Cách biểu thị ý phủ định trong tiếng Hán hiện đại: có so sánh với tiếng Việt

Sir bien doi nghia cua tinh tir, dong til trong thuc khing dinh va thuc phii dinh 109 4.. - Mieu ta he thong hoa each bieu thi y phii dinh d ca 3 binh dien ngii phap, ngir nghia va ngu

p m

DAI HOC QUOC GIA HA N O I TRirClNG DAI HOC HOA HOC XA HOI VA NHAN VAN

DINK THUY LAN

CACH BIEU THI Y PHU DINH TRONG

TIENG HAN HIEN DAI (CO s o SANK VOl TIENG VIET)

CHUYENNGANH : LY LUAN NGON NGLT

MA SO : BOtZOi

LUAN VAN THAC SI KHOA HOC NGtT VAN

NGUOl HUONG DAN KHOA HOC:

PGS.TS DAO THANH LAN

DAi H O C O U O C GiA HA NOI

TPLING 'U.\-A THGNG TIN THU VIEN

I - ^}\

N /V

HA NOI - 5/2006

da true tiep hudng dan toi hodn thdnh hiqn van nay Trong qud trinh viet liiqn van nay co da dem toi cho toi su giiip da vo cilng qui bdu, sit chi bdo can ke ciia

CO da giiip toi CO dicac ket qud nhu ngdy hom nay Co da khong qudn met nhgc trong cong viec day hoc vd cong viec bon be cua khoa, tranh thii th&i gian hudng dan toi trong tiCng chuang miic ciia luqn van Tdm chdn tinh nay that ddng trdn trong, no da giiip toi co them dgng h/c vd niem tin de khdm phd tim tdi trong bien hoc thitc ngdy nay

Mot Ian niia toi xin chdn thdnh cam on ve tat cd

Tac gia

MS9^ ^XAM ^OcAfU

Toi xin cam doan ban luqn van nay Id cong trinh nghien cicu cua rieng toiy cdc so lieu vd ket qud khdo sat dua ra trong luqn van nay Id hodn todn chink xdcy khong trung v&i bat cit mot cong trinh ndo co tru&c

Tac gia

MUC LUC

L d l C A M O N 1

L d l CAM DOAN 2

A PHAN M d DAU 6

B, PHAN NOI DUNG 9

CHl/ONG I: CO Sd L V LUAN \ i CACH BIEU THI I' PHU DINH TRONG

TlfiNG HAN HIEN DAI VA TRONG TIENG VIET 9

I Van de phii dinh trong tieng Han hien dai: 9

1 Khai niem phu dinh vanhung nh^n thuc ve cau phu dinh: 10

2 Quan he giua kh^ng dinh va phu dinh 14

3 Miic do, pham vi va tieu chuan cuaphia dinh 17

IL Van de phu dinh cf tieng Viet 28

1 Mdi quan he giua logic va ngon ngu 28

2 Khai niem hanh dong ngon tii 30

3 Khai niem cau phu dinh vanhung van de lien quan den phii dinh 31

m Mot SO nhan xet ve van de phu dinh trong tieng Han va tieng Viet 34

rV Dinh hu6ng nghien cuu cua luan van 35

CHUONG II: HIEN TUONG PHU DINH TRONG TIENG HAN HIEN DAI

X E T V ^ M A T N G L T P H A F 37

I Cach bieu thi y phu dinh thuong ddng trong tieng Han hien dai: 38

1 Cach diing til phu dinh ^ bieu thi y phu dinh 40

2 Cach dung tir phu dinh vS ( ^ ) bieu thi y phu dinh 55

n Su phan cong cua ^ va ^ (W) trong tieng Han hien dai 65

1 Hai loai lucmg caban va sir phan cong cua 2 tuphu dinh 65

2 So sanh 2 tijphu dinh /F va }$ 67

3 So sanh ^ va ?S voi "khong, chua, chang" trong tieng Viet 70

CHUONG IH: HIEN TUONG PHU DINH TRONG TIENG HAN HIEN DAI

XET VE MAT NGlT NGHIA 73

I Tinh xac dinh n g u nghia cua cau phu dinh tieng Han 73

1 Tinh xac dinh dac trung ngu nghia ciia tu ngu: 75

2 Tinh xac dinh cua thanh phan ngu nghia trong ket cau chfnh phu danh tu +

danhtir: 77

3 Tinh xac dinh cua thanh phan ngu nghia trong ket cau lien dong: 79

II Cach dung cau phan van bieu thi y phu dinh 81

1 Dinh nghia cau phan van 81

2 Moi quan he giua cau phan van va cau thiet van 85

3 Moi quan he giua cau phan van vcri khang dinh vaphu dinh 88

4 Cac loai hinh cau phan van 89

5 Cac thiic cau phan van thudng gap 92

m So sanh su bien doi ngu nghia cua cac loai tit tieng Han voi tieng

Viet 95

1 Su bien doi ngu nghia cua dai tij nghi van trong ket cau phii dinh tieng Han 95

2 Sir bien doi ngu nghia ciia pho tu va lien tir trong ket cau phii dinh 100

3 Sir bien doi nghia cua tinh tir, dong til trong thuc khing dinh va thuc phii

dinh 109

4 So sanh subien doi ngu nghia cua cac loai tir tieng Han voi tieng Viet 112

CHUONG IV HIEN TUONG PHU DINH TRONG TIENG HAN HlfiN DAI

XET \ t MAT NGlTDUNG 114

L Phan loai tiJ i t ^ 114

1 Dung a dau cau, lam ngu doc lap Sau I t ^ thuong ket hop voi tu ngu khi

"Pf" 115

2 Dung ding truoc danh tir 116

3 Sau j t ^ la Idi din raciia ngudi kia 118

4 Ket cau "W + if^ + tinh tu + (W)" 119

5 Dung ket hop voi ^ 122

6 Them vao giua dong tir va tan ngu 123

7 Diing sau dong tir: 126

n Nguon goc lich sir cua each dung jf ^ 129

1 Loai thu nhat tii j t ^ a vi tri dau cau, thuc te la mot loai lucfc bo trong doi

thoai 130

2 Loai thir2 tiJ jf-^ dat truac danh ti^ 131

3 Loai thu 3 sau tir jf ^ din loi nguoi khac 132

4 Loai thu 4 ban than no chinh la thuc cau hoi van, nhu da trinh bay a tren 132

5 Loai thu 5 la do thuc cau "i^^lf^ " rut gon di 132

6 Loai thu 6 co quan he vai thuc cau hoi van kha ro rang 134

7 Loai thu 7 chuyen dich quy dao cang ro hon ve cau hoi van 134

8 Loai thu" 8 gan giong v6i loai thu 7 135

ni So sanh each diing lit W^A voi tir "gi" trong tieng Viet 135

1 y nghia va CO che boat dong ciia til "gi" 135

2 Kha nang ket hop cua tu "gl" 142

CHUONG V: KHAO SAT u d l CUA NGUdi HOC VE CACH BIEU THI t

PHU DINH TRONG T i f NG HAN HIEN DAI 148

I L6i diing ^ khi muon phu dinh dong tac dang tien hanh: 148

n L6i diing ^ khi muon phii dinh dong tac da thuc hien hoac o qua

khii: 149 ITT L6i diing ^ sai vi tri trong cau: 151

rV L6i diing ?S khi muon phu dinh ban than dong tac 153

V L6i diing \^ khi muon phii dinh y muon chu quan 154

VI L6i do khong nam vting moi quan he ve nghia cua thiic cau phan

JiaLcJlQt <V<AQl <J16dm SQ^

A PHAN M6 DAU

1 Li do muc dich cua de tai

Nhu moi ngudi deu biet, ngon ngiJ la san pham do 6c nguoi truu tuong hoa chM loc qua thcfi gian dai cac hien tugng cua the gicd khach quan Ngon ngu co rat nhieu thuoc tinh, vi du nhu mat xa hoi, tu nhien, sinh li, tarn K Nghien cuu ngon ngu tijf cac thuoc tinh khac nhau se hinh thanh nen cac bo mon khac nhau cua ngon ngu hoc: ngon ngir hoe xa hoi, ngon ngu hoc lo gic, ngon ngu hoc tam li

Nghien ciru ngon ngu giong nhu ngam phong canh, dung b vi tri khac

nhau thi canh tugng nhin thay se khac nhau Nhung nguoi lam cong tac nghien ciiu ngon ngfi nhat thiet chiu su chi phoi ciia dieu kien chu quan, su khac nhau ve

hoc thiic va su khac biet vi quan diem ngon ngu, tir do se quyet dinh hung thii

nghien ciiu , nhung khung li luan va phuong phap nghien ciJH ciia m6i ngu&i

Tieng Han la ket tinh cua tu duy tri tue cua dan toe Han, tieng Han la ngon ngu cua dan toe Han la dan toe chiem tren 90% dan so Trung Quoc, no cung la ngon ngu diing ehung cho cac dan toe Trung Quoc No da co mot nen van hoa sang Ian may nghin nam ciia dan toe Trung Hoa Tieng Han la ngon ngu ciia dan toe Han, thuoc he ngon ngii Han Tang No duge hinh thanh va phat trien tii doi

Ha ddi Thuong, trai qua cac thdi ky tieng Han co dai va tieng Han can dai, ngay nay no trd thanh tieng Han hien dai Gid day tieng Han la mot trong nhung ngon ngQ phat trien nhat tren the gioi, no da trd thanh ngon ngii quoc te Tu do co the thay, nghien cuu hien tugng ngon ngu Han trd thanh mot cong viec het siic quan trong doi vdi ngon ngu hoc

Trong nhiJng nam gan day, quan he giao luu vdi Trung Quoc tren tat ca cac linh vuc kinh te, van hoa, chinh tri, khoa hoc ky thuat da va dang trd thanh mot nhu cau thiet thuc ciia nude ta nham hoa nhap vao su phat trien ehung cua the gidi, dac biet la su hoa nhap va theo kip su phat trien ciia cac nude trong khu vuc chau A Vi vay viec day va hoc tieng Han dang ngay mot phat trien manh me Khuynh hudng nghien cu*u doi chieu cac van de, cac hien tugng ngii

