Ngôn ngữ phóng sự báo chí : Luận văn ThS. Truyền thông đại chúng: 5 04 30

- Chi ra nhüng dói mói vé hinh thüc thé hién qua tüng thói ky lich sü trong các bái phóng su, dóng thói cüng có mót so kién nghi nhám góp phán cái tién noi dung vá hinh thuc các bái phón

DAI HOC QUOC GlA HA NOI

TRliÓNG OAI HOC KHOA HOC XÁ HÓI VA NHÁN VAN

(Kháo sát mót so tac phám phóng su tiéu biéu thói ky chong Pháp,

chóng My va thói ky doi mói)

Chuyen ngánh: Bao chi

Má so : 5.04.30

LUÁN VAN THAC SI KHOA HOC BAO CHI

• • •

NGirÓI HUÓNG DAN KHOA HOC

TS NGHE THUAT NGUYÉN THI MINH THÁI

r ' ^ ' •

-I "

-r "• ^ •

HÁNÓI-2003

LÓI CAM DOAN

Tói xin cam doan day la cóng irinh nghién ciíu cüa riéng tói Các s6 liéu, két quá trong luán van náy lá trung thuc va chua tímg cóng bo trong bát cú cóng trinh nao khác

Tac gia Phan Tháo Linh Chi

^ong thói toi cUng xin cám on eU qu^n tám cú^ lánh d^o toa 3o^n 3áo Thuang M^i \/á dong nghiSp dá giúp toi thu tháp tai kiéu, ÍPO eung thém nhiSu kinh nghiém thi/c tSde toi hoá n thánh luán vMn náy

Toi muon chuyen eiJ IpiSt crn eáu ^ác tai gi^ d/nh [/á Ip^n ¡pc dM lá nguon dpng [/¡én )/á úng hp toi trong 3uot quá tr/nh hoán thánh luán \/án

Ha N 9 i t h á n g 1 0 n á m 2 0 0 5

Tac %\h Luán van

Phan Tháo Linh Chi

MUC LUC

Trang phu bia

Lai cam doan

NÁM 1946 DEN NAY

1.1 Dac diém cúa thé loai phóng su 8

1.1.1 Vái nét vé su hinh thánh phát trien cüa phóng su 8

1.1.2 Quan niém vé phóng su 13

1.2 Phóng su Viét Nam tir nám 1946 den nay 19

1-3- Mót so nhán xét 24

CHU0NG2: 31 NGÓN NGLTFHÓNG SUBÁO CHÍ

3.1 Su phát trien cüa ngón ngOr phóng su Viét Nam 89

tir nám 1946 den nay

3.2 Mót so giái pháp 129

KÉT LUÁN - KIÉN NGHI 134

TAI LIÉU THAM KHÁO 137

PHU LUC 147

MÓDAU

1 Tính cap thiét cüa dé tai:

Trong he thong các thé loai bao chi, phóng su lá mót trong nhííng thé

loai quan trong nhát Phóng su nói troi hcm céiC thé loai bao chi khác a chó nó

có khá náng phán ánh hien thuc mót cách có bé dáy va chiéu sau, duói dang mol búc tranh nóng bóng hoi tha cüa doi só'ng hien thuc vói nhüng con nguai

va su viec xác thuc Muón vay, phóng su phái luón bám sát các su kien va van

dé nói bat trong xa hói

Ó Viét Nam ly thuyét vé Bao chi hoc con mót khoáng tró'ng chua duac giái quyét, trong do có van dé vé thé loai va ngón ngu thé loai phóng su Riéng phóng su, nhung ly thuyét chung vé phóng su chua thong nhát Cho den nay, có khoáng gán 100 cóng trinh nghién cüru vé thé loai bao chi Nhung

ngoai trír cuón "Các thé ky bao chi'' cüa Dúc Düng da dé cap den phóng su

vói tu cách lá mót thé ky riéng biet, con háu hét các cóng trinh nói tren déu khóng dé cap den các thé loai mót cách cu thé

Riéng vé dinh nghía phóng su cüng có nhiéu cách dinh nghía khác nhau Trong tü dién cüa mót vái nuóc phuong Táy có nén bao chi phát trien cao nhu Anh, Pháp, My, Düc xuát bán hói cuói thé ky XIX, tac giá dá giái thích vé phóng su nhu sau:

**Phóng su lá mót su mó tá, su tudng thuát vé mót cugc hgp Quóc hói"

(Tü dién Oep-xta cüa My)

Tac giá Nguyén Xuán Nam trong cuón 'Tü dién van hoc"' - Nhá xuát bán

Khoa hoc xa hói Ha Nói, 1984 cho rang:

'Thong su lá mót thé thuóc loai ky, nhám ghi chép cu thé tinh hinh bói mót van dé, mót sU viec nao do có y nghía thói su so vái tuy bút, bút ky,

phóng su có muc dích cu thé truc tiép, pligm vi su viec vá dia diém duac quy dinh chgt che Dó lá thé van gán khoa hgc han lá nghe thuát, giáu yéu tothóng tin han lá yéu tótrü tinh Diéu kien dé viét phóng su lá tac giá phái tu minh thám dó vá ghi lay viec hói han nguai thuc, viec thuc ngay tai chó Giá tri cüa mót phóng su truóc hét lá a van dé má nó néu

ra lá cap thiét có báng chúng cu thé, xác thuc (so lieu biéu dó, thong ké,

tu lieu khoa hgc.) vá két luán ghi lén lá dúng dan Phóng su se có thém giá tri van hgc khi nó di sáu khác hog thé giái nói tám, miéu tá tính cách nhán vgt, vói Idi van giáu hinh ánh vá cám xúc " [26],

Tü dién Thuát ngü van hgc cüng dua ra khái niém vé phóng su:

"Mót thé thuóc loai hinh kí Phóng su ghi chép kip thói nhüng vu,viec nhám lám sáng tó truác cóng luán mót su kien, mót van dé có lien quan den hogt dóng vá so phán cúa mót hoac nhiéu ngudi vá có y nghía thói

su dói vói mót día phuang hay toan xa hói." [16, tr.l71]

Ly luán bao chi hoc a Viét Nam chua hé nghién cüu mót cách ky luong vé

ly luán thé loai vá trinh báy ly luán náy mót cách có he thóng Dac biet lá thé loai phóng su, các tac giá chi táp trung váo binh dién thé loai thuán túy, hoac xem xét nó tü binh dién nhung van dé nói dung má nó thé hien, con van dé hinh thüc thé hién, dac biet lá ngón ngü, lá nhüng van dé có le dang con bó ngó Do dó luán van se dác biet chú y di váo dac diém ngón ngü cüa phóng su

dé rút ra nhüng nhán xét buóc dáu nhám cái thién tinh hinh thiéu hut dó,

2 Lich su van dé:

Cho den nay chua có cóng trinh nghién cüru nao ó cap tuang duong vé nhüng dác diém ndi bat cüa ngón ngü phóng su bao chi, nhát lá chua có cóng trinh nao nghién cüru vá suu tám, tóng hop, dói chiéu su phát trien cüa ngón

ngü phóng su trong các thói ky chóng Pháp, chóng My vá thói ky dói mói dé

lám bat lén nhüng dác diém cüa ngón ngü phóng su bao chi trong thói ky 1986-2003

3 Dói tuong vá pham vi nghién cúii:

Cho den nay, có các cóng trinh can bán sau dáy nghién cüru vé thé loai phóng su:

* Các bái giáng vé "Nhóm chính luán nghe thuát" cho sinh vién khoa bao chi - Truóng Dai hoc khoa hoc xa hoi vá nhán van

Trong tap bái giáng náy, tac giá dá nói vé su ra dói cüa phóng su, các khái niém vé phóng su cüa các nhá nghién cüu nuóc ngoái, cüng nhu Viét Nam Tac giá dá néu nhüng dác trung ca bán cüa thé loai:

- Phóng su thóng tin thói su vé nguói thát, viec that trong cá quá trinh phát sinh, phát trien Dóng thói phóng su con có gáng thám dinh hién thuc, trá lói nhüng cau hói má hién thuc dát ra

- Phóng sil lá mót thé loai bao chi có nhiéu phám chát van hoc vói bút pháp linh hoat, ngón ngü sinh dóng, giáu khá náng biéu dat

- Xuyén suót tac phám phóng su lá vai tro cüa "cái Tói trán thuát - nhán chüng - khách quan" vua logic, giáu ly le vá trong mot chüng muc nao dó con

su dung súc manh cüa cám xúc

* Trong "Các thé Ky bao chi'' cüa Düc Düng, tac giá quan niém: phóng

su lá mót trong thé tai ky bao chi tuofng duong vói ghi nhanh, phóng van Trong cóng trinh náy Düc Düng trinh báy:

- Su hinh thánh, lich su ra dói cüa phóng su Phóng su lán dáu tién duac nguói Anh su dung, mó tá dám cháy, nhüng ky hop quóc hoi, lü lut , sau dó

lá nguói Pháp Bao chi cüa ta chiu ánh huóng lón cüa bao chi Pháp Phóng su cüa ta ra dói muon han, tü sau Cách mang tháng Tám, vói nhüng cay bút

phóng su nói tiéng nhu: Vü Trong Phung, Ngó Tát Tó, Tam Lang, Trong Lang

Qua quá trinh phát trien, phóng su dan dan tro thánh mot chinh thé, mot thé loai dóc lap vé nói dung vá hinh thuc

"Cái Tói trán thuát" trong phóng su duac coi lá mot dác diém nói bat cüa

Ky van hoc vá Ky bao chi Néu xét riéng các thé Ky bao chi, chi trong thé loai phóng su, cái tói trán thuát mói duofc thé hién mót cách có bé dáy vá có bán sác nhát Khi trinh báy vá thám dinh hién thuc, "cái Tói trán thuát - tac giá" cüa phóng su mác dü luón tó ra khách quan, binh dáng ngay cá vói hien thuc

má nó phán ánh, nhung lai tao duac su dóng cám cüa "cái Ta - cóng chúng tiép nhán" Ó mot khía canh khác, cái Tói trán thuát con góp phán tao ra giong diéu cüa tac phám

Két cáu cüa bái phóng su góm 3 phán ca bán:

- Néu van dé: thóng qua su kien, su viec, tinh huóng, mot con nguói cu thé, tac giá néu van dé trong bái phóng su cüa minh Van dé duac néu lén có thé duói dang cáu hói chua duac trá lói, hoac cüng có thé lá su khang dinh

