,f n h i ê n ,

l à tự do t "Đâu t reuũh l à me của t đ t cả moi aự v ậ t và

thSng t r i t í t cả moi aự v ả t i đâu tr a n h đi t a o ra chững thần th á n h , và nhũng con người ; đẩu tr a n h dã làm cho

do" Ngay từ buồỉ đằu của tư tưcmg Hy Lap, H ê r a c l í t đã

đưa l a ỉ một ccr sở vững chac nhát cho quan nỉpra về tp do của con người : t í n h t ấ t yểu khách, quan cua nhũrog quy lu ậ t của t y n h iê n và l ị c h sử - và những t r i e n vong v ỉ đ ạ i nhđt

l à nguồn gổc co* bản và b i ề u h i ê n c h í n h của sư b á t còng đó

Ban t h â n t ơ n h i ê n s i n h r a a c t sỗ n g ư ờ i cầm quyền và th ỗ n g

t r i , Ittôt s ố k h á c l à kẻ b ị t r ị r à nô 1 | , ô n g cho r à n g , t o à n

bô l i n h vyc quyền l à b ỉ ế n đ è ỉ , không p h ả i ở đâ u quyền con

n g ư ò l cưng g ỉổ n g nhau ; có mức đô khác bỉ f t về quyền giữ a

d ò ỉ h ỏ i có s\r b i n h dẳng cu a t đ t cả raoỉ cônạ; d â n C n g không

Quan n í ' m về tvr do cua ông, t u y khá phong ph ú, nhưng

v à n r ấ t t h í c h ứ n g v ó d m e t t h ứ c h ủ n g h ĩ a đ ị n h w f n h t r o n g

Ong còn x á c mỉnh đ i ề u đó môt cá c h a i ê u h ì n h n ữ a : ổ ?

l à l ẽ p h ả i t h ô n g thưò-ng

được t h ứ t h ầ n h ọ c Coi " h ì n h t h ứ c " l à lự c lư ợ n e t í c h ?.ực,• ĩ « # o # »

cua n ó , mà ông gpỉ l à c á ỉ " ã n g - t ê - l ê - 8 Ỉ w của n ó , ~à hơn

nữ a, ông cho Tầng l ỉ n h hồn l à h ì n h th ứ c của t h ề x á c , nêu

đông lự c đ&u t i ê n của tự n h i ê n , nguyên nhân có h l f u lư c

và n g u y ê n n h â n c u ỗ ỉ cùng của t o à n bô sư p h á t t r i ề n , kề cá

aư p h á t t r ỉ ề n của Tư do

v ó * í tu* c á c h l à k h á i n i ê m đ ố i l ậ p iT!Ôt c á c h r õ r à n § i , m à v a n

hê t h ổ n g , n ô i dung c á c quyền c h i dừng l a í ỷ rpj t 3 0 ĩihưr.p

n h u c ầ u t ỗ i t h i ề u c ủ a t ầ n g l c ý p c u a c h ủ n ò o ú y t í c N ộ i

h&ra và n g o a i d i ê n của khái ni êm nhân quyền t i ế p t u c C7ƠC

g i à n h c lyền của nô l ê đ ố ỉ vód chu n ô

Zen on ngưòá sang- l â p tr ir ò n g p h á i t r i ế t h o c khắc kỷ đã đira

thần thftnh ) TÙ đó p h ái khắc kỷ rút ra k ễ t luồE t h í c h kyp

thầ n t h á n h và v ì v á y l à ngu*òl t h ỉ đều b ì n h đẳng.

v ì t r o n s t h ờ i đạí đ ó , t h à i đsa raà t h ế lự c cuân sự và quyền_*ỉ ) r * * - » ^ ư

c á i " l ẽ p h ả ỉ t h â m n h ê p k h ắ p n o l " m à c á c n h à t r i ế t h o c

p h á i khắc kỷ đoán r à n g nó l à một quy l u ậ t của vũ t r u

Tư t ư ỏ n g về pháp l ý t ư n h i ê n đơơc các l u ả t g i a La Ma

plsm quyền n à y x á c đ ị n h h à n h v i con n g ư c l cung như súc v â t

ổ ’ bỗ l u ị ì t I u x t i n ỉ a n t h ề h i ê n rõ t ư tư ỉm g n à y các i u ẹ t g i a

