Hình ảnh người nổi tiếng trên báo chí và việc hình thành hệ giá trị cho giới trẻ Việt Nam”

Claudia Mast thì đề cập đến vấn đề hết sức cơ bản đối với những người làm công tác truyền thông đại chúng như: Lý thuyết và thực tiễn truyền thông, lĩnh vực nghề nghiệp báo chí; truyền t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ PHƯỚC THẢO

HÌNH ẢNH NGƯỜI NỔI TIẾNG TRÊN BÁO CHÍ

VÀ VIỆC HÌNH THÀNH HỆ GIÁ TRỊ CHO GIỚI TRẺ

VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ PHƯỚC THẢO

HÌNH ẢNH NGƯỜI NỔI TIẾNG TRÊN BÁO CHÍ

VÀ VIỆC HÌNH THÀNH HỆ GIÁ TRỊ CHO GIỚI TRẺ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả công bố trong luận văn hoàn toàn chính xác, chưa từng công bố trong bất cứ tài liệu nào Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

LÊ THỊ PHƯỚC THẢO

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Đỗ Thị Thu Hằng- người đã dành nhiều thời gian và tâm huyết trực tiếp hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi xin được cảm ơn tập thể cán bộ, phóng viên báo Tuổi trẻ và Tiền phong

đã giúp đỡ tôi thu thập tài liệu, tìm hiểu thực tiễn và đóng góp ý kiến để luận văn hoàn thành đúng thời gian quy định

Xin trân trọng cảm ơn các giảng viên Khoa Báo chí - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã góp ý xây dựng để luận văn được hoàn thiện

Hà Nội, ngày 24 tháng 9 năm 2015

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

HGT : Hệ giá trị NNT : Người nổi tiếng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHẢN ÁNH HÌNH ẢNH NGƯỜI NỔI TIẾNG TRÊN BÁO TUỔI TRẺ VÀ TIỀN PHONG 13

1.1 Một số khái niệm liên quan 13

1.2 Quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về việc giáo dục, xây dựng và phát triển hệ giá trị cho con người Việt Nam nói chung và giới trẻ nói riêng 16 1.3 Báo chí với mảng đề tài văn hoá -giải trí 20

1.4 Ảnh hưởng của thông điệp hình ảnh NNT trên báo chí đối với việc hình thành hệ giá trị của giới trẻ 33

1.5 Vấn đề đạo đức nghề nghiệp của các nhà báo khi viết về người nổi tiếng 39

1.6 Khái quát báo Tuổi trẻ và báo Tiền phong 42

Chương 2 : THỰC TRẠNG GIỮA THÔNG ĐIỆP HÌNH ẢNH NGƯỜI NỔI TIỂNG VÀ VIỆC HÌNH THÀNH HỆ GIÁ TRỊ CHO GIỚI TRẺ TRÊN 46

BÁO TUỔI TRẺ VÀ TIỀN PHONG 46

2.1 Nội dung thông điệp hình ảnh người nổi tiếng trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 46

2.2 Ảnh hưởng của thông điệp hình ảnh người nổi tiếng đối với sự hình thành hệ giá trị cho giới trẻ 64

2.3 Đánh giá chung 71

Chương 3 : MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG ẢNH HƯỞNG VẤN ĐỀ HÌNH THÀNH HỆ GIÁ TRỊ CHO GIỚI TRẺ 80

3.1 Những vấn đề đặt ra từ thực trạng phản ánh hình ảnh người nổi tiếng và việc hình thành hệ giá trị cho giới trẻ trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 80

3.2 Một số giải pháp, kiến nghị 87

KẾT LUẬN 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 107

DANH MỤC BẢNG

1 Danh mục biểu đồ

Bảng 2.1: Biểu đồ tỷ lệ tin, bài trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong từ tháng 3/2014 đến

tháng 3/2015 47

Bảng 2.3 Biểu đồ thể loại báo chí được sử dụng trên báo Tiền phong 61

Bảng 2.4: Biểu đồ thể loại báo chí sử dụng trên báo Tuổi trẻ 61

Bảng 2.5: Biểu đồ ảnh nhân vật được sử dụng 63

Bảng 2.6: Biểu đồ cách sử dụng box trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 64

2 Danh mục bảng thống kê Bảng 2.2: Bảng thống kê các quan điểm, phát ngôn của người nổi tiếng trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 50

Bảng 2.7: Bảng thống kê các mặt ảnh hưởng của hình ảnh 67

Bảng 2.8: Bảng thống kê về tính định kỳ trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 76

Bảng 3.9: Bảng thống kế về những khía cạnh của nhân vật nổi tiếng giới trẻ muốn tìm hiểu trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong 83

Bảng 3.10: Bảng tổng hợp ý kiến đánh giá về nội dung thông tin nhân vật của người nổi tiếng trên báo Tiền phong 84

Bảng 3.11: Bảng tổng hợp tham khảo ý kiến công chúng về tần suất xuất hiện các tác phẩm báo chí viết về nhân vật nổi tiếng trên báo Tiền phong 84

Bảng 3.12: Bảng tổng hợp ý kiến đánh giá về nội dung thông tin nhân vật của người nổi tiếng trên báo Tuổi trẻ 85

Bảng 3.13: Bảng tổng hợp tham khảo ý kiến công chúng về tần suất xuất hiện các tác phẩm báo chí viết về nhân vật nổi tiếng trên báo Tuổi trẻ 86

1

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong xã hội hiện đại, việc tiếp thu tri thức, tiếp nhận và xử lý thông tin nhằm thỏa mãn và nâng cao năng lực, trình độ thẩm mỹ hướng tới sự hoàn thiện nhân cách trở thành nhu cầu thiết yếu hằng ngày của sự phát triển xã hội - con người Báo chí và truyền thông đại chúng không chỉ tham gia vào việc bảo vệ thiết chế chính trị, tuyên truyền hệ tư tưởng, xây dựng xã hội mà còn góp phần quan trọng vào việc hình thành diện mạo văn hóa, giáo dục nhân cách, xây dựng hệ giá trị đạo đức chuẩn mực cho mỗi con người, nhất là nhóm công chúng trẻ

PGS, TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “ Báo chí truyền thông hiện đại” nhận định: “Sự phát triển của báo chí truyền thông hiện đại đã làm gia tăng nhanh chóng vai trò, vị thế đặc biệt của nó trong đời sống xã hội, trên tất cả các lĩnh vực hoạt động Có thể thấy rất rõ bản chất xã hội của báo chí truyền thông hiện đại rằng, báo chí truyền thông là phương tiện liên kết xã hội thông qua giao tiếp và chia sẻ; là phương tiện can thiệp thông qua thông tin- giao tiếp xã hội theo nhóm đối tượng và công chúng trên diện rộng, không biên giới, là phương tiện tuyên truyền hữu hiệu nhất Nó là công cụ kích thích năng lực sáng tạo cá nhân, khơi nguồn, huy động và

tổ chức nguồn lực phát triển xã hội; nó cũng lã vũ khí lợi hại nhất trong cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng” [16, tr 50- 51]

Nhận định trên đã khẳng định sức ảnh hưởng và sự tác động đa chiều của truyền thông đối với công chúng và xã hội Trở lại môi trường báo chí Việt Nam trong những năm gần đây, có thể nói chưa bao giờ báo chí- truyền thông phát triển rực rỡ trên tất cả các phương diện như hiện nay Sự phát triển của truyền thông là mảnh đất màu mỡ cho các loại hình và tác phẩm báo chí xuất hiện, tạo nhiều món

ăn tinh thần phong phú và đa dạng cho công chúng Nhưng mặt khác, do tác động của công nghệ và kỹ thuật truyền thông hiện đại, nhiều loại hình, dạng thức truyền thông mới ra đời đã và đang tác động nhiều chiều đến lối sống, nếp nghĩ của con người, nhất là giới trẻ; đồng thời nảy sinh những thách thức với các loại hình và dạng thức truyền thông Đối với mảng văn hóa- giải trí trên báo chí hiện nay đang đặt ra những vấn đề nhạy cảm Có thể nói đề tài văn hóa- giải trí, đặc biệt là mảng

2

showbiz đang đem lại nguồn thu đáng kể cho các tòa soạn báo nhờ quảng cáo nhưng sự phát triển mạnh mẽ đã gây những ảnh hưởng tiêu cực đến các bạn trẻ- những người chưa có khả năng đề kháng và xử lý thông tin Đây là nhóm công chúng đặc thù, năng động, nhạy cảm và là nguồn lao động tri thức tương lai dồi dào tiềm năng

Gần đây xuất hiện một số hiện tượng tiêu cực của giới trẻ trong xã hội như bạo lực học đường, tình dục trước hôn nhân, lối sống ảo, đạo đức suy thoái cho thấy nhận thức của giới trẻ về các vấn đề trên truyền thông cần được cải thiện, can thiệp bằng việc cung cấp kiến thức và kỹ năng ứng xử trong môi trường truyền thông hiện đại Sự xuất hiện ngày một dễ dàng và dày đặc của những NNT đã cung cấp cho đời sống nhiều mẫu hình, nhiều huyền thoại khác nhau, tạo nên sự nhiễu loạn thông tin cho công chúng Những biểu hiện bất thường về hệ giá trị của giới trẻ

có liên quan đến sự tác động và ảnh hưởng đến truyền thông có thể kể đến như

cuồng nhiệt một cách thái quá trước "thần tượng", ngôi sao hay còn gọi là NNT ngày càng xuất hiện nhiều trong sinh hoạt của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

Vậy thực trạng việc phản ánh về giới showbiz (công nghiệp giải trí), đặc biệt là hình ảnh NNT hiện nay trên báo chí đang có thành công và hạn chế gì? Hình ảnh của NNT có ảnh hưởng như thế nào đến giới trẻ? Việc phản ánh hình ảnh NNT

đã đáp ứng được nhu cầu của công chúng hay chưa? Một tác phẩm báo chí viết về NNT cần đạt những tiêu chuẩn gì để đảm bảo tính giải trí và giáo dục, định hướng? Việc tổ chức, quản lý, xây dựng hình ảnh NNT trên báo chí cần phải được thay đổi như thế nào để hướng giới trẻ có văn hóa thần tượng đúng đắn?