MaicAQl (VdiOfi <J76cA^ S3

phap, cac van d6 ve ngu nghia va ngii dung ciia tieng Han vdi tieng Viet nhim tim ra nhung giai phap tdi liu cho viec giang day ciing nhu dich thuat dang dugc quan tam chii y tdi Tim hieu tieng Han tii goc do ly luan, dua ra nhiing dinh hudng nang cao hieu qua cua viec hoc tieng Han vdi tu each la mot ngoai ngu dang la nhu cau cap bach doi vdi ngudi nghien cuu ngon ngii va giang day tieng Han d Viet Nam hien nay

La ngudi giang day tieng Han da nhi^u nam, tir lau toi da ap ii y dinh di sau tim hieu hien tugng "phii dinh" Bdi vi hien tugng "phii dinh" qua la hien tugng ngon ngii khd, ngoai su khd ve mat ngir phap, no con chiu anh hudng rat Idn cua cac nhan to phi vat the nhu bien doi xa hoi, tap quan ngon ngU Hien tugng "phu dinh" cling rat phong phu, muon hinh muon ve, no phiic tap ca ve mat ngir phap, ngii nghia ISn ngu* dung, cd liic cd the dung ngon ngu, cd liic lai diing tijr tinh thai de bieu thi y phu dinh

Trong qua trinh giang day ngoai ngU, toi da dan dan tijmg budc tien hanh

so sanh doi chieu hien tugng "phii dinh" giua tieng Han va tieng Viet Tir do cung nit ra dugc mot sd kinh nghiem trong cong tac giang day va mot sd dieu bo ich 11 thu trong cong tac nghien cuu khoa hoc Dugc su khuyen khich dong vien

va su giiip do nhiet tinh cua Phd giao su Tien si Dao Thanh Lan, toi da manh dan

Ilia chon dt tai "Cach bieu thi y phii dinh trong tieng Han (cd so sanh vdi tieng

Viet)" lam de tai nghien curu cua minh Toi luon mong muon viec nghien ciJu nay se giiip toi nang cao dugc tri thiic tieng Han, cd the di sau tim hieu ve ngon ngii van hoa dan toe Han, dong thdi luan van nay cd the lam tai lieu giiip cho giao vien va hoc sinh trong cong tac nghien cuu hoc tap ciia minh

2 Doi tuong va pham vi nghien cihi

Doi tugng nghien cuu: Tieng Han hien dai

Pham vi nghien cuu: Hien tugng phii dinh d tieng Han (cd so sanh vdi tieng Viet

3, Luan diem trung tam: Su ddi xiing va khong ddi xiJng giua khAng dinh

va phu dinh

_

MUAOL (VcAQl <JlC>dm S3

4 PhUomg p h a p n g h i e n ciru: Luan van ehii yeu sir dung cac phuong phap

nghien ciin nhu: mieu ta, phan tich, so sanh, thong ke Cu the la:

- Phan tich di6n giai cac quan diem ve van de phii dinh cua cac nha Han ngu hoe va Viet ngir hoe, khai quat thanh cac luan cu

- Mieu ta he thong hoa each bieu thi y phii dinh d ca 3 binh dien ngii phap, ngir nghia va ngu dung

- So sanh ddi chieu each bieu thi y phu dinh d tieng Han vdi tieng Viet tren ca 3 binh dien ngir phap, ngu nghia va ngu dung

- Thong ke cac l6i cua ngudi hoe, phan tich I6i va dua ra each sira sai

5 Ket cau l u a n van: Ngoai phan "Ldi cam on", "Phu luc" va "Tai lieu

tham khao", luan van bao gom 3 phan chinh: phan md dau; phan noi dung; ph^n ket luan

Phan noi dung bao gom 5 chuong:

Chuong I: Co sd ly luan ve phii dinh trong tieng Han hien dai va trong tieng Viet

Chuong H: Hien tugng phu dinh trong tieng Han hien dai xet ve mat ngii phap

Chuong III: Hien tugng phii dinh trong tieng Han hien dai xet ve mat ngii nghia

Chuong IV: Hien tugng phii dinh trong tieng Han hien dai xet ve mat ngii dung

Chuong V: Khao sat l5i cua ngudi hoc ve each bieu thi y phii dinh trong tieng Han hien dai

MaicAQl rUcAQl <J16di(^ S3

B PHAN NOI DUNG

->

CHl/ONG I: CO SO LY LUAN VE CACH BIEU THI Y PHU DINH TRONG TIENG HAN HIEN DAI VA TRONG TIENG VIET

I VAN D £ P H U DINH TRONG TIENG HAN HIEN DAI:

Trong tieng Han hien dai, de bieu dat mot su viec nao do, vira cd the dung hinh thiic khang dinh, ciing cd the dung hinh thiic phu dinh Xet tren ca 3 binh dien ngii phap - ngii nghia - ngii dung, khang dinh va phu dinh d6u cd vi tri binh ding nhu nhau Vi du:

Mot gian phong d (dugc) 4 ngudi

Anh ta khong nghe dai thi hoe khong vao

Sang sdm mdi ngay deu ren luyen than the

Sang sdm mdi ngay khong ren luyen than the, ca ngay cam thay tinh than

khong tot Qua cac vi du d tren phai thira nhan rang, each bieu thi y phii dinh rat phong phii da dang Chinh vi nguyen nhan dd, nhieu nam nay "Cach bieu thi y

mLdlQl OJcAQl <J76<A^ S3

3hu dinh trong tieng Han hien dai" da tro thanh van de ndng bong tren dien dan

ighien eiiu tieng Han, duge nhieu ngudi quan tam chii y Cac nha Han ngu hoc

da day cong nghien ciiu tim hieu, tiing budc lam ro va he thong hoa hinh thiic

phu dinh ciia tieng Han La ngudi giang day tieng Han, tir lau da ed hiing thii vdi

hien tugng ngon ngii nay, ehii trong tham khao tai lieu, budc dau ed nhiing

nghien ciiu, trong chuong I nay, thong qua van d^ "Su ddi xiing va khong ddi

xiing giiia khang dinh va phii dinh", chiing toi se timg budc lam ro khai niem

phu dinh, mdi quan he giua khang dinh va phu dinh, miic do pham vi va tieu

diem cua phu dinh trong tieng Han Dong thdi cung cd su so sanh vdi cac quan

diem cua cac nha Viet ngii hoc Tii dd riit ra hudng nghien ciiu ciia luan van nay

1, Khai niem phu dinh va nhung nhan thiic ve cau phii dinh:

Trong lich sir ngir phap tieng Han hien dai da xuat hien rat nhieu dinh

nghia ve phu dinh, nhung theo chiing tdi, ed 2 each dinh nghia sau day la xac

dang nhat:

"Tii dien Han ngu hien dai" (Xem [17] - 1983) da dua ra dinh nghia sau

day: "Phu dinh la phu nhan su ton tai ciia su vat hoac tinh chan thuc cua su vat

(ddi lap vdi khing dinh) hoac bieu thi su phu nhan, tuong phan (ddi lap vdi

khang dinh)" ffr jS?3)

"Tir dien Tu Hai" (Xem [18] - 1989) giai thich sau them:

a) Trong phep bien chiing, phii dinh viia chi su tuong phan ve tinh chat

trong mau thuln noi bo cua su vat vdi sir vat, thiic day su tuong phan ciia su vat

diet vong, tiie sir tuong phan ciia su vat; vua chi giai doan su vat trong qua trinh

phat trien, mat phu dinh chien thang mat khang dinh chiem vi tri chii yeu, mot su

vat bien thanh mot su vat khac; cung chi sii khac phuc ciia mat phii dinh ddi vdi

mat khang dinh, ciia su vat mdi ddi vdi sir vat cu, tiic la viit bd; dieu nay rat khac

vdi phu dinh cua hinh hoc phang tiic la phii nhan mot each don gian hoac tieu

diet mot each tuy y mot sir vat Ve mat logic, hoac chi mot thuoc tinh nao dd mot

quan he nao dd khong c6, nhu phii dinh trong "Khai niem phii dinh, phan doan

10 "

jmicAOl (VcAQfL <JlCcA^ S3

phii dinh", hoac chi ra mot phan doan khac vdi mot phan doan tuong phan, nhu

"Ngon ngii khong phai la kien triic thugng tang" chinh la phu dinh cua "Ngon ngu la kien tnie thugng tang"

b) Khi phan doan mot van de nao dd giii thai do khong cho la nhu vay hoac phan ddi Day chinh la hanh dong bae bd lai (hay phan ddi) y kien trudc dd

Nhu vay ed the thay 2 each dinh nghia nay da de cap den 2 loai phu dinh la: phii dinh mieu ta va phu dinh bac bd cua hanh dong ngon tir 2 dinh nghia nay cung da dat cau phii dinh trong mdi lien he vdi phan doan phu dinh, vi vay cau phu dinh dugc neu ra trong mdi quan he chat che vdi cau khang dinh (cung dugc hieu tren eai nen ciia phan doan phu dinh) Trong he thong, "phu dinh" va

"khang dinh" la ddi lap nhung khong gian doan: cd kha nang dao ngugc Nhu trong logic ciia he so cap, phu dinh ed phan hen he vdi khang dinh Ngoai he thong, "phii dinh" va "khang dinh" loai trir iSn nhau theo qui luat cua logic thuoc

he de nhi cap

Thuat ngii "phii dinh" da xuat hien tii lau trong "Ma Thi van thong" 1898 Day la tac phdm noi tieng lan dau tien nghien ciiu mot each cd he thong ngir phap tieng Han Tii dd ve sau, cd rat nhieu nha ngir phap ban den "Phu dinh va cau phu dinh", nhung ho chua nhat tri duge vdi nhau ve "Van de nhan thiic cau phii dinh" Dieu nay the hien chu yeu d 2 mat sau day:

1.1 Tieu chuan phan dinh cau phu dinh

Trong lich sir ngu phap tie'ng Han hien dai, ve tieu chuan phan dinh cau khang dinh va cau phu dinh, cd ngudi da ap dung tieu chuan hinh thiic, nhu tac gia Kim Dao Dang trong "Nghien ciiu van phap" cho rang: Pham la phan biet cau khang dinh va cau phii dinh chi can nhin vao bang cac phd tir phii dinh cd

hay khong cd " ^ » :^ » # , % ^ ^ " la cd the nhan biet dugc Tac gia Lo

Thuc Tuong trong "Trung Quoc van phap yeu luge" ciing chi ra: Cau phii dinh phai cd dang chii phu dinh

J&lLcAfK (V<AQt <T36cA& S3

Ap dung tieu chuan y nghia, tac gia Hoang Lieu Ban trong "Han ngQ* hien dai" da ehii yeu xuat phat tii y nghia logic cua cau va cho rang: Cau dua ra phan doan phii dinh ddi vdi su vat goi la eau phii dinh

Coi trong ca y nghia va hinh thiic, tac gia Vuong Luc trong "Han ngQ co dai" da phan biet tii ca 2 phuong dien ngix nghia va ket cau hinh thiic, dng cho rang: Cau bieu thi y phii dinh goi la cau phu dinh, trong cau phii dinh phai cd tir phu dinh Ngoai ra, dang neu ra d day cd tac gia Hiia Lgi Anh trong "Thir ban

ve cau phu dinh Han ngii hien dai" (Xem [1] - 1986) da dua ra quan diem cua minh Bai bao nay dua tren co sd ndi d tren neu ra rang cau phii dinh phai dong thdi cd ca 3 mat ke't ca'u hinh thiic, ngii nghia va ngir dung; tiic la chi ra trong eau phii dinh phai cd tii phii dinh, bieu dat phan doan phu dinh, va ed ngir dieu ngir khi giiia 2 ngudi ddi thoai Dinh nghia nay theo quan diem ciia chiing toi la hoan thien, chuan xac Cach nhin nhan ciia Hiia Lgi Anh trd thanh budc dot pha ve mat ly luan, lam cho ly luan ve thiic phu dinh tieng Han budc sang giai doan mdi Xet ve moi mat, chiing toi cho rang quan diem cua Hiia Lgi Anh la day dii nhat,

cd siic thuyet phuc nhat

1 2 Nhirng tranh luan ve tii* phu dinh va ngiif phan van

1.2 1 Nhiing tir nao cd dii tu each lam tir phii dinh? Khi tii phu dinh phii dinh eai gi, cau dd mdi cd dieu kien trd thanh cau phu dinh?

Nhirng nam 1950, mot sd ngudi cho rang nhiing tir mang y nghia phii dinh

thi la tir phii dinh, vi du nhu "tR^t" ( her? nmi) va "JMife" (ju j u e ) cung

dugc xep vao loai tiif phu dinh Vi the tac gia Vien Thanh trong "Ban ve phii dinh kep", Tir Trong Hoa trong "Khang dinh, phii dinh va nghi van", deu da cd nhiing ket qua nghien ciiu dugc tao nen bdi ngu phap hoc tieng Han thien ve y nghia Nhung ho da cd su nham ISn giiia tir phii dinh ve mat ngii phap va nhirng tir ngir mang nghia phu dinh ve mat ngir nghia May nam gan day each nhin nhan thuan tuy xuat phat ttr nghia eiia tir da bi phe phan Tac gia Quach Chieu Muc, Uong Khdn Ngoc trong "Ket eau loai hinh va ling dung cua phii dinh kep thuong gap"

l2

MlLcAQl (VJiOfi <37Cam S3

(Xem [9] - 1985), Cam Vu An trong "Lai ban ve thiic khang dinh, thiic phii dinh

va nhiing van de lien quan eiia tieng Han hien dai" (Xem [2] - 1985) da phan biet dugc tir phu dinh ca d hinh thiic va chiic nang, nha'n manh viec phan biet phii dinh ngir nghia va phu dinh ngir phap Dieu nay da phan anh dugc viec chuyen sau nghien ciiu, va cd lien quan den loan bg viec so sanh nghien cihi ngu phap nhan manh den hinh thiic va chiic nang

Tac gia Cao OanhKhai trong "Han ngir ngir phap luan" da chi ro: Phu dinh la phii dinh toan bo menh de Nhung dng cung thiia nhan vi ngon ngii mang thanh phan bieu cam, cho nen tir phii dinh cung cd the dugc them vao rat nhieu thanh phan cau khac nhau Vi du nhu yeu td phu dinh cd the tao thanh eau dac biet de diing khi can bac bd bang each phii dinh mot sir kien, mot tinh hudng, mot y kien Trong trudng hgp nay nd khong phai la dang nit gon ciia mot cau hay mot cum tir tuong ling va nd ciing khong phai la mot bg phan ciia mot cau nao dd lan can tach ra vdi tu each bie'n the dudi bac ciia cau Gan day, mot sd bai vie't da chi ra rang chi ed tir phu dinh khi phii dinh vi ngu* mdi cd the coi la cau phii dinh, tieu bieu cho quan diem nay cd tac gia Cam Vu An, theo chiing tdi, quan diem nay qua tuyet ddi, qua phien dien vi ngoai yeu td phii dinh lam thanh phan cau dac biet va cau ed vi ngir bi phii dinh ra, eon ed loai eau ed chii ngii bi phii dinh, cau cd thanh phan phu phu dinh ndng cot cau, cau cd thanh phan phu cua tir va thanh phan phu eiia cau bi phii dinh, rdi cd ca hien tugng phii dinh d cau dac biet

1 2 2 Ngii phan va'n ed the lam dieu kien chii ye'^u cua cau phii dinh khong? (Cau phan van)

Tac gia Vuong Luc trong "Ngii phap hien dai Trung Quoc" (Xem [8] t<^ 3) timg dua ra ly luan nhu sau: "Ngir phan van cd the gay tac dung phii dinh, day la dao ly ra't tu nhien" Tir dd, cd mot sd ngudi la'y ngir phan van lam mot loai tieu chi phii dinh, quan diem nay qua that hoi mien cudng, va khong dugc hoan nghenh tir phia cac nha ngii phap hoe Han ngii Tac gia Truong Bien trong

-"Ban ve cau phii dinh" (Xem [4] - trS ) da bai trir quan diem nay va giai thich nguyen nhan Ong chi ra: "Tir gdc do ngu* nghia, ngir phan van qua thuc la mot

_

jmUlOfl OJcAQl <37C<A^ S3

loai phuong thiic bieu dat phii dinh, nhung chiing ta khong the lay hieu qua bieu dat ciia thiic cau loai A cd chiia thiic cau loai B lam dieu kien lap nen thiic cau loai B Ndi each khac, thiic cau va chiic nang bieu dat thuc ra la khong ddi xiing Tren thuc te, ngii phan van chi la mot each bieu thi y phii dinh ciia tieng Han ma khong phai la mot tieu ehi phii dinh" Trong chuong HI chiing toi se phan tich ro hon ve ngu phan van (cau phan van) ca d hinh thiic va chiic nang bieu dat cua nd

2 Quan he giOra khang dinh va phu dinh

Van de nhan thiie ve phii dinh tren thuc te" cung da de cap de'n nhan thiic

ve quan he giira khang dinh va phii dinh, dac diem nghien ciiu phan nhieu la dua

VI du, mieu ta tinh chat, thie'u nghien ciiu mang tinh giai thich, thieu khai quat triiu tugng, ve miic do phii dinh cang thie'u tinh khoa hoc, chi dua vao ngir cam, khong cd tieu chuan nhat dinh

2 1 Hinh thiic tuong phan cua khdng dinh, phii dinh bieu thi ngu nghia tuong dong (thien ve phu dinh)

Tac gia Hoang Thinh Chuong trong "Thdi quen dimg phii dinh va tir phu dinh logic y nghia" (Xem [6] - 1954) dua ra mot sd vi du dung hinh thii-c phii dinh vdi hinh thiic khang dinh mang y nghia gidng nhau Tac gia Gia Phii Dien trong "Vai loai hinh khong thdng nhat giiia phii dinh hinh thu-c va phu dinh y nghia trong tieng Han hien dai" da thu thap, chinh ly vai loai hinh thiic khang dinh va hinh thiic phii dinh mang y nghia tuong ddng, chinh ly, qui nap, bo sung nhiing mieu ta hien tugng ngon ngii nay trudc day, chii y den su phong phii va tinh te trong each bieu dat tieng Han, den su khong thdng nhat giiia hinh thiic ngon ngir vdi noi dung ngir nghia Tac gia Lu Thiic Tuong trong "Nghi van, khang dinh, phu dinh" (Xem [16] - 1985) da khai quat hien tugng nay thanh "Su

mo ho ciia tac dung phii dinh" Tac gia Thach Due Tri trong "Sir ddi xiing va khong ddi xiing ciia khang dinh va phii dinh" (Xem [15] - 2000) goi hien tugng nay la "Thien ve phii dinh", trong dd & + tinh tir ; $f + ^ + tinh tir ; ^ ^ J L

+ VP ; m.^Jl + ^S + VP ; / l ^ + VP ; / L ^ + tS + VP ; | 5 ^ ^ + VP ; P ^ ^ +

?S + VP la nhung ket cau dien hinh

hien tuong thien ve phii dinh dien hinh nhat irong lieng Han, lir phu dinh \^X dai

sau no CO liic mang ham nghia thuc le, co liic lai mat di chiic nang phu dinh ma Ira thanh thii'a:

Hau nhu khong gay cu'di = Thicu chiii nua ihi gay cuoi

Thieu chiit nu'a la khong ini loi du'oc i^ Thicu chiil nu'a la tia loi IILIOC

Thuyen gan nhu da bi lat = Thuyen gan nhu bi lat

Viec gan nhu khong ihanh i^ Vice gan nlur thanh

Gan nhu dam vao anh ta = Chiil nua thi dam vao anh la

Vice ean nhu khong thanh 7^ Vice gan nhu' ihanh

MflLcAQl a)diQfl <J76cA^ S3

Hien tugng ngon ngir thien ve phii dinh nay dugc Chu Diic Hy nit ra tii

"Ndi ve ^ ^ J L " Sau dd trong "Hien tugng khac nghia trong cii phap tieng Han" dng da long ket thanh 2 qui luat hien tugng ngon ngu nay:

(#) Pham la ngudi ndi ky vgng su viec xay ra, hinh thiic khang dinh bieu thi y phii dinh (a), hinh thiic phu dinh bieu thi y khang dinh (b);

(#) Pham la ngudi ndi mong muon sir viec xay ra, khong ke la hinh thiic khing dinh (c) hay la hinh thiie phii dinh (d), deu mang nghia phii dinh

Ong con chi ra chiic nang ngu phap cua "^."i^JL" trong (a) (b) (e) tuong duong vdi mot tir phu dinh ma "tS" trong (d) la thanh phan du thira them vao khi ndi can nhan manh su viec chua xay ra Bai vie't ciia dng Chu da gay su chii

y cho moi ngudi ve hien tugng ngon ngii nay, va ong cQng cho dang ra't nhieu bai lien quan Nhung viec nghien ciiu hien tugng ddng nghia phan hinh nay cua tieng Han phan Idn chi mdi dimg lai d miic do mieu ta phan loai ma thie'u ma't su phan tich tinh te' sau sac Gidng nhu "$f + ^ " , tac dung ciia " ^ " trong tii to nay, tir tinh va to hgp cua nd vSn chua cd ngudi nghien ciiu sau va can than Rdt cuoc hien tugng nay la tan man hay la ed qui luat? To hgp nay thuc te cd 3 loai: $f ^

'^WJ va $f § ^ deu mang nghia phu dinh; y^^^h % va y^th W\ deu mang nghia

khang dinh; edn mot loai nira chi cd hinh thiic phii dinh ma khong cd hinh thiie khang dinh tuong ling, nhu ^f ^ i S i ^ Su khac biet nay ed lien quan de'n thanh phan dang sau ^ ? ^ ? Trong tie'ng Han tai sao lai xuat hien hien tugng dac biet nay? Su khac biet nhd be ve mat ngir nghia giira hinh thiic khang dinh va hinh thiic phu dinh la d ch6 nao? Nhirng van de nay dang cho dgi dugc nghien ciiu dan dan

2 2 Phu dinh kep bieu thi ngir nghia khang dinh

"Ma Thi van thong" da timg dua ra loai cau nay, goi la "Lien dung bat tir tuong tieu ddng binh chinh y" Tac gia Vuong Luc trong "Ngii phap hien dai Trung Quoc", tac gia Lfi Thiic Tuong trong "Trung Quoc van phap yeu luge", tac gia Dinh Thanh Thu trong "Bai giang ngii phap Han ngii hien dai" deu mieu ta y

16

JOatAQfl a)<AQL <J76<A^ S3

nghia va ngir khi ciia phii dinh kep, tien hanh phan biet so sanh ngu* nghia eiia kieu phu dinh nay Tac gia La Thiie Tuong trong "Nghi van, khang dinh, phii dinh" da dua ra mot vai khai quat ve tac dung ciia phii dinh kep, va chi ra: Phu dinh kep hoac tang cudng khang dinh, khau khi cang kien quyet, nhung phan nhieu la giam nhe khang dinh, khau khi giam bdt, quan trong hon la cd mot sd trudng hgp thay doi ra't nhieu nghia khang dinh vdn gdc don thuan Gan day, nhiing nghien ciiu ve quan he phii dinh kep va khang dinh don thuan tren co ban lay dd lam co sd, tham khao them mot sd hinh thiic cau thanh each thiic cu the, loai hinh ke't ca'u, quan he ngu nghia Sir tham khao nay ngay cang dugc chuyen sau va bat dau chu y de'n dieu kien ciia phii dinh kep bieu thi khang dinh Nhu tac gia Lang Que Thanh trong "Dieu kien cua cau phii dinh kep bieu thi khang dinh" va tac gia Phii Dat Duy trong "Ma'y dieu tham khao ve phu dinh kep"

da chi ra: Phu dinh kep khong phai la hien tugng dac hiiu trong tieng Han, tim kiem qui luat eiia nd cd y nghia rgng rai

Ndi tdm lai, cau phii dinh la khai niem ddi lap vdi cau khang dinh, nghien ciiu quan he nay ed the nhan thiic dugc tot hon cau phii dinh, nhan thiic dugc tinh phong phu va tinh tinh te chuan xac cua ngon ngu

3 Muc do, pham vi va tieu chuan cua phu dinh

Viec nghien ciiu van de nay tren thuc te cd quan he mat thie't vdi viec nghien ciiu phd tii, bdi vi tieu ehi hinh thiie cau phii dinh thuong gap nhat chinh

la cac tir phii dinh ^ » fS ; ngii nghia ciia nd luon quyet dinh pham vi va tieu diem phu dinh loai cau nay, tir dd quye't dinh y nghia cua ca eau Cung vdi su dot pha mdi trong nhirng nam 1980 ve nghien ciiu phd tir, trong llnh vuc nghien ciiu cau phu dinh cung bat dau viec tim tdi pham vi phu dinh va tieu diem phii dinh

3.1 Muc do phu dinh

3 1 1 Phil dinh nhan manh

3.1 1 1 Dung ;^ ( ^h f) bieu thyij|a|jLiJi^j]^;

•C GIA HA NOI TRIJNG "^AM [HOMG ^IN THIJ VIEN

I ' L,!/.^-n

17

MlLcAOl a)dlQfl <31CcJm S3

^ la dong tir bieu thi su phan doan, ed tac dung chu yeu la khang dinh va lien he trong cau Dieu dang ehii y la ^ cd the diing trong eau phii dinh, bieu thi ngu* khi nhan manh, thudng ed 3 loai kieu eau sau:

(a) ^ + ^ / y$ : Dung trong eau tran thuat khang dinh phii dinh, lam cho phii dinh dat den mot miic do nao dd:

(7)i*ft»?^^^S.ilNo

Viec nay that su tdi khong muon hdi nhieu

Anh ta ndi chang lich su ehiit nao ca

(b) ^ + ^ : Bieu thi ngir khi giai thich rd rang:

(9)?^^^Ni^;^^to

Khong phai la toi muon lam khd cho anh dau (Qua that khong edn

each nao khac) (e) ^ + ^ + tran thuat phii dinh: Gidng nhu ngu khi ciia " ^ + ^ " cang uyen chuyen hon Day la mot loai phii dinh kep, nghia ciia nd chinh la khang dinh:

( i O ) j i f e ^ ^ ^ ^ i ± ^ ? S o

Khong phai anh ta khong muon di Thugng Hai (Anh ta mudn di Thugng

Hai)

3 1 1 2 Diing i$ ( I fan) bieu thi nhan manh

Dung gidi tir i$ di chuyen mot thanh phan nao dd len dau cau hoac trudc dgng tir vi ngti, phan cau sau diing phdi hgp vdi t[5 ( d o u ) , til ( y e ) , iS ( hci')

Anh ta khong mugn dugc "Tir dien Anh Han"

Is

£<llciQl (VJIQI <J76cA^ S3

(a)^jife«M§^S'j i^m^m o

Ngay ca anh ta cung khong mugn dugc "Tir dien Anh Han"

Anh ta ngav ea "Tir dien Anh Han" cung khong mugn duge / Ngay ca

"Tir dien Anh Han" anh ta cung khong mugn dugc

I'Jo

Ca anh ta deu khong mugn duge "Tii dien Anh Han" / "Tir dien Anh

Han" ngay ca anh ta ciing khong mugn dugc

3 cau tren deu diing i$ bien doi thanh 3 loai cau (a) (b) (e): cau (a) nhan manh ehii ngii eau gdc; cau (b) nhan manh tan ngir cau gdc; cau (c) nhan manh thuat ngii cau gdc (chii y: nhan manh thuat ngii phai nhae lai dgng tir) Nhung khong phai tat ca cac eau deu cd the bien doi thanh 3 loai cau theo qui tac tren, chi cd nhirng cau phii dinh nhan manh 3 thanh phan ve y nghia mdi cd the bien ddi theo qui tac tren Nhimg cau thdng thudng, dac biet la cau khang dinh, thi chi dimg i j nha'n manh mot thanh phan nao dd, khong the bie'n ddi da dang

Thdi gian thay ddi rdi, ngay ca ong Tu Ly ciing bie't lira ngudi

i$ cung CO the nha'n manh doan ngii gidi tir ciia cau:

(13)il>(^^jifetfc{f^t(5^i>^c

Ngay ca ddi vdi tdi anh ta ciing khong ndi gi

Trong cau phii dinh, i j cung vdi doan ngir "mot + lugng tir + danh tir" dat trudc dgng tir vi ngii de nha'n manh:

(14) j i k # ± i £ : : : ^ H ^ t ! l ? S ^ 7 o

Tren ngudi anh ta ngay ca mot ddng xu ciing khong cd

MlLcAOl (VdlQfl <T3€>dm S3

Mau cau nay cd the bd i j di ma vSn la mot ket eau day dii bieu thi nhan manh:

(15)Hk — ^ l £ ^ i 5 f l o

Mot eau anh ta ciing khong ghi nhd dugc

Tac gia Lir Thiie Tuong da timg dua ra nhiing tir ngii nha'n manh ngir khi

phii dinh: —^.'^ (Vi ^\Qr\ bu), * ^ ( h q o bu), ^ * ^ ( {s h a o 6a)Jfe

3 1.2 Phil dinh giam bdt

3 1.2 1 Sir giam bdt ciia tir phii dinh di chuyen vi tri

Pham vi phii dinh ciia tir phu dinh ^ va W la toan bo tir ngii d dang sau

^ va yS:

(17) {^'^J^M\^^L^^%^\l%^o

Anh ta khong mudn lam ban cam thay budn trong long

( i 8 ) f ^ y S ^ : ^ | i J g B W i f d i i ^ o

Tdi khong cam thay minh cd I6i gi

Pham vi phii dinh ciia cau (17) la "mudn lam ban cam thay budn trong Idng", pham vi phu dinh ciia cau (18) la "cam thay minh cd ldi gi" Neu tir phii dinh di chuyen ra dang sau, thi pham vi phii dinh se thu nhd lai, ngir khi phii