- Dién giái, chúng minh su ton tai cüa van dé da néu

- Phán két luán

Xét riéng vé phóng su, dáy lá mót cóng trinh trinh báy vói dung luong lón

vá khá dáy dü

*Ngoái ra, con có các bái giáng vé "Ky van hgc vá Ky bao chr cüa GS

Ha Minh Dúc tai khoa Bao chi - Dai hoc KHXH vá NV Trong tap bái giáng

náy, tac giá dá dé cap tói nhüng van dé: viec tim hiéu ranh giói giüa phóng su van hoc vá phóng su bao chi lá rát khó Phóng su phát trien tü dáu thé ky vá phát trien nhát váo giai doan 30-45, con truóc nüa, phóng su thuong mang tính chát bút ky Phóng su mang y nghia chính tri - xa hói có dé tai mang tính xa

hói, có thói gian vá tính van dé (dát van dé gi vá giái quyét nó nhu thé nao?) Lám phóng su phái tai hién, miéu tá, thé hién khóng khi dé moi nguói cüng

hiéu nhu minh Cháng han Vü Trong Phung vói các phóng su: "Ky nghe lay Táy\ "Cgm báy ngudi"\ "Cam tháy cam co"

* Tac giá Dúc Düng trong cuón "Ky van hgc vá ky bao chr [9], cüng dá

dé cap den su khác biet cüa phóng su van hoc vá phóng su bao chi khá chi tiét Ngoái ra, chi tính riéng nhüng khoá luán cu nhán bao chi bao vé tai khoa Bao chi DHKHXH vá NV có nhiéu khoá luán viét vé phóng su; Bán vé nói dung phóng su phán ánh có khoáng 30 khoá luán; Bán riéng vé phong cách các nhá bao viét phóng su gán 20 khoá luán [54]

Háu hét các cóng trinh ké tren hoac chi nhác den ngón ngü cüa phóng su hoac chi lá dé cap sa bo den khái niém phóng su má chua có cóng trinh nao kháo sát mót cách chuyen sau vé dác diém ngón ngü cüa thé loai náy

Do vay, luán van cüa chúng tói sé lá luán van dáu tién tap trung kháo sát chuyen sáu vé ngón ngü cüa thé loai phóng su

4 Muc dích, y nghia nghíén cúru:

Két quá viec néu bát nhüng dác diém ngón ngü phóng su, cüng nhu viec tim ra nhüng bien dói vé phong cách cüa các cay bút viét phóng su qua các giai doan bao chi quan trong sé duac ly thuyét hoá, nhám tim ra nhüng kinh nghiem cho các nhá bao, cüng nhu lá lám thánh tai lieu tham kháo cho các sinh vién dang hoc vé bao chi Mát khác, luán van sé có gáng néu bat duac su van dóng cüa ngón ngü thé loai phóng su tü nám 1946 den nay

5 Nhiem vu nghién cúru:

- Táp hap, suu tám các phóng su qua các thói ky chóng Pháp, chóng My

vá thói ky bao chi dói mói, so sánh vá dói chiéu dé néu bat dác diém cüa ngón ngü phóng su bao chi

- Luán van kháo sát các phóng su qua ba thói ky lich su dé tim hiéu vé nói

dung cüng nhu hinh Ihúc thé hien tren ca sa nghién cúu các bao nhu Cihi Quóc:l954, 1963, 1968, 1975; Nhán Z)a«;195], 1954, 1964, 1976; Lao Dóng: 1953, 1962, 1967, 1971, 1975, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001; Giái Phóng: 1963, 1964; Tién Phong vá Tién Phong chú nhát: 1995,

1996, 1997, 1998, 1999, 2000; Quán dói nhán dan: 1950-1954, 1973, 1975; Tuoí tré vá Tuoí tré chú nhát: 1999, 2000, 2001, 2002, tü tháng 1 den

8/2003

- Chi ra nhüng dói mói vé hinh thüc thé hién qua tüng thói ky lich sü trong các bái phóng su, dóng thói cüng có mót so kién nghi nhám góp phán cái tién noi dung vá hinh thuc các bái phóng su trong thói ky bao chi dói mói

6 Phuang pháp nghién cúru:

Nhu trinh báy ó tren, pham vi nghién cúru cüa dé tai khá rong, lai trái qua mot khoáng thói gian dai Do vay, trong quá trinh nghién cúru, dé có thé dat duac muc dích cüa minh, chúng tói phái két hop dóng thói nhiéu phuang pháp Cu thé lá:

- Luán van duac thuc hién tren ca sa a phuang pháp luán cüa Chü nghia Mác Lé nin, tu tuóng Hó Chi Minh theo duong lói quan diém cüa Dáng vá Nhá nuóc ta

- Thóng ké, phán loai, phan tích néu nhüng dác trung vé ngón ngü các bái phóng su thói ky chóng Pháp, chóng My vá dác biet lá thói ky dói mói tü

1986- 2002 qua các bao Nhán Dan, Cúu Quóc, Quán dói nhán dan, Tién Phong, Lao Dóng vá Tuoí TréTP Hé Chi Minh

7 Két cáu cüa luán van:

Ngoái mó dáu vá két luán, luán van góm 3 chuong:

- Chuong 1: Vi tri cüa phóng su tren bao chi Viét N a m tü nám 1946 den

nay

- Chuong 2: Ngón ngü phóng su bao chi

- Chuong 3: Náng cao chát lugng ngón ngü phóng su

^ n

CHUONG 1

VI TRÍ CÜA PHÓNG St/TRÉN BAO CHÍ VIÉT NAM

TÜNÁM 1946 DEN NAY

1.1 DAC DIÉM CÚA THÉ LOAI PHÓNG Slí:

1.1.1 Vái nét vé sur hinh thánh vá phát trien cüa phóng su:

Khoáng thói gian cuói thé ky XIX vá dáu thé ky XX, bao chi Viét Nam dá dóng mót vai tro rát quan trong trong giáo duc quán chúng vá truyén bá tu tuang Vé phuang dién náy, bao chi dá dóng mót vai tro rát quy giá bén canh nhá truóng Ánh huong cüa nó dói khi lón manh han ánh huóng cüa nhá truóng vi bao chi cháng nhümg nhám váo viec giáo duc nhüng lóp nguói tré con dang di hoc, má con nhám váo viec giáo duc cho tát cá nhüng ai có thé doc dugfc chü quóc ngü Dó cüng lá mót cách lám táng thém so dóc giá Thói

ky 1865-1907 quá lá thói ky phói thai cüa bao chi Viét Nam vá nhüng nguói lám bao trong giai doan náy có thé tu háo lá ho dá dóng góp vai tro mót nhá giáo duc quán chúng, mot nguói huóng dan hay mot "sü dó" nhu Pham Quynh trong - La Presse Armamite Tap chi Nam Phong so 107, Juillet 1926 P.6

Tac giá Thiéu Son trong quyén Phé binh vá Cao luán dá nói: "Trong nhííng nuóc van minh, van hgc ra ddi truác bao chi, nhung a Viét Nam, chính bao chi dá tao nén nén van hgc hién dai ".[42]

Thát vay, van hoc hién dai cüa chúng ta chi xuát hien tü sau khi có bao chi

ra dói Nhüng tac giá dáu tién cüa nhüng tac phám duac viét báng chü quóc ngü déu duac dáo tao trong mói truóng bao chi Cháng han, nhüng tac phám

cüa Huynh Tinh Cüa hay cüa Truóng Vinh Ky, cháng han, duoc dáng tren Gia

Dinh bao dá ánh huong rát nhiéu den nén van hoc nuóc nhá trong giai doan

dáu náy Bói vay chúng ta khóng thé phü nhán vai tro dóng góp tích cuc cüa

bao chi trong nén van hoc dó Trong mót bái cüa Ton Tho Tuóng dáng o Gia dinh Bao (ngay 15/5/1867) có doan:

"Tháy Ky, giáo hgc, tac giá quyén ''Nhüng phuang pháp hgc chü Pháp" vüa in ra mót quyén sách báng chü quóc ngü dé giúp viec hgc mót cách dé dáng tiéng cüa chüng ta Nhüng quan lai có hgc thudng hay hgc chü náy, vi vái 24 chü cái ngUdi ta có thé viét duac ngudi ta có thé viét dugc muón ngán truyén Thát lá khác xa vái chüTáu má ngudi ta dói khi phái hgc cá dai néu khóng se khóng biét gi cá, Tói hiéu dugc tiéng quóc ngü, tói có thé viét duac

vá dgc dugc khóng có khó khan gi hét,,."

Doan van tren dá cho chüng ta tháy ró vai tro cüa nhüng nhá lám bao, dá góp phán dác luc váo viec phát huy nén van hoc Viét Nam vá lich sü bao chi Nhüng nhá van dáu tién nhu Truóng Vuih Ky, Huynh Tinh Cüa cüng lá nhüng nhá bao Lói viét van xuói dáng tren bao dá bát dáu phát trien vá dan dan giü mot vai tro trong yéu trong nén van hoc can dai Viét Nam

Viec án hánh bao chi trong giai doan náy quá lá mot phát minh hét süc mói me, dóng vai tro hét süc quan trong trong viec phó bien nén van hoá mói, cho nén mói nhá bao quá lá mot chién sí tién phong trong viec xáy dung vá canh tan xú so Tren các bao chúng ta tháy nhiéu bái viét chi trích lói hoc cü

vá có dóng cho lói hoc mói Do dó, nén van hoá dá bát dáu phát trien vá náy

nd dé dan dan tao thánh can bán vüng chác cho van hoc nuóc nhá trong tuong lai Lói hoc cü bi bái bó vá nhüng ngói truóng Pháp - Viét duoc thánh lap Nhu váy chúng ta có thé nói ráng mién Nam lá noi dáu tién dá náy sinh ra bao chi quóc ngü

Sau tó Gia Dinh bao, các tó khác lán luot ra dói: Luc Tinh Tan Van,

Nóng CÓ Mín Dám, Dai Viét Tan Bao Trong giai doan dáu, di nhién bao

chi nuóc ta gáp rát nhiéu khó khan Quán chúng phán dóng chua hiéu duoc chü quóc ngü, cho nén bao chi dói vói ho con lá mót thú xa xi phám hay mot

cái gi con xa la Dó lá ly do giái thích tai sao so dóc giá ral han che váo thói

áy Do giá tirong dói cao, bao cáng thém khó bán, vi váy ánh huóng cüa bao chi dói vói quán chúng con rát yéu óft khi má da so dan chúng con chua biét doc, biét viét chü quóc ngü

Qua lich sü phát trien van hoc chúng ta có thé nhán tháy, phóng su xuát

hién a nuóc ta tü rát sóm qua mót so tac phám vói nhiéu yéu tó hoang duong

vá phán nao con tháy giá tri phán ánh phám chát tinh thán vá bó mát xa hói

cüa mót thcJi ky lich sü xá hói qua "Viét dién U Linh " - Ly Té Xuyén "Linh Nam chich quái" - Vü Quynh vá Kiéu Phú Tiép theo lá den các tac phám nói tiéng nhu: "Thugng kinh ky su" - Hái Thuong Lán Óng, mót tac phám ghi chép nguói thát, viéc thát "Hoáng Lé nhát Thóng chi" cüa Ngó gia van phái

lá mót thién phóng su dái, "Phú bien tap luc " cüa Lé Quy Don lá mót thién

diéu tra rát cóng phu

Tuy nhién, thé loai phóng su cüng chua thát dinh hinh má phái chó den su xuát hién cüa bao chi a nhüng nám 20 cüa thé ky XX Su phát trien cüa bao chi lá mót dóng luc dan den su phát trien dót bien cüa thé loai phóng su Thói

ky náy lá thói ky mang dám dáu án lich sü cüa giai doan van hoc vá bao chi

Ó nuóc ta, do nén bao chi tré tuói han so vói bao chi Hoa Ky, Dúc, Anh nén su ra dói cüa thé loai phóng su cüng chi dugc ghi nhán tü nhüng tháp nién dáu cüa thé ky XX Theo các nhá nghién cüu, váo khoáng nám 1932, nhá bao Tam Lang viét phóng su "Tói kéo xe" Tam Lang dá dugc coi lá nguói tién phong cho lói van phóng sü ó Viét Nam Cüng trong tháp nién 30 náy các phóng su "Truóc vánh móng ngua" (1938) cüa Hoáng Dao, "Ha Nói lám than" - Trong Lang, "Thanh nién truy lac" cüa Nguyén Dinh Lap, "Ky nghe lay Táy" cüa Vü Trong Phung déu dugc coi lá nhüng phóng su háp dan

vá quyén rü ban dgc Vá cho den tan báy gió nhüng thién phóng su dó van con nguyén giá tri van hgc cüa chúng Tuy nhién, néu chi nhin váo ngón ngü thé

loai nhüng phóng su thói ky náy thién vé loai "phóng su- tiéu thuyét" kiéu van chuong vi háu nhu các tac giá déu lóng ghép tinh tiét hu cáu váo tac phám, khác xa vói các "phóng su bao chi" thói nay dáy tinh thóng tin thói su nóng hói vá chan thát tü dói sóng xá hoi

Trong quá trinh nghién cüu, nhiéu nguói nhán tháy phóng su dá có ánh huong quan trong den khuynh huóng van hoc hién thuc Viét Nam thói ky truóc 1945 Khóng phái ngáu nhién má nhííng ten tuói gán lien vói phóng su thói ky náy, cüng dóng thói lá nhüng ten tuói cüa nhüng nhá van hien thuc xuát sác nhu Vü Trong Phung, Ngó Tát Tó, Tam Lang, Trong Lang, Tren

tinh thán dó, có thé nói: Phóng su lá mót trong nhüng thé loai thé hién tính dgc thú khóng chi cúa bao chi má con lá cúa van hgc Viét Nam Nhííng dác

thü dó van con dé lai nhüng dáu án den ngáy nay [7, tr.l58]

Trong xá hói Viét Nam thói ky 1930-1945, su xuát hién cüa táng lóp tri

thüc tiéu tu san lá mot su kien xá hoi dác biét, ó chó: ho chiu ánh huóng cüa mot nén giáo duc mang dám nét phuang Tay Vá ho lá nhüng nguói bi ánh huóng bói tráo luu "Áu hoá" nhiéu nhát Viec hoc tiéng Pháp tro nén bát buóc

ó nhá truóng cóng vói viec các loai sách bao phuong Táy má chü yéu lá sách bao van hoá nghe thuát Pháp nhap cáng ó at, dá gáy ra mot ánh huong rát lón trong viec nhán thüc cái mói cüa táng lóp náy Trong khi tiép nhán nhüng luóng tu tuóng mói, các nhá van dóng thói cüng tiép thu nhüng cách thé hién mói Dáy cüng lá mot yéu tó mang den cho nén van hoc vá bao chi nuóc ta nhüng hinh thüc sáng tac mói Có thé nói, phóng su giai doan náy bát dáu xuát hién vói tu cách lá thé loai doc lap, ngang háng vói các thé loai khác, vá tren thuc té nó con giü vai tro lá loai xung kích, lá müi nhon cüa nén van hoc vá bao chi nuóc ta trong giai doan 32-45

Vói dác trung vá tính chát cüa thé loai phóng su lá phán ánh nguói that, viec that vá phái mang dam tính thói su nén các phóng su thói ky náy truóc hét

duoc in irén bao dé có thé dáng tai nhiéu ky vá sau dó duoc in thánh sách Phóng su thói ky náy da phán viét vé hai máng dé tai: bo mát cuoc sóng o nóng thón vá o thánh thi Ó day, mát trái cüa xa hoi thánh thi dugc phoi báy vói nhüng ung nhot cüa xá hoi duong thói mot cách ró nét nhát, mát khác thánh thi lá noi thu hút nguói dan tü xü kéo vé lám án, nén bo mát nóng thón tiéu diéu, lac háu, dói khát dá mot phán nao khién dói quán thát nghiép vó gia

cu náy báy ra o chính noi thi thánh

Trong thói ky náy, các cay bút phóng su rát thánh cóng khi khai thác duoc mát trái, nhüng máu thuán xá hói vá dá tao dugc súc hút, su quan tam cüa nguói dgc Cugc sóng sau lüy tre láng cüa nguói nóng dan nghéo dói cüng su bóc lót cüa giai cap thóng tri dia phuong, suu cao, thué náng vói nhüng hü tuc

vá nan mé tin di doan cáng ró nét hon trong các phóng su trong thói ky náy, tiéu biéu nhu: "Viec láng" (1940), 'Tap án cái dinh" (1939) cüa Ngó Tát Tó,

"Lám dan" (1938) cüa Trong Lang, hay các phóng su vé nhüng té nan dang trán kháp noi trong xá hói thánh thi: chuyen gái lám tién, Me táy, chuyen bán con án, düa o, cánh sóng cüa nhüng phu xe trong "Tói kéo xe" cüa Tam Lang, "Cam báy nguói", "Ky nghe lay Táy", "Com tháy com có", "Luc xi",

"Mót huyen án tét" cüa Vü Trgng Phung, Trgng Lang vói "Lám tién", "Há Nói lám than" dá tac dóng manh den du luán Chính nhüng phóng su tren dá dóng góp to lón, tao dá cho su ké tiép vá phát trien manh mé cüa phóng su bao chi thói ky hien dai sau nám 1945 ó Viét Nam

Su két hgp bút pháp van hgc váo phóng su bao chi tuc lá tai hien cugc sóng nhu xáy dung mót tac phám van hgc nhung lai khóng lám mát di tính chán thuc cüa hién thuc - mót yéu cáu quan trgng cüa thé loai phóng su Cái tói trong phóng su bao chi khác vói cái tói trong tac phám van hgc nó phái tinh táo vá dáy ly trí, dé cám xúc khóng lám thién léch hién thuc qua láng kinh cüa tac giá Do biét cách két hgp hai yéu tó náy mót cách khéo leo, vüa

dó dá khién các phóng su cüa Vü Trgng Phung duac nhiéu thé hé dóc giá ua

thích Hien thuc cugc sóng duói ngói bút cüa óng dá lám rung dóng trái tim nguói dgc - dó lá su két hgp hái hoá giüa tính thói su nóng hói vá chát van hgc Chinh vi thé xuát phát tü nhán dinh tren tac giá Tó Nggc Doanh trong khoá luán "Phóng su Vü Trgng Phung" có nhán xét vé phong cách cüa óng:

dó lá mói quan he chát che giüa hai thé loai phóng su vá tiéu thuyét van hgc, mác dü hai thé loai náy có khác nhau vé cáu truc tac phám, vé cách xáy dung dién hinh vá vé vai tro cái tói trong tac phám

Vé mát ly luán, phóng su thuóc thé ky bao chi phán ánh nguói that, viec that có su xác dinh vé khóng gian, thói gian Con tiéu thuyét có thé lá hoán toan hu cáu, tính dién hinh vá nói dung nghe thuát cüa tiéu thuyét hoán toan bi chi phói bói cám xúc tac giá tao nén cái tói trü tinh Phóng su cüa Vü Trgng Phung lói kéo, háp dan nguói dgc bói óng dá gái san nhüng su kien mang tính thói su nóng hói cüa xá hói duong thói, nhimg bén canh dó cüng khóng hé quén di nhiem vu cüa minh lá phái ngám giái má nhüng su kien dó vói cách nhin cüa nguói trong cugc - cái Tói trán thuát dáy cám xúc nhung cüng that lá

ly trí Cüng chinh vi thé má giai doan náy, xu huóng chung tren bao chi da xuát hién thuát ngü tiéu thuyét- phóng su vá day cüng lá mót "dáu án" dé chúng ta có thé so sánh vói ngón ngü phóng su trong các giai doan sau náy

1,1,2 Quan niém vé phóng su

Thuát ngü phóng su lán dáu tién dugc sü dung vói nghia miéu tá mót ky hgp quóc hói, nhüng trán lut, nhüng dám cháy vá nhüng cugc chién tranh sau dó tren bao chi Pháp, phóng su xuát hien vói tu cách lá bái viét vé quá trinh diéu tra cüa phóng vién, dói vói nhüng con nguói, su viec chüa dung nhiéu bí án trong xa hói Nguói My lai chi chú y den khá náng ghi chép nhüng cugc cái nhau trong nhüng ky hgp quóc hói, con nguói Dúc lai cho ráng phóng su chi dugc düng dé dua tin That vay, tü nhu cáu dé dua tin, mó

tá hay tuóng thuát, cüng vói su tim tói nhüng dé tai mói, cáu truc mói qua các thé he tac giá, phóng su dá phát trien thánh mót thé loai hoán chinh nhu ngáy nay

Trong tü dién cüa mót vái nuóc phuang Táy có nén bao chi phát trien cao nhu Anh, Pháp, My, Dúc xuát bán hói cuói théky XIX, tac giá dá giái thích

vé phóng su nhu sau:

''Phóng su lá mót su mó tá^ su tudng thuát vé mót cugc hgp Quóc hói"

(Tü dién Oep-xto cüa My)

Tac giá Nguyén Xuán Nam trong cuón 'Tík dién van hgc'' - Nhá xuát bán

Khoa hgc xá hói Há Nói, 1984 cho ráng:

'''Phóng su lá mót thé thuóc loai ky, nhám ghi chép cu thé tinh hinh bói mót van dé y mót sU viec nao dó có y nghía thói su so vói tuy bút, bút ky, phóng su có muc dích cu thé truc tiép, pham vi su viec vá dia diém dugc quy dinh chát che Dó lá thé van gán khoa hgc han lá nghe thuát, giáu yéu tó thóng tin han lá yéu tótrü tinh Diéu kien dé viét phóng su lá tac giá phái tu minh thám dó vá ghi lay viec hói han ngUdi thuc, viec thuc ngay tai chó Giá tri cüa mót phóng su truóc hét lá ó van dé má nó néu

ra lá cap thiét có báng chüng cu thé, xác thuc (sóliéu biéu do, thóng ké,

tu lieu khoa hgc.) vá két luán ghi lén lá dúng dan Phóng su se có thém giá tri van hgc khi nó di sáu khác hog thé giói nói tám, miéu tá tính cách nhán vgt, vói lói van giáu hinh ánh vá cám xúc " [26]

Trong Tüdién hgc sinh cüng có néu quan niem vé phóng su:

" Phóng su lá thé van phán ánh, phán tích kip thói nhüng su viec tai nghe

mát tháy vá có tính chát diéu tra ".[45]

Tü dién Thuát ngü van hgc cüng dua ra khái niém vé phóng su:

"'Mót thé thuóc loai hinh kí Phóng su ghi chép kip thai nhüng vu,viéc nhám lám sáng tó truóc cóng luán mót su kien, mót van dé có lien quan den hogt dóng vá sóphán cúa mót hoac nhiéu nguói vá có y nghia thói su dói vói mót dio phuang hay toan xa hói."[ 16, tr 171 ]

Truóc van dé phán loai he thóng bao chi dugc dát ra, giáo trinh ly luán bao chi cüa Truóng Tuyén huán Trung uong nám 1977 dá khang dinh:

'"Phóng su lá mót trong nhüng thé tai thóng tin quan trgng cúa bao chi ít nhiéu dgc trung van hgc, phán ánh sU kien xáy ra có quá trinh dién bien, báng phuang pháp miéu tá, tu thuát, lai có thé két hgp nghi luán, nhám néu lén pham chát tinh thán cúa nguói vá bó mát xá hói theo mót he thóng quan diém vá duóng lói chính tri nhát dinh."

Hién nay, chúng tói nhán tháy dinh nghía cüa TS Düc Düng trong cuón "

Ky van hgc vá ky bao chi" dat tói mót quan niém tót nhát vé phóng su thé hién dugc nói dung vá hinh thúc cüa thé loai:

"Phóng su lá thóng tin thói su, dám bao tính xác thuc, tính dinh huóng thóng qua viéc trinh báy, dién tá nhüng van dé, su kien, con nguói, tinh huóng dién hinh trong mót quá trinh phát sinh, phát trien vói vai tro quan trgng cúa nhán vgt trán thuát vá ngón ngü, bút pháp, gigng diéu linh hogt, giáu chát van hgc'\ [9,1x2391

TS Dúc Düng cüng dá nhán manh, thuc té dói sóng bao chi vá ké cá dói

sóng van hgc dá chúng tó ráng phóng su lá mót trong nhüng thé loai dgc biét

thích hgp vói viéc mó tá su phát trien náng dóng cúa hién thuc

Nhüng nám gán dáy, ly luán van hgc nuóc ta có xu huóng khang dinh nhüng phám chát van hgc trong phóng su Diém chung trong nhüng y kién náy

déu thüa nhán phóng su có khá náng phán ánh nhüng su kién vá con nguói có

thát nhung có thé mó róng quy mó dé thé hién tuang dói bao <7w¿ír.[9,tr.l71]

Phóng su van hgc con có khá náng dung lén nhüng búc tranh vüa cu thé vüa khái quát vé dói sóng dé thóng qua dó trinh báy các van dé xá hói trong su van dóng phát trien

GS Há Minh Dúc dá nhán xét vé thé loai phóng su nhu sau:

" Vé ca bán, phóng su cüng có dgc tinh cüa mót thién ky su; chú trgng su

kién khách quan, ton trgng tính xác thuc cúa dói tuang miéu tá Nhung phóng

su lai dói hói tính thói sU truc tiép Phóng su dugc viét ra nhám giái dáp nhüng van dé nao dó má xá hói dang quan tám ( ) Dúng nhu mót nhá van dá nói: "Phóng su lá mót thé van xung kích " [10,tr.203-204]

Hién nay, nhiéu y kién trong giói nghién cúu van hgc bao chi cho ráng nén

có su phán biét hai loai " phóng su van-hgc'' vá "phóng su bao chC\ Phóng su

lá mót thé loai bao chi nhung có thé có nhüng phám chát van hgc Dó lá khá náng phán ánh dói sóng thóng qua nhüng hinh tugng nghe thuát dugc xáy dung tü nhííng nguyén máu sóng dóng, vói nghe thuát dan chuyen, nghe thuát trinh báy chi tiét vá xáy dung ly le, nghe thuát miéu tá, dác tá chán dung vá

vói bút pháp, gigng diéu linh hoat "Viéc südung mót só phuang tién biéu dat

cúa van hgc nhu các bien pháp tu tü, ngón ngü giáu hinh ánh, huóng váo thé giói bén trong (a mót müc do nhát dinh) cüa nhán vgt v.v khién cho phóng

su vón tú bao chi có thé trá thánh van hgc, mót só tac pham thuóc loai náy thuong dugc cháp nhán nhu lá nhüng tac phám van hgc có giá tri" [16,

tr.l72]

Phóng su van hgc dá dat tói su chán xác vá da dang trong viéc trinh báy mót hién thuc phúc tap lien tuc phát trien vá bien dóng vói mót náng luc khái quát cao Nhu dá néu o tren, tü bán chát cüa dói sóng tac phám phóng su van hgc vüa dám bao tính chan thuc cüa nói dung, dóng thói con biéu lo suy nghi, tinh cám cüa tac giá truóc nhüng van dé má xá hói dát ra Các phóng su cüa

Tam Lang, Vu Trgng Phung, Ngó Tát Tó dáu thé ky XX déu thé hién dác diém quan trgng náy

TS Dúc Düng trong cuón "Ky bao chi vá Ky van hgc" dá cho ráng; diém khác biét dé nhán tháy nhát giüa phóng su van hgc vá phóng su bao chi lá ó

chó: phóng su van hgc khóng thích hgp vá nói chung khóng có nhiem vu chgy

theo yéu cau tuyén truyén thói su Tuy nhién, nó lai chiu su chi phói cüa

nhüng yéu cáu khác vé hinh thúc biéu hien vá dác biét lá trong náng luc thóng

tin thám my So vói phóng su bao chi, tac phám phóng su van hgc khóng bi

trói buóc váo con nguói, su kién có thát má có thé mó róng pham vi phán ánh gán lien vói cám xúc cüa tac giá Nguói viét phóng su van hgc cüng có thé bó

trí, tó chúc, tai tao các dü kién, chi tiét, tinh huóng, nhán vat vá su dung bát cü

bien pháp nghe thuát nao ké cá hu cáu nghe thuát dé xáy dung hinh tugng

nghe thuát trong tac phám cüa minh Nói cách khác, trong phóng su van hgc, nhán vat trán thuat giü vai tro quyét dinh trong viéc tao ra gigng diéu riéng gán lien vói bán sác cüa cá nhán cüa mói tac giá

That vay, phóng su cüa Vü Trgng Phung dá thé hién bán sác cá nhán cüa mót cái Tói trán thuat náng dóng vá sác sao vói cách nhin phé phán vá lói viét cham biém vé nhüng su that chúa dáy mau thuán trong xá hói cü Phong cách

cham biém trong các tiéu thuyét Gióng tó, Sódó, Va dé van dugc thé hién mót

cách nhát quán trong phóng su Vói nhüng tac phám phóng su nói tiéng nhu:

Cgm bay nguói, Ky nghe láy Táy, Cam tháy cam có dá dua óng lén vi trí suy

ton lá "Vua phóng su dát Bác '\

Ngoái Vü Trgng Phung, thói ky náy con có Ngó Tát Tó, mót nhá nho viét van lám bao luón dáu tranh chóng lai nhüng hü tuc lac háu vá lói hgc giáo diéu, mé tin có nhán Vói trí tué sác sao vá nhiet tinh chién dáu cüa mót ngói bút chám biém xuát sác, nhüng phóng su cüa Ngó Tát Tó dá tao nén mot

phong cách riéng rát dóc dáo cüa óng Vói phóng su Viéc lánfác giá dá chi ra

cái nguyén nhán khién nhüng hü tuc cüa nóng thón Viét Nam truóc nám 1945 ton tai dói náy qua dói khác lá do bgn cuong háo, ly dich Igi dung dé bóc lót nóng dan Báng lói ké chuyen gián di, mói cau chuyen trong phóng su lá mót thám kích ngán nhung tiéu biéu vé cugc sóng khó cuc cüa nguói nóng dan giüa nhüng hü tuc náy Nguói ta dá phái do nhá bán lám cüi dé lo cho dugc mót có oán tuán sóc, phái bó láng ra di vi khóng lo dugc tién mua có cho mót

dúa bé 5 tuói Phóng su Viéc tó/t^^dá thu hút dóc giá báng khá náng ly giái

van dé mót cách sáu sác vá nghe thuát miéu tá tinh té cüa mót nhá van sóng lau dói ó nóng thón

Phóng su van hgc có thé phán ánh hién thuc ó nhiéu trang huóng khác nhau vá dác biét chú y van dé con nguói Các tac giá viét phóng su con có thé huy dóng kién thúc phong phú dé tai hién trong tac phám

Khác vói phóng sir bao chi, phóng su van hgc thuong khóng bi giói han vé dung lugng Mót tac phám có thé dugc trinh báy ggn trong vái nghin chü, nhimg cüng có thé büng nó trong háng trám trang in Chinh sii khác biét vé dung lugng dá tao nén nhííng bien dói sáu sác trong tính chát cüa phóng su van hgc Tuy nhién cüng can nhán manh ráng: dü tac phám phóng su có thé có

dung lugng lón nhu mót cuón tiéu thuyét thi cüng khóng nén ggi nó lá "phóng

su tiéu thuyéV hay ''tiéu thuyét phóng su'' vi phóng su khóng phán ánh hién thuc vá xáy dung hinh tugng nghe thuát theo nhüng nguyén tac cüa tiéu thuyét'\[9M.m]

Phóng su van hgc có uu diém lá dé cap den nhüng con nguói, su kién, tinh huóng dién hinh trong mót hoán cánh dién hinh Trong tac phám phóng su, dói tugng miéu tá cáng dién hinh bao nhiéu, phóng su cáng có khá náng dat tói nhüng phám chát cüa van hgc báy nhiéu Mót tac phám phóng sir van hgc

có chát lugng bao gió cung lá két quá cüa mót su hiéu biét sáu róng vé cugc sóng, cüa su tim tói trong cách thé hien vá cüa náng luc trinh báy su that báng

bút pháp, ngón ngü giáu hinh ánh vá cám xúc Se thát thiéu xót néu chúng la khóng nhán tháy vai tro tham gia cüa các nhá van hói dáu thé ky dá dé lai nhüng dáu án sáu dam dói vói thé loai náy

1.2 PHÓNG SlT VIÉT NAM TÜ NÁM 1946 DEN NAY

Nhu dá trinh báy ó phán tren, thé loai phóng su dá xuát hien tren bao chi Viét Nam tü nhüng tháp ky 20, 30 cüa thé ky XX Tuy nhién, phái tü sau nám

1930, duói nggn có lánh dao cüa Dáng ta, tren các bao cách mang xuát bán bí mát vá cóng khai dá xuát hién mót só tac phám phóng su trán dáy tinh thán chién dáu, góp phán dác luc váo cóng tac tu tuóng, tuyén truyén vá có vü cho phong tráo cách mang, thúc dáy quán chúng trong cugc dáu tranh giánh dgc lap Qua tírng buóc tháng trám cüa cách mang Viét Nam, tren các tó bao nhu:

Lao Dóng, Tin túc, Viét Nam dóc lap, Cá giái phóng, Cáu Quóc dá xuát

hién nhiéu phóng su mang tính chi dao thiét thuc cho cugc dáu tranh cüa nhán dan ta chóng ách dó hó cüa thuc dan Pháp

Nhu chúng ta dá biét, Cách mang Tháng Tám thánh cóng, bao chi Viét Nam dá buóc sang cháng duóng lich sü mói Bao chi lá tiéng nói cüa mót quóc gia có chü quyén dóc lap, lá dién dan cüa quán chúng nhán dan Buóc váo thói ky kháng chién chóng Pháp, bao chi lá co quan truyén dat nhüng ménh lenh vá chi thi trong chién dáu, lá tiéng nói dóng vién, có vü quán chúng tham gia kháng chién, bao vé Tó quóc Bao chi hoat dóng trong nhüng diéu kién khó khan: máy in cü, giáy thiéu thón, án loát vá phát hánh han che Báng chúng lá do diéu kién in án kém nén các tó bao luu lai tai các thu vién hien nay phán lón chü in dá mó vá giáy bao cüng dá xuóng cap theo thói gian Mót

só tó bao lón cüa Dáng, chính quyén, Mát trán vá mót vái doán thé có diéu

kien xuát bán nhu: Su thát, Cúu Quóc, Quán dói nhán dan, Van nghe Xét

vé só lugng tó bao, chát lugng in con han che, hinh thúc bao gián di nhung thói ky náy bao chi lá cóng cu thóng tin dác luc cho chính quyén cách mang

den vói quán chúng trong nhüng nám chién tranh trong dó con su dóng góp khóng nhó cüa thé loai phóng su

That vay, so vói các thé loai khác nhu: tin, ghi nhanh, phóng su có dung lugng nhiéu han nhung thé loai náy dá tro thánh mót trong nhüng thé loai xung kích tren các mát bao thói ky chóng Pháp Các phóng su thói ky náy thuong khác hga vé hién tugng chóng giác bát linh trong vüng bi tam chiém, cugc dáu tranh cüa nóng dan dói vói ké thü, phé phán tói ác táy troi cüa giác, cugc truy kích anh düng cüa quán ta tiéu diet bgn giác hay ca nggi nhüng guong anh hüng quén minh vi dóng dói, vi dát nuóc

Cüng do bói cánh dát nuóc chién tranh nén các phóng su xuát hién tren các bao cüng khóng thuong xuyén vá dé tai cüng chua róng má chi dü miéu tá

ró hoán cánh vá su viéc trong thói ky náy Giáp mát vói ké thü, dói dién vói su sóng vá cái chét, các tac giá dá tim tói, khai thác, chgn Igc nhung chi tiét dát nhát, tiéu biéu nhát dé phán ánh trong các tac phám phóng su cüa minh Chính

vi thé má dgc các phóng su thói ky chóng Pháp vá thói ky chóng My, dgc giá tháy ngay dugc cái khi thé háo hüng cüa dan toe, cüa cá mót dát nuóc san sáng huóng vé tién tuyén, quyét tám dánh duói ngoai xám, giánh lai dát nuóc, giánh lai hoá binh

Do bi ánh huóng bói thói cugc, bao chi lúe cóng khai lúe bi mat má chúng ta bát gáp mót só phóng su có nhüng cách thé hien rát riéng khóng nhüng vé dói tugng má con vé cá van dé Dó lá nét rát dgc dáo khi mót phóng

su mót ky má lai có tói 5 nguói viét: dó lá phóng su "Khi chúng ta dánh khi chúng ha súng" do Vü Cao, Hóng Vü, Hoái Án, Trán Dinh, Trán Viét Phóng

su dugc chia nhó thánh nám phán, vá mói tac giá lai dám nhán mót phán Mói phán tro thánh mót tít phu lám nói bat chü dé cüa tac phám nó gán chát vói hoán cánh lúe báy gió Tan mát chúng kién su kién cuong, bát khuát cüa nhung nguói linh cüa ta, các tac giá dung lai büc tranh chan thuc nhüng nguói

linh düng cám, dám hy sinh cá than minh dé lám tám guong cho dóng dói táng thém y chi dé anh em chién dáu tiéu diet quán thü

So vói thói ky chóng Pháp thi dói sóng bao chi thói ky chóng My sói dóng han han Nhu dá trinh báy ó tren, các phóng su thói ky náy chi táp trung chü yéu ó mién Bác vói nhüng máng dé tai róng vé xáy dung CNXH, phán ánh nhjp sóng hói há cüa nguói dan tü dóng lúa den cóng truóng o dáu cüng thé hién khi thé, süc tré vuon lén xáy dung qué huong, dát nuóc tuoi dep hon Cüng vi hoán cánh lich sü nén các dé tai thé hién qua các phóng su khóng phong phú Các phóng su thói ky náy cüng dá buóc dáu có nhüng dót phá so vói thói ky chóng Pháp: máu sác phóng su có phán khóc liét hon nhung van don diéu Tren mat bao chua xuát hién nhiéu phóng su phán ánh nhííng máu thuán cüa dói sóng hay phán ánii mát trái cüa xá hói: nan quan liéu, bao cap,

má phái den thói ky dói mói nhung phóng su kiéu náy mói büng nó

Thói ky chóng My, các phóng su cüng có nhiéu diém nói trói hon vé hinh thüc cüng nhu nói dung so vói thói ky chóng Pháp Cüng do hoán cánh chién tranh nén các phóng su thói ky mói chi düng lai ó nhííng bái phán ánh náng vé ghi chép, di sáu váo liét ké các chi tiét, su kién theo trinh tu thói gian

má thiéu nhiéu yéu tó ngón ngü thé hién Cüng chính vi thé má các phóng su trong thói ky náy chua có nhiéu phóng su thé hien dugc "cái tói" cüa tüng tac giá má Tuy nhién, chúng ta khóng thé phü dinh su dóng góp cüa các phóng su thói ky chóng My váo dién mao phóng su Viét Nam qua các thói ky lich sü Mác dü dá có chü y vé cách viét vá sü dung thé loai phóng su, nhung ta cüng

dé nhán tháy các phóng su thói ky náy thién vé thé loai ghi nhanh, bút ky dién hinh nhiéu hon

Nói dung các phóng su má các phóng su dé cap cüng khá nghéo nán: cugc sóng o láng qué, hinh ánh các chién sí ngoái mát trán, hay nhüng chuyen chóng lut mót huyen nhimg các huyen, xá ban cüng sang giúp dó, cüng nhau

dóng cam cóng khó, nhüng lúe khó khan moi tháy su quyét tám, doán két, dón<^ lóng nhát trí dem lai két quá to lón nhu thé nao Quyét cüu dé, cüu lúa, phuc hói san xuát, vun dáp lai cugc sóng Nói chung, các phóng su déu toát lén súc manh phi thuong cüa khói doán két toan dan, cüng cam cóng khó Thói gian quá gáp gáp, nhüng cay bút viét phóng su có mát ó kháp noi, nhüng mánh dát hg di qua, nhüng viéc hg gáp tren duong déu dugc thé hién tren các phóng su giai doan náy Háu nhu các phóng su déu có dung lugng ngán, khóng dáng dái ky vi do han che cüa kháu xuát bán cüng nhu sé gáy khó khan cho nguói dgc Dgc các phóng su vói dung lugng vüa phái, thóng tin dáy dü vé tinh hinh chién dáu, cüng nhu san xuát, sé có hiéu quá vá phú hgp vói hoán cánh hon, song cüng dü cho nguói dgc hinh dung dugc súc manh cüa cugc chién tranh nhán dan vi dai cüa toan dan toe Viét Nam

Tü sau Cách mang Tháng Tám cho den giüa tháp ky 80, tren các bao chi cách mang nuóc ta, phóng su van dugc coi lá mót trong nhüng thé loai quan trgng bói khá náng thóng tin da dang, có chiéu sau vá mang tính khuynh huóng ró rét Tuy nhién, phái den thói ky dói mói tü nám 1986 tro di, phóng

su mói tro thánh thé loai tién phong chám ngói cho su büng nó cüa các thé ky trong dói sóng van hgc vá dói sóng bao chi cüa nuóc ta Có thé nhán xét ráng, phóng su van hgc vá phóng sti bao chi dá góp phán lám sóng day mót khóng khi dan chü trong van hgc vá bao chi Viét Nam That khó có thé hinh dung dugc dién mao cüa nén van hgc vá bao chi dói mói cüa chúng ta néu thiéu su dóng góp dáy hiéu quá cüa phóng su

Buóc váo thói ky dói mói cüa dát nuóc, bao chi that su dá dói mói tren nhiéu mát Dáu tién vá quan trgng nhát dó lá van dé dói mói vé thóng tin Thóng tin ngáy mót nóng hói, có súc thuyét phuc, có tính dinh huóng du luán Néu truóc dáy, bao chi truóc dáy má thé hién trong các bái phóng su hai thói

ky truóc con náng vé trách nhiem truyén dat, thóng tin nhüng y kién cüa các

co quan lánh dao, phó bien, binh luán, giái thích duóng lói, chính sách thi bao chi dói mói lai có nhüng buóc dót phá

Bao chi thói ky dói mói ngáy cáng lám tót chúa náng lá dién dan cüa nhán dan Nguói dan có thé truc tiép góp y qua bao chi vé nhííng van dé chính tri,

xá hói, các chính sách vé kinh té, giáo duc, van hoá, y té Néu truóc day bao chi thién vé thóng tin mót chiéu, ít có nhüng y kién luán bán, trao dói, tranh luán thi thói ky dói mói, bao chi tro thánh dién dan da chiéu dé mgi nguói có thé tham gia tranh luán vé các van dé má xá hói vá du luán cüng quan tám Cüng do bói cánh cüa thói ky dói mói má các phóng su cüng dugc thói mót luóng sinh khi mói Dién mao cüa bao chi nói chung vá thé loai phóng su nói riéng trong thói ky bao chi dói mói có nhííng buóc dót phá ngoan muc Tü nhüng phóng su thói ky bao cap chi phán ánh bé nói cüa xá hói den thói ky

1986 tro di, dé tai thé hién tren các phóng su dá táng theo cap só nhán Thé

loai phóng su dugc bien dói manh mé cá vé chát lugng lán góc nhin Buóc váo

co che thi truóng, bao chi cüng dá góp phán thé hien dugc nhiéu van dé búc xúc má xa hói quan tám: các te nan tham ó cóng quy, cay quyén thé áp búc dan lánh, te nan ma tuy, nghién hút, dua xe vá bén canh dó con có nhüng

"con sáu lám ráu nói canh", nhüng nhá bao mót thói "nói danh" dugc thé he các phóng vién dan em né phuc vi nhüng phóng su diéu tra nóng hói, nay vi tiéng ggi cüa dóng tién hg da loa mát, lám ngo tiép tay có ten trum Nám Cam thá súc hoánh hánh vói nhüng tói danh: tó chúc có bac, giét nguói, nhu: Hoáng Linh (bao Tuói Tré TP Hó Chi Minh), Quang Tháng (bao Cóng an Thánh phó Hó Chi Minh) Chúng ta that xót xa cho nhüng nguói dá quá nóng nói vi mót chut tién tai má dá phái dánh dói cá nhán phám cüa minh

Góp mát váo bói cánh thói ky, các phóng su cüng dá xúng dáng lá thé loai xung kích cüa bao chi Phái kháng dinh ráng, chua bao gió thé loai phóng su lai dugc các bao cüng nhu các nhá bao dánh uu ái nhiéu nhu thói ky náy

Phóng su khóng chi büng nó vé dién mao má nó con büng nó vé chai Tát cá nhüng van dé náy sinh trong dói sóng déu dugc các tac giá thé hién mol cách sinh dóng, xác thuc nhung cüng dáy tính chü quan cüa tac giá Mgi khúc mác cüa hién thuc déu dugc phán tích, thé hién duói nhiéu góc dó mol cách chán thuc Chua bao gió các nhá bao lai có nhiéu co hói dé thé hién súc viét cüa minh nhu thói ky náy, trái qua mót thói gian dái "im áng" các phóng su dá có

xu huóng nhin tháng váo su thát, thay vi nhííng két luán lüng lo ó các phóng

su thói ky truóc, các phóng su thói ky náy dugc các tac giá chú trgng néu nhüng van dé, cánh tinh nguói trong cugc dé nhüng cap có thám quyén phái ra mal lén tiéng có nhüng giái pháp kip thói giái quyét nhííng khúc mác dó

Chính vi thé má hien nay, mót só tó bao lón nhu: Lao Dóng, Tién Phong,

Há Nói mái, Thanh Nién, Tuoi tré, An ninh thé giái dá coi phóng su lá

mót trong nhííng chuyen muc "dinh" vá có gáng duy tri déu dan dé thu hút dgc giá Háng nám, Hói nhá bao Viét Nam vá nhiéu hói nhá bao các dia phuong cüng tó chúc nhiéu cugc thi viét phóng su, mót phán dé khuyén khich các cay bút viét phóng su giói vá mót phán cüng có dóng nhüng các phóng su tré hay tham gia rén luyen ky náng viét thé loai náy Hien nay só lugng dáu bao vá tap chi dá lén den hon 400 tó tren toan quóc, dá hinh thánh mol dói ngü nhüng nguói viét phóng su khá hüng hau vói bán linh nghé nghiép vüng váng vá có tính chuyen nghiép cao

1.3 MÓT SÓ NHÁN XÉT

Kháo sát vói háng trám phóng su tiéu biéu qua ba thói ky lich sü: thói ky chóng Pháp, chóng My vá thói ky dói mói, dá cho phép chúng tói có mót só nhán xét vé thé loai náy

Truóc hét, phóng su lá mol thé loai khó nhát vá cüng chiém mol vi trí quan trgng tren các phuong tién thóng tin dai chúng Ó mói giai doan lich sü, phóng su déu xuát hién vói tu cách lá mol thé loai "xung kích" tren mal trán tu

tuong, phán ánh mol cách chán thuc nhüng bien chuyen cugc dáu tranh chóng giác ngoai xam cüa dan toe ta, dóng thói ca nggi nhüng nguói con anh düng hi sinh vi Tó quóc Vá den giai doan náy, hóa chung vói xu thé phát trien cüa dát nuóc, bao chi mol lán nüa di lám "sü mang" cao cá cüa minh, góp phán quan trgng trong viéc dinh huóng du luán Dé lám dugc diéu náy, nhüng nguói cám bút phái lá nhüng nguói bút phái sác, tám phái trong Hon nüa, cüng do nhu cáu vé thóng tin ngáy mol khát khe, dói hói các nhá bao phái dáu tu nhiéu hon cho tac phám cüa minh, khóng chi cung cap cho dgc giá nhüng thóng tin nóng hói cüa dói sóng xá hói vói ngói bút chán thuc má phái di sáu váo khai thác bán chát su kién dé dua ra nhüng két luán, kién nghi dé cái thién hién thuc mót cách hiéu quá nhát Chinh vi vay, qua nhiéu nám tháng, thé loai phóng su cáng ngáy cáng hoán thién vé hinh thúc thé hién cüng nhu nói dung phán ánh Mót lán nüa kháng dinh vi trí cüa thé loai rát thích hgp cho viéc phát hién vá trinh báy hiéu quá nhüng van dé muón mal cüa doi sóng

Chúng ta bát gáp o phóng su nhüng nét chính, dác thú cüa thé loai vé cáu truc vá ngón ngü Nói chung, mói tac giá déu có nhüng sáng tao dóc dáo, giá tri thám my riéng cho các phóng su cüa minh, bén canh dó cüng xuát hien nhüng "phá cách" nhung chi ton tai ó mót vái tac giá trong mol vái phóng su, sau dó do khóng tháy phú hgp, nén khóng con xuát hien vá dugc sü dung lai Háu nhu hién nay thé loai phóng su déu xuát hién tren các bao, vá mót só

bao dá duy tri tót dugc chuyen muc náy ó mót trang có dinh nhu: Lao Dóng,

Tién Phong, Thanh Nién, Tuoi tré thánh phó Ho Chi Minh Dé lám dugc

diéu náy, yéu cáu dát ra lá phái có mót dói ngü phóng vién that su tam huyét vói nghé vá phái say mé thé loai phóng su Do dác thú cüa thé loai phóng su, mót só tac giá dá dua ngón ngü van hgc váo xáy dung phóng su nhung khóng lám mát di tính chán thuc cüa su kién, chinh vi thé nguói ta coi phóng su thuóc nhóm ky chính luán vá nghé thuat Cái Tói trong phóng su bao chi có vai tro khác vói cái Tói trong tac phám van hgc, nó vüa tinh táo vá dáy ly trí,

sao cho cám xúc khóng lám thién léch hién ihuc qua "dói mát" cüa tac giá

Chát lieu tü hién thuc cugc sóng cüng vói nhüng ngói bút tai hoa dá tao ra các

phóng su "dé dói"

Can phái nói thém ráng, bén canh nhííng phóng su trán dáy tám lóng nhán háu, trách nhiem cüa các cay bút phóng su van con xuát hién nhiéu phóng su chua hay, bói nguói viét dá quá lam dung hinh thüc cüa thé loai dé thé hién tac phám má khóng chú y den viéc bái dó dugc ggi lá thé loai phóng su dá phü hgp chua Chúng ta gáp khóng ít các phóng su vói dung lugng khá khiém ton khoáng 1.000 tü Chính vi thé nhüng phóng su dó mói chi düng lai ó viéc néu các su kién, hién tugng vói só lieu, hinh ánh minh hga cüng nhüng y kién cüa nhán chüng, vat chúng hoac nhüng van dé dang ton tai vá phát sinh trong bói cánh rát ró ráng vá dáy dü Tuy nhién, néu chi düng lai ó viec tuóng thuat, miéu tá, ghi chép lai các su kién thi chua dü, má diéu can thiét lá tac phám phái néu bát dugc vai tro cüa tac giá vói tu cách lá nhán val trán thuát Nó có két cáu chát che, dám bao tính logic cao vá ngón ngü thé hien ró tính xác thuc tói da, gán lien vói su kién trong tac phám Phóng su ngoái viec cung cap cho dóc giá nhííng thóng tin, su kién mót cách chán thuc vá sinh dóng thi phái báy

tó dugc nhüng suy nghi, cám xúc cüa tac giá Chúng ta déu biét phóng su lá

thé loai hgt nhán trong nhóm các thé ky bao chi, phóng su dá thé hién mót cách day dü nhát nhüng dác diém cüa thé loai Dó lá su xuát hién truc tiép cüa tac giá - nhán vgt trán thuát trong tac phám, lá cách viét linh hogt trong bút pháp, gigng diéu vá viéc südung ngón ngü sinh dóng, giáu hinh ánh Dáy

lá mót trong só rát ít các thé loai bao chi có khá náng phán ánh cugc sóng mót cách sinh dóng, giáu hinh ánh duói áp luc nggt nghéo cüa yéu cáu thóng tin nhu hién nay