Để giải quyết những vấn đề này, tác giả lựa chọn đề tài “ Hình ảnh người nổi tiếng trên báo chí và việc hình thành hệ giá trị cho giới trẻ Việt Nam” (khảo sát trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong từ tháng 3/2014 đến tháng 3 năm 2015) làm đề tài

nghiên cứu luận văn thạc sĩ chuyên ngành báo chí học

3

2.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trên thế giới khoa học nghiên cứu truyền thông đại chúng, vấn đề ảnh hưởng

và tác động của truyền thông đối với công chúng đã đạt được những thành tựu quan trọng Có thể kể đến một số tác giả và các công trình nghiên cứu mới về tác động của truyền thông đại chúng, liên quan trực tiếp đến nghiên cứu công chúng như Denis McQuail (Mass Communication Theory, 2005, London), Claudia Mast (Truyền thông đại chúng – Những kiến thức cơ bản, Trần Hậu Thái dịch, Nxb Thông tấn, 2003)… Trong đó, Denis McQuail nhấn mạnh tầm quan trọng của phương tiện truyền thông đại chúng và làm thế nào để nó ảnh hưởng đến công chúng hơn là tập trung vào các định nghĩa, mô hình chung Claudia Mast thì đề cập đến vấn đề hết sức cơ bản đối với những người làm công tác truyền thông đại chúng như: Lý thuyết và thực tiễn truyền thông, lĩnh vực nghề nghiệp báo chí; truyền thông, kinh tế và một số cách thức điều tra nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực truyền thông…

Ở góc độ báo chí học, các công trình nghiên cứu về báo chí nói riêng và truyền thông đại chúng nói chung như: “Truyền thông đại chúng” của PGS, TS Tạ Ngọc Tấn, Nxb Chính trị Quốc gia (2004); “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” của Đinh Hường, Dương Xuân Sơn, Trần Quang; Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội (2011);

“Báo chí và dư luận xã hội” của PGS, TS Nguyễn Văn Dững, Nxb Trẻ (2011); “ Truyền thông- lý thuyết và kỹ năng cơ bản” của PGS, TS Nguyễn Văn Dững và Đỗ Thị Thu Hằng, Nxb Chính trị Quốc gia (2012)… là những công trình nghiên cứu truyền thông đại chúng, kỹ năng làm truyền thông, nhấn mạnh cách tiếp cận báo chí

học và nghiên cứu truyền thông đại chúng

Ở góc độ tâm lý học, trong cuốn “Tâm lý học ứng dụng trong nghề báo” của PGS, TS Đỗ Thị Thu Hằng (Nxb Thông tấn- 2013) đã khẳng định rất rõ về cơ chế ảnh hưởng của tâm lý xã hội đến công chúng báo chí truyền thông Tác giả đã khẳng định sự hình thành và tác động tâm lý xã hội đến từng cá nhân trong xã hội

và các nhóm công chúng theo 4 cơ chế sau: bắt chước, đồng nhất, dạy bảo và hướng dẫn Điều đó cho thấy báo chí đã tác động một cách có ý thức vào các đối tượng xã

Trong nghiên cứu này, tác giả đã nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của báo chí- truyền thông trong việc phản ánh hình ảnh NNT: “ Một tờ báo viết cho giới trẻ không thể thiếu các bài viết về ngôi sao, thần tượng Nhưng nếu khai thác quá sâu

và không cân nhắc hành vi của ngôi sao, thần tượng là hành vi chuẩn mực hay lệch chuẩn xã hội, có thể gây ra hậu quả lây nhiễm và bắt chước hành vi lệch chuẩn, gây tác động xấu về mặt giáo dục đến giới trẻ” [31, tr 26]

Trong cuốn “25 năm nghiên cứu và đào tạo báo chí truyền thông” của Khoa báo chí và truyền thông trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn xuất bản năm 2015( Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội) có một số nghiên cứu đáng chú ý như: “Diễn ngôn về người nổi tiếng và chức năng xã hội của nó” – của tác giả Nguyễn Thị Thu Giang Bài viết đã khẳng định 3 chức năng xã hội của người nổi tiểng gồm: Cân bằng nhu cầu giao tiếp của người đô thị; cung cấp sự đa dạng về căn tính văn hóa và củng cố ý thức hệ

Bài viết “ Bước đầu nhận diện nhóm “ Người hâm mộ” của tác giả Hoàng Thị Thu Hà cũng đã đề cập đến nhóm công chúng truyền thông chuyên biệt, đó là nhóm “ Người hâm mộ” – nhóm này có sự tiếp nhận và tương tác với một loại sản phẩm truyền thông nào đó ở mức cao nhất Từ sự tương tác này, công chúng có sự đánh giá, điều chỉnh và chia sẻ với hình ảnh các ngôi sao

Ở góc độ khẳng định vai trò và mối quan hệ tương tác giữa báo chí –truyền thông với công chúng cuốn “ Truyền thông, đạo đức nghề nghiệp với trẻ em” của tác giả Halena Thorfinn (Nxb Chính trị Quốc gia, 2003) đã xác định rõ mối quan hệ giữa truyền thông và trẻ em, nhấn mạnh sự xuất hiện của trẻ em trên các phương tiện truyền thông với tư cách là người tiếp nhận các sản phẩm truyền thông và

5

người thực hiện các sản phẩm truyền thông Mối quan hệ giữa trẻ em với truyền thông là một mối quan hệ đầy sức mạnh Cuốn sách đã tập trung vào ba khía cạnh của vấn đề quan hệ giữa trẻ em với truyền thông, đó là bảo vệ, cung cấp và tham gia Từ một thực trạng cụ thể được đề cập trong cuốn sách, không chỉ với trẻ em mà giới trẻ- vị thành niên cũng chịu sự tác động, ảnh hưởng của truyền thông, vì vậy vấn đề xây dựng, quản lý, tổ chức hình ảnh trên báo chí là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng

Ở một góc nhìn khác, cuốn “ Báo chí với trẻ em” do PGS, TS Nguyễn Văn Dững chủ biên – Nxb Lao động, năm 2004 đã quy định rõ đạo đức nghề nghiệp nhà báo với trẻ em, các góc độ tiếp cận đối với các vấn đề về trẻ em và đề ra một số phương thức tổ chức sản xuất các sản phẩm báo chí cho trẻ em

Những tác phẩm trên đã đề cập đến các nhóm công chúng mang tính đặc thù như trẻ em- vị thành niên và mối liên quan, tác động, ảnh hưởng đặc biệt của nhóm đối tượng đối với báo chí - truyền thông

Các bài viết của PGS, TS Mai Quỳnh Nam: “Xã hội hoá và truyền thông đại chúng”; “ Về vấn đề nghiên cứu hiệu quả truyền thông đại chúng” đăng trên tạp chí

Xã hội học số 4 -2001 khẳng định “Trong các chuỗi tác nhân xã hội hoá thì truyền thông đại chúng mặc dầu ra đời muộn hơn rất nhiều so với các thiết chế xã hội khác như gia đình, trường học, nhà thờ nhưng lại sớm tỏ rõ sự tác động đối với xã hội hoá từ khả năng tạo nên các “bản đúc xã hội” của công chúng”

Ở góc độ mô tả, phân tích mối quan hệ, tương tác giữa báo chí với việc hình thành nhân cách, giá trị sống cho giới trẻ, bài viết “ Giáo dục giá trị cho giới trẻ trên báo chí Việt Nam hiện nay” đăng trên tạp chí Tuyên giáo số tháng 7 /2015 của PGS,

TS Đỗ Thị Thu Hằng đã khẳng định: “Báo chí là một trong những con đường giáo dục giá trị rất sinh động và có diện bao phủ rộng đến các nhóm công chúng Báo chí tác động đến con người nói chung và giới trẻ nói riêng hàng ngày hàng giờ, mọi nơi, làm cho công chúng báo chí “thấm dần” và dần hình thành tất cả các giá trị trong hệ giá trị Phương thức đặc thù trong giáo dục giá trị cho giới trẻ của báo chí là thông qua việc thông tin và phân tích, bình luận về sự kiện, vấn đề liên quan trực tiếp đến

6

nhu cầu và thị hiếu của thanh thiếu niên, đồng cảm và tăng cường/ làm dịu những cảm xúc của người trẻ, hoà cùng và tiếp thêm khát vọng , thông qua lớp màng mỏng nhất của ý thức xã hội là dự luận xã hội, để từ đó đưa từng giá trị vào trong ý thức lịch sử - văn hoá của họ, trong thế giới quan, lý tưởng, niềm tin Phương pháp báo chí truyền thông tiếp cận giá trị cho nhà báo/ nhà truyền thông Việt Nam một công cụ hữu ích, để từ đó có thể thực hiện 9 nội dung giáo dục giá trị cho giới trẻ

là một nhà báo có đủ kiến thức, kỹ năng, trách nhiệm xã hội và tuân thủ và tôn trọng các chuẩn mực đạo đức xã hội và đạo đức nghề nghiệp

Chẳng hạn, nếu trong bối cảnh hiện nay, khi giáo dục giá trị cần tập trung hơn vào việc lên án tính hình thức, tính thực dụng trong lối sống, thì việc đưa tin với tỷ

lệ vượt trội các nhân vật trong giới showbiz, đặc biệt là nhân vật nhiều tai tiếng là một sai lầm chết người trong giáo dục giá trị trên phương tiện truyền thông đại chúng nói chung và với việc ứng dụng phương pháp báo chí truyền thông tiếp cận giá trị nói riêng