Anh ta mudn lam ban khong cam thay budn trong Idng

Trong 3 cau tren, ngir khi phu dinh ciia cau (a) la yeu nha't, edn ngii khi ciia eau (b) va (c) manh dan, tinh hinh nay cho thay khi tu phu dinh ke't hgp vdi

phd tir \^ ( h ^ n ) bieu thi miic do va phd tir ^[5 (dOM) bieu thi pham vi thi se

cang ndi bat:

( 2 1 ) ? ^ ^ m o > « / ? ^ ^ S P ^ m o / l ^ ^ ^ ^ i t o

Tdi khong ddi > Ddi / Tdi khong ddi lam / Tdi khong ddi dau

M^A ( n o m ^ ) , r^g^ (Zefin^e) la dai tir dac chi bieu thi mire do, cac mau

cau T^fR + A, ^ S P d + A, ^ ' ^ ^ ^ + A deu mang ngir khi uyen chuyen, lam cho miic do phii dinh cd phan giam di Lai xet to hgp 7^ va l[5:

JiatcAQl a)diQl 336dl^ S3

(22) jikifitRi'tio > m^^U'mo

Ho deu khong hieu > Ho khong phai deu hieu ca

(23) mnuT-^wM^mtmUo > mn^wm'^mmm^

Ho deu khong nam dugc tinh hinh nay > Ho khong phai deu nam

duge tinh hinh nay

Trong nhirng mSu cau tren, %^ + V la phu dinh toan bd, ^iS[5 + V la phu

dinh bg phan Nhu vay, pham vi phii dinh eiia ^ ^ P + V nhd hon cua t P ^ + V Chung ta cd the them tR vao de xem miic do giam di ciia phii dinh:

(24) \mm^wWiWT-n^ > mm^w^m^^o

Siic khoe ciia ho deu rat khong tdt > Siic khoe ciia ho khong phai deu

tdt ca

(25) M^^^'i'^m^u^3Mo > M^^^i^miwu>i'mo

Cugc song kieu dd chiing toi deu khong quen > Cuoc sdng kieu dd

chiing tdi khong phai deu quen ca

So sanh 2 mau cau ^ t P t S + A va t P t S ^ + A thi thay khong nhirng pham vi phii dinh dugc md rgng, ma miic do phii dinh ciing giam di

3 1.2 2 Dung—.^JL (vs d i o n r ) va W>^JL (V<5^' d i ^n r ) bieu thi phu dinh giam bdt

— "^^JL la doan ngir sd lugng, W.^^JL la phd tir, tinh chat ngir phap ciia

chiing khong gidng nhau, nhung lai deu cd the ket hgp vdi ^ ( bu), tR ( h e n ) ,

#P ( d o u ) , ^ ( C^uan) de bieu thi nhan manh va giam nhe

Nhiing dgng tir bieu thi kha nang tri nhan ket hgp vdi ^.^Jl lam tan ngir hoac ket hgp vdi ^.^Ji lam trang ngu* deu de bieu thi sd luong it hoac dinh

22

Hoi hieu (Hieu mot it)

Cd bie't mot chut (Hoi bie't)

< ^ - ^ J L T »

Tim hieu mot ehiit < Cd mot chiit tim hieu (Tim hieu mot it)

^ tren thuc te' bieu thi miic do la khong Ne'u la'y ^ + V lam diem mau chdt, thi su thu nhd giam bdt ciia sd lugng, miic do, pham vi se dugc bieu dien trong bang I dudi day:

Deu khong hieu

Deu khong biet

Khong phai deu biet

^ tu siic cho tinh tir bieu thi miic do la khong, cho nen ^ + A se la tii phan nghia ciia A:

(26) ^ A = /h ^ ^ = ^E ^U = ?^ ^ A ^ - / h ^

IChdng to = nhd Khong dai = ngan Khong sau = ndng Khong rgng rai =

nhd nhen

^ r^ ^iZ5 = iff ^?S = ! I ^ ^ i 7T^ JXi

Khong cao = thap Khong xa = gan Khong manh = yeu Khong dep ~ xau

23

MaUAQfi (VdlQfi <J^cm S3

Nhung khi ndi ^ + A, ngii khi ciia nd se uyen chuyen hon nhieu so vdi khi ndi tir phan nghia cua A:

(27)mW^^:^^o <#6^^^^o {\^^^'^^^)<\^m^^%m

Ngudi anh ta khong cao < Ngudi anh ta thap (Ngudi ban cao) < Ngudi

anh ta rat thap Tir vi du tren ed the thay: Miic do bieu thi eiia t S ^ + A manh hon so vdi

A va tir phan nghia eiia A ( ^ + A)

18:7^ tu siic cho tinh tii cQng bi han che', ne'u tinh tii cd tir phan nghia, thdng thudng nd se tu siic cho tir mang nghia tieu cue, khong tu sue cho tir mang nghia tich cue:

( 2 8 ) m ^ / h = t b S ^ M R ^ A Ra't khong nhd = Tuong ddi Idn * Rat khong Idn

Rat khong gan = Tuong ddi xa * Ra't khong xa Nhung nhimg tinh tir song am tie't ma mang nghia tich cue lai ed the dugc

t ^ ^ tu siic:

(29)m^M^ = tbS)(i« ^w^-nm

Rat khong dep ~ Tuong ddi xau * Rat khong xau

Rat khong rgng lugng = Tuong ddi nhd nhen * Rat khong nhd nhen Tinh tir don am tiet cung cd ngoai le, nhu fR^^f (Rat khong tdt) va fg:^

if (Rat khong tdi) cimg song song ton tai Ngon ngu* la san pham ciia lich sir, khi chiing ta ndi den qui tac thdng thudng, thi bao gid cung cd ngoai le Cho du nhu vay, phan Idn cac tinh tir ve co ban dugc dimg vdi cac tir phii dinh bieu thi miic

do giam bdt trong bang II dudi day:

MatcAQi a)<AQi <37Cdi^ S3

Rat khong + A

Rat khdng nhd

Ra't khdng don gian

Khong + A Khdng nhd Khdng don gian

Khdng + A lam Khdng nhd lam Khdng don gian lam

3 2 Pham vi va tieu diem cua phu dinh

Trong eau, pham vi phii dinh ciia ^ va tS (W) la toan bg tir ngir d dang

sau ^ va S {M)' Mot tir nam hay khdng nam trong pham vi dd, cd liie se gay ra

su khac biet ve y nghia ra't Idn:

(30) fi^-s^^i^o m%-^^mo

Tdi luon chua bi benh

(31)jifc^^^±5^

Tdi khdng bi benh thudng xuyen

Anh ta hang ngay khdng di lam Anh ta khdng di lam hang ngay

(32) S ^ ^ ^ f t ^ t S ^ i / f j4o ?^^S$$ft4iife-S-i/flifeo

Tdi qua that khdng ndi vdi anh ta Tdi khdng ndi vdi anh ta that ma Nhirng cau tren duong nhien ve nghia co ban la gidng nhau, ehi cd dieu la diem nhan thi khac nhau

Ta lai xet cau sau day:

(33){/1^0^^3'J*o

Ban ngay mai dimg den Ban dimg den ngay mai

Y nghia trong "Ban dimg de'n ngay mai" la mong ban den, nhung khdng mudn ban den vao ngay mai Trong cau "Ban ngay mai dimg den" cung cd nghia tuong tu nhu vay, nhung xet ve mat chu thi khdng bao ham nghia nhu the Ta cd the ndi "Ban ngay mai dimg den, tdi se den tim ban" tire la ed y ndi khdng mudn ban den

" 2 5

jeatcAoi a)<AQi <3ic>dm S3

Dieu nha'n manh mudn ndi d day ciing cd the ndi la tieu diem eiia phii

dinh Gidng nhu trong cau hdi cd diem nhan can hdi, cau phii dinh cung thudng

ed mot tieu diem phii dinh Tieu diem nay thudng la mot thanh phan d cudi cau,

roi vao trong am cudi cau (loai trir trg tir ngir khi va dai tii nhan xung), nhung

ne'u dang trudc ed trgng am ddi xiing, thi tieu diem phii dinh roi vao trong am

Tdi khdng hdi rieng qua trinh ciia anh ta (La ndi khi tinh hinh da rd rang)

cau (34) la eau ngir dung thdng thudng, chi cd trgng am cudi cau 3 cau

edn lai deu cd trgng am ddi xiing, nen tieu diem phu dinh dich chuyen ra dang

trudc Dudi day la cac vi du trgng am khac nhau thi y nghia se khdng gidng nhau:

( 3 8 ) ^ ? S ^ ; L ^ O ( S T , ^ ^ )

Tdi khdng mang duge may

( 3 9 ) ? ^ ? S S ; L I - O

Tdi chang mang dugc may

(Cd mang, nhung khdng nhieu)

Tdi khdng goi dien thoai di thdng bao (Cir ngudi di thdng bao)

Ne'u ngii nghia cua tan ngir diing sau dgng tir hien ra rd rang, thi nd se cimg

vdi ddng tir tao thanh mot chinh the, va tieu diem ciia phii dinh nam d chinh the

nay, tieu diem phu dinh nam d ngay tan ngir:

(44) /h^m^^'^mmto {m^^rn'm

Tieu Vuong ndi anh ta ciing khdng mudn choi bdng (Mudn di boi)

(45) A^^mt'i^^m^'smto imiw^t)

Tieu Vuong ndi anh ta cung khdng mudn choi bdng ro (Mudn choi bdng chuyen)

Tieu diem ciia phu dinh ciing cd the nam d trudc ^ hoac ^ (W), nhu vay

pham vi cua phii dinh se duge md rgng den phan trudc eiia ^ hoac ?5 ( ^ ) :

(46) /h^^miito (/h^in?T)

Tieu Vuong khdng mudn choi bdng (Tieu Le mudn choi)

(47) { ^ ^ ^ i , H ^ ^ i , i * - T e ^ ± 7 o

Anh sdm khdng di, mudn khdng di, lan nay thi khdng kip rdi

Tieu diem ciia phii dinh cung ed the d ngay trong ^ hoac t5 ( ^ ) :