Viét phóng su, nhát lá phóng su trong thói ky dói mói nguói ta tháy có rát nhiéu máng dé tai hay cho các phóng vién khai thác Ó mót só bao dánh giá

náng luc cüa các phóng vién lai chinh tü nhüng bái phóng su cüa hg Dé có mol tac phám hay dugc dóng nghiép vá nguói dgc cháp nhán dáy lá mót niém

mo uóc, khóng phái phóng vién nao cüng lám dugc Bói chính nhüng nguói trong nghé cüng phái cóng nhán dáy lá mol thé loai khó vá khó viét hay Ngoái nhüng dé tai "dóc", vói tai thu tháp tai lieu, các cay bút phái biét "thói hón" váo tac phám, dé tac dóng váo xúc cám cüa cóng chúng Nhu dá trinh báy ó tren, có mol phóng su lói cuón dugc dgc giá thi dáu tién tac giá phái lá nguói nám vüng dugc nhüng tiéu chi ly thuyét cüa thé loai Bói vi su hiéu biét dúng dan vé nhüng dác diém, dác trung cüng vói nhüng thé manh vá han che cüa thé loai dugc coi nhu nhüng yéu cáu mang tính chát tién dé Nguói viét phóng su con phái lá nguói có vón tri thüc phong phú dé xü ly dúng dan nhung van dé má cugc sóng dát ra Mót tac phám phóng su có ehát lugng bao gió cüng lá két quá cüa mót su hiéu biét sáu róng vé cuóc sóng Tát nhién, bén canh dó con lá su lá tim tói trong cách thé hién vá náng luc trinh báy su thát báng bút pháp, ngón ngü giáu chát van hgc Ngoái su hiéu biét vé thé loai, vón sóng, các tac giá viét phóng su can phái có phám chát, dao dúc nghé nghiép cao: dó lá biét dáu tranh bao ve cái thién, phoi báy cái ác Tac giá phái có tinh thán chính nghia, tin váo cugc sóng, cái dep Có vay, phóng su mói hay, mói lói cuón dugc nguói dgc, vá tính uu viét cüa thé loai mói dugc phát huy mót cách tói da Cüng vói khá náng khám phá, diéu trán nhüng su that chúa dung máu thuán, phóng su con có thé di sáu váo nhüng khía canh riéng tu vá phán ánh chúng tü góc do con nguói Dáy cüng lá ly do vi sao má các tac phám phóng su lai có thé manh trong viec dung lén nhüng chán dung cüa các nhán chúng Nhüng chán dung náy tuy khóng phái lá muc dích chü yéu cüa thé loai nhung dugc coi lá mót trong nhüng thánh phán khóng thé thiéu, góp phán quan trgng lám nén bán sác riéng cüa thé loai Chính vi góc dó con nguói náy

dá khién phóng sir tó ra rát thích hgp vói nhüng dé tai giáu chát nhán van

Chúng ta phái thüa nhán ly lé xuát hién cüa thé loai phóng su tren các bao hién nay khá lón Tuy nhién, dé duy tri dugc thé loai, cung nhu có nhüng phóng su chát lugng thi dói hói các nhá bao phái dáy cóng tim lói, phát hien ra nhííng dé tai mang tính xá hói, dugc du luán quan tám Dé lám dugc diéu náy thi nguói lánh dao cüa tó bao, nhííng nguói bien táp phái có mót co che mo, nhám khuyén khich các phóng vién tré viét thé loai phóng su vi dáy chính lá

"mánh dát máu mo" dé các cay bút kháng dinh minh Chính vi thé má hién nay nhiéu bao, dái ó Trung uong cüng nhu dia phuong dá tó chúc các cugc thi phóng su hay vói nhiéu giái thuong háp dan Lánh dao mót só tó bao cüng có

co che nhu nhuan bút dác biét vá tao diéu kién tói da cho các tay bút chuyen viét phóng su

Dgc các phóng su tren bao Tién Phong thi khó ai có thé qua mal Xuán

Ba, nhát lá viét các phóng su vé nhüng nhán vat "tai to mát lón" Vá dáy cüng

lá nét dác trung trong ngón ngü phóng su cüa Xuán Ba Các phóng su cüa

anh rát gán vói ky chán dung, dién hinh lá các phóng su nhu: hinh ánh Phó Chú tich nuóc Nguyén Thi Binh trong "Cái thuó ban dáu di sü áy " [2,tr.55], hay hinh ánh thát cám dóng vé nguói chóng hét muc chám xóc cho nguói va - anh hüng Trán Thi Ly trong "Hinh nhu dang hiém dan nhüng nguói dan óng nhu thé'" [2,tr.26], hinh ánh vg dai tá can vé cüa Bác Hé - Vü Dinh Huynh trong "Gap phu nhán "ngái" dai tá can vé cüa Bác Hó" [2,tr.44], hinh ánh nhá thaTóHüu trong "Uong bia vói nhá tho Tó Hüu" [2,tr.307]

Néu Xuán Ba vói lói viét cham rái, "mua dám thám láu" thi Huynh Düng Nhán lai bóc lo cái khi chát cüa anh Hai Nam Bó - di tháng váo van dé cüa su kién Nó dugc thé hién tü cách váo dát van dé cüng nhu o ngay tít cüa bái phóng su Nhiéu dóng nghiép dá nhán xét ráng, các phóng su Huynh Düng Nhán dai dién cho các phóng su thói ky dói mói Có nhiéu nguói cho ráng, muón phóng su hay phái có dé tai la That váy, dé tai hay cüng có phán quyét

dinh su thánh bai cüa mót phóng su nhung néu dé lái hay dugc du luán xá hói quan tám má cách thé hién "dó" thi chua chác phóng su dó dem lai cho cóng chúng su hái lóng Néu Xuán Ba thién vé các phóng su gán vói ky chán dung thi các phóng su cüa Huynh Dúng Nhán lai thé hién dám nét cüa "cái Tói phóng su bao chi" vá "cái Tói trong tac phám van hgc" vói nhüng dé tai hét súc binh di xuát hién ó mgi noi khi tac giá di qua, chúng kién Tát cá nhííng

"tu lieu" dó ngám váo anh lúe nao khóng hay vá den khi cám bút nó lai tuón tráo tren trang giáy Chính vi vay, dgc các phóng su cüa Huynh Düng Nhán, dóc giá có cám giác day düt thé hién qua gigng van xót xa, chúa dáy su cám thóng vá chia sé vói chính nhán val cüa anh Có thé nói các phóng su cüa Huynh Düng Nhán déu thé hién tám lóng cüa nguói cám bút, biét vui truóc cái dep cüa cugc sóng, biét dau vói cái dau cüa con nguói Nhüng trang viét,-cüa anh thám dám tính nhán bán, niém cám thóng sáu sác, qua dó hien lén tính cách cüa Huynh Düng Nhán - mol nguói trán dáy niém tin o minh vá cugc sóng Cugc sóng có thé thay dói theo chiéu huóng tót dep hon néu chúng ta có niém tin váo nó Chúng ta tháy có lüa trong ngói bút cüa anh, nggn lüa cüa su dam mé, cüa mót nhá bao chán chính, láy phóng su lám cái "nghiép" chính cüa dói minh

Trong bái phóng su cho phép các tac giá dugc sü dung các thé loai nhu: Tin túc, tuóng thuát, nghi luán, phóng van, rüiát ky nhám táng thém tính háp dan cho tac phám Ngón ngü sü dung trong phóng su có thé lá ngón ngü bao chi, ngón ngü van hgc, lói nói dan gian, ngón ngü khoa hgc, quan su vá tham chi cá ngón ngü dia phuang cüng dugc sü dung (nhung can luu y tránh lam dung vi dé gáy khó hiéu cho dgc giá, néu düng cho phú hgp vói hoán cánh cüa tac phám phái có kém lói chú thích)

That vay, trong Tüdién Thuát ngü van hgc cüng dá néu:

"Muc dích cúa phóng su lá cung cap cho cóng chúng nhüng tri thüc phong phú, dáy dü, chính xác, dé hg có thé nhán thúc, dánh giá dúng nguói vá viec má hg quan tám theo dói Vi thé, nguói viét phóng su thuong sü dung nhüng bien pháp nghiép vu bao chi nhu diéu tra, phóng van, dói thogi, ghi chép tai chó Ngáy nay hg con sü dung cá nhüng phuang tién máy móc (máy ánh, máy ghi ám, máy quay phim ) váo cóng viéc náy Viéc südung mót só'phuang tién biéu dat cüa van hgc nhucác bien pháp tu tü, ngón ngü giáu hinh ánh, huóng váo thé giói bén trong (ó mót müc dó nhát dinh) cüa nhán vgt v.v khién cho phóng su vón tü bao chi có thé tra thánh van hgc, mót só tac phám thuóc loai náy thuang dugc cháp nhán nhulá nhüng tac phám có giá tri." [16,tr.l71]

Trái qua ba thói ky lich sü cüng vói cái "móc" 30-45, chúng ta déu nhán

ró su van dóng khóng ngüng cüa ngón ngü phóng su bao chi Néu thói ky 1930-1945 dugc coi lá thói ky phóng su Viét Nam thuc su phát trien thi cáng

vé sau náy các phóng su lai cáng có nhiéu dién mao mói

Nhu dá trinh báy ó tren, chuong náy chúng tói tap trung néu lén vi trí cüa phóng su tren bao chi Viét Nam tü 1946 den nay Chuong 2 sé tap trung váo van dé chính cüa luán van dó lá Ngón ngü phóng su bao chi

CHUONG 2 NGÓN N G Ü P H Ó N G S I / B Á O CHÍ

2.1 NGÓN NGÜPHÓNG SlT THÓI KY CHÓNG PHÁP

Thói ky chóng Pháp, vé hoán cánh lich sü cüng nhu nói dung có khác nhiéu so vói giai doan 1930-1945 vói cugc Cách mang Tháng Tám thánh cóng trong cá nuóc Ngáy 2-9-1945, tai Quáng truóng Ba Dinh, truóc háng chuc van dóng bao thü dó, Chü lich Hó Chi Minh thay mát Chính phü lám thói trinh trgng dgc bán Tuyén ngón dóc láp, tuyén bó truóc quóc dan vá thé giói ráng nuóc Viét Nam dan chü cóng hoá dá ra dói Cách mang Tháng Tám lá mol su kién lich sü dan toe Viét Nam Nó phá tan hai táng xiéng xich nó le cüa thuc dan Pháp kéo dái hon 80 nám vá cüa phát xít Nhát, dóng thói nó con lat nháo che do quán chü chuyen che ton tai ngót ngán nám Vói tháng Igi cüa Cách mang Tháng Tám, nuóc ta tü mol nuóc thuóc dia dá tro thánh mót nuóc dgc lap duói che dó dan chü cóng hoá, dua nhán dan tü than phan nó le thánh nguói dan toe dóc lap, tu do, lám chü nuóc nhá Tiép sau lá nhüng nám dáu cüa toan quóc kháng chién chóng thuc dan Pháp vá can thiép My (1946-1954)

Tren các mát bao, thé loai phóng su xuát hien thua thót vói mol loai dé tai chính: chóng thuc dan phong kién Tuy trinh dó quóc ngü cüa dan ta có chuyen bien hon so vói thói ky truóc, nhimg phái nói ráng chát phóng su trong các phóng su thói ky náy khóng lón, so vói thói ky dáu thé ky có vé kém hon Cái tói trán thuat cüng xuát hién mót cách mó nhat, ngón ngü sü dung trong các tac phám cüng khóng phong phú Ngoái ra, chúng tói con nhán tháy, các phóng su thói ky náy thién vé mó tá, tuóng thuat các su kien, theo kiéu viét bút ky vé dién hinh

Dung lugng nhó nhung cüng dü miéu tá ró hoán cánh vá sir viéc trong thói

ky náy Các phóng su dugc tac giá tim tói, khai thác, chgn Igc nhüng chi tiét dát nhát, tiéu biéu nhát dé phán ánh

Chúng tói chgn phóng su "Khi chúng ta dánh khi chúng ha súng" {Quán dói nhán dan só 1 ra ngáy 20/10/1950) dé có thé phác tháo vái diém nói bat

cüa các phóng su trong giai doan náy Dáy lá phóng su có nhiéu diém khá dác biet vé cáu truc cüng nhu hinh thúc thé hién khác so vói nhüng phóng su hién nay

Dáu tién phái ké den nét ral dóc dáo khi mol phóng su mol ky má lai có tói 5 nguói viét: dó lá phóng su "Khi chúng ta dánh khi chúng ha súng" do Vü Cao, Hóng Vü, Hoái Án, Trán Dinh, Trán Viét Phóng su van di theo cáu truc binh thuong: có dát van dé, giái quyét van dé vá két luán Tuy nhién, o day dugc chia nhó thánh nám phán, vá mói mol nguói dám nhiem mót phán Xuyén suót tac phám ta tháy cá mót su án khóp khá tu nhién vé ngón ngü cüng nhu hinh thúc thé hién Mói phán tro thánh mót tít phu lám nói bal chü

dé cüa tac phám nó gán chát vói hoán cánh lúe báy gió:

" Dánh Dóng Khé lán náy lá dánh váo mót pháo dái má giác cho lá

''bát khá xám pham " Tát cá déu biét cugc chién dáu nhát dinh se ác liét gáp bói lán truóc Nhüng tát cá, tü can bó den dói vién, con biét thém mót diéu nüa, quan trgng han thé, ró ráng han thé: Nhiem vu Hg phái chiém lai Dóng Khé, hg phái tiéu diet báng dugc Dóng Khé!

Các dan vi, các binh chüng tham chién dáng lén Hó Chü-Tich mót BÚC THlí ''QUYÉT TÁM'' hüa vói Nguói se lám trón nhiem vu trgng dai

ay

Hé Chú'Tich güi táng mót lá có danh du cho dan vi dugc han hgnh nhán trách nhiem dót phá dáu tién váo pháo dái Dóng Khé Nhán lá codo ban chi huy Mát trán trao cho dan vi vinh duáy, mót lán nüa, güi thu lén

Hé Chü-Tich hüa quyét tám ''xung phong anh düng, chién dáu den cüng, dem lá có danh du cám lén pháo dái Dóng Khé giái phóng "

Các tac giá dá düng khá nhiéu loai cáu kháu ngü ""Dgi bác ta bán, anh em

ai!" hay ''Quyét dánh nüa " Tuy nhién, thé loai dugc pha trón nhiéu nhát váo

phóng su náy lá: dói thoai, phóng van, qua trao dói dién thoai cüa hai nhán val: Doán phó Tháng Binh vá Trán Cü vé linh hinh chién su dang dién ra nhu thé nao Phóng su nhu mol doan phim lich sü quay cham khién cho nguói dgc

có cám giác nhu minh dang truc tiép có mal trong Irán dánh Su kien trong tac

phám dugc dát trong thói gian vá khóng gian xác dinh Ngoái nhíhig cáu van n<^án, ggn ta con bát gáp nhüng doan van dáy hinh ánh, miéu lá khóng gian, thói gian lien quan den su kien:

"Suang mu tan hét, ánh náng váng tren các nggn núi Lá có tam tai tren

ló cót rü xuóng nhu táu chuói khó; tren nóc nhá, duói san bay, dü xanh,

dü do, váng, tráng Doán xung kích cuói cüng da rút khói thi-trán, chó con lai doán cánh giói dang thóng lai nóng súng cüa dich dang quay tháng lén trói bén gióng suói reo "

Vói y chi sát dá, düng cám kién cuong quyét tám dánh cho dü biét truóc lá nguy hiém nhung nhüng nguói linh van dóng vién vá tu "ra lenh" cho nhau:

" Quá den lúe áy, nhüng düc tính cüa nguói linh cách mang chúng ta mói

hién lén sáng chói Háng ngü hién lánh, rách ruói náy ra nhüng anh hüng thuong ngáy qué kéch Anh La van Cáu ben len truóc nguói la vá cá óng ánh, chia cánh tay bi dan gáy lüng lang khi tién lén cho Tiéu dói truóng:

"Anh chát hó " Dói truóng mím mói da ludí lé phgt Hét vuóng, anh Cáu váo gigt no min roí nh0 nhgt nüa nguói vi mót cánh tay cut, lang láng quay ra tréo lén cáng Anh Chính tri vién Trán bi móc-chi-é hgc máu müi

vá nát thái duang lén xuóng chán dóc con ngoái lai dan: '^Dan vi minh chét thi chét, lén cho hét dáy " Lien lac vién Nguyén düc Lé vói thét lén:

"Nghe lói dóng chi, chúng minh tién lén trá thü!"

Tan mát chúng kién su kién cuóng, bát khuát cüa nhüng nguói linh cüa ta, các tac giá dung lai búc tranh chán thuc nhüng nguói linh düng cám, dám hy sinh cá thán minh dé lám tám guong cho dóng dói táng thém y chi dé anh em chién dáu tiéu diet quán thü Vói dung lugng ngán, báng cách viét dói thoai giüa nhüng nguói linh lá chinh, tac giá Trán Dinh da cho ta tháy ró "khi chúng

ta dánh " lá nhu thé nao

Tac giá Trán Viét mang lai doan két hét súc bái ngó vói mót loai nhüng dóng thu cüa nhüng lén linh Táy bai Irán güi cho nhüng bá me o qué huong

Hg cú nghi lá quán dói Viét Nam rát dá man, tan ác vá tu nhü lá quyét khóng chiu Igt váo tay hg, tac giá muón thóng qua búc thu cüa Trung uy Nóc Be dé chúng minh phám chát cüa các chién sy cüa ta:

"Nhung su thuc khác han: Khóng mót ai bi ngugc dái: mác dü hg nghéo, nhüng nguói dá chién tháng chúng con hét súc lám cho dói sóng cüa tú binh dé chiu: thuóc men, cam nuóc vá cá thuóc lá nüa " O dáy y nói den

su nggc nhién cúa máy nghin tü binh tren chién truóng Cao Báng, Lang San, cüa tü binh tren các chién truóng khác Chúng ta khóng nggc nhién khi thát Trung út Gó- ruy- é an úi me: "me cúyén tám'\ Nguói ta dói vói chúng con vói mót lóng cao cá vá nhán dgo (tiéng Pháp)'\

Các chién sy dá sóng vá chién dáu nhu su miéu tá cüa các tac giá o doan két:

"Khi chúng ta dánh, chúng khiép phuc mót tinh thán hy sinh düng cám phi thuong

Khi chúng hg súng, chúng nggc nhién truóc tám lóng cüa ta cao cá vá nhán dgo "

Phóng su dá chiém gán hét hai trang bao, mói mót phán tuy chua có ánh nhung lai có nhüng tranh minh hoa rát sinh dóng (diém nói bát cüa các phóng

su giai doan náy), góp phán lám táng thém giá tri cho tac phám Tuy phóng su

''kiéu tay nám'' khóng phái dác tnmg cüa các phóng su giai doan náy, nhung

chúng tói cüng muón néu ra dé dgc giá tham kháo vé mót kiéu phóng su trong mol giai doan lich sü cu thé má sau náy có thé chúng ta sé khóng bao gió bát gáp nüa Kiéu phóng su náy, néu dugc sü dung thi chi dánh dé phán ánh van

dé lón do hai tac giá viét chung vá thuong dugc chia thánh nhiéu ky

Chúng la con bát gáp ó mót vái phóng su nhüng cau van ral ngán ggn, mach lac vá ggi nhiéu hinh ánh:

"Nhüng nám cam nám ngá ra tren có Duóng só 4 dém nay sóng Igi vói

bó dói, vói dóng bao Tiéng suói reo müng duói kia "

(Vü Cao - "Huóng vé Dóng Khé" - Quán dói nhán dan ra 20/10/1950)

2.1.2 Giai doan 1952-1954:

Néu dugc tan mát dgc phóng su "Qua ba vüng trong tinh" cüa Duy ích, nhiéu ban dgc ngáy nay sé tuóng minh dang dgc truyén tranh vi phóng su có cách trinh báy khá sinh dóng Ngoái doan Sa pó, tac giá con chia phóng su cüa

minh lám 4 tít chính lón tiéu biéu cho ba vüng: Qua vüng tgm chiém, Den vüng du-kích vá vé vüng can cü

Mói mót tít lón lai có thém hai den bón tít nhó dé lám nói bal ró y dó cüa tac giá Phóng su dugc viét lén dúng dip Xuán Giáp Ngg chính vi thé má nó có tính chát "ké choi chai"

* Ghé mát nhin dó thánh

1 Hoa dáo roi hoa dáo roi!

2 Ném dá, giáu tay

* Qua vüng tam chiém:

1 Quóc ia chó quóc gi

2 Giác thu to, bát linh tráng trgn

3 Trón bát linh khác vói hói dó

4 Bén quan thi tháng Irán

*Dén vüng du kích

1 Luói trói tuy róng nhung khóng trón Igt