La Mã th ư ờ n g t u y ê n bổ ”NÔ l ệ hcố c aúc v ậ t cung v ấ y "

S o n g , đề g ỉ n g i ữ hòa b i n h , La líiã buộc p h ả i không nhĩrng

đe doa t ơ bên n g o à ỉ , mà con x â y dymg ở tr o n g nước môt hê

th ố n g t r â t t ơ , t r á c h nhiệm t r o n g quan hê g ỉỡ a naoỉ ngrcri

Y ỉê c x â y dang " lu ậ t của các dân tộ c" l à con đường mà

moỉ n g ư ờ i đ ề u b ì n h đ ẳ n g ĐÌnh cao d a t dươc vào nồm 202 s a u Công ng u y ên k h l c h i du n ồ i t i ế n g của Hoàng đế C a r a c a l l a

nô l ệ mớl durợc bắt đẫu.I •

l à n h ữ n g c ô n g c u b i ế t n ó i , b ị đ à n á p , b ó c l ộ t CU"C k ỳ t à a

t ư duy l o à ỉ n g ơ ờ i Mpỉ sư phản án h con mờ n h ạ t , t r ừ u t ư ọ n g ,

nhêa quyen ở t h ờ i kỳ này còn r ấ t nghèo nàn và n g o ạ i dièn

mà k h á i niệm nhân quyền bao quát còn r ế t hẹp.

Phương Tây

t h u y ế t g i á o k ỉ n h phúc âra của đạo cơ đỗ c x ã h ô i l o à i n g ư ờ i

t h á n h

v i ê c chuyển sang tô t i ề n l à a ô t t i ễ n b ô, v ỉ nó mang ia;L

cho n gư ơ i nông dên môt sự độc lậ p nào đó vầ k in h t ế , gắn

3Ở hữu pho ng k i ế n không đựe t r ê n l a o đông và quyền sỏ’ hữu

củ a ngiròõ nông nô dựa t r ê c l a o đôn g £)ề duy t r ì chễ đô ẫ y ,

t ể , đ ã p h ả i d u n g b a o l ư c đ £ d u y t r ì q u a n h ệ s ả n x u ấ t h i ê n

c ó T r o n g khuỗn khồ cua chế đô phong k i ế n â y t i r duy c b í a h

đ í c h t ố i cao của con ngưcd., h a n h Dhúc của con ng ườ i và các

Như v â y t h u y ể t về sư t h a hóa củ a con n g ư ờ i t r o n g t iM

hoc t h ổ n g t r ị x ã h ô i mà không làm t i ê u t á n xã h ô i , cũng như OTJ t r ò i t h ỗ n g t r ị tvr n h i ê n mằ không hủy à i ầ t t ự n h i ê n v ả y

raật t h ỉ ế t v ớ i g i a i cđp th ổ n g t r l và de ra l a i một x á c

bóc l õ t phong k ỉ a n

Hoc t h u y ế t của Tô-Mat Đa canh cho rằng : Thố g ỉ ớ l l à

t r o n g v â t đ y T ấ t cả t r o n g t h ế g i ó i đều dược 3ấp đ ặ t t n e o

T r ê n cùng l à chúa t r ờ i , Chúa t r ờ i vừa l à nguy □ nhản t đ í

1 0 2 1 c ấ y v a t h ứ rauc đ í c h 1 u i n ấy n r ư : r i - :'Cr_- ~ ' ĩ r.h~ n

v à b Ế t c ứ m ộ t ý đ ô n à o m u ổ n • ư t h o á t r a k h ỏ i 11** t t i ề n •đ ị n h