MitdlQi a)diQi <drjCc4& S3

Nhiing vi du tren day deu la ea cau hoan chinh Nhung pham vi cua phii dinh ciing ed the la mot doan ngir, mot cau nhd hoac mot td hgp cau nhd:

(50)l'Ji*^1^^WilJiWA*ti*^fto

Den nhiing loai ngudi khdng dem xia den dao ly thi that het each

(5l)tfHfe4^^i5i^tbM*c

Dugc anh ta nira ngay khdng ndi ndi mot eau

Tieu ke't: Trong tie'ng Han hien dai, phu dinh va khang dinh cd quan he mat thie't vdi nhau, chiing la mot chinh the ngon ngu khdng the phan tach Cho nen, nghien ciiu phu dinh tie'ng Han hien dai nen bat dau tir su ddi xung va khdng ddi xiing giira khang dinh va phu dinh, lam rd mdi quan he va nhiing diem khac nhau, timg budc lam sau them viec tim hieu, nam vtrng va linh hoat van dung each bieu thi phii dinh vao trong thuc te' ngdn ngti

IL VAN DE PHU DINH 6 TIENG VIET

1 Mdi quan he giura logic va ngon ngir

Nhu moi ngudi deu bie't, eon ngudi khdng the tu duy neu khdng dimg tdi ngdn ngii Khai niem dugc the hien bang tir ngir, phan doan dugc the hien bang cau, suy luan dugc bieu hien bang chudi cau Cho nen, ngdn ngii la mot edng cu

de tu duy Ndi khai quat hon, ngdn ngu* la cong cu quan trgng nhat de giao tiep

Giao tie'p la qua trinh phat va nhan thdng tin Trong giao tiep, con ngudi ciing thdng bao, bieu dat tu tuong, cung chiing minh, cung thuyet phuc, cung lap luan, chat van, nghi ngd, bac bd nghia la chiing ta ciing tu duy Do vay cung

cd nhirng qui luat ngdn tir de bieu hien, phan anh tu duy va tiep nhan thdng tin Giira ngdn ngii tu nhien va logic ed mdi quan he chat che vdi nhau:

Ve don vi, logic va ngdn ngii cd nhung don vi co ban ehung 2 don vi co ban ciia logic la khai niem va phan doan 2 don vi nay tuong ling vdi 2 don vi co ban ciia ngdn ngir la tir (thuoc cap do tir) va eau (thuoc cap do cau) Khai niem thudng dugc the hien bang tir, nhung cd nhimg khai niem phai the hien bang mot cum tir Lai cd nhirng Idp tir, nhu nhung tir hu, khdng the diing de bieu hien mot

^ 8

MaicAOfL a)dlQi <J7C<A^ S3

khai niem nao Phan doan cung ehi tuong ling vdi cau tudng thuat ma thdi Trong ngdn ngu cdn cd nhirng loai cau khac niia nhung khdng phai la phan doan Dd la nhirng cau cam than, cau menh lenh, cau cau khien, cau nghi van

ve cu phap, logic dimg cac tac tir logic (cdn goi la cac hen tir logic vi ta't

ca cac tac tir deu dimg de lien ke't 2 phan doan, trir tac tir phii dinh) de tao phan doan mdi tir mot hoac nhieu phan doan da biet Ngdn ngii cung cd nhiing lien tir tuong ling va cd chiic nang tuong tu nhu cac lien tir logic

Cdn su khac nhau can ban giiia logic va ngdn ngir la d chd: cac hen tir logic dugc dinh nghia qua bang gia tri chan li cho tiing kha nang to hgp cac gia tri chan li ciia 2 phan doan thanh phan Trong khi dd, d ngdn ngir tu nhien, mot cau ngoai viec ed cau tao diing theo qui tac eii phap cdn can phai diing ve phuong dien ngii nghia Nhu vay trong logic ngudi ta quan tam tdi phuong dien hinh thiie ciia cau tao Trai lai trong ngdn ngir cd nhirng each khac nhau de dien dat cimg mot ndi dung vdi nhiing sac thai nghia khac nhau (cd cac tu ddng nghia

va cac cau ddng nghia) Lai xay ra trudng hgp ciing mot bieu thiic nhung cd the dien dat nhiing ndi dung khac nhau (tir ddng am va cau mo ho) Chiing ta cd the lay hien tugng phii dinh lam vi du: xet phan doan p va phan doan phii dinh cua

nd -p (p - Biic tranh nay dep): Trong logic, su phii dinh phan doan tren dugc xac

dinh mot each duy nha't bdi qui tac "Neu p diing thi -p sai cdn neu p sai thi -p diing"; nhung trong tie'ng Viet, de phii dinh eau p chiing ta cd nhieu each ndi khac nhau vdi nhirng y nghia va muc dich khac nhau:

Biic tranh nay khdng dep

Biic tranh nay dau ed dep

Biic tranh nay nao cd dep

Biic tranh nay dep sao dugc

Birc tranh nay dep the' nao dugc

Biic tranh nay dep gi ma dep

Biic tranh nay ma dep

Ai bao hire tranh nay dep?

29

jmuAOl (VdlQl <376dl& S3

Ve qui luat, nhiing qui luat qui tac cua logic la nhiing qui luat qui tac hinh thiic, pho quat va cd dinh Nhirng qui luat qui tac ciia ngdn ngii*, ben canh nhirng qui tac pho quat, ehung cho mgi ngdn ngir, cdn cd nhiing qui tac dac thii cho mot nhdm hoac cho rieng mot ngdn ngii Nhimg qui tac nay cung khdng bat bie'n, nd thay doi theo thdi gian, theo khdng gian Phep suy luan trong logic thi hoan toan hinh thiic cdn phep suy luan trong ngdn ngii, ngoai sir suy luan hinh thiie nhu trong logic, con ngudi edn suy luan qua tir ngir, qua tinh hudng, qua tri thiic

va kinh nghiem vi du nhu eau: "Anh tudng dng a'y ddng y a?" thi nhd tir tuong

ta cd the suy ra rang "Ong ay khdng ddng y"

2 Khai niem hanh dong ngon tir

Quan he giira ki hieu ngdn ngii va viec dimg chiing vao muc dich giao tie'p dugc the hien nhu the' nao? Li thuye't hanh ddng ngdn tii (speech acts), ciing cdn ggi la li thuyet hanh ddng ldi ndi se nghien eiiu va'n de nay Ngudi xay dung nen mdng cho U thuyet hanh dgng ngdn tir la J.L.Austin vdi cdng trinh "How to do things with words?" (Tir ngir lam nen su vat nhu the' nao?) Ong da dieu chinh lai mot each sau sdc mdi quan he giira ngdn ngii va ldi ndi theo quan niem va su phan biet ciia F de Saussure Ranh gidi giira ngdn ngir va ldi ndi, vdi li thuye't cua Au stin, da trd nen md nhat han di Phat trien II thuyet nay, trudc he't phai ke tdi LSearle vdi cdng trinh "Speech acts" (Cac hanh ddng ngdn tir) Nhu vay cd xem xet cac hien tugng hoat ddng ldi ndi theo quan diem ciia li thuye't cac hanh ddng ngdn tir mdi phat hien duge ban chat ciia nhieu hien tugng ngir nghia va ngir phap Khi thuc hien mot phat ngdn nao dd, theo Austin, ngudi ta da thuc hien ddng thdi 3 hanh dgng tao ldi, tai ldi va mugn ldi Nhu chiing ta deu biet, mot hanh ddng tai ldi ed the tao ra nhiing hanh ddng mugn ldi khac nhau Hanh ddng ngdn tir gian tiep ciing duge ggi la hanh ddng tai ldi phai sinh Khai niem hanh ddng ngdn tir gian tie'p dugc J.Searle sir dung dau tien nam 1969, sau dd dugc Gordon va Lakoff phat trien tiep vao nam 1971 Cac hanh dgng ngdn tir gian tie'p, hien nay dugc hieu la thuoc mot pham vi rgng rai hon la hieu lire tai ldi, tat ca nhirng gi gay ra tir mot hanh ddng tai ldi Trong tieng Viet, hang loat cau bac bd dugc hinh thanh tir nhiing cau chat van, vay chiing cd hanh ddng tai ldi la

30

MiixAoi (VdiQi <^nc><jm S3

su hdi Nhu vay, cau bac bd chinh la hieu luc tai ldi cua nhiing hanh ddng tai ldi

la su hdi Loai hieu luc tai ldi nay da thanh mot co che ngdn ngir xac dinh

3 Khai niem cau phu dinh va nh&ng van de lien quan den phu dinh

3 1 Khai niem cau phii dinh

Tac gia Diep Quang Ban trong cudn "Ngu* phap tieng Viet" (Xem [1] 2004) da dua ra dinh nghia ve eau phu dinh nhu sau: "Cau phu dinh la cau xac nhan su vang mat ciia vat, hien tugng hay su kien, xac nhan su vang mat ciia ddi tugng hay ciia dac trung ddi tugng trong hien thuc hoac trong tudng tugng bang

-nhirng phuong tien hinh thiic xac dinh" [y^^^i

Ong cilng dua vao viec phan loai cau theo muc dich ndi chia cau phu dinh

thanh 3 loai: cau phu dinh dich thuc (ed chiia nhiing phuong tien phii dinh va mang ndi dung phu dinh) vdi cau phii dinh gid (cd chiia phuong tien phii dinh, nhung khdng cd ndi dung phu dinh) va cau phii dinh lam thdi (khdng chiia

phuong tien phii dinh, nhung cd ndi dung phu dinh)

Trong ngdn ngii, ngay nay ai ciing bie't, ton tai nhieu thii y nghia, va trong

so dd y nghia logic ed tam quan trgng hang dau ndi ehung Vi vay, trong pham

vi dang xet, mdi quan he giiia phan doan phii dinh vdi cac each bieu hien chiing bang phuong tien ngdn ngir dang la van de thu hiit su chii y tir nhieu phuong dien Can cii vao each bieu hien y phii dinh, nhieu nha nghien cihi ngdn ngii phan biet

can phii dinh todn bg vdi cau phii dinh bg phan Trong logic, ngudi ta can cii vao hrong cac yeu td d chii tir de chia su phii dinh thanh cau phii dinh ehung va cau phu dinh rieng 2 each phan loai dua tren 2 co sd khac nhau, mot mat la vi tri ciia

tir phu dinh, mot mat la sd lugng phan tir trong tap hgp tham gia vao phan doan phii dinh, ta't ye'u khdng cho ta mot su trung hgp gian don