Tất cả những vấn đề được nêu trong các cuốn sách là những kiến thức bổ ích

và cần thiết cho những đối tượng hoạt động trong lĩnh vực truyền thông Về cách tiếp cận vấn đề, dù khác nhau ở mức độ và góc tiếp cận nhưng giới nghiên cứu đều coi nghiên cứu công chúng là một thành tố không thể thiết khi nghiên cứu quá trình truyền thông đại chúng và đề cao vai trò tích cực, chủ động, tác động trở lại các phương tiện truyền thông đối với công chúng Mối quan hệ qua lại đó là môi trưởng tốt cho sự phát triển của truyền thông nói chung và báo chí nói riêng

7

Ở trong nước, một vài năm gần đây, có một số công trình nghiên cứu về đối tượng công chúng là thanh niên, học sinh, sinh viên như: “Vai trò của báo chí trong việc hình thành lối sống của thanh niên sinh viên” của tiến sĩ Nguyễn Thị Thoa thực hiện năm 2000; Luận văn thạc sĩ báo chí: “Tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí của thanh niên sinh viên hiện nay” của tác giả Đỗ Thu Hằng thực hiện năm 2002; Luận văn thạc sĩ: “Báo chí với quá trình hình thành nhân cách của học sinh, sinh viên” của tác giả Lại Thị Hải Bình thực hiện năm 2006; Luận văn thạc sĩ báo chí “Tuyên truyền gương thanh niển tiêu biểu trên nhật báo của đoàn TNCS Hồ Chí Minh” của tác giả Dương Thị Mai năm 2014

Ngoài ra, còn một số bài viết đăng trên các báo điện tử nghiên cứu về tác động, ảnh hưởng của báo chí và truyền thông đối với giới trẻ, như: “Mặt trái của Internet đối với giới trẻ hiện nay” (tác giả Lệ Thuỷ); “Tác động của mạng xã hội đến tuổi vị thành niên” (tác giả Hồng Đăng); “Người trẻ và sức đề kháng với truyền thông” (tác giả Thanh Hương); “Tác động tích cực của truyền thông tác động đến lối sống của sinh viên” (tác giả Đinh Quang Hà); “Giới trẻ và quan niệm về văn hoá

đọc kiểu mới” (tác giả Kim Thoa); “Giới trẻ Việt Nam với những trào lưu mới” - tác giả Trần Văn Mong; “Vấn đề thanh niên sống thử trước hôn nhân trên báo chí

hiện nay (khảo sát trên báo Thanh niên, Tiền phong, tuổi trẻ thành phố Hồ Chí

Minh từ năm 2007 đến 2011)” - tác giả Nguyễn Thị Hà Giang; “Báo chí Việt Nam

với vấn đề truyền thống văn hoá dân tộc (khảo sát Báo Lao động, Tuần báo Quốc tế,

Báo đại đoàn kết)- tác giả Nguyễn Mỹ Hạnh; “Báo chí với vấn đề giáo dục văn hoá

cho đối tượng thanh niên” (Điều tra qua tư liệu báo Tiền phong, tạp chí Thanh niên)

- tác giả Lê Phương Thảo

Các bài viết chủ yếu nghiên cứu sự tác động của báo chí đối với giới trẻ như tình yêu, hôn nhân, lao động, vấn đề sống thử trước hôn nhân, vấn đề văn hoá truyền thống; chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế của báo chí tác động vào giới trẻ, tìm ra nguyên nhân, giải pháp giúp báo chí phát huy những ưu điểm và khắc phục những hạn chế trong tuyên truyền

8

Các nghiên cứu trên là tiền đề cho việc khảo sát, phân tích đề tài: “Hình ảnh

người nổi tiếng trên báo chí và việc hình thành hệ giá trị cho giới trẻ Việt Nam”

(Khảo sát trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong từ tháng 3/2014 đến tháng 3/2015)

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa lý thuyết vấn đề nghiên cứu, luận văn khảo sát thực trạng hình ảnh NNT trên những tờ báo thuộc diện khảo sát; ảnh hưởng của thực trạng này với việc hình thành HGT cho giới trẻ Việt Nam hiện nay; từ đó đề xuất các giải pháp báo chí truyền thông nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục HGT cho giới trẻ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về báo chí- truyền thông nói chung;

vai trò, cơ chế tác động của báo chí tới công chúng và xã hội Các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về vấn đề giáo dục giới trẻ- thanh niên trong thời đại mới

- Khảo sát thực trạng và ảnh hưởng của thông điệp hình ảnh NNT đến vấn đề hình thành HGT của giới trẻ trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong (từ tháng 3/2014 đến tháng 3/2015)

- Đề xuất giải pháp báo chí truyền thông nhằm tăng cường ảnh hưởng vấn đề xây dựng HGT cho giới trẻ

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

- Thông điệp hình ảnh NNT trên báo in và ảnh hưởng của hình ảnh NNT với việc hình thành HGT của giới trẻ ở nước ta hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Báo Tiền phong (Cơ quan Trung ương của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh) và

Báo Tuổi trẻ (Cơ quan của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Hồ Chí Minh) từ tháng 3/2014 đến tháng 3/2015 có đối tượng bạn đọc là giới trẻ, tập

trung vào độ tuổi thanh niên từ 16- 30 tuổi

- Lý thuyết về Tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng” của PGS,

TS Đỗ Thị Thu Hằng – (“Tâm lý học ứng dụng trong nghề báo”- NXB Thông tấn, tr

145, 35) Tác giả khẳng định, tâm lý tiếp nhận của công chúng báo chí là toàn bộ các hiện tượng tâm lý có tính quy luật của công chúng báo chí trong quá trình tiếp nhận các sản phẩm báo chí Tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí bao hàm cả quá trình lĩnh hội, hệ thống thái độ, tình cảm và ý chí; cả những hiện tượng thuộc tâm lý

cá nhân và tâm lý xã hội quy định hành vi tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng

- Bài viết “Giáo dục giá trị cho giới trẻ trên báo chí Việt Nam hiện nay” của PGS, TS Đỗ Thị Thu Hằng đăng trên Tạp chí Tuyên giáo số tháng 7/2015 Bài viết

đã khẳng định, báo chí là một trong những con đường giáo dục giá trị rất sinh động

và có diện bao phủ rộng đến các nhóm công chúng Báo chí tác động đến con người nói chung và giới trẻ nói riêng hàng ngày hàng giờ, mọi nơi, làm cho công chúng báo chí “thấm dần” và dần hình thành tất cả các giá trị trong hệ giá trị Phương pháp báo chí truyền thông tiếp cận giá trị cho nhà báo/ nhà truyền thông Việt Nam một công cụ hữu ích, để từ đó có thể thực hiện 9 nội dung giáo dục giá trị cho giới trẻ hiện nay

- Bài viết các PGS, TS Mai Quỳnh Nam: “Xã hội hoá và truyền thông đại chúng” - Tạp chí Xã hội học số 4- 2011 nhấn mạnh: định hướng xã hội là đặc trưng

cơ bản của truyền thông đại chúng Đặc trưng này càng được quảng bá rộng rãi thì khả năng ảnh hưởng từ các lệch lạc xã hội qua các con đường không chính thức càng hạn chế Ở đây, tính trung thực của thông tin có ý nghĩa quyết định Trung

10

thực tạo nên niềm tin Niềm tin có khả năng liên kết các giá trị và chuẩn mực Niềm tin tạo nên tâm thế, từ đó tác động đến nhận thức và hành vi của cá nhân, tạo lập tri thức, văn hoá và định hướng hoạt động.”

-Bài viết của NCS Nguyễn Thu Giang: “Diễn ngôn về người nổi tiếng và chức năng xã hội của nó”- 25 năm nghiên cứu và đào tạo báo chí truyền thông -

2015 (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội) đã phân tích các chức năng xã hội của người nổi tiếng dựa trên các yếu tố tâm lý báo chí học của công chúng Từ chức năng rất giản dị trong đời sống xã hội như cân bằng giao nhu cầu giao tiếp của người đô thị, người nổi tiếng còn củng cố ý thức hệ cho công chúng Tác giả khẳng định, khi các hiện tượng truyền thông ngày càng có tác động lớn đến giới trẻ, nhiệm vụ của giáo dục là giúp công chúng, nhất là công chúng trẻ tìm được lối sống lành mạnh giữa lòng truyền thông đại chúng không có nghĩa là tẩy chay mà là vẫn tiêu thụ (và hưởng thụ) nhưng vẫn duy trì một năng lực tự chủ và phản tư cần thiết để cân bằng trong cuộc sống

- Nghiên cứu của PGS, TS Phạm Thái Việt: “Từ truyền thông đại chúng đến văn hoá đại chúng” – “Ngoại giao Văn hoá - cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và ứng dụng- 2012 (Nxb Chính trị- Hành chính) đã khẳng định sự tác động mạnh mẽ của truyền thông đại chúng đến công chúng trên các phương diện

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra bảng hỏi (sử dụng 376 bảng hỏi anket dành cho giới trẻ ở Hà Nội và tỉnh Nam Định) (xem phụ lục 1 )

Bảng hỏi đưa ra gồm 15- 20 câu hỏi xoay quanh việc tiếp nhận các tác phẩm báo chí viết về NNT, sự ảnh hưởng của hình ảnh NNT đối với giới trẻ

- Phương pháp phân tích nội dung (sử dụng bảng mã phân tích 278 tác phẩm trên hai tờ báo (xem phụ lục 2) Ngoài ra, tác giả đã sử dụng phần mềm SPSS để xử

lý kết quả điều tra bằng bảng hỏi và kết quả bảng mã phân tích tác phẩm

- Phương pháp thống kê

- Phỏng vấn sâu 8 phóng viên, biên tập viên viết về mảng Văn hóa- Văn nghệ trên hai báo Tuổi trẻ và Tiền phong

11

Để phỏng vấn sâu, chúng tôi đã xây dựng bộ câu hỏi dựa trên các lý thuyết

về truyền thông và công chúng truyền thông Mục đích của phỏng vấn sâu là tìm hiểu thêm về các tiểu chuẩn, yêu cầu khi lựa chọn nhân vật nổi tiếng khi phản ánh; những thuận lợi và khó khăn khi tác nghiệp của các phóng viên và toà soạn báo (xem phụ lục 3- Phiếu phỏng vấn sâu)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần hệ thống hóa và làm rõ hơn về mặt lý luận về chức năng của báo chí; việc tổ chức thông điệp, hình ảnh, sự ảnh hưởng, tác động, của báo chí đối với giới trẻ Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là một minh chứng về vai trò và tác động to lớn của hình ảnh người nổi tiếng đối với công chúng nói chung và giới trẻ nói riêng

Việc thực hiện đề tài góp phần tìm hiểu một yếu tố quan trọng làm nên tính hấp dẫn, tính thiết thực của hoạt động báo chí, đó là mục đích nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần của giới trẻ

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Đề tài thành công sẽ là tài liệu tham khảo tốt cho các nhà nghiên cứu báo chí truyền thông, nhà quản lý báo chí, nhà báo, phóng viên, sinh viên báo chí, những người làm công tác thanh thiếu niên, những người làm công tác giáo dục ; làm phong phú thêm vấn đề lý luận về vai trò, chức năng, nhiệm vụ của báo chí đối với

việc định hướng cho công chúng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phản ánh hình ảnh người nổi tiếng trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong

12

Chương 2: Thực trạng giữa thông điệp hình ảnh người nổi tiếng và việc hình thành

hệ giá trị cho giới trẻ trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong

Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường ảnh hưởng vấn đề hình thành hệ giá

trị cho giới trẻ

+ Giá trị: Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về “giá trị.” Theo góc nhìn của

PGS, TS Thái Duy Tuyên trong cuốn “Giáo dục học hiện đại- những nội dung cơ bản” (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội –năm 2001) thì “Giá trị là cái đáng quý, cái cần thiết, có ích, có ích lợi, có ý nghĩa, thoả mãn những nhu cầu vật chất, tinh thần của con người, của giai cấp, nhóm, xã hội nói chung” [47, tr 124] Giá trị là một phạm trù lịch sử, thay đổi theo thời gian; là một phạm trù xã hội, phụ thuộc vào tính chất của dân tộc, tôn giáo, cộng đồng Một hiện tượng, một sự vật ở thời điểm này, dân tộc này thì có giá trị nhưng ở một thời điểm khác, dân tộc khác, điều kiện khác thì lại không còn giá trị nữa Vì vậy, chỉ với một mục đích xác định thì mới xác định được giá trị và hệ thống giá trị tương ứng

Hiểu một cách ngắn gọn, theo từ điển Bách khoa toàn thư Britannica 2014 HGT là hệ thống các chuẩn mực đạo đức đúng – sai, phải - trái được quy ước và thừa nhận bởi một cá nhân hoặc một cộng đồng xã hội [ 8, tr17]

HGT là hệ thống được chấp nhận về ứng xử và hệ thống các chuẩn mực, mục tiêu cũng như giá trị quy ước và ràng buộc một cộng đồng xã hội bất kỳ và hệ thống này đóng vai trò là nền tảng cho hệ quy chiếu đối với cá nhân trong diễn trình ra quyết định và mưu cầu một cuộc sống ý nghĩa

14

Theo UNESCO, một HGT cá nhân là các giá trị đạo đức tuyệt đối hoặc tương đối, là nền tảng cho hành vi đạo đức Cũng theo UNESCO, HGT là hệ thống các giá trị và chuẩn mực nhất quán và kiên định (của cá nhân hay xã hội) HGT nguyên tắc là nền móng cho các giá trị và chuẩn mực khác về phẩm chất nhân văn-đạo đức cao cả (chẳng hạn như Nhân, Trung, Hiếu, Nghĩa, Tín v.v…) HGT dịch chuyển theo không gian và thời gian, nhưng có một mẫu số chung toàn cầu thể hiện

ở những giới hạn-nguyên tắc pháp luật, đạo đức-nhân văn cao cả

Trong luận văn này, chúng tôi xin tiếp cận “hệ giá trị” như là những chuẩn

mực đạo đức được xã hội thừa nhận, những giá trị truyền thống và hiện đại phát triển theo thời điểm hiện tại Đó là những phẩm chất gắn với giới trẻ như: lòng yêu nghề, ý thức phấn đấu, ý chí, nghị lực vượt khó, lòng yêu nước, nhân hậu, sống thủy chung, tình nghĩa, biết sẻ chia với cộng đồng, tinh thần lạc quan, ý thức, trách

nhiệm với xã hội, sự cống hiến, tinh thần lao động, học tập

1.1.2 Người nổi tiếng (celeb) và hình ảnh người nổi tiếng

Daniel Boorstin trong cuốn The Image: A Guide to Pseudo-Events in America New York: Athenneum, 1982, trang 49) định nghĩa: “Người nổi tiếng là

người nổi tiếng vì sự nổi tiếng của họ”

Theo từ điển Bách khoa toàn thư Britannica năm 2014: “NNT là tên tuổi, thương hiệu cá nhân (nhân hiệu) được nhiều người biết đến, có sức thu hút đối với truyền thông đại chúng (thường được gọi là “ngôi sao”') Đó có thể là một cá nhân, hoặc một nhóm người (cặp đôi nổi tiếng, gia đình nổi tiếng v.v…), hoặc một sinh vật hoặc một nhân vật hư cấu Địa vị và danh phận nổi tiếng thường gắn liền với sự giàu có (thường được gọi là tên tuổi và gia tài) và tiếng tăm có thể tạo ra nhiều cơ hội kiếm tiền” [8, tr 234]

Từ các định nghĩa trên, theo chúng tôi, người NNT là tên tuổi, thương hiệu

cá nhân được nhiều người biết đến, có sức thu hút đối với truyền thông đại chúng và

là sản phẩm của truyền thông đại chúng (thường được gọi là “ngôi sao”, “ người của công chúng”) NNT hoạt động trên nhiều lĩnh vực xã hội khác nhau và có sức ảnh hưởng, lan tỏa mạnh mẽ đến cộng đồng

15

Hình ảnh cá nhân (hay thương hiệu cá nhân) là khái niệm do học giả người

Mỹ Tom Peters lần đầu tiên đề cập vào năm 1997 Hình ảnh [cá nhân] là những ấn tượng và sự thật ngầm hiểu (insight) gieo vào não trạng (tiềm thức và ý thức) của công chúng, của cộng đồng mà anh ta nhằm xây dựng một hình ảnh về cá nhân mình như một thương hiệu, một tài sản Hình ảnh cá nhân thể hiện thông qua hình thể, trang phục, tác phong, ngoại hình, sự hiện diện trên truyền thông truyền thống

và truyền thông số và các lĩnh vực hướng đến một nhận diện và ấn tượng (hình ảnh)

độc nhất, đáng nhớ và khác biệt với phần còn lại trong cộng đồng

Xây dựng hình ảnh cá nhân là diễn trình và quản trị hình ảnh chính mình, nói cách khác đó là quá trình xây dựng hệ giá trị của bản thân và chứng minh những giá trị đó là đúng đắn

Như vậy, trong luận văn này, NNT được đề cập là những tên tuổi, thương hiệu cá nhân được nhiều người biết đến, có sức hút đối với truyền thông đại chúng

có sức lan tỏa, ảnh hưởng tích cực trong xã hội, được cộng đồng ngưỡng mộ và thừa nhận

để có một nhận thức viên mãn và tương thích với đại đa số trong cộng đồng

Theo từ điển Di sản Hoa Kỳ và Bách khoa toàn thư Britannica 2014: “Người trẻ

là người nằm trong độ tuổi chuyển giao phát triển sinh lý và tâm lý, thể chất và tinh thần, tiến trình diễn ra giữa thời kỳ thiếu niên và người trưởng thành (người lớn) Quá trình chuyển giao này liên quan đến thay đổi về phương diện sinh học (ví dụ như dậy thì), xã hội và tâm lý, trong đó những thay đổi về sinh lý và tâm lý thường

dễ nhận thấy hơn [8, tr 124]

16

Trong những năm gần đây, khái niệm “người trẻ” đã dịch chuyển, thay đổi ở nhiều quốc gia và trên toàn thế giới do những biến chuyển trong nhiều lĩnh vực và trên nhiều phương diện Theo từ điển Oxford, thời điểm kết thúc độ tuổi “trẻ” và bắt đầu trở thành “người lớn” được quy ước ở mỗi nước một khác thậm chí khác nhau ở ngay trong một quốc gia, căn cứ vào các quyền công dân và quyền con người Cách xác định một người còn “trẻ” hay “trưởng thành” hay không mà nhiều người ưa thích là thông qua việc xác định đủ tuổi cho một quyền gì đó cụ thể chẳng hạn như

có chứng minh nhân dân, có bằng lái xe, có quyền quan hệ tình dục, nhập ngũ, bầu

Trong Văn kiện Hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành TW khóa XI ngày 8/5/2014, đồng chí Nguyễn Phú Trọng- Tổng Bí thư đã nhấn mạnh về việc tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết TW 5 khóa VIII về văn hóa: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển đất nước; văn hóa có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người và bản sắc, cốt cách một dân tộc” [55, trang 6]

Với quan điểm: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo, Đảng ta có sự quan tâm

17

đặc biệt đến sự phát triển văn hóa, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của báo chí, truyền thông tác động đến đời sống con người nói chung và thế hệ trẻ nói riêng Nghị quyết Hội nghị lần thứ Chín Ban chấp hành TW khóa XI ngày 9/6/2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước nêu rõ: “Hướng các hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học vào việc xây dựng con người có thế giới quan khoa học, hướng tới chân- thiện- mỹ Gắn xây dựng, rèn luyện đạo đức với thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân Nâng cao trí lực, bồi dưỡng tri thức cho con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, của kinh tế tri thức và xã hội học tập Đúc kết và xây dựng hệ giá trị chuẩn của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Xây dựng và phát huy lối sống: „Mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người”; hình thành lối sống có ý thức tự trọng, tự chủ, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ môi trường; kết hợp hài hòa tính tích cực cá nhân và tính tích cực xã hội; đề cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn” [55, tr 52]

Như vậy từ Đại hội Đảng lần thứ VI- Đại hội đánh dấu sự đổi mới toàn diện của Đảng ta đến nay làm một bước tiến dài về cách nhìn nhận và đánh giá về vai trò văn hóa, báo chí, truyền thông trong việc định hướng và xây dựng văn hóa, hệ giá trị cho con người Việt Nam nói chung và thế hệ trẻ nói riêng Xác định con người là trung tâm, là yếu tố then chốt cho sự phát triển xã hội, vì vậy việc xây dựng và trang

bị những giá trị về chuẩn mức đạo đức cho con người là vấn đề quan trọng đối với hoạt động báo chí- truyền thông

Trong nhiều năm qua, báo chí đã thực sự là người bạn đồng hành của nhân dân, tham gia vào nhiều hoạt động xã hội

Chỉ thị số 42/CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban chấp hành TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030 yêu cầu: “Trong thời gian tới, công tác

18

giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ phải được tiếp tục tăng cường và nâng cao về chất lượng, nhằm góp phần xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc, kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức trong sáng, ý thức tuân thủ pháp luật; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khoẻ, tri thức, kỹ năng lao động, trở thành những công dân tốt, tích cực tham gia vào sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.[12, tr 13]

Chỉ thị 42 của Ban chấp hành TW đã nhấn mạnh 4 nội dung quan trọng về việc giáo dục, định hướng đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ, trong đó nhấn

mạnh vai trò của báo chí, truyền thông: “Tăng cường vai trò, trách nhiệm của các

cơ quan truyền thông, nhất là các cơ quan báo chí, xuất bản của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam trong việc giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ Khắc phục tình trạng một bộ phận báo chí, xuất bản hoạt động không đúng tôn chỉ, mục đích, làm ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng của thế hệ trẻ Chú trọng khai thác, sử dụng có hiệu quả các phương tiện truyền thông hiện đại, thành tựu khoa học - công nghệ, nhất là

Internet trong công tác giáo dục thanh thiếu nhi

Thực hiện tốt công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục thanh thiếu nhi các cấp Xây dựng đội ngũ làm công tác thông tin, định hướng tuyên truyền trên mạng Internet; nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, giảng viên chính trị… làm công tác giáo dục thế hệ trẻ Xây dựng và phát huy lối sống "Mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người", có ý thức tự trọng, tự chủ, trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, phù hợp thuần phong

mỹ tục, truyền thống của người Việt Nam”[12, tr 26-27]

Như vậy, việc xây dựng HGT cho giới trẻ Việt Nam đang được đặt ra khá cấp bách trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

19

Trong bản Di chúc của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành một phần nói

về vai trò của thanh niên và công tác thanh niên của Đảng Điều này đã thể hiện tư tưởng, tình cảm, sự quan tâm đặc biệt của Bác Hồ đối với thanh niên và công tác thanh niên của Đảng

Người viết: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”, vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”[19, tr 6]

Theo Hồ Chí Minh tương lai của đất nước, của dân tộc nằm ngay trong tay các thế hệ thanh niên Người khẳng định, thanh niên là lực lượng cách mạng hùng hậu, bộ phận quan trọng của dân tộc, là lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của cha anh

Tư tưởng về thanh niên và bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh mang tính thời đại sâu sắc Những đóng góp, cống hiến của thanh niên trong hơn hai mươi năm đất nước đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng đã khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng nước ta Thực hiện Di chúc của Người, bước vào thời kỳ đất nước đổi mới, Đảng ta khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” (Hội nghị TW4 khoá VII)

Rõ ràng, với vai trò và trách nhiệm to lớn của lực lượng thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chúng ta cần có những định hướng và bồi dưỡng đạo đức, lối sống, tư tưởng, hành động cho giới trẻ, để họ có thể gánh vác trọng trách lớn lao của xã hội

20

1.3 Báo chí với mảng đề tài văn hoá -giải trí

Báo chí là một loại hình hoạt đông thông tin chính trị - xã hội Sự ra đời, tồn tại và phát triển của báo chí không có mục đích tự thân mà luôn gắn bó chặt chẽ với cuộc sống – xã hội –con người Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu của đời sống xã hội, là sản phẩm văn hoá, là thước đo tầm cao của văn hoá, là công

cụ để truyền bá, hướng dẫn và lưu giữ các nội dung có giá trị văn hoá Nghị quyết

TW 5 khoá VII cũng chỉ rõ: “ Báo chí là công cụ tư tưởng, chính trị của Đảng và Nhà nước, đồng thời là một sản phẩm văn hoá có tác động sâu rộng trong quần chúng”

Là kênh truyền bá, phổ biến các loại hình và tác phẩm văn hoá - văn nghệ , báo chí có vai trò nâng cao trình độ hiểu biết và đáp ứng nhu cầu văn hoá- giải trí, làm cho văn hoá trở thành món ăn tinh thần của công chúng Báo chí vừa là công cụ tích cực, hữu hiệu trong việc truyền bá các sản phẩm văn hoá, vừa là địa chỉ hội tụ

và kiểm nghiệm những giá trị văn hoá, đồng thời cũng là địa chỉ sáng tạo các giá trị văn hoá Sức mạnh và ưu thế của báo chí trong việc truyền bá, phổ biến các sản phẩm văn hoá là thông qua hoạt động này để đạt hai mục đích: giáo dục chính trị- tư tưởng và hướng công chúng tới chân thiện mỹ, định hướng các chuẩn mực đạo đức

xã hội, làm phong phú và giàu có đời sống tinh thần của họ

Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đại chúng đã tạo nên mảnh đất màu

mỡ cho mảng đề tài văn hoá- giải trí, đặc biệt là giới showbiz có điều kiện thu hút

sự chú ý và quan tâm của công chúng, đặc biệt là công chúng trẻ Hình ảnh các ngôi sao, NNT có cơ hội đến gần và tiếp xúc với công chúng qua nhiều kênh khác nhau với sức hấp dẫn và thu hút đặc biệt Sự phát triển của mảng văn hoá- giải trí, đặc biệt là giới showbiz đã mang lại nguồn lợi kinh tế cho báo chí nhờ hoạt động quảng cáo nhưng chính sự phong phú đó cũng tạo nên tình trạng nhiễu loạn thông tin, nếu không có bản lĩnh vững vàng, các bạn trẻ dễ bị nhấn chìm trong biển thông tin đó

Cùng với gia đình, nhà trường, xã hội; báo chí là kênh thông tin có tính giáo dục và sức ảnh hưởng mạnh mẽ đối với giới trẻ Những hình ảnh NNT được phản ánh với các giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội phù hợp sẽ có tác động tích cực đối

với giới trẻ, nếu phản ánh các giá trị lệch chuẩn sẽ gây những tác động tiêu cực

Một thực tế đang diễn ra là hàng ngày chúng ta đang phải đối đầu với "rác văn hóa" trên một số ấn phẩm báo chí Thứ rác nguy hiểm đó không chỉ xuất hiện trên mạng xã hội, thể hiện ở thói quen thẩm mỹ lệch lạc của một số bạn trẻ mà còn trên một số ấn phẩm báo chí, trang thông tin điện tử qua việc giới thiệu thường xuyên "cảnh nóng", những phát ngôn gây sốc, lối ăn mặc phản cảm, lối sống dễ giải, chạy theo vật chất - những biểu hiện khác lạ so với truyền thống văn hóa Việt

21

Nam gây nên những cái nhìn lệch lạc, tiêu cực trong công chúng, đặc biệt là các bạn trẻ

1.3.1.Vai trò giáo dục của báo chí

Là loại hình hoạt động thông tin mang tính chính trị- xã hội, ra đời do nhu cầu khách quan của xã hội, báo chí mang trong mình những tiềm năng to lớn đối với đời sống xã hội Báo chí là một trong những phương tiện quan trọng của Đảng thực hiện chức năng giáo dục chính trị- tưởng cho quần chúng Hoạt động giáo dục tư tưởng của báo chí dựa trên sự tác động có tính thuyết phục bằng việc thông tin những sự kiện, hiện tượng, quá trình của đời sống xã hội một cách trung thực và khách quan

Bằng hiện thực sinh động của cuộc sống, các vấn đề, sự kiện, con người được phản ánh trên báo chí đều nhằm mục đích giáo dục, định hướng, nâng cao thẩm mỹ, hoàn thiện nhân cách, hướng con người đến giá trị nhân văn cao cả

Tác giả Claudia Mast - “Truyền thông đại chúng- những kiến thức cơ bản” Nxb Thông tấn- 2004 khẳng định, một trong những nhiệm vụ xã hội của truyền thông đại chúng là “ phản ánh những chuẩn mực, những giá trị và cách thức ứng xử trong xã hội và vì vậy tạo điều kiện tốt nhất đưa con người hòa nhập vào môi trường

xã hội” [10, tr 51]

Như vậy, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, là cầu nối đưa giới trẻ Việt Nam đến với các thông tin đời sống- xã hội hàng ngày, tiếp xúc, giao lưu với hình ảnh NNT Bằng các hoạt động có tổ chức và mục đích, báo chí góp phần hình thành nhân cách, lối sống tốt đẹp, trình độ hiểu biết và một nền văn hóa tiên tiến, lành mạnh, thể hiện trong các hoạt động và các mối quan hệ của con người từ hành vi giao tiếp, quan hệ gia đình, tập thể của giới trẻ Tuy nhiên, nếu không biết chọn lọc

và định hướng thông tin thì báo chí cũng có thể nhấn chìm các em dưới “biển” thông tin không lành mạnh, tạo ra những giá trị ảo, dẫn đến hành động lệch lạc

Sự xuất hiện của NNT đã mang lại những ảnh hưởng không nhỏ đối với xã hội Trong vai trò là người của công chúng, tiếng nói, quan điểm, suy nghĩ, sự cống hiến của NNT đã mang lại hiệu ứng tích cực đối với giới trẻ Sự xuất hiện của họ tạo nên sức hấp dẫn, lôi cuốn và có khả năng thuyết phục đối với công chúng

22

Một trong những lợi thế của báo in là khả năng cập nhật thông tin một cách

kỹ càng, có chọn lọc; các nhân vật được phản ánh trên báo chí được lựa chọn, cân nhắc; các sự kiện, bài viết có tính hệ thống, có căn cứ và đảm bảo tính chính xác của thông tin nên hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của báo mạng thì báo in vẫn tạo được sự tin tưởng của công chúng Các nhân vật nổi tiếng xuất hiện trên báo in thường đảm bảo các yếu tố: chuẩn mực, có uy tín, đóng góp trong xã hội

+ Phương thức tiếp nhận và cơ chế tác động của tác phẩm báo chí đến hệ giá trị của giới trẻ thông qua hình ảnh người nổi tiếng

Công chúng là một thành phần vô cùng quan trọng của truyền thông đại chúng Công chúng là mục tiêu, là đối tượng cuối cùng mà quá trình truyền thông đại chúng hướng đến Quá trình tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng trải qua nhiều bước khác nhau, đặc biệt là đối với công chúng ở lứa tuổi thanh niên Ở độ tuổi này cho phép thanh niên có thể đảm nhận được mọi công việc trong hoạt động học tập, lao động và giao tiếp xã hội Tuy nhiên, với độ tuổi trên dưới 20, do sự hưng phấn cường độ cao của hệ thần kinh cộng với sức mạnh thể chất đang trên đà phát triển, thanh niên ở độ tuổi này còn có biểu hiện hưng phấn, dễ bắt chước, dễ bị kích động và dễ bị ngộ nhận Đặc điểm sinh lý và tâm lý lứa tuổi thanh niên và tâm

lý giới thể hiện rõ nét và tập trung nhất trong thời kỳ này Các quá trình nhận thức như cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng của thanh niên đều có tiền đề tốt cho nhận thức và sáng tạo trong hoạt động Đây là một thuận lợi lớn trong việc tiếp cận và tiếp nhận các hệ giá trị mà báo chí mang lại Nhân cách của thanh niên đang trong giai đoạn hoàn thiện và định hình, rõ nét nhất là hệ thống thái độ và định hướng giá trị, từ đó hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, niềm tin và lý tưởng Với thanh niên, việc thành thành các chuẩn mực giá trị xã hội, các đặc điểm nhân cách không bắt nguồn tự sự nhận thức một cách bị động theo những công thức xác định mà bắt nguồn từ sự nhận thức một cách chủ động, trên cơ sở có sự đánh giá và kiểm nghiệm Từ đó định hình nhanh chóng và bền vững hơn, chất lượng hơn trong nhân cách của thanh niên

- Quá trình tiếp cận tác phẩm báo chí của giới trẻ

23

Nghiên cứu về quá trình tiếp nhận, A.P Lazarrfeld khẳng định hai bước của quá trình truyền thông điệp là:

Bước 1: tiếp nhận cá nhân với các sản phẩm truyền thông

Bước 2: Bao gồm sự lan tỏa xã hội trong phạm vi nhóm và cộng đồng sau các tiếp nhận cá thể

Theo PGS, TS Đỗ Thị Thu Hằng, quá trình tiếp nhận tác phẩm báo chí gồm

9 thành tố và diễn ra theo mô hình như sau:

Mô hình 1: Các thành tố của quá trình tiếp nhận sản phẩm báo chí

(Nguồn: PGS, TS Đỗ Thị Thu Hằng, Tâm lý tiếp nhận và kỹ năng viết báo thuyết phục công chúng- xem thêm tài liệu tham khảo số 35)

Dựa trên cơ sở đó, chúng tôi cho rằng quá trình tiếp nhận hình ảnh người nổi tiếng trên báo chí của giới trẻ gồm 9 thành tố được cấu thành trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là:

- Công chúng giới trẻ- nhóm đối tượng có tiếp cận và chịu ảnh hưởng các tác

phẩm báo chí

- Nhu cầu, động cơ, mục đích tiếp nhận các tác phẩm báo chí của giới trẻ: họ

cập nhật tin tức đời sống- xã hội, hình ảnh NNT-, giới showbiz, thần tượng hàng ngày để giải trí, để chia sẻ, hoặc tìm kiếm liệu để học tập

thức, phương tiện tiếp nhận

Hình thức, bối cảnh tiếp nhận

Các sản phẩm báo chí hiện có

Tiếp nhận cá nhân

Tiếp nhận nhóm

và cộng đồng

Nội dung

tiếp nhận

24

- Giới trẻ Việt Nam chủ yếu tiếp nhận các lại tác phẩm báo chí nào? Công

chúng trẻ chủ yếu tiếp cận với các loại bài viết, tin tức, ảnh giải trí, thần tượng, về hình ảnh, đời sống riêng của NNT, những câu chuyện phản ảnh cống hiến, lao động, đời sống thường ngày của họ và các nội dung liên quan

- Phương thức và phương tiện tiếp nhận tác phẩm báo chí của giới trẻ: Giới

trẻ nông thôn hiện nay tiếp cận với internet qua máy tính nối mạng ở các quán điện

tử, một số ít đọc báo giấy, hoặc khá hơn tiếp cận với báo chí qua điện thoại di động Giới trẻ thành phố dùng laptop, Ipad, Iphone, điện thoại thông minh để đọc tin tức, tham gia mạng xã hội, rất ít các bạn trẻ đọc báo giấy Họ chỉ đọc qua các phiên bản điện tử của các tờ báo Vì vậy họ tiếp cận thông tin thuận lợi và dễ dàng hơn

- Hình thức, bối cảnh tiếp nhận của giới trẻ: chẳng hạn người Hà Nội thường

đọc báo vào buổi sáng, riêng giới trẻ có thể dùng internet mọi lúc mọi nơi Riêng giới trẻ ở vùng nông thôn tiếp cận sản phẩm báo chí hạn chế hơn vì điều kiện kinh

tế, kỹ thuật không cho phép Ngoài thời gian học tập, họ còn phải lao động sản xuất Các sản phẩm báo chí và truyền thông hiện có trên internet, quá trình tiếp nhận của giới trẻ phụ thuộc rất nhiều vào internet

-Tiếp nhận của cá nhân về tác phẩm báo chí viết về NNT: Đọc trên báo giấy

hoặc đọc trên trang điện tử, vì hiện nay mỗi tờ báo đều có một phiên bản điện tử

-Tiếp nhận nhóm và cộng đồng với tác phẩm báo chí viết về NNT: Khi một bài

viết, một tin tức đăng trên báo thu hút được một nhóm công chúng trẻ, ngay lập tức, tác phẩm đó được chính công chúng chia sẻ trên các trang mạng xã hội hoặc truyền miêng Từ đó tạo ra hiệu ứng tiếp nhận theo nhóm và theo cộng đồng

- Hiệu quả tiếp nhận của các tác phẩm báo chí viết về NNT được đăng tải trên báo chí: là sự kết hợp giữa tiếp nhận cá nhân và tiếp nhận cộng đồng, thể hiện sự

hiểu biết, phạm vi lan truyền và khả năng tác động vào hệ thống hành vi xã hội sau khi đã trai qua quá tình tiếp thu thông tin

+ Tâm lý tiếp nhận tác phẩm báo chí viết về người nổi tiếng của giới trẻ

Tâm lý tiếp nhận tác phẩm báo chí là toàn bộ các hiện tượng tâm lý có tính quy luật của công chúng Tâm lý tiếp nhận bao hàm cả quá trình lĩnh hội, thái độ, tình

25

cảm và ý chí; cả những hiện tượng thuộc tâm lý cá nhân và tâm lý xã hội quy định hành vi tiếp nhận tác phẩm báo chí của công chúng Các vấn đề về tâm lý tiếp nhận

bao gồm:

- Tâm lý cá nhân trong hoạt động tiếp nhận: Các quy luật tâm lý cá nhân như

nhận thức, tình cảm, nhu cầu, động cơ tác động đến hành vi tiếp cận và hiệu quả tiếp nhận tác phẩm báo chí

- Tâm lý xã hội trong hoạt động tiếp nhận: Các quy luật tâm lý xã hội tác động

đến quá trình tiếp nhận tác phẩm báo chí của giới trẻ

- Các cơ chế của quá trình nhận thức, tình cảm và ý chí đến hoạt động tiếp nhận của công chúng trẻ như: ảnh hưởng của tinh tự giác và tính tự phát, cơ chế bắt

chước đến hiệu quả tiếp nhận của giới trẻ

- Các vấn đề nổi bật của tâm lý tiếp nhận với đối tượng giới trẻ như: thị hiếu,

tính tò mò, khả năng tăng cường hiệu quả tiếp nhận thông qua sự cộng hưởng về mặt tâm lý

Giới trẻ trong phạm vi nghiên cứu của đề tài là nhóm công chúng có độ tuổi từ

16 đến 30 trên địa bàn Hà Nội và tỉnh Nam Định Loại hình báo chí đề cập trong đề tài là báo in Tùy theo các loại hình báo chí, tâm lý tiếp nhận của công chúng đối với các loại hình báo chí cũng khác nhau

+ Đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo in của công chúng:

Báo in tác động vào thị giác lý tính của công chúng bằng các chữ viết và hình ảnh tĩnh Ngày nay, khi có nhiều loại hình báo chí cùng song song tồn tại và phát triển, báo in không còn giữ vị trí độc tôn như trước đây Báo in tác động chủ yếu vào nhận thức và lý tính, tác động mạnh vào việc hình thành quan điểm, thái độ một cách rõ ràng, có tính tập trung Hiệu quả tác động của báo in gắn bó chặt chẽ với khả năng tạo sự hấp dẫn cảm tính của công chúng, từ đó tạo sự liên quan chặt chẽ

với trình độ nhận thức trong quá trình tiếp nhận

Công chúng dễ bị thu hút bởi các bức ảnh đẹp trên báo chí, nhất là những vị trí thường nhìn thấy đâu tiên Những bức ảnh này có thể tạo ấn tượng hoặc lập tức gây nhàm chán cho công chúng để họ có thể quyết định đọc hay không đọc tờ báo đó

26

Đối với các bài viết về NNT, ảnh đẹp, sinh động, nổi bật, phản ánh đúng tinh thần của nhân vật là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng nhưng không phải cứ có nhiều ảnh đẹp đăng ở trang đầu và cuối là có thể gây hấp dẫn cho công chúng Điểm đặc biệt của việc xem ảnh trên báo chí kết thúc rất nhanh, sau đó là quyết định đọc hay không đọc những gì trong tờ báo đó Do đó, lập tức bằng cách trình bày hợp lý và các nội dung nổi bật thể hiện ở các tít báo, giúp công công chúng chuyển từ dạng cảm tiếp nhận cảm tính các hình ảnh hấp dẫn trên báo sang kiểu tiếp nhận lý tính

Khi công chúng đã tiếp cận được tương đối đầy đủ các nội dung thông tin trình bày dưới dạng ngôn ngữ viết thì tác động của các thông tin báo chí đến hoạt động tiếp nhận thông tin báo chí đến hoạt động tiếp nhận của công chúng là đáng

kể Bởi lẽ tính tích cực trong tiếp nhận thông tin báo in chỉ có thể thể hiện ra ngoài bằng hành vi đọc chứ không phải hành vi xem Khi đọc báo, người đọc buộc phải liên tưởng, tư duy logic vì chính ngôn ngữ viết mang cấu trúc của tư duy logic, với các khái niệm và các phán đoán được sắp xếp theo quy luật của tư duy logic Do đặc điểm này mà báo in có khả năng cạnh tranh với các loại hình báo chí khác trong xu thế phát triển mạnh của báo chí điện tử ngày nay Thế mạnh của thông tin phân tích

và thông tin thẩm định sẽ tạo ra sự cuốn hút đặc biệt của các sản phẩm báo in

+ Yêu cầu về tác phẩm báo chí viết về người nổi tiếng có khả năng thúc đẩy quá trình tiếp nhận

Trên cơ sở phân tích quá trình và tâm lý tiếp nhận tác phẩm báo chí đối với giới trẻ, chúng tôi cho rằng, báo in đã có một số ưu thế nổi bật, tạo điều kiện cho giới trẻ tiếp cận một cách sâu sắc, có hệ thống Đối với các tác phẩm báo chí viết về NNT, nhà báo cần có sự lựa chọn và cân nhắc kỹ lưỡng để phù hợp với mục tiêu định hướng giá trị chân –thiện – mỹ cho giới trẻ

* Yêu cầu về hình thức:

- Tin, bài viết về NNT cần có ảnh đẹp đi kèm Ảnh rõ ràng, không gây hiểu lầm cho người xem

27

- Tùy theo mức độ quan trọng, độ hot của nhân vật, tin, bài, ảnh phải đặt đúng vị trí thu hút người đọc báo Với các nhân vật nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho xã hội, tít hoặc ảnh nhân vật phải đưa lên trang nhất gây hứng thú, tò mò cho người đọc

- Ảnh phải chú thích rõ ràng (Ai? Thời điểm nào? Họ đang làm gì? Ở đâu? )

- Bài viết mạch lạc, sử dụng nhiều thể loại báo chí khác nhau tạo nên sự đa dạng, hấp dẫn Nên sử dụng nhiều thể loại phỏng vấn để độc giả thấy rõ được chân dung NNT

* Yêu cầu về nội dung

-Tin, bài phải có nội dung xác đáng Nhân vật NNT phải có những đóng góp, cống hiến cho xã hội, có sức ảnh hưởng mạnh mẽ, tích cực trong xã hội, được cộng đồng tôn vinh và thừa nhận

- Các nhân vật khi phản ánh phải có sự kiểm chứng rõ ràng, tránh tình trạng nhầm lẫn, sai sự thật, tô hồng hay bôi đen

- Chọn lựa những nhân vật nổi tiếng phù hợp với thuần phong mỹ tục của người Việt Nam Có nghĩa là không đăng tải những tin, bài, hình ảnh liên quan đến bạo lực, sex

- Nội dung bài viết không nhằm mục đích cá nhân lăng mạ đạo đức hoặc bôi đen danh dự, nhân phẩm của người khác

- Phản ánh nhân vật đa dạng, trên nhiều lĩnh vực khác nhau, không chỉ phản ánh các nhân vật trong giới Showbiz, cần mở rộng phạm vi NNT

- Ở một khía cạnh khác, nhân vật đưa lên báo phải mang tính thời sự, đáp ứng nhu cầu thông tin của bạn đọc, gắn liền với các sự kiện, hoạt động xã hội đang thu hút sự quan tâm của công chúng

- Bài viết phải nêu bật được nội dung, tinh thần cốt lõi của nhân vật, tránh phiến diện, một chiều

+ Cơ chế và giá trị tác động tác phẩm báo chí viết về người nổi tiếng đối với giới trẻ

- Cơ chế tác động tác phẩm báo chí đối với giới trẻ

28

Cơ chế là quá trình và cách thức diễn ra hay thực hiện của một hiện tượng xã hội, quá trình và cách thức ấy gồm các công đoạn và mối quan hệ giữa chúng theo một trật tự logic nhằm hướng tới mục tiêu nào đó Việc tìm hiểu cơ chế tức là tìm hiểu các yếu tố, công đoạn và trình tự diễn ra cũng như mối quan hệ chặt chẽ quy định lẫn nhau giữa các yếu tố và công đoạn ấy Theo PGS, TS Nguyễn Văn Dũng,

cơ chế tác động của báo chí nói chung được mô tả như sau:

Mô hình: Cơ chế tác động của báo chí

(Nguồn: PGS, TS Nguyễn Văn Dững, Báo chí truyền thông hiện đại- Nxb Đại

học Quốc gia Hà Nội- 16, tr 91)

Căn cứ vào sơ đồ thể hiện cơ chế tác động của báo chí đến công chúng nói trên, chúng tôi cho rằng, tác phẩm báo chí nằm ở bước thứ 3 trong quá trình hoạt động của cơ chế đó là thông điệp (tác phẩm và ấn phẩm báo chí)

Khác với cách giáo dục trong nhà trường hay gia đình, báo chí đến với công chúng một cách tự nhiên và không áp đặt Thông qua các kênh truyền thông (báo in, PTTH, báo mạng ) các tác phẩm báo chí tác động trực tiếp vào ý thức quần chúng bằng các nội dung, thông tin do bạn đọc tự lựa chọn Con đường hình thành hệ giá trị thông qua báo chí của công chúng có thể được tóm tắt như sau:

thông

Sản phẩm truyền thông

Kênh truyền thông

Ý thức quần chúng

Nhận thức – chính trị

Hiểu biết – tri thức tổng hợp

Thực tiễn các sự kiện , vấn

đề

1.3.2 Hình ảnh người nổi tiếng trên báo in

1.3.2.1 Phản ánh hình ảnh người nổi tiếng với những phẩm chất tốt đẹp

Chưa bao giờ, báo chí- truyền thông nước ta đạt đến trình độ phát triển rực rỡ và toàn diện như hiện nay trên các bình diện số lượng, chất lượng, loại hình, công nghệ- kỹ thuật và đội ngũ nhà báo Theo đó, vai trò, vị thế xã hội của báo chí- truyền thông được nâng cao, đạo đức, trách nhiệm của người làm báo được đặt lên hàng đầu Báo chí - truyền thông đã có mặt trên khắp các lĩnh vực của cuộc sống, tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển xã hội Trong cuốn “Cơ sở và lý luận báo chí truyền thông” (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội) nhóm tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang đã khẳng định: “Trong đời sống chính trị- xã hội, báo chí giữ vai trò hết sức quan trọng Bất kể một lực lượng cầm quyền nào trong các quốc gia trên thế giới đều sử dụng báo chí như một công cụ để tác động vào tư tưởng, tình cảm của công chúng, nhằm tạo ra ở họ những nhận thức mới, những định hướng có giá trị cho cuộc sống”[44, trang 28]

Chúng ta đang đứng trước thách thức lớn lao trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền văn hoá mang bản sắc dân tộc phục vụ cho việc giữ gìn bản sắc và chuẩn mực đạo

30

đức của con người Việt Nam, vì sự ổn định và phát triển của xã hội Sự xuống cấp của các chuẩn mực văn hoá đạo đức có thể thấy rõ ở sự gia tăng các tệ nạn xã hội đến mức độ lo ngại, nhất là khi đối tượng chính của các tệ nạn xã hội là thế hệ thanh thiếu niên - lớp người sẽ làm chủ đất nước trong tương lai gần Trong sự nghiệp giáo dục và nâng cao văn hoá cho nhân dân nói chung và thanh niên nói riêng, báo chí đóng vai trò là một trường học văn hoá để mọi người có thể lĩnh hội tiếp thu những kiến thức về mọi mặt của đời sống xã hội

Không khó để tìm hình ảnh những NNT đang được đăng tải trên báo chí hiện nay Đặc biệt đối với tờ báo dành cho thanh niên như Tuổi trẻ và Tiền phong thì hình ảnh NNT là món ăn thường xuyên, được các nhà báo đặc biệt quan tâm và dành một vị trí nhất định để phản ánh Với chức năng giáo dục văn hóa - thẩm mỹ

và chức năng giải trí của báo chí, hình ảnh NNT thường gắn liền với các sự kiện văn hóa, khoa học, kinh tế, chính trị- xã hội, thu hút được sự quan tâm theo dõi của công chúng nói chung và giới trẻ nói riêng

Hình ảnh NNT xuất hiện trên báo chí với những phẩm chất cao đẹp đã động viên, khích lệ, giáo dục, bồi đắp cho giới trẻ những giá trị, chuẩn mực đạo đức đang được tôn vinh và ghi nhận trong xã hội, đồng thời đẩy lùi cái ác, thói hư tật xấu, đi ngược với thuần phong mỹ tục của xã hội Trước đây, đặc biệt là trong giai đoạn chiến tranh, báo chí Việt Nam đã từng đưa tin về người anh hùng cách mạng để khuyến khích, cổ vũ phong trào thanh niên ra trận, sống và chiến đấu theo lý tưởng của những người cộng sản Chúng ta đã từng biết hình ảnh liệt sỹ Đặng Thùy Trâm- một bác sĩ trẻ người Hà Nội gan dạ bám trụ bệnh xá để cứu chữa thương binh trên mảnh đất mưa bom bão đạn cho đến ngày chị hy sinh Sau 35 năm, cuốn nhật ký của nữ bác sĩ đã được một cựu chiến binh Mỹ lưu giữ đưa về với những người thân của chị Hình ảnh về người bác sĩ gan dạ, kiên cường là biểu tượng về lòng dũng cảm, lý tưởng sống của một nữ sinh Hà Nội dám lựa chọn cho mình con đường đấu tranh vì hòa bình dân tộc

Báo chí cũng đã có một chiến dịch truyền thông quảng bá hình ảnh thanh niên khuyết tật Nick Vujicic, sinh ra không có tứ chi Năm 17 tuổi, Nick thành lập tổ

31

chức phi lợi nhuận của riêng mình với tên gọi Life Without Limbs (nghĩa là "Cuộc sống không có tay chân") Vujicic đi khắp nơi trên thế giới để diễn thuyết truyền động lực về cuộc sống của một người khuyết tật mang hy vọng và mong muốn tìm được ý nghĩa cuộc sống

Cũng qua báo chí, mọi người biết đến Toàn Shinado (Trần Vũ Toàn sinh

năm 1987), từng là cựu học sinh khối chuyên Anh trường Hà Nội – Amsterdam Hình ảnh Vlogger Toàn Shinoda với những Vlog xoáy sâu vào những vấn đề của xã

hội bằng ngôn từ hài hước, châm biếm thu hút sự chú ý của đông đảo cộng đồng mạng Ngoài việc tham gia các dự án tư vấn du học, Toàn Shinoda còn nổi danh với rất nhiều dự án về dạy tiếng Anh cho các bạn trẻ

Gần đây nhất là hình ảnh kình ngư Ánh Viên 19 tuổi, với thành tích 8 huy chương vàng và phá 8 kỷ lục SEA Games 28 vừa qua, Ánh Viên lọt top 10 vận động viên bơi lội xuất sắc nhất thế giới Ánh Viên chính là thần tượng mới của giới trẻ Việt Nam Khác với hình ảnh ca sĩ, người mẫu hào nhoáng trong giới showbiz, Ánh Viên tỏa sáng trong lòng người hâm mộ bằng tài năng và sự khổ luyện, bằng

sự giản dị, khiêm nhường

Khó có thể kể hết hình ảnh những NNT xuất hiện trên báo chí trong thời gian gần đây Sự xuất hiện của họ đã có tác động tích cực đến công chúng nói chung và giới trẻ nói riêng, gieo vào lòng bạn trẻ những bài học về nhân cách, đạo đức hết sức sâu sắc

1.3.2.2 Xây dựng lòng tin, giáo dục giá trị Chân- thiện- Mỹ cho giới trẻ

Việc phản ánh hình ảnh NNT trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong là hết sức cần thiết, đặc biệt là trong giai đoạn xã hội phát triển và hội nhập như hiện nay Trước tình trạng một bộ phận không nhỏ của giới trẻ có những biểu hiện lệch lạc về nhận thức và hành động, chạy theo công nghệ văn hóa thần tượng, hưởng ứng các hội cuồng thần tượng, lệch chuẩn về nhận thức và khủng hoảng về niềm tin thì việc lựa chọn hình ảnh NNT để phản ánh nhằm tuyên truyền, bồi đắp những giá trị, chuẩn mực đạo đức cho giới trẻ đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ đông đảo công

Để giáo dục và hướng giới trẻ đến các chuẩn mực đạo đức xã hội, báo Tuổi trẻ và Tiền phong không chỉ phản ánh các mặt tốt, phù hợp văn hóa, lối sống của người Việt mà còn phê phán, phản bác và chỉ trích các hành vi thiếu văn hóa, lối sống phô trương, phát ngôn phản cảm của những nhân vật nổi tiếng, đặc biệt là trong giới showbiz Cách phê phán này cũng là một phương thức giáo dục giới trẻ tránh xa các hành vi và phát ngôn phản cảm, hướng đến những giá trị chân- thiện-

mỹ

Việc phản ánh hình ảnh NNT trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong khẳng định đường lối, quan điểm đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong công tác giáo dục, bồi đắp, định hướng đạo đức, lối sống cho giới trẻ thời đại mới

1.3.2.3 Phát động và cổ vũ các phong trào hoạt động xã hội

Ý nghĩa của việc phản ánh hình ảnh NNT trên báo Tuổi trẻ và Tiền phong là nhằm phát động, cổ vũ các phong trào hoạt động của xã hội, phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện, sáng tạo vì cuộc sống cộng đồng Điển hình là các phong trào “Thi đua yêu nước”, “Vì biển đảo thân yêu‟, “Tháng hành động vì người nghèo‟, “Thắp sáng ước mơ”, “Đi bộ vì môi trường”, “Mang âm nhạc đến bệnh viện”, “Áo ấm cho trẻ em miền núi”, “Chung tay xây quỹ người nghèo”, “Ngày chủ

33

nhật đỏ, hiến máu cứu người” đều có sự tham gia và xuất hiện của NNT Sự xuất hiện của họ chính là điểm sáng thu hút, cổ vũ, động viên các bạn trẻ quan tâm, tham gia các phong trào mang ý nghĩa vì cộng đồng, đem lại lợi ích cho xã hội

Để định hướng bạn trẻ tránh những lệch lạc, khủng hoảng về quan niệm và cách ứng xử với thần tượng được xây dựng bằng công nghệ lăng xê hiện đại, báo chí đã tạo ra những sân chơi, diễn đàn mới với sự tham gia của NNT để giúp giới trẻ nhận thức và hướng đến một cuộc sống lành mạnh, sống đẹp, sống có ích; khuyến khích, động viên giới trẻ chủ động và tích cực tham gia các hoạt động thiện nguyện xã hội, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

1.4 Ảnh hưởng của thông điệp hình ảnh NNT trên báo chí đối với việc hình thành hệ giá trị của giới trẻ

1.4.1 Một số nội dung giáo dục hệ giá trị cho giới trẻ của báo chí Việt Nam hiện nay

Về mặt tâm lý- xã hội các bạn trẻ ở lứa tuổi thanh niên và vị thành niên còn non nớt, kinh nghiệm sống còn ít, sự định hướng về giá trị xã hội còn thấp, tính kiềm chế trong mỗi cá nhân còn kém, có thiên hướng bắt chước, muốn vươn lên để

tự khẳng định mình nhưng lại chưa hiểu để làm được điều đó thì phải hành động đúng pháp luật, phù hợp các chuẩn mực đạo đức của xã hội Nghĩa là các em phải tuân thủ theo đúng chuẩn mực mà xã hội đòi hỏi Tuy được phát triển và điều chỉnh theo thời gian nhưng chuẩn mực xã hội lại được tồn tại dựa trên những giá trị đạo đức truyền thống Hệ thống chuẩn mực đạo đức xã hội của nước ta thể hiện ở pháp luật xã hội chủ nghĩa, đường lối của Đảng, đạo đức, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc, các giá trị chân, thiện mỹ, các ứng xử giữa con người và con người Là công dân tương lai của đất nước, giới trẻ Việt Nam hiện nay chịu sự tác động và giáo dục, định hướng của giáo dục gia đình, nhà trường (con đường tự giác); qua sự tác động của xã hội (con đường tự phát) Đặc biệt, truyền thông, các phương tiện thông tin đại chúng, cụ thể là báo chí, phát thanh, truyền hình, internet là môi trường có tác động và ảnh hưởng đặc biệt đến HGT của giới trẻ PGS, TS Đỗ Thu Hằng khẳng định: “Báo chí là một trong những con đường giáo dục giá trị rất sinh