Nhân vật phụ nữ với giáo lý ĐHARMA trong văn học Ấn Độ

Cuòc dau tiaiih giài phóng dAn lòc /\ii Dò dà làm thay dòi hoàn toàn cuòc dói nguói phu nù An Dò và cùng vói no là su thay dòi trong quan niém nhìn nhàn giào ly Dharma.. De tài nghién

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRirÒNG DAI HOC KHOA HOC Xfl HÒI VÀ NHRN VRN

Pham thi Minh Tàm

NHRN VflT PHU NÙ VOI GIRO LV DHRRMR

Luàn vàn thac sì vàn hoc

Nguòi huóng dàn khoa hoc:

PGS.TS Nguyén Due Ninh

Hn NOI - 2000

Lcii cani duaii

Tòi xiii cani doan day là cóng trình nghién ciiu dia ricng tòi

Càc so licu, tir licii trich dàn trong lu^n vàn h'i trnng tliirc và clihih xàc

MUC lUC

Trang

M(> (l,4u ^

Vhàn noi dung cliình

Chirang 1 Luac trình van hoa van hoc An Dò A 3

1.1 DKi niróc vh dfln lOc Ai\ Dò

1.2 Tòn giao - ITnh vuc van hoa làm nén tAm ly, Imh cach

con ngiròi An Dò

^'ì

24

1.3 Dang cfl'p - hién tirang ciac biét (rong xa hói An Dò X ^

1.4 Dharnia - héMii'ong trong xa hòi An Dò ^ -f

1.5 S<ìc thai cùa van hoc An Dò 3 n"

Clìuang 2 NhAn vAI phu nu" vói giao 1^ Dharma trong

Chuang 3 NhAn vAt phu nu vói giao ly Dhanna trong

van hoc An Dò cAn - hién dai ."i T 3.1 Nguói phu nu An Dò trong sang tac cùa R Tagor .^ ^

3.2 Nguòi pini nù /\ii Dò tmng tnc phAm "Gòdan"

MO DÀU

1 Y n&liìa, tfnh cfip thiét cùa de t à i :

N h ù n g nfim g:in dAy, nhu c;1u hop (ac k i n h \C- - vàn hoa (|uaii hC

bang giao giira cac iiuóc IrCii Ilio giói daiig d ò ihành m ò i xu IhO i i i a i i g

l i n h toàn cAn Trong hòi canh chung Ay, m ò i cjuan he V i é l Naiìi - An D ò vóli có Iruyén Ihòng lìr lAu cung dang l i é n dà k h ó i sfic C l i o nén, viCc l ì m

h i c u , g i ó i thiéu dAÌ iiuóc - con nguói và nén van hoà Ali D ò là mot nhu CÀU rAÌ CÀI! tlìiét de dàp itng dòi hòi trén

An D ò là dAt nUóc có ncn vàn hién lAu d ó i V à n hoà An D ò có vi trf (|uan Irong, có ành huóng rat lo lón d ò i vói vàn hoà càc nuóc phuong

D ò n g , dac bici là V i c i Nam và càc nuóc trong khu vuc D ò n g N a m A

An D ò có mot nén vàn hoà 5000 nàm hình thành và phàt t r i é n , dù

de khàng diniì "mot hàn sàc An D ò " , "mot lAm hón /\n D ò " , "mot l i n h

càch An D ò " dòc dào ma mot trong nliung eòi ré sAu xa c a ban hun nén

cài h ó n , cài còl An D ò ay chfnh là giào ly D h a r m a - mot giào ly quan trong cùa dao l l i n d u Cung n h u tòn giào và dàng cAj) An D ò , giào ly

D l i a i m a c('> ;inh huóng sAu sàc, lAu dai và chi phòi loàn bò d ó i song viin

ho{\ xà hòi An D ò cung n h u m o i hành vi ung xiV cùa con n g u ó i nói chung

\à phu n ù n(')i riéng N ò là cài còl lói ca bàn tcio nén nén luAii ly dao diic

An D ò , là soi chi dò xuyén suòt cuòc dói m ò i nguói dAn An D ò , nhàt là dói vói [ihu nù Bòi vay, m u ò n hiéu vàn hoà - vàn hoc /\n D ò k h ò n g the

bó c|na giào ly D h a i i n a

Hình ành ngUÓi phu n ù vói giào ly D h a r m a t u lAu dà tró nén nói bài (rong vàn hoc /Vn D ò c]ua càc Ihé loai su t h i , k i c h , ihcy, tiéu i h u y e l , truyén ngan ó nhùng mire dò và pham vi llié hien kh;ie nhau, khi de càp dòn

nhung van eie mrc xuc ve tòn giao, dàng cAp, hòn nliAn , càc nhà \ à n ,

nhà tha An D ò dà thuc su thành cóng trong viec khàc hoa hinh ành nguói

phu nù An Dò ma tàm ly tfnh càch, suy nghì, tình cam cua ho luòn gàn

licn vói giào ly Dharma

Cuòc dau tiaiih giài phóng dAn lòc /\ii Dò dà làm thay dòi hoàn toàn

cuòc dói nguói phu nù An Dò và cùng vói no là su thay dòi trong quan

niém nhìn nhàn giào ly Dharma V ì vAy, vice nghién cùu, tìm hiéu nliAn

vAI phu nù An Dò vói giào ly Dhanna trong mot so tàc phAm vàn hoc

mang mot y nghTa quan trong và thuc su cAii thiét Phu nù An D ò dà de

lai trong chùng lòi lình càm tiAii trong, niém nguang mò cùng su càm

thòng sAu sàc Diéu dò là ly do de chùng tòi - nhùng nguói cùng phài nù,

chon de tài này de bàn ve giói mình

Mài khàc, trong nghién cùu - giàng day vàn hoc y\n D ò ó Viét Nam

dà c() mot so chuyén de ve tàc già, tàc [ihAm, thè' l(\ai dàc ti ung vàn hoc

An Dò nhung con (hiéu nhiéu chuyén de lién quan lói l u (uóng (riét hoc

-nghé (hual De tài nghién cùu ve nhàn vAI p!iu nù vói giào ly Dharma

(rong vàn hoc góp phàn bò sung sAu liorn nhùng kién (liiìe cùa chiing la vó

hình tuong con nguói trong vàn hoc /\n D ò vói lAiìi ly tiiili càc li doc dào

cua linh lh;1ii An Dò Qua dò, chung la gòp IhCin pli;1n hicu bici An D ò ,

qlup elio quan he in~ru nghi, hop làc nhiéu màt giùa Viet Nam và An Dò ngcày

ciiiig plial Ilici) lòi dcj)

2 Muc dich lìghièn cùu cùa de tài:

r i i u iiù /\iì Dò là mòi pliÀii cùa bò mal dAÌ luròc An D ò Irong c|ua

khir hicn lai \à lUdiig lai. TICMI CO SO lìm hièu, giói IhiCu nén vàn hoà

-\ à i i hoc Ali Do nói chung, tlò lài ticii hành khào sài mòi so tàc phàm vàii

hoc /\n Dò \('vi muc dich làm noi bài chàn dung - hình luong iigiroi phu

nù trong vàn hoc An Dò gàn lién vói giào ly Dhainia cùng nhùng pham

chat dao due tòt dep T u do có thè dua la nhùng khfa canh ve tam ly

-tfnh càch cùa ngUói phu nù An D ò

Cuòc dau tranh giành dòc lap dAn toc An D ò thành còng làm thay

doi hoàn toàn cuòc dói ngUói phu nù và dóng thói làm (hay doi quan

niém, càch nhìn nliAn nghTa vu, bòn phAn ngirói |)hu nù vói già dinh và xà

hòi Qua qua (lình phAn (fch nhAn vAt phu nù trong mot so (àc pliAm vàn

hoc, de (ài nhàm muc dfch làm sàng io su |)hàl Irién lAI yéu cùa bàn cliAt

- tfnh càch |:hu nù An Dò trong cuòc song cùng vói su thay dòi trong

c|uan niém giào ly Dharma ve bòn phAn dao due cua |'>hu n ù An Dò (ù xua

dén nay

3 Nhiém vu nghién cùu:

T u muc dfch néu trén, nhiém vu cùa de lài là: M ò tà mòi ti uóng vàn

hoà - xà lìòi An Dò vói nhùng nel nói bàt chù yéu nhu (òn giào, dang cAp,

trong dò yéu tó [TAO trùm và xuyén suoi toàn bò dói song vàn hoà - tAm

linh con nguói là giào ly Dharma - diém dac trung cót loi ca bàn nliA't chi

phòi và dinh hình ban cliAt - I Ù Ì I Ì càch con nguói An D ò , làm nén eài hón,

ciii cól clan toc /\n Dò

De tài phàn lich mot so nhAn vai phu nù (iéu biéu trong nìót so tàc

phàm ' à n ho(^ de tir dò dira ra mot nhAn dinh ve qua trình hình tliành \ à

phàt trién tfnh càch - ban chàì phu nù /\n D ò trong vàn hoc cùng nhu

",

Il ong cuòc song xà hòi An Dò

4 Dòi tuong và pham vi nghién cùu:

Dò hoàn Ihành tòt nhat nliiém \ i i de lài dàt ra, dòi luoìm nizhiéii cùu

cua dò (ài là: lAp Irung khào sài - phan (fch hình tuang nhAn vAt phu nù

V()i giào ly Dhainia IrtMig vàn hoc /\n Dò

Nén vàn hoc An D ò rat do so và vò cùng phong phù, da dang bai dò

là (óng hap càc nén vàn hoc khàc nhau cùa càc dAn toc kliàc nhau V ì

vAy, de (ài khòng thè xeni xct - khào sàt (Ai ca càc làc phAm vàn hoc /\n

Dò Cho nén, (ù kho tàng vàn hoc An D ò , chùng tòi chi chon mot so tàc

pliAm vàn hoc dai dién cho càc thói dai óvMc [^hd bién tir(yng dói rong rài

trén dal nuóc ^ i D o

ITiói ky có deli:

- Hai su (Ili Mahabharala và Ramayana

- K i c h thof Sakunlala cùa Kalidasa

71ìói ky cAn hien dai:

-^^^'i^^^<c K Tagor

- Tiéu thuyét Gòdaii cùa P TiAnda

- riéu thuyéì Su'thàt ^ià dòi cùa lasapal

5 Phiixyng phàp lìghién cùu:

Dua Irén vàn bàn càc tàc pliAm vàn hoc cu thè, chùng tòi (ién hành

phAn (fch làc pham, phan (fch nhAn vai két hap phuang phàp dòi chiéu, so

sanh de làm nói bai hình ành ngUÓi phu nù vói giào ly Dharma qua càc

thói ky helì su An Dò Chùng tòi ciing su dung phirang phàp nghién ciru

lién nghành, da nghàiih de mò tà khòng gian - mòi truóng vàn hoà Àn

Dò

6 Lich su van de:

Nghién cuu ve An Dò nói chung, vàn hoc An Dò nói riéng dà duac

lién hành lù lAii ó càc trung tàm Dòng phucnig hoc CliAii A n , ft ra eiing

e;ieh chùng la 3 ihe ky ve liuóe Càc tiung lAm nghién cùu Dòng piiucyng

ó A n h , [^lià[\ Ha Lan, Due, Nga i\c\\ u\\ lién huóng vào nghién eùii An

Dò va Irung ()\.\()c An f ) ò Trung (^iiòc Irò Ihành dòi liroiig nghién ciiu

so mot cùa càc trung tAm Dóng phuong hoc thè giói Nga} nhu a Nga, tu

(lìói Nga hoàng ((he ky 19) dà hình (hành mot truóng phài riéng ve An Dò

hoc Uè day kinh nghiém nghién cùu /\n D ò nhu vAy ó càc iiuóe I Ay Au

dà dem lai cho chùng ta lAÌ nhiéu còng trình, nhiéu (ài liéu (ham khào

ròng lón Trong diéu kién hién nay cùa Vié( Nam, chùng (òi khòng dù

sue de nàm Irong lay lAI cà càc còng Irình nghién eiru vàn hoc An D ò a

Irén the giói Trong kliuòn khó cùa liiAn vàn này, chùng (òi chi (óm (At

luAn bình nhùng còng Irình nghién cùu cùa nuóc ngoài và Viét Nam lién

c|uan true licp den de tài ma chùng tòi elio là cÀn thiéì

T u nhùng nàm 60 tra lai day, a Viét Nam dà có nhiéu còng Irình

nghién cirii, giói thiéu nhiéu ITnh vuc khàc nhau ve dAÌ luróc, vàn hoà, vàn

hoc An Dò Nhìn chung, a càc còng trình nhu: Vàn hoc An D ò (1998)