Tac gia Nguyen Diic Dan trong "Logic va tieng Viet" (Xem [4] - 1998) dua ra quan diem ciia minh: Cimg mot hien thuc khach quan cd the diing nhirng dang thiic cau khac nhau de bieu hien nd Cd nhihig cau phii dinh va khang dinh ddng nha't vdi nhau ve ndi dung Vi du can "Tdi d lai" cd the dung de khang dinh mot y kien Nhung nd ciing cd the truyen di ndi dung ciia mot phan doan phii

31

MatcAQl ^<AQl <37t>cm S3

dinh "Tdi khdng di" trong logic The nghia la cd nhiing tir vi, nhu o Iqi, dimg

trong hinh thiie cua eau khang dinh vSn ton tai trong nd tiem nang ngii nghia ciia

su phii dinh Su phii dinh ciing cd the ton tai dudi hinh thiie hdi, nhu "Le nao anh a'y lai bie't chuyen nay?" Quan diem nay lai hoan toan ngugc vdi quan diem eiia tac gia Diep Quang Ban, dng cho rang: "Ne'u thira nhan tam quan trgng nhu nhau ciia cac kieu y nghia trong ngdn ngti*, thi viec xac dinh cau phii dinh ve mat ngii phap cd the khdng chi bd hep trong mdi quan he vdi phan doan phii dinh ciia logic Chang han trong eau nghi va'n, cau cau khien va ca cau cam than, cd the cd

su dinh hudng ve y nghia phii dinh, hay can cii gia dinh chu quan la su phii dinh mot eai gi dd Mat khac, neu sir phan biet cau phii dinh ehung va cau phu dinh rieng trong logic ed quan he chat che vdi su phan biet cau khang dinh ehung va cau khang dinh rieng thi trong ngir phap khdng nen quan niem rang cau phii dinh

cd CO sd xuat phat tir cau khang dinh Su mieu ta cau phii dinh can cir vao ca'u tao san cd cua eau khang dinh chi la mot phuong phap lam viec tie't kiem va thuan lgi Bdi vi khdng thie'u trudng hgp trong ngdn ngir ton tai cau phii dinh ma khdng the cd cau khang dinh tuong ling" Va tac gia dua ra vi du nhu sau: "Dd la mot

huyen Yen Phong, ngap ngua trong nude Dong khong thdy bd, khong thdy hia,

chi nhu mot bien nude menh mdng (Dao Vii)" Theo quan diem ciia chiing tdi, d

vi du nay nen dugc hieu la: "Ne'u khdng bi ngap nude thi ddng phai cd bd, cd Ilia" Nhu vay cau tren van cd the cd cau khang dinh tuong ung, va chiing tdi vln ddng y vdi quan diem ciia Nguyen Diic Dan

3 2 Phan loai cau phu dinh

Trudc day khi xem xet cau phii dinh, ngudi ta da cam nhan duge it nhieu

su khac nhau trong y nghia cua cac kieu eau phii dinh Tuy nhien cam thiic ay chi dugc quy ve do manh ciia tinh chat phii dinh, tieu bieu cho quan diem nay cd Tran Trgng Kim (ciing vdi Biii Ky va Pham Duy Khiem) trong "Viet Nam van pham" da phan ra "phii dinh manh hon", "phii dinh rat manh" va "phu dinh manh hon niia" Ong phat bieu rang: "Thudng cd nhimg cau trong hinh thiic nghi van ma chinh la cau phii dinh rat manh"

32

jOatcAOl a)dlQl <JlCdfM S3

Nguyen Kim Than trong khi phan biet giira cau nghi van - phii dinh va eau nghi van - khang dinh cung da dua ra nhan xet nhu sau: Cau nghi van - phii dinh la eau cd nhiing phuong thiic bieu thi ciia cau nghi van nhung thuc chat la phii dinh, nd thudng dung trong ddi thoai nham nhan manh y nghia phii dinh hay phan bac lai y kien ciia ngudi khac (Xem [11] - 1964)

Cao Xuan Hao cung phan biet 2 loai eau nghi van cd gia tri khang dinh va cau nghi van ed gia tri phii dinh Cau nghi van cd gia tri phu dinh la nhiing eau

ed hinh thiic nghi van nhung chi cd mot gia tri ngdn trung duy nhat la phu dinh (Xem [5] - 1998)

Nhu vay cd the thay ca 3 tac gia tren deu mdi ehii y de'n cau phu dinh d hinh thiic cau nghi van Rieng tac gia Cao Xuan Hao da chii y de'n phii dinh bac

bd

Mot sd tac gia khac nhu Nguyen Phii Phong trong "Nhiing van de ngii

phap tie'ng Viet" (Xem [9] - 2002) da phan biet rd rang 2 loai phii dinh la phii

dinh hien hiai va phii dinh sU that dua vao ddi lap khang dinh / phii dinh; Ddi vdi

tie'ng Viet dng cdn cd su phan biet giii'a phii dinh tii vi/ng va phii dinh cii phdp thdng qua su phan biet phii dinh don gian (hay phii dinh vi ngix) vd phii dinh

tranh cdi (hay phii dinh tinh thai) Theo dng, phii dinh tir vung tat phai la mot

phii dinh don gian Su ddi lap phii dinh don gian I phii dinh tinh thdi dudng nhu trung vdi ddi lap tic trdi nghia / tii man thuan', tir dau xuat phat tir mot qua trinh

tir vung, tir thii hai hinh thanh qua cii phap Nhu vay trong mot sd trudng hgp, khd ma phan biet ra 2 loai tir nay bdi ca 2 deu the hien dudi cung mot dang cau triic Va cudi cimg dng ciing da phan biet dugc 2 khai niem phii dinh: mot mat la phii dinh logic hay mieu ta, doc lap vdi phat ngdn; mat khac la phii dinh sieu ngdn ngir hay bac bd, gan lien vdi phat ngdn

Tac gia Nguyln Diic Dan ciing tien hanh phan biet phii dinh mieu ta va phii dinh bac bd Phii dinh mieu ta la "hanh vi khang dinh thuoc tinh khdng A ciia su vat, nd cd the xua't hien trong bat cir thdi diem nao ciia qua trinh tu duy ve sir vat va mdi quan he giira chiing" Phii dinh bac bd la "su bac bd mot ket luan

A chi xay ra khi trudc dd cd su khang dinh ve A, khang dinh true tiep hay gian

33

JiatcAQl <VcAQfl <J16cJm S3

tie'p, tham chi dd la su khang dinh phi ngdn ngir" Trong phu dinh mieu ta, phu dinh mat tich cue la khang dinh mat tieu cue (khdng tdt = xau) nhung phii dinh

mat tieu cue khdng ddng nha't vdi khang dinh mat tich cue (khdng tdt ^ xau)

Cdn trong phii dinh bac bd, su bac bd thuoc tinh A khdng dong nhat vdi su khang dinh mat ddi lap "khdng A" (ne'u ta bac bd "Anh Ba xau" thi cd the hieu

la "cd xau dau nhung ciing khdng tdt lam"; cdn neu bac bd "Anh Ba tdt" thi ed 2 kha nang "Anh Ba xau" hoac "Anh Ba cd tdt dau nhung ciing khdng xau lam")

Tac gia Diep Quang Ban trong "Ngir phap tieng Viet" da phan biet cau phii dinh ve mat dung hge thanh: hanh dgng mieu ta; hanh dgng bac bd; hanh ddng giao tie'p dua day Va hien nay can cii vao hanh ddng ngdn ngir, dng ciing phan biet cau phu dinh mieu ta vdi cau phii dinh bac bd Ong cho rang: "Cau phu dinh mieu ta dugc hieu la cau phii dinh dimg trong hanh dgng ngdn ngii mieu ta

su vat, hien tugng, sir kien Cau phii dinh bac bd diing trong ddi dap de eai chinh, bac bd y kie'n, nhan dinh ciia ngudi khac, hoac dimg trong qua trinh suy nghi de

tu bac bd y kie'n, dieu cam nghi ciia chinh ban than minh" Quan diem ciia dng

ve sir phan biet nay chi mdi diing lai d y nghia be mat, chua de cap den y nghia d bac sau Va theo dng, ranh gidi ciia su phan biet nay cung khdng rd rang

m MOT s o NHAN XET VE VAN DE PHU DINH TRONG TIENG HAN vA TIENG VIET

Cach dimg danh da'u phii dinh ^ trong tieng Han cd tir rat sdm, each day hon 2000 nam va nd dugc sir dung vdi chiic nang on dinh nha't Vao khoang the

ky 15 vdi sir xuat hien eiia danh dau phii dinh /S, sir hinh thanh ciia nd duong nhien la mot trong nhiing su phat trien quan trgng ciia he thdng ngir phap Han

ngii hien dai, hinh thanh nen cue dien ciia ^ va \^ trong he thdng danh dau phii

dinh tie'ng Han hien dai Su phat trien ciia ?S mot lan nira chimg minh tinh he thdng ciia dien bien ngu phap Nhimg kinh nghiem nghien cim trudc day da cho thay, dien bien ngir phap luon khdng phai do su xuat hien hay diet vong ciia sir kien doc lap va su thay the' giira chiing, ma la do mot vai thay doi thanh he thdng xem ra cd ve nhu khdng lien quan den nhau xay ra trong mot thdi ky nao dd,

34

jmuAoi a)<AQi <3i6cm S3

dang sau nd luon ludn cd ddng thai ehung, ddng thai nay se giiip chiing ta cd the thudng thiie duge mat hai hoa va cd qui luat cua su phat trien ngdn ngii*