đó đ ề u l è m-‘ t t ộ i l o i đ ố i vcri Thuyng đ ế Víậc áp d^ng t h ự c

t i £ n c á ì hoc t h u y ế t về t ự do ấy t h ậ t r ấ t l ý t h ú :Ảnn impốn

b ở ỉ v ì Chúa t r ờ i đã phân p h ổ i đâ u r a đẾy cả r ò i

Thánh Tô ỵ á t E a c a n h , c h à l ý l u á n củe nền chuyên chí.nh

t h à a q u y e n , l à ông Thầy ló n u h ẫ t cu a e.ỊỊ nô c ị c h L y t r u y ể t

k h ỏ i tự n h i ê n , đoan t u y ê t v ớ i th ể g i ó i d » g v â t , và mật

t h ứ t ư do ca o hơn , dữ^c s o i s á n g b ỏ l ’’L u ậ t " , cũng v ệ y c á i

"q uy ền t ự do t ư n h i ê n " dựa t r ê n sự tồ n t a i của một " l i n h hồn hoàn t c à n không p h ả i b ắ t nguon ỏ* phần x á c " , ỏ ’ đâ y , ho

t ỉ n h t h a n đ ổ i v ới t ự n h i ê n

mà phép t ắ c và auỵ l i i t của tư1 do l à ỏ' t r o n g c á i l u â t v ĩn h

cao mà t ự do của con nsrưòri cần ruróns: t ó i l à Chúa t r ờ i Ho

l a i , họ muổn xóa bỏ t ấ t cả moi t ư d c , t n r các quyền t j í do

v a n g t h e o Nhà thò'

đôn g của t y n h i ê n ÃUỐng hà ng c u ố i cùng B ị n h n g h ĩ a c í n bản

cho v l c đ ầ t ra cũng như cho v ỉ | c g i ả i quyết vấn đễ tư

duy v ầ t Hy Lẹip.

x â y d i m g v à c ủ n g c ổ c á c n ề n c h u y ê n c h ể v i r o n g q u y ề n v à SU’

g i á o h ô i "Đêm d à i t r u n g cồ" n à y chứa đầy bao l ự c t à n b&o

nông nô và nô ng dân chổng l a i áp bức bóc l ặ t của g i a i cổp

củ a chễ đô phong k i ế n và t h ấ n g l y i của chế đô t ư bản ch u

v i p h á t t r i ề n của chế độ t ư hữu cũng tron*r qúa t r ì n h đ ó ,

mới trcr thành d ổ ỉ tương n gh iên cớu của n h i ề u ngành khoa

hoc và mới đ ỉ vào cưong l ĩ n h đấu tr a n h cách mang cua

Au Lần dẫu t ỉ ê n k h áỉ niêm "quyen con người" đươc g h i

n h ệ n tr oi ag cá c t u y ê n neôn về cá c auyền cua các b a n g O’ Mỹ

( 1776 ) , t r o n g t u y ê n n ? c n đôc l â p cùa Hợp chủng quốc Hoa

Ky năm 1 7 8 6 , t r o n g t u y ê n ngôn về quyền con nẹưcri và auyầB

con n g ư ờ i t ừ t h ờ i đỉểm r a đ ờ i khổng t u y t h u ô c vào n h à nưcrc

l u â n có muc đ í c h d ă t những ngưòã không t h ỏ a mãn v ó i t r á t

n g ư ờ ỉ t r o n g quan hệ l ẫ n n h a u , kh ôn g a i cổ n h i ề u hcra a i

Nều những đ ỉề u k iệ n h ỉ ệ n t ạ i của xã hộ ỉ có tổ chức khác

qu yề n t ư n h i ê n ( t h u y ế t mà t ư tư ở n g c ố t l õ i của n ó : quyền

n g ư ờ i ; b á c bỏ quan nỉệm quyền co n n g ư ờ i do vircmg quyền v à

n g u ờ ỉ , phát t r i ề n mọ ỉ khả năng v à t r í tup của con n g ư ờ i.

Văn đề quyền con n g ư ờ i đã đưcrc c h ín h thức g h i t hành

▼ăn bản tro n g Tuyên ngôn độc lậ p của Mỹ ( 1776 ) ,k h i cuổc

c h i ề n tr a n h g ià n h độc lậ p của cá c th u ộc đ ị a ở Bắc Mỹ

th ắ n g I7 Ì

Tuyên ngôn 1776 th ể h iê n những điểm chủ yếu của chế

đô dân chủ h i ệ n đ ạ i , có ý n g h la quan t r o n g về những n g u y ê n

t ấ c c h ín h t r ị và qttySn con n g ư ờ i Tư tữảng quyền con

đ ó , Tuyên ngôn khẳng đ ịn h chân l ý về quyền con người l ả

h i ể n n h i ê n , vổn c ó , l à không th ể xâm phạm, nó ton t ạ i cìiBg

v ớ i con n g ư ờ i, không p h ả i vũ đoán hoặc do ý c h í áp đặt

s ỗ n g , quyền đircrc t ư do và mưu c ầ u h ạ n h p h ú c "

Như v ậ y , quyền co n n g u ờ ỉ t h e o quan niệm của Tuyẵn ngôn

một c á c h t ổ n g q u á t

quyền dưọ’c t ư do và quyền đircc mưu c ă u han phúc không có

sự d ố ỉ l â p vè l o a i tròr l à n n h a u

bồn p h ậ n

n ộ i d u n s e í a t r i Quyề.n con n r u ' c i met c á c h co hệ t h ổ n í Ấ h á i

c ác lire lưon^r x ã h ô ỉ , t h ư c t r a n g l i ch sử, k i n h t ẩ , c n í n h• • 1 « * • • —' • ' •

r a đò*ỉ t r o n g hoàn c á n h đó và đưọ’c dira vào t uyện ngOn nhà.ra

c h ế phonE k i ế n , k h ẳ n g đ ị n h nền dân chu t ư Sun Cho du khau

h ỉ ê u a uyền con n eưcn t ư sẻn ch ỉ l à h ì n h t h ứ c , gỉ& d c ỉ , t ì a â m

c h í b ị v ứt bỏ t r o n g th ự c t ế C’ n h i ề u n o i , nhưng v ó i n ộ i

và c á c dân t ô c những khả n ă n g n h ấ t đ i n h đề bảc vê cá c ạuyền

con n g ư ò l "k h ô n g a i có t h ề c h ổ ỉ c ã i được'*.

"Hiển pháp của nưó’c Mỹ, h i ể n pháp đầu x i ê n thừa nhận cuyèn

n ô 1 c ủ a n g ư ò l da màu đ an g to n t ạ i ỏ* nưcrc My :đ ă c q u y ềc

g i a i C & P b ỉ c ế r a c h ỉ , d ă c c u y è n c h ủ r t § t ! C đ i r c c t r * l n t h á n h

hóa ( SỔ 4 8 , t r 1 53 )

Sư vân đông c ủ a k h á i n i ê m "quyền con n g ư ò l " v ẫ n t ỉ ề p

t r o n g tuyên ngôn nh ân quyền va dân quyền củ a Pháp 17S 9

t r ị Anh Nhung l ô g í c k h á c h quan q u y ể t đ ị n h l o g i c chủ quan

ngôn 1789 Ban "Tuyên np-ôn về các quyền ccn n ưòl và quyền

I * ^ ^ ^ ' 7 7 _ ~ '

rè cuyền côn/' dân phẻi đươc x á c nhản ' 0t.ne l u ậ t và đuyc

c ủ a đẳng cổp t h ứ t a cung t ứ c l à đ a i t i ề u cua lu-c luỌTig

c á c h mang l ú c ấ y , nhân d a n h Quốc n ộ i , t h a y mệt C-'.Q nnầr dè-ũ

P h á p , l o n g t r o n g t u y ê n bỗ : "M QỈ ngirời s i n h r a , 3cn.< t ư do

và bìn h đẳng vè các quyền " vè t r ê n CC’ sở ấv rõ các

quyen dân chủ, tự d o , b in h đẳng của cá nhân vcrí tư cách

l à con n g ư ờ i r à VỚI t ư c á c h l à công d â n

So* d ĩ co đươc những quyền cu t h ề như tu y ê n ngôn đã

n ê u , môt m ặ t , l à do l ị c h sử quy đ ị n h ; ỏ 7Pháp t h ể kỷ X V II I

tircmsr t ư sản đã dứng đ ìy nhân danh t càn dân t ò c chỗng l a i

d u n g r ấ t c u t h ề về quyền COE ncưcrí và quyền công d â n

o h u c hưng ỉr châu Âu và n ^ a y ơ nước P há p , đ o i pr.át t r i ề n

quan duy tâm thần hụ'C, xó a bỏ quan niêm c o i t v - c i g để l ằ

t r u n g tâm đề n ê u cao t ư t ư ở n g mới, l ẩ y con n g ư ờ i l à

tr u n g tâm Nôi hàm cua k háỉ nỉêm "quyền con n g ư ờ i” Cr

về t ỉ n h c h ấ t và n ô ỉ dung cũng c h í n h v ỉ : cuộc đ ấ u t r a n h

t ứ c lè bon qúy t ô c và đến t h ẩ n g l ọ l của bên k i a , t ứ c l à của g i a i cflp t ư s ả n " ( S3 49 , t r 5 4 9 )

và Châu Âu tho'! kỳ n à y

X V I I ” ( So 50 , t r 6 8 - 69 )

chưa Dh&n a n h đưo’c sư t h õ n g n h ẽ t g i ưa quyên czn r.frjo'i va

ạuyễn công d ê n T r o n g x ã h ô ỉ còng dèn t h i quyền con ngưò’i

c á c quyền cá nhân t h à n h c á c quyền cua con ngiròl v ớ i t ư

c á c h l ầ th à n h v ỉ ê n của x ã h ô ỉ cÔEg dân , cua con n g ư ờ i

r i ê n g M e t và quyền của công dâr v o l tư cách l à met thực

- ihómme ) v à quyền c c n g dân củ a ííh à nước ( d r o i t s đu c i -

t o y e n ) V ỉê c phân c h i a đó phản án h cơ CẾU g i e i cấp cù a x ã

t h à n h v iê n của n h à cước n ả y 3 Ì n n t ư các quyền t ư n h i ê n cua

aản , chưa t h ề đ ò i h ỏ i hon đưc/c Những quyền câ h c h u , t ự do ,

dông nó khô ng t h ề ìchôag men* t ' l n h h ỉ n h t h ứ c Hay ngoạỆ d i ê n

ngôn g p ỉ l à quyền sở hữu ) l à " t h i ê n g l ỉ ê n g và bãt khả

xâm pham".

l à những n g ư ờ i co t à ỉ sá c t ư o u g đ ố i khá và họ ait'i có quyền

dân đưcrc t u y ê t d a i đa 3ố t á n t h à n h và đươc ban h à n h , c h í n h

h à n h đẫ y đủ t r ê n t h ư c t ế Cuôc c á c h n Lng l a ỉ p h ả i t i ế p t uc

phản quốc Như v â y , diró'1 chế đô t ư b ả n , g i a i cấp ccng nhân

l à met quyền tyr n h i ê n của c á n h â n , cũng như v â y , đ ã l à con

n g ư ờ ỉ t h i p h ả i đươc t ư do Sư b ì n h đ ẳ n r của moi ngu'O’i tr ưó 'c

q u y ế t d nh van mênh của min h, x é t t r ê n phưoTig d i | n k i n h t ế ,

và gẳn cho nó ý n g h ĩ a của l ý t í n h t ư n h i ê n l à b c l v ì nó l à

sản n g à y càng mất đ i LÚc đó dần chủ và euyèn con ngiròl I ịiì

ngiro'i n h i ề u h o n

Yia c a u căn Dan cua ạuan đ i era quy en con n g ’jrri tu 1 san

l à auyền sỏ’ hữu, l à sư t h ổ n g t r ị của t ư bản t r o n g k i n h tế y