A '

cùa Luu Dirc^ r n i n g , Vàn hoà An Dò (1993) eùa Cao Huy D ù i h , 'Hm hiéu

y ^ ' ' vàn hoà An Dò (1986) eùa Nguyén iliìra Hy déu fi nhiéu có de cAp dòi

nel déìi ngirói pini nù khi viéì ve vàn hoc, vàn lioà, Iriéì hoc, tòn giào,

dàng cAp, eàe lAp lue xà hòi An Dò Tuy chù dfch eùa nhùng còng trình

này khòng di sau vào nhàn vat phu nù vói giào ly Dharma nhung ràì hùu

fch giùp chùng lòi di vào càc kiifa canh cùa de tài dang nghién cùu

' l i o n g cuòn " NlìAp mòn liiéT hoc /\n D ò " , khi de cAp i\^\\ hai bò su

thi Mahabhaiala và Ramayana, òng Le Xn^w Khoa dà nhAn xct ve nù

nliAn vat Sita nhu là mot minh chùng cho su thi hành bón phAn dao due,

nhu là hien (han cùa hành dòng theo nguyén tàc dao due giào ly Dharma,

là khuòn màu nguòi [ihii nù ly luòng thòi ^ ^ Dò có d.ni (Ir 145 - 157)

Trong cuòn " l i n i hicu vàn hoà /\n D ò " , khi bàn ve dàng càp và già

(lình /\ii Dò liiiycn Ihòng (Ir 4 7 - 5 1 ), òng Nguycn Thùa Hy dà nhAn dinh

\ c Ihàn phàn Ihàp ktMii cua nguòi phu nù /\n Dò có dai: ho chi là cài bòng

cua dàn òng \\\ là iian nhàn cùa diì moi lini' làp lue dà man eó luì lac hàu

V

Hoàc khi giói lliiéu hai su thi /\n Dò eò dai, òng eó nói nhàn vai Sita là dién hình cùa nicìu iiguói phu nù An Do co: xinh dep, thuy chung, phuc lung và chili dung nhàn nhue (Ir 145 - 151)

Ngay nhu nhà An Dò hoc dàu tién cùa Viét Nam là Cao Fhiy Dinh hoàc càc lillà nghién cùu vàn hoà - vàn hoc khàc nhu Luu Due rrung,

Nguyén TAìi Dàc cung nhàc ^(Sw hình tuang nguói pini nù trong sàng

tàc cùa niòl nhà vàn, nhà (ha An Dò cu (he (nliU PCS Luu Due Irung) song |)hÀn nhiéu khòng nói rò giào ly Dharma (liAìn nliuàn (rong (Am ly - tfnh càch nhan vAI |)hu nù nhu the nào Nhir vAy, Dharma vói |)liu nù chi duoe (le ea|) iiiòl càch thoàng cpia Irong càc còng trình nghién ciùi, giói thiéu cùa ho ve vàn hoà, vàn hoc An Dò

CìÀn day, còng Irình nghién cùu eùa Phan l i n i Hién ve su (hi Mahabhaiala (1999), trong dò có bàn ve vai Irò, sue manh tinh (liÀn cùa nhùng ngirói me, ngirói v a c h i phòi vào tién trình chién tranh (|na nhùng lói khuyén tòt (Iheo giào ly Dharma) dói vói càc anh luìng chien tiAn (rong su (hi 'lìoiig de tài nghién cùu cùa Nguyén Mai Lién (1998) cùng

eó mot so ft trang khiém lón viéì ve nhAn vai phu nù An duói góc dò bàn

\'é nghé (hual xAy dung hìnli luang nhan vai trong su thi Ramayana

Dò là hai còng trình luAn àn Tién sy, Irong do de cAp lói càc nhan

\ al Irong hai ^u thi lón cua An Dò

Cìrin dAy iihAt, mot bào cào khoa hoc cùa Dò Thu [Là tai boi nghi

khoa hoc nù (l()/2()()()) "Tu ngirói phu nù có truyén ^Mn ngirói |)hu nù

hien dai liong \'àn xuòi eùa l a g o r " dà de cap tói Iruyén thòng dao dire ciia nguói |)hu nu An f)ò và khàng dinh thién chùc ngirói phu nù nói chung liong \à hòi hién dai

C^àc hoc già ngirói An Dò là nhùng nguói am liiéu IK^II ai liei ve lidi SU' \à hòi, \ é \à!ì hoà vàn hoc cua chinh dal nuóe mình Ilo dà \iet nhiéu còng hình lliàm dàm e.im (iiian cua nguói b/in ngi'r Tioiui so nliieii

c ò n g trình viéì ve An D ò phài ké déìi c ò n g ( l ì i i h cùa hai c h ù i h khàch n ó i

1 rong cuòn l u b a d i "CliAii ly cùa l ò i " , bà I G a n d h i dà dua la nhiéu

y kiéìì khàc nhau de nói lén su t h ò n g càm và thA'u hiéu v i the n g u ó i phu

n ù Ali D ò (rong già d i n h và ngoài xà b ò i , d ò n g thói de cao vai Irò pini n ù

An D ò n h u là bò m a l cua dàt niróc An D ò

( j m à n g lài liéu bang liéìig N g a , pluìii lón càc c ò n g trình c i i n g c h i de cap déìi [Mni n ù An D ò mot càch thoàng qua t r o n g m o t so t r a n g , mot so

d ó n g , mot so iiliAn d i n h d i é m xuyéì ma t h ò i M o t so rai Ù tàe già viéì

c ò n g trình n g h i é n cùu chuyén ve i i g u ó i pini n ù An D ò

V I K a l i a n o v (rong c ò n g trình " N g h i é n ciiu hình d r a n g n g u ó i phu

n ù /\ii D ò (rong Nhihabhaiala" dà tap trung phàn ành vai trò n g u ó i pini n ù /\n D ò Ihói k\- có dai t r o n g h ò n nhan qua p h u a n g phàp n g h i é n cùu xà hòi hoc cùa ò n g I àc già cho ràng, thài d ò dòc lap, t u chù t r o n g quan he h ò n nhan cùa càc nliAii vat n ù ó càc tàc p h a m vàn hoc là biéu hien tàn dir eùa che dò mail he xa xua eùa An D ò

P C\ X a l i m ò v a trong cuòn "Phu n ù nuóe /\n D ò dòc l a p " , san k h i de

cÀp dén (inh t i a i i g bi bóc lot dà m a n ve sue lao d ò n g eùa phu n ù và tré

em /\n D ò (hói k y thuòc d i a , tàe già dà phàn tfch và de cao \ a i h o cua

c h i n h phù An D ò I r o n g vice cài Ihièii d ò i song chi c m phu n ù sau k h i An

D ò giành dòc làp C ù n g cùa (àc già này, cuón " Phong d à o phu n ù a /\n

D ò thói hién d a i " da trình bay ve qua trình hình thành và phàt t r i é n , nhùng hoat d ó n g , nhùng cuong ITnh cùa " H ó i lién hiép phu n ù càc dAn toc ^ ì D ò " Tir dò tàc già dà iihAìi nic'Uìh vai tró cùa H ò i d ò i vói vice iiAng cao và bào ve quyén lai elio chi e m

N h u vAy, qua mot so tài liéu han che ma iheo chù quan elning (òi duac biét, có le d u r a có còng l i ì i i l i nào tA|) Irung nghién cùu liiAn bàn mot càch có he thóng ve nliAn vAt pini n ù An D ò vói nhùng lliay d ò i ve lAm ly tfnh càch cùa ho trong qua trình phàt trién lich su vàn hoc An D ò

ì\fn\ he* càc còng trinh triróc day m ó i chi dùng lai ó mùc khài q u à l , dua

ra nhùng nhan d j n h , dành già chung ve phu n ù An D ò , hoàc nghién cùu

ho l ù mot góc dò nào do trong m o t giai doan l i c h su hay trong mot tàc

pliAin vàn hoc óan le ma chua dal nguói phu n ù An D ò vào qua trình phàt

Irién cùa l i d i su cùng n h u cùa vàn hoc An D ò de xem xct C h ù n g tòi sé

ké llnì'a càc y kiéìi, két qua cùa càc hoc già di dUÓe và phàt Irién vàn de này theo he thóng lich dai trong luan vàn cùa m i n h

7 D o n a RÓp cùa iuAn vàn:

LuAn vàn trinh bay nhAn vai pini n ù vói giào ly D h a r m a d o n g m ò i

SÓ tàc phàm vàn hoc An D ò theo he thóng lich dai cùa vàn hoc ( t u tliói ky c(» dai dén can hién dai) de l u d o dua ra c|uà d i n h l i ì i i l i Ihành và phài d i é n lAni ly - Ifnh càeh nguói pini n ù /\n D ò Qua dAy, chung ta có thè hinh dung mot c à d ì day dù và toàn dién ve ngirói pini n ù y\ji D ò , hiéu rò già

d i , \ a i d ò và \ i thè cùa nguói pini n ù An D ò trong xà h ò i

Ciurcyng l: INIiAii vAI phu nù vói giào ly Dliaima Irong vàn hoc /Xn

Dò có dai

Chucyng 3: NhAn vAl pini nù vói giào ly Dharma Irong vàn hoc An

Dò cAii - hién dai

ChiTcms !• ÌAfOc trình viìii hoa - vjìn hoc An Ih)

M ò i mot dAn toc trén Ihé g i ó i déu có quyén tir hào ve nén vàn hoà cùa m i n h và nhùng nén vàn hoà Ay déu m a n g bàn sàc dAn toc dòc dào

D ó i vói m ò i quóc già hay m ò i dAn toc, dién mao vàn hoà duofc x e m n h u

là (iéu chf de dành già su (ién bò, su ben vùng - tiiróng lón cùa quóc già hay dAn toc Ay M ò i quóc già, m ò i dAn toc déu t u huii due, chat toc và tiép nliAn nhùng k i n h nghiém m ó i làm phong phù thém già tài vai cliaì và

l i n h thàn cùa cà cóng dòng - nhùng già tri Ay là tài san vàn hoà N ò luòn

là d i é m tua, là coi ré cùa mot dàn toc, tao nén dién mao và bàn sàc riéng bici khòng l i ò n làn vói càc dAn toc khàc trén thè' g i ó i N ò cung là lAìii girang phàn ành i o nel nliAI lAm hòn cung nliU tinh ihÀn - Ifnh càeh cùa

m o i mot dAn lòc

V ó i l i d i su hình thành và phàt d i é n 5000 n à m , An D ò là m ò i ticìiig 4 nói vàn m i n h dàu tién cùa nliAn loai DAy là mot nén vàn hoà khà òn hoà cùa dAn toc luòn coi (rong dói song tAm l i n h , luòn hoà bop giira m ò n g và thuc, dao \'à d ó i , luòn có y ihùc tòn trong và luu g i ù truyén ihòng vàn hoà Nén vàn hoà này mang tfnh thóng nhàì manh me d o n g sir da d a n g , phàt d i é n lién die khòng dui (|uàng vói "dàc d i é m nói bài là Ifnh nhAn vàn cùa n ò " (2) và bao d ù m lén lAÌ cà là tinh tliAn D h a r m a , là y n i é m lAì cao ve dao due, là phuang cIiAm " live and lei l i v e " (song và hày de nguói khàc song vói), là c a d i song k h ò n g phài là che n g u ma là hoà d ó n g , hoà bop vói thién nhién n h u G M u r r a y - mot hoc già eò dién H y Lap dà nói bànu hình ành làl tha: " H à y dao i i l n ì n s biróc nhe nhàn*^ tixìiig càc the

g i o i noi ;iiili sàng con mct ho và ngay cà n h i i n g vì l i n h Ui eòn d.iiig lang Ihaim imo' i m à n " ( 2 )

13

/ / {)àt nu'òc và (làn toc AIÌ Dò:

Àn Dò dà tùng có nhiéu tén goi Tén goi có iihAÌ là Arya Vaila

(lìoàc Arya Désha) có iigliTa là vùng dAÌ cùa ngUói Aiyan Diéu này

kliang djnh: tén goi này cùa ^ i Dò có (ù khoàng (hién nién ky II duóc

Còng nguyén, (hói ky nguói Aryan xAm nhAp và dinh cu trén vùng dat

Nani A Aryan - tiéng Phan (là liéng Sanserft - tiéng eò An Dò) eó ngliTa

góc là tróng trot, làm nòng nghiep, ma thói do nóng nghiep duac coi là

mot nghé cao quy, nén nguói Aryan con có nghTa là ngirói làm nòng

ngliié|) nguói có phAm chAÌ (già Iri) cao quy và sau này mói duac hiéu là

"nguói có dóng dòi cao quy"

A '

An Dò cóli có mot lén goi khàc nùa là Bliaiat Vaisha Varsha hay

Vaila hoàc Dér ha iSén có nghìa là dAÌ nuóc, vùng dAÌ Bhaiat Varsha có

A**

nghìa là dal nuóc cùa dóng ho Bliarat Bharat duac nliAii dAn An Dò (ù

ngàn xua suy tòn là òn^ (ò 1 lieo thàn Ihoai An Dò Bharat là con trai cùa

vua Dusanla và còng ehùa Scrkiintala (nguyén là con gài yéu cùa Ihành

su Visva Mitra và tién nù apsaia Méiiaka)

Mot téli goi khàc nùa cùa An Dò là Hinduslan - có nguón góc lù (én

mot c(>ii song \(n\ a An Dò là song Ind (bién Am tu tén eò Sindhu, nguói

Ba Tu goi là Hiiidii, nguói Hy Lap goi là liidus) Slaii cung có nghìa là

dAt nuóc - Hindiistan có nghìa là dAt nuóc ben song hid hidia dich là An

D(> ciìng d(ì lù" tén song Ind này

Con nguói sinh ra trong tu nhién và sàng tao nén mot thién nhién

lini" hai là vàn h(xi Con nguói vói lu nhién ^ì\\\ bó và làc dòng (jua lai

chàl che vói nhau "Diéu kién tu nhién, mòi truóng tu nhién cua mot khu

\uc chàe chàn có mot ành huóng nhàì dinh déii dói song vàn hoà cuà

nhùng con nguói song trong khu vuc d ó " ( 6 , t r l 5 ) V ì vAy ma khòng thè

khòng nói dén sinh (hai tu nhién truóc khi di sau vào bAì eù ITnh virc nào

14

cùa dói song van hoà An Do

A '

An Dò là mò( bàn dào lón ròng ménh mòng, gàn nhu là mot liéu lue

dia, chiém gàn hét trung tAm khu vuc Nam A, phfa Bàc giàp Trung Quòc,

Népan, BiKan; phfa Dòng giàp Miaiima, Bàiigladét; phfa 7Ay giàp

Apganistan, Pakistan; phfa Nam duac bao boc bai bién An Dò Duang,

bién AiAp và vinh Bànggan An Dò có dién (fch han 3 triéu km \iiòng

(dung hàng thù 7 dén (he giói), vói so dAn (lìih (Sén ngày 11 - 5 - 2000 là

dòn 1 lì ngirói (theo bào Tlié (hao hàng ngày, 11 - 5 - 2000), dùng thù hai

dén thè giói sau Trung Quóc

A ' ^

An Dò duac bao boc bai nùi cao và dai duang Diéu kién tu nhién

này dà duac LNéru nhAn xét trong cuón "Phàt hién An D ò " cùa òng:

"Hình Ihài song nùi ve dia ly có mot ành Inróiig m«7nli me déìi vice quyét

dinh linh càdì và lidi su mot dàn toc An Dò bi ngàn càch bòi ràng nùi

llymalaya cao iigAÌ và bién cà, vice dò dà san sinh ra mot y thùc thóng

nhàì dong lành Ilio ròng lón này và dóng thói nuòi duang mot linh Ihàn

cadi bici, lién lành thó ménh mòng dò, mot nén vàn minh song dòng và

ihuÀii iihAÌ dà xiiAÌ hién và có pham vi ròng rài de liànli duóng và phài

Il ién, tiép tue duy dì mot tfnh thóng iihAì nicanli me ve vàn hoà Tuy

nhién, ben Irong sir (hóng nliAì dò, dia ly cùng lai lao ra su da

dang 'X48, r3,ti95) " Su da dang cùa An Dò thAt là lón, (hat io rét, nò

hién lén bé mal và bài ky ai cring có the thay Nò biéu lò trén dàng ve bé

ngoài cring nhu lixìiig mot so Ihói quen và Ifnh càdì ve df tiie.''(4S;ri ,d

114)

A '

Dia hình An Dò duoc chia làm 3 vìing khàc nhau rò rèi

- Vanii dai luii ll}nialaya nghìa licng Phan co là " x ù sa eiia Ui\ct

Iràng", tluoc Ilio giòi mciih danh là "bòng hoa luycl vT dai" Kfing

II)inalava "mài nlià eùa Ihc gic'vi" này eò hình vòng cung dai khoàng

2.ODO km gòni nhicu day nùi Iiìing dicp song song nói licp nhau lao

15

Ihành bicn giòi lir nhicn giùa T r u n g Q u ò c , NCpan vói An D ò V ù n g nùi này co lòi han 40 dinh cao 7 - 8.000 m quanh nàm l u y é l phu I r o n g I r i liròiig tiroiig cùa iigiròi An xira, day H y m a l a y a hùng vT vói ngon M é r u Ihàn Ihành cao ngàt (dirac coi là " cól Iru I r ò i " ) là neri l i ù ngu cùa càc vi

Ihàn linh (dùng dàu là vi Ihàn India) Làu nay, day Ihiròng là ua\ loa Ihièn

III hành dàc dao cùa càc dao sT khò hcanh

N(ri day cùng co nhiéu Ihung lung ixMig d a i , ndi liCng nhàì là i h u i i g liing C'as(ymia I I K * m ò n g và Iràng IC vói mila xuàn ngàp Iran hoa Irai ma

lìr ngày xira dà dirac goi là " I h i é n dàng cùa ha g i ò i " Co le chfnh phong

cành llìién nhién da dang: nùi cao hùng vT, rùng ràm huyén hi àm u và iihùng Ihung liing hién din lirai sàng nén Iha dà kfch Ihfch Irf liròng lirang

A ' » , < " '

phong |)hri cùa con nguói An \)C) N h i i n g d a n g lliAn Ihoai An D ò dAni d i A I

diéi ly và Iru (inh dà duoe hinh thành vói d*Ày dù màu sàc, Am Ihanh, huong v i , d ò Ihành niém t u hào cùa dàn toc An D ò và truóng tón cho dén lan bay gió

- V ù n g dóng bang An - Hàng duac g i ó i han l ù pina Nani H y m a l a y a (léii day niii V i n d h y a phfa bàc cao nguyén Décàng D ò là mot trong nhùng dóng bang lón nhàt thè giói vói chiéu ròng khoàng 600 k m và chiéu dai gàn 3.600 k m , phàn lón duac tao nén bòi pini sa màu m a eùa

A ^

hai con song lón bài nguón t u ràng H y m a l a y a : song An và song Hàng

Dà có mòi lh()i gian d a i , nai day tùng là rùng ram và d<Àm lày, m à i dén giUì Ihién nién ky I truóc Còng nguyén m a i thành d ó n g bang trù phù và ngày eàng m ó ròng thành dién tfch lón n h u bay gió Tlioiig Ilio vùng dAt này V('ri khi liAii nhiét dói gió mùa lAÌ (huAn lofi cho viéc d ó n g liìa nuóc ( h i n h noi dAy là d u n g lAni k i n h té, vàn hoii, chfnh d j và dà d u i i i g kién

A '

moi dién bién thàng tram eùa l i d i su An D ò

Song / \ n : nguyén goi là Indiis và gàn lién vói nén vàn m i n h An eò

Mia, san phàm \ à n hoà eùa nhùng c u dàn i\cn trù ngu som iiliaì a bàn dào

16

/MI tjo, ^ong y\n oai khoàng 2.900 k m , có luu luang inróc ràì lón, nói

liéng bai nhùng tran lù lut khùiig khiép làm ngàp và cuón di càc thành

phó và làng mae CTing (ai dAy lir 5.000 nàm dU(Vc dà hinh thành và nuoi

duang mot nén vàn minh dò thi ruc ra cùa loài nguói: nén vàn hoà song

An - Mòhenjò Darò và llaiappa, khói nguón cùa nén vàn hoà duyén

(hóng ^ 1 Dò vói "nhùng di (fch gAy Aìi drang sAu sàc ve mot bue danh có

A ' xua nliAÌ ma chùng ta có duac ve qua kinr An Dò'X48,TI ,trl 32)

Song Hàng: dai han 3000 km nguyén djch tu lén goi "Ganga" Dò là

con song thiéng, là hinh ành luang trung cùa nù Ihàn Ganga - con gài

Hymalaya - là vi lliAn bào ho, là Me vT dai cùa An Dò Theo duyén

llniyél dàn gian A i Dò, de cùu naii han hàn khò càn duói tran gian, tliAn

huy dici Si va dà kéo mò( dóng cùa song Hàng kiéu hành tu trén trói cao

d i o chày uón éo qua dàu toc mình hàng ngàn nàm rói mói cho dò xuóng

(lAn thè qua 7 nguón lù suóii phfa Dòng Hymalaya Con hai dóng khàc

cùa song Hàng là song Ngàn Ha (trén trói) và mot dòng duói dia nguc

Ben bó song Hàng có thành có Benaies là nai hành liuc/ng linh

A ' '

thiéng cùa nliAii dAn An Dò Hàng nàm, hàng ngàn, hàng van nguói Hi

luol chcn nhau lan lòi kéo lén nai thuang nguón song Hàng, dén Benaies

dàng huang dù chi mot lAii trong dói, tàm goi tAy ti<Àii, lay nuóc thành ó

riiành le "Asvamed Yajna" và diéu càu mong iiIiAÌ cùa mòi nguói là

ih\ac chét ben bó song Hàng hoàc ft ra cung phài duac gùi do xàc xuóng

dóng song Me linh thiéng (hi mói toai nguyén

- Vùng cao nguyén Décàng, phfa Nam /\ii là vìing dAÌ eò nliAt cùa

bàn dao /\ii Dò, chiém 1/2 dién Ifch và dàn so /\n Dò DAt dai vòn càn coi

nghèo nàn nén nén kinh té và vàn hoà neri day nói cliiing kac bau, kém

pli;il II ién, fi xào dòn hon nhiéu so vói vùng Bac / \ i i Có the vf vùng nàv

nhu nhà bào làng gin giù nén vàn hoà nguyén sa vói nhùng lap tue co hu

A ^

xa \ira nhàt cùa An Dò Nai day hién vfui con lón lai nhùng bò Lac gàn

^£;U/^^^:

nhir nguyén Ihuy vói nhùng Ihó ngù có Diéu này có Ihé giài Ihich bòi nò dirac ngàn càch biét làp vói xiaig quanh và trành moi su xàm nhàp cùa thè giói ben ngoài bang ba bé nùi cao

Do dia hình ròng lón và da dcing trai dai tu vùng nhiét dói lói tàn viing òn dai, nghìa là lù gàn xfch dao lói làn vùng liung lAm lanh Ico cùa

chàu A, nén Ihién nhién, khf hàu An Dò khà phùc lap và khac nghiél l'hall lón khf hàu An Dò là nhiét dói gió mùa tuy giùa càc vùng có sir khàc nhau io rei: khf hàu òn dói phfa Bàc, khf hàu nhiét dói a phfa Nam

Nhu vay, trong cùng mot thói gian, trén cùng mot lue dia, noi quanh nàm bang già lanh léo tuyét phù, nai khò khàt han hàn, nai lù kit dàm de

\à cfing ci') noi dói cao xanh trong, mài me, thu Ihài, hién hoà D(') là su khàc bici dói nghich lón ve tu nhién: Ihién nhién vùa hién din, Irong sàng vira hung dù tàn àc, khàc nghiét và nò dà de lai mot dàu Aìi khòng phai

mó dong (Am trf con nguói An Dò lù nhùng trang thAn thoai dau tién Tu ngàn xua, con ngUói nai day dà tùng phài dàu Iranh lAt gay go và gian khó chóng clioi vói (hién nhién de tón lai Có le chfnh diéu ay dà làm cho con nguói thém sire chiù dung ben bi, déo dai, nhàn nai song khòng kém lac (]uaii yéu dói truóc nhùng thù thàch ghé góm cùa Ihién nhién

Irén vùng dAÌ này vào quàng 3.000 nàm truóc Còng nguyén, dà có chùng toc Sumcrian và Dravidian sinh song (ho có vóc ngirói nhó, da den

- iiAu, toc xoàn den, mal nhó) Theo su liéu khào có Ibi ho chfnh là chù nhàn cua nén vàn minh /\n eò Mòhenjò Darò và Haiappa

Khoàng nàm 1.600 - 1.700 nàm triróc Còng nguyén có mot cuòc

8

(hién di lón cùa chùng ngUòi A r i a n du muc l ù d ó n g có T r u n g A , vung nùi Capca, tran qua Apganistan rói vuat qua càc hém nùi h i é m tra cùa day

H y m a l a y a ma vào An D ò T r o n g sàch có, tiéìig Phan goi nguói A r y a n là

" n g u ó i (ù phuang xa dén'' và con goi là "Varvara" iigliTa là: ké t h ù , quàn xAm luac

Chùng nguói A r y a n (ma A n g g h e n goi là "dAn du muc (ién l i é n " ) da

sàng, mài x a n h , m ù i thàng, toc hoc vàng, vóc cao lón dà xAni nha[) và dóng hoà c u dAn bàn dia (goi là tién A r y a n ) d i n h cU ó v ù n g dóng bang

An Hàng màu m a và ddy lui mot phàn lón so dAn bàn dia x u ó n g |)hfa

Nam An (Ngày nay óiin c u Nani An con luii g i ù khà nhiéu nel dién hình

eùa chùng nguói D r a v i d i a n )

A '

Qua (lình ngirói A r y a n xAin nliAp, dòng hoà và d i n h c u d é n dAt /\n

D ò là qua trinh hình thành nén vàn hoc An D ò co d a i

T i é p san su xàm nliAp An D ò cùa ngirói A r y a n là nguói BalU (Iran

có dai) vào khoàng the ky 6 triróc Còng ngii3'én N à m 327 Iruóc C ò n g

nguyén, Aléehxàng D a i de là vua x ù Makédoan uuac H y lap dành chiém Ali D ò sau khi chinh |)Inie de c|uóe Batu Den thè ky 6 san C ò n g nguyén,

càc bo toc H u n g nò Eptalit (con goi là nguói H u n g tràng) (ù I r u n g A

-A '

Iran Iran xuóng xàm luac An D ò Déiì the ky 1 1 , càc bò toc H ó i giào gòni càc bò toc ngUói A r a p , càc bò (oc I h ò và A[>h-gan dà có nhiéu dal xàm iiliAp A l D ò D ò là thói ky dao H ó i du iiIiAp vào /\n D ò và có su hòn dung giùa vàn hoà hòi giào và vàn hoà H i n d i i

A ^

TU llìé ky 15 thuc dC\n phirang TAy bàt dAu xAm luac An D ò T u thè

ky 19 Ihuc dàn A n h thóng tri /\n D ò elio dén 1947, khi An D ò giành duac

dòc lap T h ó i gian này vàn hoà, vàn hoc y\n D ò elmi ành h u ó n g j*)huang

Tày D i licn vói phong dào LVM danh gi;ù pli(')ng dAn toc là càc phong

dào e l i chicli lon gi;ìo, xà h ò i ; \'àii hoc hién ihue và hién ihue |)lié pli;ìn la

19

Su pha tròn vàn hoà và tfnh da dang ve dAn toc tao cho An D ò có

nhiéu ngòn n g ù cùng (ón (ai I h c o so liéu thóng ké k h ò n g day d ù , (ai An

D ò có (ai 1.650 ngòn n g ù và (ho n g ù dang duac su d u n g , lai có (ói khoàng 60 (ho n g ù chi có gàn 100 nguói su d u n g D ò là chua ké nhùng ngòn n g ù dà cliéì Trén lò giA'y IO dóng Rupi hién nay có ghi (ói 12 ngòn ngir khàc nhau

ra, du càc Ihù là x i i i i i xué, Ihé nhirng nò d i f i l l i xàc và nghiém ngàt nàm Irong càc khung n g ù plià[) ma Panini dà dal ra càch dAy 2.600 nàm

r i é n g Phan day nhùng l ù khòng ehi có cài dep Iha m ò n g ma con eó y

nj:hìa sau sàc, niò( loat nhùng y niém lién két ma k h ò n g thè d i c h ra liéììg mi('ìV ngoài diing linh lliAn và c à d ì nhìn T h a m chf n g ù phà]) eùa IK'), l i n h

l i i è l hoc cùa no có mòi noi dung mang Ifnh Iha manh me Nò thuòc ve

hình llnic Ilio" ca'\(4<S.TLli359)

Tu' nam 1965, déng H i n d i duac Hiéii |ìhàp A i t ) ò q u v d i n h là (|uóc ngu (e(') khoiing N O d i é u ngirói su dung) Cùng vói (iéiig A n l i , ( i é ì i g

I lindi diiov dùng ròng rài và phó biéii khàp An D ò

l ì n h hình \\j.\nn ngii nhu' vày dà dàn dén su ra dói c{\c nén \ à n hoc,

\ a n lio;i riéng dnc dSo^ nlniìig giiia elnìiig luòn c() su thóng iiliAÌ, gàn bó chàl d i e vai nli;ui C h i n l i day là mòi dac- d i é m cùa nén \ à n hoà ,\n D ò dò

so, phong phu da dang \ à Ihòiig nhàì

20

,^ ^iiu uiin toc khàc trén (he g i ó i , (fu n g u ò n g (òn giào xiiAì

hién som iihAÌ và có ành huòng lAu d a i , sAu sàc dén dói song vàn hoà xà

An D ò duac (he giói biét dén n h u là mò( quòc già cua tòn giào T ò n

giào ó Ali D ò lAÌ da dang, phùc tap và có ành huang sAu róng trong cuòc

song xà bòi An D ò , chi j^liòi m o i suy iigliT, hành d ò n g , tàm ly và tinh càm

cùa dòng dào càc tàng lóp dAn chùng dù m o i lùa t u o i Tòn giào g i ù mot

vai Irò vò cùng to lón trong dói song lAni linh cùa m ò i ngirói dAn An D ò ,

ihAin sAu d o n g nhùng l u dróng chinh d i , nhiing nghi le, [ìhong lue IA[)

(|uàn, nhùng quan d i é m diét hoc, vàn hoc, nghé lliuAI , d ò n g (hói ciing

in dAìi laì san dam Irong suol qua trình hình thành tùih càch - (Ani ly con

A '

ngirói A l D ò

A ^

T ò n giào xuàì hién rAÌ som ó An D ò , l ù thùa l)an d'^u là Ifn nguang

dAn gian nguyén thuy, là su sùng bài vAt tó và tir nhién m a n g Ifnh t u phàt

ihò s(y Nguói ;\n xua thó nhiéu loai thàn (tlniòe \n t r u , cày e ò i , loài

vài ), dàc bici là thó Ihàn Iòni (ani vai) và L i n g a ( d u a i i g v à i ) , coi dò là

nguòn gòc cùa \'aii vai trong vù I n i D ò là quan n i é m có tfnh cliai d u \ \àt

nguyén Ihuy \'é su sinh l ó n I i n nguòng lò tein giào và (|uaii niém duv vài

A ''

Ihò so' nà\ là khói nguyén cùa m o i tòn giào và Iriéì hoc san này eùa An

Dò

/\n D ò là cjiié Ini'ong cùa hai tòn giào l(')'n nhàì thè g i ó i : dao l l i n d u

(cóli goi là An D ò giào), và dao Phài (hién lan toà ròng khàj) chàu /\ và

1

nhAÌ là D ò n g Nam A ) A i D ò cung là manh dAÌ d n n g chù.» nhién lòn giào iiliAÌ: nhùng (òn giào bàn dia (dao H i n d u , dao Phat, dcio S i k l i , dao laina)

và nhùng (òn giào ngoai nhAp (dao H ó i , dao T h i é n chua dao D o (bài )

A

1 Al cà c.ic Ifn dò cùa m o i (òn gi;io dén dAt nuac /\n D ò déu chung

song vói nhau mot càch hoà bình, khoaii dung t u bang ngàn nàm nay Irai (|ua bao ihàng tram cùa l i d i su, su dung hoà Ay ngày eàng, d o nCn rò nel và là mòi Irong nhùng ciac d i é m nói bai cùa càc tòn giào ò A i D ò

CVic lòn giào ó An D ò ciré ky da dang ve giào ly, k i n h sàch, ve nhùng khài niém - pham trù, nhùng t u (uóng, (riróng phài (riéì h o c Tir nhùng tòn giào có dòng (fn do iiliAÌ n h u dao H i n d u (cliiéìn 8 3 % dAn sé» Ali DO), dén nhùng tòn giào có ft tfn dò n h u dao PhAt, dao lama, dao Sikh, dao H ó i , lAì cà déu khoan dung cùng fon lai hoà bình dirai mài

nhà chung An D ò T u y m ò i (òn giào dèu mang sàc thài biéu hién cung

nhu nhùng lòn chi muc d f c h , hoc thuyéì khàc nhau nhung giùa chùng déu nhàm huóng Ihién là cól lòi chung Dao Phàt, dao Jaiiia chù d u o n g àn ehay t i n h , d«70 H ò i k i é i i g thit l a n , nguói Iheo dcao H i n d u Ihó bó cài và khòng àn thit bó nhirng nhùng khài niém luAii bòi - nghiep bào - nhàn

c|iià, c]u:i d i n h t u tu luyén de huóng Uu niém tin giài thoàt , nhùng diéu

làn day song có dcio due, bình dàng giùa con ngirói vói con ngirói, chù

tiutyng thién linh lai lAiii , lai cà den duac de cAp déii ó dao H i n d u , dao

PliAI cung n h u ó dao IMÌIÌM hiiy dao Sikh N h ù n g c|uan n i é m Ay déu khuyén làii con nguói ta ó dói song Iran thè phài có bon jiliAn song thién, song có fch, song Irong sach òn hoà, giàn d i , bàc ài vcyi nhan Giào ly Dharma cùa dao H i n d u khi nói ve bòn phan m ò i con nguói cung quy

dinh n h u vay Dao Sikh phù nhan su dòc dix\n khàt khe cùa su j)han biét dàng cC\p dao PliAI chù ducriig hoà hap giira con nguói cùng màu dò n h u

nhau, 5 diéu ràn càin cùa dao laina trung hap vói "ngu g i ó i ' Irong dao Phàt (khòng sài sinh, k h ò n g nói d ò i , k h ò n g tròni c à [ \ k l i ò n g gian d a m

0 1

k h ò n g g i ù cua liéng) N h ù n g khài n i é m ve dtio due cùa dao Pbni cùng

m a n g noi d u n g n h u d o n g T a m bào cùa dao laina (3 phép c]uy: long l i n

d ù n g , nlìAiì thùc d ù n g và hanh k i é m dùng) V à mot diéu ly l i n i là Iheo truyén thuyéì, Phat Thfeh Ca t r o n g dao Phat lai c h ù i h là hoà thàn (hù 9 cùa (bàn V i s l i n u - mò( (rong (am vj iiliAÌ Ihé (3 vj (hàn: Brahma, V i s h n i i

và Siva) cùa dao H i n d u

Nhìn c h u n g , An D ò giào (liAìn dAm niò( (ir drang c a bàn ve nghìa v u , bón phAn, dao due, lòi song con ngUÓi D(') là (inh yéu thuorng d ò n g loai,

là l u tucnig hoà binh hoà hap, binh dàng bàc à i , là c h ù r i l l P ' N \ iét hoa

Chfnh dac d i é m chung này là nen tàng c a bàn h u i i due - c h à l loc nén inòl

A ' A ^

" t i n h thàn A i D ò " , "bàn sàc /\n D ò " rai riéng dòc dào Chat l i n h tuy ày mài toà sàng iiliU 5 nguyén tàc chung song hoà binh "paiich sila" noi liéng cua phong d à o k h ò n g lién két do có T h u t u ó n g /\n D ò 1 N c l n i i

sàng lap nàm 1954

A * *

Hàng niAy ngàn nàm c|ua, lòn giào An D ò dà lòn lai và l i ó Ihành mot thù k h ò n g Ihé lliiéii n h u IKÙ thó, n h u nuóe uóng hàng ngày Irong dói song (àm linh m ò i con ngirói An D ò N ò dà duoc nang lén ihành diic tin Ihicng liéng lliaìn sAii Irong màu l i n i cùa hon I lì dAn An D ò Song, diéu

T , A * *

ma khòng ai có thè phu nhan là: tòn giào An D ò n h u mot chàì lliuòe g i à m dau, n h u liéu thuò'c an thàn hùu h i é u , n h u m o t t h ù Ihuòc me d ó i vói nguói

da\, C Màc cung dà goi dò là I h ù thuóc [ihién dàc b i c i N ò an ù i , xoa d i n

noi (lau con nguói tran the bang giào ly D h a r m a , nò d ò n g v i é n , k h i c h le

con nguói la có (hém nghi lire vuat c|iia m o i éo le, bài h a n h , k h ó nhue

iKìiig CHOC song bang thuyéì nghiep bao - hian h ó i , d ó n g Ihòi n-ì c i u i g mang lai cho ngUÓi la niém hy \ o n g lin lnV)ng ó kiép sau bang kli;ii n i é m gi;ii Ihoàl \ ì n h bang

N h ù n g giào ly - c|uan n i é m à\ Iheo d i i c u dai i h ó i gian dà d\n\ taf)

ncn lòi sonu c-am c h i ù , d i A p nhàn nhàn nhue, klKHU' dàu d a n h ciiiis' n h u

T ^

mai tio m u u o n g , lain H, pliuc t ù n g và q u y l u y a con n g u ó i D ò cung

chfnh là niòl (ó cliAÌ ca bàn Irong qua trinh h i n h (hành (fnh c à d ì - (Ani ly

C ù n g vói tòn giào, che do dàng cap a An D ò c ù n g là n h ù n g net nói

bài, gAy ành h u ó n g lAu dai và sAu sàc Irong d ó i song vàn boa xà bòi An

D ò ma su tri d e cùa nò "là phàn d ò n g , là k i m h à m , là n h ù n g hàng rào

ngàn càn s i r l i é ì i bò"(48,T2,lr8())

Che d ò dàng càp ó An D ò b;il dàu hình Ihành và lón lai da hàng mày

A

ngàn n à m , tir khi nguói A r y a n xAni nliAp và d j n h c u trén bàn dào /\n D ò

ban dàn, su* phàn chia dang cà|) chi là su pliAn biét miin da giila ngirói

/^lyan và ngu'(ù bàn d i a , ma l ù "dàng cap" Ine dàu nguyén nghìa là

"vaina"(ngliTa tiéìig Phan có là " m à u d a " ) l ù su phan bici màu da này,

xà bòi An \)ò co dai dàn phAn hoà và d n a thành 4 dàng càp c h i n h :

- B i a l i m a n (con goi là Bàlamòn)

- Bàli chàn lliAn thành dàng cAp Sudia

N h u \ A)' dù lliAy ttàng cAp Bliarman \ ò n vò c ù n g cao ciuy vi duac

sinh ra l ù m i é n g (hàn - nai sach sé nliAt de tiép nhAn thùc àn

D à n g càp Bharman lue dàu dan giàn c h i là m o l i i h ò n i n g u ó i d i u \ é n

24

d i à m lo viéc cùng (é', (ròng noni déìi ehùa, là nhùng nguói dnng gian giùa con nguói (lÀn lue vói càc ihAii linh, ve sau mòfi [iliàl dién Ihành mot dang cA'p có quyén hành, dugc huang nhiéu quyén lai nliAì trong xà bòi

-Ho tra (hành nhùng nguói dùng dàu xà bòi, dòc quyén nàm giù dói song

A '

(inh Ihàn Irong càc làng xà truyén tlié)ìig An Dò Dò là nhùng lu si, giào chù, (àng lù, dao sT, (hày giào, thày cùng, nhùng ngirói bào ve và duy tri

ly tuóng cùa cà bò toc

Dang cA'p Casatria: là tàng lóp vua (juan, quAn lùih, vò sì - thuòc tàng lóp thóng trj xà bòi

Dang ca|) Vaisia: chiém da phàn trong xà bòi, gòni nhùng nguói dan cày, tha thù còng, thuang già Ho làm ra phàn lón cùa cài trong xà bòi

Sudia là Ihành [ihàn lòi la, lién dAn, chuyén jilnic vu ngirói khàc và làm nhùng vice nguói xua cho là bAn lliìu, ben ha nhu: dào huyét, c|ncl don ve sinh

( lilla 4 dang ca[i lai có su [)liAn bici khai khe, ciac bici là giiia 3 dàng cà[) dén vói dàng cA[i cuòi cùng, iiliAÌ là Irong c[uan he giao liép, hòn nlian, àn uóng bang ngày

Ngoài 4 dang cap trén con có 2 loai nguói tbiiòc dién "ngoài dang cap" goi là Paria (nguói cùng khò, cùng dinh, àn xin) và llaiijan (con hoaiig - con dói, duoc sinh ra (ù nhùng cuòc hòn nhan dai luàt le, bi dir luan xà bòi lén àn, khinh re) Cà hai loai nguói này goi tén chung là

"chandala" (nghìa tiéìig Phan là "khàc dàng cap", bj gal ra ngoài le xà hoi)

Su [ihàn clìia dàng ca|*) này lù lau dà Irò thành bai di bài dich ma

A •* T

lìKìi nguói (lAii An f)ò co nghìa \'u và bòn phan ph:n luàn theo Nhu luàl

Manu \'à giào Iv f )harma dà c|uy dinh, mòi con nguói sinh ra déu dà \ìnli

\ ién lliuòc ve dàng cà[i cùa mình Nhu vay, khàc \ói giai cà|i (là su [>hAii chia \à bòi theo tài san và dja vj cùa mòi nguói), dàng càp Ihuc chat dna den nén huiii hu\él lliònu dóim uióng eò dìih chal "dia d u \ c i i con nói"

25

khòng (Ile (bay doi l u y còng due bay tòi lòi ó kié[) này ma nguói (a có

(he thay doi dang cA'p cùa mình a kiép sau bang càch dàu (hai \ào nhùng

nguói (liuòc dang cA'p cao quy bau hoàc tbA'p kém han

Song, dù sao, "vào (liói ky ma theo le (huóng, nhùng nguói di chinh

libile (iéu dié( hay bàt làm nò le nhùng chùng toc bi chinh [ilnic, (hi dàng

cA'[i vàn là mot giài [^liàp hoà binh [')hù hap vói su [')bà( (riéii cùa viéc

chuyén mòn hoà càc chùc nàng, là mò( su lia[) ly hoà nhùng Ihuc té tón

(ai lue dò" ( 4 8 , T I , t r l 7 2 )

Theo thói gian và trong qua trình [•)liàt trién cùa xà bòi, he thóng

dang cA'p ngày càng tra nén xAìi xa, dàng nguyén rùa vói nhùng nguyén

tàc, djnh kién vò cùng nghiét ngà ma mòi nguói có bón phan tuàn theo

Tàng la|) thóng trj ó An Dò liong mot thóigian dai dà dùng nhiéu bién

[-ìhài) bóng duy tri su ben vùng cùa dang cA'p và triet de lai dung nò fihàm

muc dich xoa din, ru ngù quàn elning Pò ràng là cùng vói tòn giào, ó / l n

Dò, dàng cA[) dà lliUc su nhu mot (hù thuòc me còng hiéu nlial liéu diét

moi y thùc [ihàn khàng cùa con nguói

^ A ' Trong Ijch su /\ii Dò dà có nhùng nhàn vAt vT dai iiliU Kabia, Tulsi

Das, M Ciandhi, J Néhiu, I Gandhi lùng lón liéng kéu goi toiiii nliAii

7 _ V loai ehòng lai su [iliaii bici dàng cA() ciré ky vò ly này Nhiéu [ihong dào

cài càch tiéì) bò ó An Dò dà khòng ngùng dAìi tranh quyét liét nhàm lAy

ehay (^hé dò dàng ca|) Luàt [ibàj) An f ) ò Ili' lAu cùng dà còng bò huy bó

che dò dàng ca[) nàng né Song, trén tinre té, dici trù tàn gòc nhùng quan

niém, le thói, tàp tue ce) hù lAu dói khòng thè ngày mot ngày hai ma là cà

mot qua trình doi mói - cài càch day gian nan, [)hùc taji

7 ^ , A '

Nlnr \ à y , cùng vói tòn giào, he thòng dàng cap a y\n Dò dà tòn tai

dai dàm; "thàm càn c ò d e " bao dói nay lionu dói sòìm vàn Iioà xà bòi An

Dò Trai cjiia bang ngàn nàm l i d i su', ciìng \ ó i nhùng quan mém, lir duy

Ihoi quen le nghi [ihùc (aj), tòn giào \à dàng cAj) a An Dò duong nhu

26

c ù n g song hành ho d a cho nhau lón lai m ò i càch bào Ihù và ben \ i r n g

I-'^ Dho/nhJ - Ile tu'tu'ò'nsi t/onii \à hòi An Do:

(/n (bé iHH giào ly D h a r m a là ké( c|u;i cùa n h ù n g (U d i i y bón nhién

ngày (liof clìAn thuc sa dang som nliAÌ cùa con n g u ó i t u thùa bình m i n h

beh su, k h i con nguói bài dCn\ biét suy ngàm ve cuòc song và eòi nguón

cùa nò, ve càc hién drang t u nhién trong vù I n i và sau nùa là càc hién

l u o n g l i f i n g cuòc song xà bòi con ngUói N g u ó n gòc l u l u ó n g giào ly

D h a r m a duac hình thành l ù nhùng càm nhan ban dàu ve su van dòng luan hoàn eó c]uy luAt cùa vù d u và n h ù n g quy liiA( vAn d ó n g này dàn |ihàt trién thành nlnìng q u y luAt ve iiliAii sinh quan trong dói song [ihùc ta[) eùa

con n g u ó i V e san, cùng vói su hién hùu cùa tòn giào và dàng cC\p t u

^ A * * tuóng giào ly D l i a i m a lliAìn sAii d o n g nén vàn hoà An D ò và c() ành Inróng lón d c i i su hình ihành lam ly - l ù i h c à d ì và cjuan n i é m song cua

dàn lòc An D ò Bòi vay, k h i bàn ve A i D ò thi k h ò n g thè k h ò n g nói dOn giiio ly tJ)|iaiiiia - cài hòn dac Irung nhàl cua nén viiii hoà /\n D ò \u xua

d i o dén làn bà\' s i ó

D h a r m a nguyén duac [ihién àm l ù tiéng H i n d i viét l à ' ' (^j , phàt àm

là Dlia - r - ma T r o n g l ù dién H i n d i - N g a , xuàt bàn nàm 1972 cua N X B Bach kh(ìa loàn l l i u L i é n X ò (eù), D h a r m a duoc d i c h ra nhiéu nghìa:

T o n gi;io, dao luàl, dao ly, dao p i i à [ \ giào huàii, nghìa v u , bòn [ihàn, tràch n h i é m

L ó i ràn d a \ ' , c h i l l i j , ménh lenii, nguyén tàc

l i n h b;in chat, lU nhién

V i é c l o l , \ iéc l l i i c n ncn làm

27

L u o n g tAm, htang t r i

^ , A '

N g o à i ra, rài ràc trong càc sàch co An D ò (Ihf du nlnr Irong su Ibi

M a b a b h a i a l a ) n h ù n g d j n h nghìa cua i i g u ó i An xua ve D h a r m a :

D a o ly D h a r m a là cài móc d u y nhAÌ cùa con n g u ó i ( 1 5 , t i 2 2 5 )

K h ò n g sài sinh là le D h a r m a cao cà nhàì ( 1 5 , l r 4 2 6 )

Le D h a r m a là i i g u ó i bau d u ó n g lién v ù n g trong cuòc sòìig bang ngàỵ ( 1 5 , t i 4 8 7 ) )

Chò nào có dao ly D h a r m a , nai Ay nhAÌ d j n h sé thàng ( 1 5 , d 4 5 2 )

K i i n l i là hién IhAii lliAI su cùa le D h a r m a và I r u j é i i d i o ngirói ta su nhàn nliiic c l i j i i d u n g ( I 5 , ( i 4 7 7 )

Ngirói la [ihài làm eài gì khién cha me lliAii yéu dc|) l o n g D ò là dao

ly Dharma cao cà nliẶ ( I 5 , ( i 3 l ( ) )

Vá] m ò i \ à i d f c h dàn n h u Irén, chùng ta thày i o làng nguói An eò lìr

xua dà coi t ) h a i i n a n h u là thiíóc do cùa dao due, nlnr niòl c|uaii niém \ é

" l u à n thiróng dao l y " , nhùng [)hé[) tàc ùng x ù trong già d i n h và nj!.oài xà

bòị

A '

C ù n g l ù su Ibi Mahabharata, chùng (a (bay n g u ó i An xua Ihuóiig dem khài n i é m D h a r m a so sành và dal dòi lA[i vói khài n i é m Danda de làm nói rò l l i é m noi d u n g và tbue chàl cùa D h a r m a f)anda nguyén là

duac [ihién am lìr l i é n g H i n d i , viét là \^\ C ù n g trong (ù dién H i n d i

-Nga ( 1972), Danda QUWC d j c h ra nhiéu nghìa: cài gay, qua d a m su t r ù n g

d i , d ù n g phal, dàn àp de bep, cuòc d u n g d ò , su huyén nàọ C h ù n g ta

Ihày c{\c nghìa d é n dcu lién ciiian den bao luc, n h ù n g hành d ò n g m a n h và hoàn loàn dn\ làp vói càch cú xir có tfnh chàl hoà b i n h , khoan d u n g hùu

hào cùa D h a r m a

Vào Ihién nién kv II dUóc C ò n g n g u y é n , k h i bài dàu eò n h ù n g biéu

biét sa khai ban dàu \ é \ a n vài x u n g cjuanh, nguói /\n co dà cjiian niém ''vù (ni là d ó n g nhat t h é ' \ ràng vù tru duac vàn d ò n g luan hoàn i h c o mot ciu\ luàt nhàl d i n h nào d ò Q u y luàl dò goi là Rita, tiéng H i n d i v i c i l à : \ d

Q u y luàt này " l à m nóng cól và làm k h u ò n llnróc cho làl

c à " ( l 8,(170)

T r o n g (ù dién H i n d i - Nga ( 1 9 7 2 ) , Rita duac d i c h nghìa là: kiéu càch, l o i nép, càch thùc hành d ò n g , t h ó i q u e n , nguyén tàc, q u y tàc, luAt

le " Q u y luAl vAn d ò n g " này c ù n g dà duac nguói An co nhàc dén d o n g bò

K i n h Veda k h i de cAp dén n h ù n g quan n i é m cùa ho ve vù d u \ à sinh mang vù I r u Qua 1028 bài t h a ca ngai Ihàn trong tAp R i g V e d a , chùng (a ngày nay biét dirgc ràng ngirói An xua dà tùng khàng d i n h vù tru tòn lai theo mot chu k y van d ò n g tuàn hoàn vó lan bao g ó m ba buóc lap d i là[i lai: sinh thành - [ihàt trién - huy diét, [ihù hap vói c ò n g thùc chung goi là

T r i m u r t i ( l a m vj nhAÌ thè): Bliarma (DAìig sàng tao) - V i s i i u (DAiig bào

ve, [ilìàl d i é n ) - Siva (DAìig huy d i c i , [ihà h u y ) V a n vat c u hién rói biéìi, biéìì rói lai liién duói mot m ò i lién he, mot su d ó n g nliAÌ nào dò TAI cà dell van d ò n g theo nhiéu binh thùc nliAI d i n h " n h u vanii bành quanh nan

b o a " , duaì su diéu khién cùa mot uy lue vò hình bao trùm hét thày D ò là

Rila *Mé vAn d ò n g " *'Chù Rita theo nghìa den là eù d ò n g ihco kbaj) xiro-iig"(4(),tr43)

A ' '

V à cùng theo c à d ì nghì cùa nguói /\n xua " R i t a nguyén là trai t u cùa su vai thién nhién bón mùa k é liép van hành: x u à n , ha, l i n i , d ò n g Rita c ù n g ngu y nghìa trai t u cùa nhan su luAii i h u ó n g dao ly Clnr vj thàn linh có n h i é m vu bào ve cho trai t u cùa vù tru và tiAI t u cùa nhAn (luàn ( K h à c nào I h i é n dao và Nhan dao ó T r u n g Hoa và V i é t N a m ) ' ' ( 4 0 , t i 139)

N h u \ a v , Rita là tién than cùa D h a c m a hay nói c à d ì khàc: D h a e m a [ihàl sinh và phàt trién l ù "le van dòng R i l a " , dàn dàn t i ó thành Pbà|i bay

D a o Iv (nlnr c]uaii niétii \ é c h ù Le trong dao K h ò n g cùa N h o giào T r u n g

., A

Q u ò c ) , duac l l n i \ é l g i i i n g Irong nhiéu k i n h sàch eò /\n D ò , dàc biOt là

d o n g là[) B h a g a \ a d C h i l a mot |>lian g o n i 700 càu Irong sir ibi Mahabhaiala

B Cibila là hai nhàn tu" IINVIÌÌ; cùa M a b a b h a i a l a Ì'AC nhà ni:hicn ( liu

^o

dà vf iA( d i i n g ràng: néu n h u Mahabhaiala là con d a i Ibi B Ciliila xùng dàng là vién ngoc quy (rong con (rai ay B Glii(a dà duac dành già là triét

ly thàm thuy và cao siéu nhàì thè g i a n , là k i n h thành vì dai day dù và vàn làl nhàì (rong (Ai cà nhùng thành k i n h nliAn loai, là bàn long két xuàì sàc nhàì he (hóng giào ly dao H i n d u , dàc bie( là giào ly D h a r m a \ é bón [ihan

N ó i d u n g B Cibila là thuàt lai cuòc dòi thoai Iriéì ly tay dòi giùa

K i i s n a - dai dién elio thàn linh và A l j i i n a - con trai tliÀn chua té India và

là ngirói c m trai (hù ba (rong nàm anh em Pandu cùa dóng ho Bhaiat, dang bj day vó bòi hai tình càm trai ngUoc nhau: bón [iliAn nguói chién sì dàng ca|i Ksatria và khàt vong boa binh - nghìa là giùa D h a r m a và

M o k s h a

Cuòc d ó i thoai này k h ò n g bé k h u y é n k l i f c l i tir tuóng hiéu cliiéìi ma chi khàng d j n h lai nhùng nguyén ly ca bàn cùa giào ly D h a r m a vi bòn

[ilìAii và danh du: " K h ò n g có gì cao cà bang chién dàìi vì bón jihAn 1 rón

dành bón |>han là lòi lòi ò danh, ò danh con lòi té hon là c h é l ' ( d i c h

t i o n g B Cihita)

IL G h i l a k h ò n g bé tiéu cuc, xùi due con nguói ta t i m huóng giài Ihoàl ó chon lu bành ma B.Cibila dà day cho con ngUói biél làm d u i hoàn cành, biét huóng t i n i , biéì chju dUng virai lén dén hoàn cành f^ó là cài chia khoà van nàng màu nhiém ma FV Cibila còng hicn cho con nguói,

A

D i l a n i l a là mot giào ly ca bàn cùa dao H i n d u , con goi là y\n D ò giào, có so l u i dò c h i é m tói 8 3 % dan so, duac coi là dao cua nguói / \ n Dao H i l l du là két qua cùa qua trinh [ihàt trién n h i i n g quan n i é m mang linh lòn giao - diét hoc dii'oc hình thành t u thói tién Veda (khoàng thién nién ky 3 - 2 duóc C ò n g nguyén), d a i (|ua càc giai doan V e d a , giai doan Bàlamòn và giai doan cuòi cùng tón lai dén ngày nay là dao l l i n d u T ù i h (téli nay dao l l i n d u là lòn giào lón nliAt, eò xua và dac bici nhàl cua An

D ò Là lòn giàii tuie cùa An D ò , dao l l i n d u khòng lan lo;i ra nU(')V ngoài

de liVv Ibànlì llnr lón uiào ihc gicVi n h u dao PhAl dao l l o j ma chi lon lai

^f

nlnr là mot tòn giào cùa riéng nguói An D ò (thó Bò Cài)

D a o H i n d u k h ò n g [ihài là m o t tòn giào nguyén dang thuàn kliiéì ma

là (òng lia[i cùa nhùng lié thóng tòn giào - tfn nguang - triét hoc Nò (huóng xuyén bién (bài, (iép (hu và d ó n g boa ành huóng cùa nhùng tòn giào khàc Nò là két qua cùa qua trinh hòn dung vàn boa, t u tuóng tiép nói qua càc (hói ky [ihà( d i é n Ijch su An D ò D i é u này giài Ihfch lai sao nhùng khài n i é m , l u luóng tón giào H i n d u luòn bao ti uni và chi [ihói m o i

quan niém - giào ly cua càc tòn giào khàc à An D ò d o n g suoi qua d i n h

|ihà( (rién

D h a r m a là mot trong so nhùng khài niém ca bàn cùa dao H i n d u , là kéì (jiià cùa su suy ngàm và tini lói k h ò n g mei m ó i cùa con ngirói Ihói eò da' D ò là nhùng khài niém ve vù tru quan (cà[) jibam Irìi A t n i n n -Brahman), khài niém ve nhàn sinh cjuaii (càp |iliani I n i K a r m a - Samsaia lién ([iian den thuyét luan h ò i , nghic[) b;io, ca[) pham Ini D h a i m a -Mòksa )

D h a r m a duac coi là " d a o bay [iliàj), chi nguyén ly, Irình dr, c|iiy luAI

khàch c(uan ca bàn nliAÌ chi [ihói toàn thè vù d u , dem lai su diéu hoà ve

dù m o i [iliuong d i é n ' X 4 0 , t r l 6 5 ) Riéng dòi vói m ò i cà nhàn con nguói iKìiig xà b ò i , D h a r m a là bón [iliAii, là nhiém vu dà duac d i n h san d i o m ò i con ngirói khi sinh ra ma khòng ai có thè thay d ò i D ò là do t i ó i dinh san, ' \ ' h ó cùa mot cà nhan trong xà hòi là hoàn toàn Ihfch ùng vói nàng lue,

d i n h d ò , l i n h ihàn cùa anh h r X 4 0 , l r l 6 4 ) M o i hành dòng cùa m ò i cà nhàn

con nguói [)lì;ii dira dén bón [ihàn Ihiéng liéng k h ò n g vu l a i Phài " n h à n

nhue, cam c h i ù , thu d ò n g nò lue Iheo Ibien trànii àc \ i lin ràng chinh m ò i nguói dr du) la nhùng gì tòt dep lio'n cho cuòc song tuong lai bang cuòc

song chfnh d{\ni\ h ò m na\ cùa bàn lliAn m ì n i r V H ,d 164) Néu ai chóng

d o i , khòng luàn thù bon jibàn lliì kiép sau dén thién dàng sé jibài chiù da lAìi ciré hình d à \ doa làm kiép sau bo, chó, ngira

T r o i m SÓ nhùng giào iv ca bàn cùa dao l l i n d u khài niém D h a i m a

31

cùng vói khài n i é m Moksha tao thành mot càp [ihani trù ve nliAn sinh c|uan Càj) [ihani (rù này da( con ngirói tiUiVc niòl bón phàn kc(i N('Ì biioc con nguói cùng lue [ihài thuc hién hai nhiém vii bón [iban d a i iiguac nhau: d ó i vói D h a i m a con nguói có n l i i é m vu cùng nhau bào dàm su \ a n hành xà bòi (nghìa là m ò i con nguói [iliài hoàn (hành nhùng bón pbAii, nhùng vj trf dà duac dinh san trong xà b ò i d o n g già d i n h ) Con dói vói

M o k s h a : muc dfch cuòi cùng cùa con nguói là thoàt khói su van hành ày, nghìa là tién lói su giài thoàt, ma " c o n duóng giài Ihoàl dói bòi [ili<ìi dau khó và quén n n n i r ' ( 2 5 , d 170)

Con nguói thuc té khòng thoàt ly khói thè giói tran tue Con nguói bang ngày bang g i ó Ihuc hién nhùng nghìa vii, tràch nhiém \ à bón phAn cùa m ò i n g u ó i , song ho vAn bucìng hy vong lai su gi.ii Ihoàl m ò i cung \ à coi dò là l u ) e l dfch làm l i n h

K h à i niém Dharma chi nhaìi manh y thùc, tinh ihàn thi hành bón phan Hình llnìc thi hành bòn |>hàn eò Ihé thay dói theo dia [iliiKyiig, thói dai, nghé nghic|) hay tirng cà Ihé m ò i con ngirói. CV>IÌ y thùc bón phàn là Ihi hành bòn phàn vói tinh thàn vò t u , khòng he tròng m o n g két c|Uii Con

nguói cir vice bành dòng theo c à d ì nào ma ho d i o là [)hù ì)op \ó\ bón

phan t u nhién ciìa m i n h mot càch t u iigu\'en, khòng \'ii l a i ' I b i du nhu': troni; su thi M a h a b h a i a l a , Ihàn K i i s i i a duói dang nguói dành xe dà thùc giiic A l j i i n a hàng bài cliiéìi dàìi trUÓc dòi thù là nhùng nguói anh c m

cùng d ò n g ho k h ò n g phài vì vinh quang ha)' quyén \a\ ma clifnh \ ì bùn

phan t u nhién cùa nguói chién sì dàng cap Ksatria [ihài chién dàu, chi có liéìì lén d n r k h ò n g duac lui buóc

Màc (hi c|uan niém Dharma dà d ò thành mot Irong nhùng n g u \ é i i nhàn c(t b;ìn ciìa su' ben \ ùng có l i n l i chat b;"to lini ghé g(rni caia càc luàt

le, tà|i lue co hù à /\n D o , t i o n g dò d;ic bici là che do (kuig c;ip, sono

quan trong h(Vn cà, D h a n n a lón lai n h u là ^ k h u o n \ à n g lhu(''c n g o c " \ é

tlao diic con i m i i ó i t i o i m xà bòi An D ò dì" thói có dai f ) h a i m a là ncn

^^

(àng, là ca sa, là Ihuòfc do d i o nén luAii ly dao dire Iv drang duov \ay dung trén bón jibAn và danh du (diéu này dà duac càc làc [ihàm \àn hoc

^ 1 DÒ, dàc biét là hai su ibi An Dò Mababhaiala và Ramayana héì lói e a ngai) Quan niém Dhaima dà gó|) |)hàn tao nén lAin ly, liìih càch dàn lòc Ali Dò yéu clnióng boa bình, boa ha[i và bình dàng Quan niém Dharma mang dam tfnh nhàn vàn sAu sàc ma cu thè là chù nghìa nhàn dao thàm

dàm trong tu luang càc lành tu càch mang An Dò - nhùng nguói \6n yéu

cliuòng cài dcji trong thién nhién và vù du

Ho dà tim thay a khài niém Dharma nhùng bài hoc dàìi tranh tfch

cUc [iliù lia|i vói ly luóng chién dAìi cùa mình Néu nhu nhà ài quóc vì dai Tilàe theo duói tinh thàn chién dàu dùng c;'uii c|uéii mình, néu cao khàu hiéu "muón dat duac muc dfch phài dùng thù docin'', thi iiguac bai, Hiàiih

M Gandhi (1869 - 1948) - lành tu phong dào dàìi danh dòc la[i d\\n toc

An Dò ma nhàn dAn An Dò suy lòn là "dia già dAn toc" lai lini thày sue manh và niém lin vùng chàe dong chù trucyng [ibi bao lue, ehòng chù nghìa khùng bò và de cao [ihuong [ihà[i hoà bình

Cóli J Néhiu (1889 - 1964) - ngirói kién tao hoà bình khòng mét

mói cùa dal nuóc An Dò [iliòn vinh và dòc là[i, mot trong nhùng nguói sàng lAji |i|i(>ng trào Khòng lién két, là nguòi chién si dàu danh cho l u d o

và dira su nghiep giài iilióng ;\n Dò lai thành còng, dà thau hiéu sAu sàc y

nghìa cua Dhaima de tu dò rùt ra nghìa vii và tràch nhiém cùa mot nguói

con yéu niróc thuang dàn Néu nlnr "bài bao dòng là nguyén ly, là [ihii'c^ng Ihùc song dòi vói M Candhi Ibi vói 1 Nébiu, chùng chi là nhùng [ihU(tiig tién de dal déìi muc dfch Mal khàc, Dharma cùng có thè thù tiéu linh Ifch cuc chù dòng ó con nguói, làm con nguói lini dòng, cam chiù, nhàn iilnic Irong cuòc dàìi danh vói thién nhién và xà bòi Chàng thè ma

thirc dàn Anh ngt'^t hai the ky dò ha An Do dà tiiél de V<\ dung mal liéu care nàv cùa Dharma \'à dò cùng là mot liong nhùnu ly do gi;ii Ihieli su

\ \

chAm (hành c ò n g cùa c à d ì mang An D ò ,

Trai c|ua thói gian, giào ly D h a r m a dà có nliièii biéìi Ihài, song \À!i

g i ù nguyén nói d u n g và già trj dfch thuc, nói bAt lén triét ly nhAn sinh An

D ò n h u lói giào IniAìi Irong su Ibi Mahabharata dà tóng kéì: " C h ó làm c;ii

gì k h ò n g có lai elio xà bòi hoàc diéu gì ma mình càm thày bò t b c n " hay

"diéu gì m ì n h k h ò n g Ihfch Ibi dùng làm elio nguói k l i à c " ( 4 8 , T I ,ti228)

TC/\^)

Vua Ali D ò là Ashòka (268 - 255\1à lùng thuyét giàng ve D h a n n a n h u là

mot he Ihòng dao due phù hap vói giào ly cùa hàu héì càc giaci phài

huóng dén su ngliié[i boa binh và b;ic ài den Iran Ihé

L 5 vSàc thài ^^^^

^^lUl9J^-'^VtA'2-L i d i su /\n D ò dvtac tnili l ù thién nién ky I I I liucìe Còng n g u y é n , là

(hcyi ky cùa nén vàn m i n h An - Hàng nói liéng thè g i ó i Chfnh l ù thói ky

này, càc Ihàn thoai, truyén thuyéì dàn duoc hinh ihành và dò là ca so

-nén m ó n g dàu lién cùa -nén vàn hoc /\n D ò

V à n hoc An D ò l i à i cjiia 40 thè ky lon lai [iliàt d i é n và là long ha[i

A

càc nén vàn hoc khàc nhau cùa càc dàn toc khàc nhau dén bàn ck'to An

D ò Càc nén vàn lieic dAn toc duac [ihàl trién trén ca so cùa kho làng thàn

Ihoai giàu có veti "mot bàn sàc A i D ò " dam chàl nhàn vàn Su thóng nhàt

troii^^ da dang d ò duoc in dàìi khà rò nel \ à sàu dàm trong bau bel càc tàc

[ihàni \ à n hoc An D ò siic'iì tir Ihói eò dai cho dén nay

TriicV bèi, có llìc kliàng dinh làng \ à n iioc /\n Dcj t u lau da\ dà thàm

dàm mot tinh thàn tòn giào, lòn giào ^\\nc' elio vàn hoc ghi cliéii, phàn

àniì Tòn iiiào luòn ngu" d i Ironj' m o i ti;ii l i m con ngUoi n b u mòi diic l i n

sàu xa g i i i p con ngUcri giiii lo;i nluing khàt \on<^ giàng xé: vùa ham song

mành liei lai viì'a m o n g miicni duoc giài thoài ó eòi vình bang D(') la bon

(ihàn " k é j i " d n i a d à \ màu thuàn luon dan c|uycn \;ìo nhau, ho t i o nhau

Iroim cuòc sònn lam linh con nguói noi liàn the N(') là le song nhu difac

34

" b i i m s i n h " cùa m ò i n g u ó i T i n h (hàn này in dAm d o n g noi d u n g hàu lié(

càc tàc phAm vàn hoc An D ò N ò d a (hành de (ài, nguón càm hùng bai

(An cho m o i (àc phAm vàn hoà nghé thuAt, dac biét là vàn hoc

Trén bi'rc tranh loàn cành cùa dói sc^mg vàn boa xà bòi /\n D ò luòn

hién dién su [iliAn d n a dàng cA'[i He Ibc'àig dàng cAp tir lAii d ó i luòn là nói

dau nhùc nhói dai dang, "là vét icin nù( sAu sàc nliAì cùa d ó i song An

D ó " ( 2 0 t r 4 9 ) bang ngàn nàm nay Véì ran nùt Ay càng khó hàn k i i i khi nò

dà (ón (ai c|ua bao thè bé véri giào ly D h a r m a

CV) the ncVi t u tUc'yng giào ly D h a r m a bao t r ù m , An sAu Irong nhùng

khài n i é m - n h ù n g d j n h k i é n tón giào, dàng cA'p N ò vùa là nguón eòi

hinh (hành, d ó n g thói là nguyén nhàn ho t i g - bào tri su tón lai làu ben

cùa tòn giào và dàng cA'[i c'y An D ò M ò i làc phàm, m ò i nhàn vai Irong vàn

hoc An D ò dell m a n g licyi ìhà eùa giào ly D h a r m a Dfic d i é m này dà

xuyén siicVt 4 0 0 0 nàm beh su hình Ihành và [iliàt trién nén vàn hoc An D ò

Dà (ir lAii, An D ò duac ménh danh là x ù scy cùa m u ò n diéu k) d i é u ,

là qué h u a n g cùa thàn thoai, d u y é n lliuyét, eò tfcli T r u y é n Ihòng vàn

I K I C m a n g Ifnh Ihàn ca [ihàl d i è n lién tue den (An (bé ky 17 - 18 khi (bue

A*"

dAn A l i l i xàm luoc /\ii D ò

I r u y é n Ibc'iìig d u y é n m i é n g d(Mig mòi \ a i d ò lat c]uan d o n g Irong

vice luu truyén và g i n g i ù kho làng thàn Ihoai và càc tàc [ihàni \ à n Inic

di\n gian ngay cà khi dà xuAÌ hién c h ù viéì (khoàng Ihé ky 5 liUcVc C ò n g

nguyén)- nguyén)-., nguyén)- nguyén)- A ^ A ^ , ^

T r o n g c|u;i trình [ihàl d i é n beh su An D ò , vàn hoc An D ò có thè chia

làm bai thói ky kyn \ ó i noi dung \ à déic d i é m khàc nhau ma cài mòc là su

xàm nlia[i cùa thuc dì\n A n h ó ;\n D ò vói che dò bóc lòt ha khàc cùa he

thòim thuòc dia

A ' ^

CVi thè nói ci lhc)i kv dàu, nén \ à n hoc /\n D ò co - t m n g dai mane

Ifnh lliAii ca, nghìa là CAC nhan \AI Irong c:)c làc phàm \ à n hoc dcu là than

noac Dan man (la nguai nhung có nguón góc (hàn linh) Chùng déu duryc

A '

xAy dung (ù kho tàng (liAn tfch An Dò Càc nhAn vAI \àn hoc thói ky này

"vùa có nhùng khàt vong tAm linh cao siéu, vùa thAìn diram sAu sàc tùili nguói a tran (bé , là sir hoà quyén cùa su vAii dòng vù tru vào iilij[i song con nguói"(20,(r9l) () (hói ky này, iiliùng tàc [iliAm nói bAl dàng lini y

A '

nhAÌ ma dAn toc An Dò cóng hién d i o lau dai vàn boa nhAn loai là: tàp

Rig Veda (trong bò Kinh Veda), hai su Ibi NLababhaiata, Ramayana \ à

vó kjcli Ibcy Scykunlcyla cùa Kalidasa Dò là nhùng tàc [)liAni có Ifnh chat

kinh dién niAu mire duac [ihò bién i()ng rài khàp dAÌ nucìc An Dò và lan

loà UY\ càc vùng xung quanh, nhàt là khu vuc càc nuóc Dòng Nani A

Trong bò Kinh Veda góm 4 tA[i:

- Rig Veda

- lajin Veda

- Sòma Vécìa

- Al harva Veda

Ibi Rig Veda là IA|i than ca giàu chat vàn hoc nliAì

Rig Veda g.óm Irong 1028 sukia (bài hai - bài Ibct mang nói dung ca ngcyi (liAn), [ihàn ành "thói dai Au tri mot di khòng tra lai cùa xà bòi loài nguói" (C Màc) Dò là tàc [ihAm vàn hoc mang tnih tòn giào co xUa ubai cùa Ali Dc^) và có le cùa cà loài nguói, là khói dàu cùa moi quan niém ve

vù Ini, cùa moi he Ihòìig dr luóng diét IKIC và tòn giào Ai Dò Day cùng

là kho tàng (hàn (lioai bao ehùa dciiig dò mot thè giói thàn linh ky ào hap dàn mang diim cliaì (ha do df tucViig tuang vò cùng sinh dòng và day sue song mành liét cùa con ngucyi tliùcy hóng boang beh su Dò là nhùng càm

nhan ngày llic^ hón nhién, chàn thuc cùa con nguói nhó bé \\uac Ihién

nhién vi dai bao la, là nhùng ucVc nny khàt vong chày bòng muón khàm

|ih;i \ à chinh (ihuc \ù tru cùa con ngiuìi \)ó là bue danh \ é xà ben c(>n imu'ói thói cc) dai dUyK' phù bang hip son tòn giào lioaiig duoiig (ir tri

36

(UOfig tuang [^hong [ihù dén ky la cùa nguói xua H a i (ha thàn tliocii ay

A '

bao t r ù m và toa sàng toàn bò ncn vàn hoc /\n D ò co deli ma biéu hién io ié( iibAÌ là hai su (hi Mababhaia(a và Ramayana T i é [ i sau d ò , va kjcli (lui

S(tkiin((tla là (àc pb/im m a dÀu cho nén vàn hoc viéì AÌ\ D Ò N h ù n g tàc

[iliAni này duac coi là bàch khc:)a toàn t h u ve n h ù n g quan n i é m , t u duy

A ^ -7

(long d ó i song vàn hoà xà bòi An D ò có d a i Chùng là n i é m (u hào thiéng liéng và dir<;c luu truyén ròng rài khàp dAÌ nuóc An D ò IxVi m ò i ngucyi dAn

^ 1 D ò - bAì ké già tre hay giàu nghco, déu có the t i n i thày d o n g dò

nguón d ò n g v i é n , an ùi cung nlnr i i l i ù n g uac mcr, khàt vong ngot ngào ve

mot tucyng lai (ò( dc[i luyn RAI nhiéu tàc pliAm vàn hcic An D ò ve sau này

dà lA'y nguón càm hùng sàng tàc l ù dAy de thè hién nhùng càm nhAn mcVi cùa mình ve cuòc sc'àig

Sang dén ihcVi ky sau, thói ky can hién dai và nhàì là l ù dàu thè ky

19, cùng vcyi nhùng bién d ó n g beh su Icin lao trén toàn thè g i ó i , nén vàn

IKIC An D ò mal dAn nói d u n g than ca và thay vào dò là nói d u n g mang Ifnh hién thuc, [ihù lut[i vcìi yéu càu cuòc song ductiig tlicvi Veti d u y é n Ihc^iìig su d u n g llìàii thoai làm de tài và [ihucyng tién m i é u tà, bau hét càc

làc (iliAni vàn hoc /\n D ò thói ky này déu lAji trung |ilian ànhnhùng vàn de

cA[i bàch cuà CIKIC song xà b ò i T i n h thàn [iliàn khàng dói huy bó tàn d u , tap tue lac liAu eù cùa tòn giào, dang cap, hón nhAn [ihong trào chóng che dò Ihuòc d i a , dAìi danh giài [ihòng dAn lòc qua dò thè hién nhùng (jiian d i é m mc)i ve bòn (iliAn dao due, ve tràch n h i é m - nghìa \'u cóng dan

lh(>'i kv An f ) ó dòc là(i xà\' d u n g cuòc song nn')i

Nò'\ bAl c'y lluyi ky này cci làc [iliam "CJéidan" (con bó té thàn) cua nhà

\ à n P Tràndcy - n^Ucvi m ó dàu cho chù imhìa hién tliuc phé iibàn t i o i m vàn hoc An D ò , càc tàc [iliam cua tlii hào R Tagor, liéu t h i i } c ì 2 làp "Su Ihàl già d ò i " cùa nhà \ à n lasopal - D a n g \ i c n D a n g Ccìng san An D ò

Nhùng nhà \ à : i trén day dèn l ù nhan dàn, cua nhàn dàn là gach noi giùa

37

qua khù và cuòc song hien t<7Ì trong nhùng nàm dàu thè ky 20

DAn toc An Dò lAt tu hào ve nén vàn hoc vói bé day Ijch su han

4000 nàm cua mình Theo dóng thói gian, vàn hoc An Dò dà trung Ihành ghi nhAn lAI ca nhùng bién eò dòi thay trong beh su /\n Dò Bang nhùng

(bé loai vàn hoc \a'\ nhùng de lài bài nguón lù cuòc sc^iìig (ilnic la[) và

muòn hình muòn ve, vàn hoc An Dò dà mang dén d i o dòc già nhùng Aìi (Utyng (ó( dep ve mò( dAn (oc lac quan yéu dói, cÀn cu déo dai (rong lao dóng, dùng càm kién quyéì trong dAìi tranh Trong càc tàc (^liAm dò, hinh ành nguói pini nù An Dò luòn de lai trong ky ùc moi nguói nhùng tình càm xùc dóng dac biél nhàì Nhùng tàc [iliàm Ay dem lai nic)t càm nhàn

cu thè ve binh ành ngUcìi [ibii nù An Dò qua tùng giai doan (•)hà( (rién cùa beh su Song dù a l")AÌ eù (licVi ky Ijch su nào, (ù (hcyi có dai déìi llicyi cAn hién dai, [iliu nù An Dò luòn có niòl thucìe do già dì ve chiiAii mire dao due theo giào ly Dharma Tuy nhién (uy thuòc vào hoàn cành Ijch su và diéu kién hién liùii cu (bé, giào ly Dharma có thè biéìi dói nicjl càch mém déo tuy theo quan diém, càdì nhìn nhàn và ly giài cùa con ngirói mòi thói diém beh su Bòi, suy d i o cùng, càc "c[uy tàc dao due chi là uóc le do con ngirói dat ra"(48,Tl ,tr203) và nò gàn lién vói nhùng hình màu tiéu biéu có Ifnh cliAÌ ly tuóng dién hinh cho tùng (hói ky beh su nhat dinh Trong lich su (iliàt d ién, nén vàn lic)C An Dò dà khàc boa rat sinh dóng và hoàn li;io nhàn vai (ilni nù vcvi giào ly Dharma

38

Chinmg 2 Nhàn vàt phu nO vói giao ly fllinrina

Ininyvrni hoc An f)u cu dni

V à n hoc là mot Ihành tó quan trong cùa vàn bòa và bao gic/ cùng [iliàn ành Irung (bue cuòc sc'iìig Cuòc séiìig duc/c (he hién d o n g vàn hoc ([Ila nhùng hinh (Uc/ng nhàn vAI ma dò là " n h ù n g [ibuiyng lién dàc Ihù cua nghé (liuAI de (ihàn ành hién thuc khàch qiian"(3().ti27)

Càc làc [ihAni vàn hcjc An D ò cùng qua nhùng hình luc^yng nhan vàt

de phàn ành din song vàn hoà xà bòi cùng n l i u tfnh càch - lAni hón dAn

toc An D ò Irong cjuà trinh [ihàl Irién cùa beh su, (rong dò nguói jilni nù

vói giào ly D h a r m a nói bAl lén n b u mot hinh (ucyng dién b i n h " M ó i \ha\

d a i , m ò i xà bòi dèn sinh ra mot kiéu màu nliAÌ d j n h " ( 3 0 , l r 3 9 ) Bai \ a v ,

nhùng iiliAii vAl |ihii n ù trong càc.[ibAm vàn hoc là nhùng kiéu màu dai

A '

dién cho càc \ha\ ky beh su /\n Dò

T u Ihcù xa xua, [iliii n ù chiéìn mot vi Irf lAÌ c|uan d o n g Irong cuòc

scìiìg xà bòi con iigUcyi Trén càc dàìi tfch ec)n sòl lai cùa nén vàn m i n h

Làn dc'y nhùng trang (hàn thoai An D ò co d a i , chùng ta lliA'y ngucìi

xua d i o làng d i f i l l i M e D a i cùng Cha Ticii là klicìi d\\n cùa vù l u i \ à m o i

su sinh thành trong vù ( n i , và loài ngUcyi cùng l ù \'j thàn thuy lo M a n u két hop \ ó i iigUcvi con gài Ida (sinh ra l ù inicyc) ma ra (tuoìig t u n h u hai nhàn

A 1

-vài A d a m \ à \l\\\ theo c|iian niém cua da so eàe dàn toc jiluroiig T à \ )

Nlnr \ a v IO làng là ngay tir l l i ó i nguyén scr, cùng n h u càc clan toc khàc

tién ihé iii(yi, iH^u'ói An f ) ó co dai dà de cao \'ai lic) cuian I M M Ì I : cua n<:uoi

(ihii l'-rr doi \a\ su hình thành m u ò n loài troiiR \n Ini 'Whn ó i m \ à dàn ba

V)

là hai iii'ra cùa cùng inò( (he MCMI ngang hàng vói nhau ve lai ca m o i phirang clien"H39,ti67)

T r o n g k h o làng lliÀn thocai An D ò do so và vò cùng phong pini, ngiròi pilli m i An D ò cliroc ctC càp dèn lirong dòi phò h i c n : nhfing vù nfr Apsara ( l i c n nir), n h i i n g m i niiic dòng say ine ca hai dàn sào và d;ic bici

là n h i i n g vi m i Ihàn l i c n d i n h M C M I I cùa day l l y m a l a y a - noi ngir Irj cùa càc Ihàn linh ma d ù n g dàu là vi Ihàn chua IC càc Ihàn - Ihàn sàm sci India

Tir ncn vàn hoc An D ò co d a i , chùim la cfiim IhA'v noi b;ìl nluina nhAn vAl |ilni nù vói (iliAÌn cliAÌ, lAni ly, tfnh càch, theo ciiian niém cua ngUcyi xua H o clnnh là nhùng kliuòn màu ngirói [ilni n ù vói giào ly

A '

D h a r m a ma clan toc An D ò mài ni^cyi ca và Iran d o m i

D ò i vói iigiròi /\n D ò , hai su (hi Ramayana và Mahahharala là niém

l i ; hào Ihicng l i c n g , là "sàch gòi dàu g i u ò n g " lliA'm dàm linh Ihàn giào ly

D h a n n a , phii hop vói l;'im (u', nguycn vong và inni ly, linh càch (i;ni lòc

A

Ali D o CV) 'Unì liicnig ,1 N é l i i u dà IK'IÌ: " T ó i khóng ho \<\e\ co bó sàch nào

ó bài ky dàu lai có mói ành IniVyng | ién lue \ à lan dàn nhu thè doi \ o i lir IU(Vng ([uàn t hung nhu hai bó sii ihi này"(')S I l j i I Sfi)

Khàc vcVi bc^in lAji K i n h Veda chi [ihó bién han che t i o n g m ó i so il dàng cap Bàlamòn, hai su Ibi nàv duoc d u \ é i i bà sAii lóiio tron^-' ouàno dai c|uàn elning nhàn dàn lao dòng bang may chuc thè k y , duoc ménh

A

danh là la(i K i n h Veda t h ù nàm cùa d^n lòc /\n D ò

2.Ì Nììàìì vàt phu mi vói siiào /v Dhcn /no fìoni: sn' thi Rinìiovinnr^

Su Ibi R a n i a \ a n a la dói klìo;ing Ihé ky ò - 5 liu<V cóng n g u y é n ,

dii'o'e tiUNcn nnéng iKMig mcM thói gian khà dai \ à san iià\' khi có d u i \ icì

dà duac ghi d i c [ i lai hoàn chinh {\ì\o nhùng nàm dàu C ó n g n g i i \ é n K Thcci l i u \ é n l h u \ c l dàn uian ihàn Naiada dà ké d i o nió| dao s\ c l i - n \"\

AO