Nhirng nghien ciiu ve phii dinh da ed tir rat lau, song giiia cac nha ngii* phap hgc Han ngir cdn ed nhieu quan diem chua thdng nhat duge vdi nhau ve van de quan he giiia khang dinh va phii dinh, dac diem nghien eiiu phan nhieu la chi dua ra vi du, mieu ta tinh chat, thieu su nghien ciiu mang tinh giai thich, thie'u khai quat triiu tugng Tieu chuan phan dinh chua rd rang, chua cd tieu chi

cu the de lam can cii khoa hgc Viec nghien ciiu nay theo ehung tdi edn mang nang tinh truyen thdng, bdi vi ngay nay nhu mgi ngudi deu biet, viec nghien ciiu hanh dgng ngdn tii phai dugc dat trong hoat ddng giao tie'p, ed quan he vdi hien thuc, vdi ngudi nghe, va cac nhan td khac eiia hoan canh giao tiep Ve diem nay, cac nha Han ngii hgc chua quan tam nhieu lam, cac nghien ciiu edn nhieu han che' va ra't tan man, chua cd tinh he thdng day dii

Ve phia cac nha Viet ngii hge cung gidng nhu cac nha Han ngir hge, ciing

da ed su quan tam nghien ciiu van de phii dinh tir kha sdm Song nhiing nghien ciiu nay cdn kha khiem ton so vdi nhirng nghien ciiu khac, phan nhieu cung chi mdi mieu ta mot so dac diem ehung ve hinh thiic va ndi dung, chua cd nhiing md

ta chi tie't va nhiing nghien eiiu chuyen sau Gan day cac nha Viet ngir hge ciing

da tuong ddi thdng nha't dugc vdi nhau trong viec phan chia phii dinh thanh 2

loai la phii dinh mieu td va phii dinh bdc bo Phii dinh mieu ta thuoc ve hanh

ddng trinh bay (nghia bieu hien) diing thiic phii dinh la dang thiic ngir phap the hien y phu dinh mieu ta Cdn phii dinh bac bd thuoc ve hanh ddng bac bd (nghia sir dung) dimg cau hdi phan van hoac dimg cac tir tinh thai de phan ddi hay bac

bd y kien eiia ngudi ddi thoai

IV DINH HUONG NGHIEN CtJU CUA LUAN VAN

Qua phan co sd ly luan da trinh bay d tren, de lam rd "Cach bieu thi y phii dinh trong tie'ng Han hien dai" (ed so sanh vdi tie'ng Viet), chiing tdi se chia luan van trong phan ndi dung thanh 5 chuong theo do dai tuong duong ciia cac chuong va dua theo dac diem rieng ciia tie'ng Han hien dai, ddng thdi cung la de tien viec so sanh vdi tie'ng Viet theo timg chuong muc Tuy tach rieng thanh 2

35

MILCAQI a)cAQi <37Cdm S3

chuong U va III, chuong II la "Hien tugng phii dinh trong tieng Han hien dai xet

ve mat ngii phap", chuong IE la "Hien tugng phii dinh trong tieng Han hien dai xet ve mat ngti nghia", nhung ea 2 chuong nay deu cd mdi lien he qua lai vdi nhau, chiing deu thude loai phu dinh mieu ta qua hanh dgng trinh bay (nghia bieu hien) Ly do cua su phan chia nay la chiing tdi dua vao co sd dac diem rieng ciia tie'ng Han hien dai trong viec phan chia tinh xac dinh ngii* nghia cua tieng Han thanh tinh xac dinh (chia thanh xac dinh chinh tuong duong vdi cau khang dinh va xac dinh phu tuong duong vdi cau phii dinh) va tinh khdng xac dinh tuong duong vdi cau nghi va'n (cau phan van) Chuong IV la "Hien tugng phii dinh trong tieng Han hien dai xet ve mat ngir dung" Chuong V la chuong img dung ly thuyet vao thiic te sir dung "Khao sat ldi ciia ngudi hgc ve each bieu thi

y phii dinh trong tie'ng Han hien dai"

Trong cac chuong sau chiing tdi se ndi rd hon mot each ed he thdng tir 3 binh dien ngir phap - ngii nghia - ngir dung each bieu thi y phii dinh dien hinh nha't trong tie'ng Han hien dai, ddng thdi thdng qua thuc te dieu tra ehi ra nhiing ldi CO ban thudng gap nha't trong qua trinh sir dung, chi rd sai sdt, dua ra each sira sai, hi vgng cd the tir nhieu mat, khai quat each bieu thi y phii dinh trong tie'ng Han hien dai, lam cho nd hien ra mot each day dii nhat Dong thdi d cac chuong chiing tdi deu tien hanh phan tich va ed su so sanh vdi tie'ng Viet

MaixAQl (VcAQl <J76<A& S3

CHl/ONG H: HIEN TUONG PHU DINH TRONG TIENG HAN

HIEN DAI XET YE MAT NGlTPHAP

Cac thii phap dung de bieu dat y phii dinh (each bieu thi y phu dinh) trong qua trinh giao tiep la rat phong phii, vira cd the dung thu phap ngdn ngir, lai vira

cd the dung ngii tinh thai Ne'u xet trong ndi bg he thdng ngdn ngii, each bieu thi

y phii dinh ciing rat nhieu hinh nhieu ve, vira cd the diing tir danh dau ^ hoac tS, cung cd the dung ngii* khi phan van, dai tir nghi van dac chi, hay nhirng tir ngir mang nghia phii dinh de bieu dat muc dich phu dinh:

(52)^miSSft^^iS mSiiX^^^;i1-|^nM?

Khdng ra the thdng thi khdng ra the thdng, ra the thdng ai lai cho

may dong nhu the?

Anh ta tu* chdi tra ldi van de nay

Anh ta ludi de'n cdng ty

37

jeatdQl OJcAQl <316cA^ S3

Trong tie'ng Han, each bieu thi y phu dinh dien hinh nhat la dimg tir danh da'u phu dinh ^ hoac ?§: ( ^ ) de tie'n hanh phu dinh Ndi rang ke't ca'u phii dinh diing T^ va ?S (W) la dien hinh nhat, mot mat la vi tan suat sir dung ciia chiing la cao nhat, mat khac qui luat tdng ke't nit ra tir chiing thich hgp vdi viec sir dung cac each bieu thi y phii dinh khac Vi du ndi " ^ : g : " (jl^ y < ) chi cd the dung trong ke't ca'u phii dinh, trudc nd thdng thudng phai cd T^ hoac ?S (W) xuat hien, ddng thdi ciing cd the diing tir ngii khi nghi va'n hoac tir ngii khi phan van de phii dinh:

(59) i i f e ) ( i 3 1 # ^ i c i S ^ * M n ^ ?

Chang le anh ta lai de y de'n nhiing viec nay?

(60){ife^i->c.^^^^rwA piPS^/r^i*.^./h*o

Anh ta la ngudi tinh khi rgng rai, hoi dau de y den chuyen nhd nay

L CACH BIEU THI t PHU DINH THUCING DUNG TRONG TIENG HAN HI$N DAI:

Tir nhiing nam 40, cac nha ngir phap Han ngii nhu Vuong Luc, Ld Thiic Tuong, Cao i7anhKhai da ban luan trong cac tac pham cua hg tir phii dinh thudng gap, va da cd nhirng tham luan ddi vdi su* khac biet ciia mot sd tir trong

dd Quan diem cua hg da cd anh hudng sau sac den cdng tac nghien ciiu sau nay

38

JiatcAQl a)cJlQl <J76cA^ S3

Tii phu dinh ma tham luan de cap de'n nhieu nhat la ^ va yS ( ^ ) , cd rat nhieu bai vie't ban den ngii nghia, chiic nang, pham vi phii dinh va tieu diem phii dinh eiia chiing Nhirng bai viet nay cd bai thien ve mieu ta, liet ke tinh chat; cd bai thi van dung quan diem va phuong phap mdi Cac bai ciia tac gia Hinh Phiic Nghia trong "Luan ve chii ^ doe thuye't" (Xem [10] - 1982) va tac gia Trieu Thuc Hoa trong "2 van de ve cau phu dinh" la nhirng bai vie't tuong ddi tdt Bai vie't ciia tac gia Hinh Phiic Nghia thi rd rang mach lac, cdn bai viet ciia Trieu Thuc Hoa thi chii y de'n su khac biet ve nghia ddi vdi tac dung rang budc cua tir ngir duge lira chgn va anh hudng ddi vdi eau Nhiing bai viet ve viec tie'n hanh so

sanh nghien ciiu ddi vdi ^ va \^ ( ^ ) cung khdng it, trong dd cd tinh khai quat

nha't la bai ciia tac gia Lir Thiic Tuong trong "Nghi van, khang dinh, phii dinh", bai vie't nay da de cap de'n su khac biet ciia chiing ca ve hinh thiic lan ngu* nghia, rat ggn va rd rang Ngoai ra, cdn cd tac gia Ngd Khiet MSn trong "Thir phan tich tii phii dinh ^ va ?S (W)" (Xem [11] - 1982), bai bao nay xet tir gdc do day hgc Han ngir ddi ngoai da phan tich dugc ti mi su khac biet ve ngii nghia, thdi, thai, loai cau va each bieu dat ciia chiing

Tir danh da'u phii dinh ngoai ^ va t^ (W) ra, cdn cd tir bieu thi y phu dinh trong eau cau khie'n S'J ( 6(6), ^ (bteng) va nhiing tir cd ngii van cdn sdt lai Nhirng tir ngii phii dinh mang tuong ddi dam phong each van vie't nhu ^ (^X/tl),

^ (/rio), ^ ( w u ) , ^ ( ^ e i ) , JTfc (?ciu), ^J: (v>u); trong dd each diing cua ^

va \% tuong duong vdi yS (W), each dimg cua cac tu cdn lai tuong duong vdi

doan ngir 7 ^ ^ Cho nen lam rd dugc each dung ciia 7^ va ?S, thi each dimg cua cac tir cdn lai se de dang nam vung dugc, chiing chi khac biet ve mat van the hoac ve mot linh vuc nao dd

Chung ta cd the thu thap tir trong "Tir dien dao trat tu dgng tir" hon 40 dgng tir cd tinh phii dinh tir 103 vi du, ke't qua thdng ke xin xem bang dudi day Trong bang "Tinh hien" la chi ket cau danh dau phii dinh, "Tinh an" la chi ket cau phii dinh diing cac tir vung hoac cac thii phap phan van: