Khảo sát tầng nghĩa trí tuệ của hệ thuật ngữ trên văn bản luật tiếng Việt

Đây là những công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc và khoa học, trong đó có những công trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, thể hiện được các quan điể

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

TÁC GIẢ

Phạm Thị Thinh

MỤC LỤC

Trang

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 7

Chương 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ TÌNH HÌNH

SƯU TẦM, CÔNG BỐ VĂN KIỆN ĐẢNG TRƯỚC NĂM 1986 16

1.1.1 Khái niệm văn kiện Đảng, các thành phần tài liệu văn kiện

Đảng và nội dung của công tác sưu tầm văn kiện Đảng 16

1.1.1.3 Nội dung của công tác sưu tầm văn kiện Đảng 19 1.1.2 Vai trò của văn kiện Đảng và điều kiện công bố văn kiện Đảng 20

1.1.2.2 Điều kiện công bố văn kiện Đảng 22

1.1.2.3 Các hình thức công bố văn kiện Đảng 22

1.2 Tình hình sưu tầm, công bố văn kiện Đảng trước năm 1986 22

Chương 2: QUAN ĐIỂM, CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ SƯU

TẦM, CÔNG BỐ VĂN KIỆN ĐẢNG VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN

KHAI TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010 39

2.1 Quan điểm, chủ trương của Đảng về sưu tầm, công bố văn

2.2 Kết quả sưu tầm, công bố văn kiện Đảng và tác động của nó

đối với công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng 47 2.2.1 Những kết quả về công tác sưu tầm, công bố văn kiện Đảng 47

2.2.1.1 Kết quả sưu tầm, công bố văn kiện Đảng tại Cục Lưu trữ Văn

2.2.1.2 Kết quả sưu tầm và công bố văn kiện Đảng tại các cơ quan khác 58 2.2.1.3 Xuất bản bộ Văn kiện Đảng toàn tập 62 2.2.2 Vai trò của công tác sưu tầm, công bố văn kiện Đảng đối với

việc nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng từ năm 1986 đến năm 2010 65

2.2.2.1 Cung cấp nguồn sử liệu quan trọng để nghiên cứu và biên

2.2.2.2 Làm sáng tỏ một số sự kiện lịch sử Đảng 67

2.2.2.3 Góp phần tổng kết lý luận để bổ sung, hoàn thiện và phát triển

2.2.2.4 Làm sáng tỏ bản chất cách mạng của Đảng, những đóng góp

2.2.2.5 Đính chính lại một số sự kiện, góp phần đánh giá khách

quan, đúng mực các sự kiện, chống lại sự xuyên tạc lịch sử của các

thế lực thù địch, tố cáo tội ác dã man của đế quốc thực dân 75

2.2.2.6 Góp phần bổ sung thêm những “khoảng trống” lịch sử Đảng 77

Chương 3: NHẬN XÉT CHUNG VÀ CÁC KINH NGHIỆM CHỦ

3.2.1.1 Quy định rõ mục đích, nguyên tắc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng 85

3.2.1.2 Quy định rõ thẩm quyền duyệt công bố văn kiện Đảng 87

3.2.2.1 Tăng cường sưu tầm, thu thập tài liệu 88

3.2.2.2 Thường xuyên tổ chức sơ kết, tổng kết công tác sưu tầm và

3.2.2.3 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác sưu tầm và

3.2.2.4 Tăng cường công tác giải mật tài liệu của Đảng 93

3.2.2.5 Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan trong công tác

3.2.3.1 Xác định công bố văn kiện Đảng là công việc thường xuyên 97

3.2.3.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ biên tập văn kiện Đảng 98

3.2.3.3 Đảm bảo nguyên tắc công bố văn kiện Đảng 99

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã trải qua hơn 80 năm, khoảng thời gian ấy so với lịch sử hình thành và phát triển hàng nghìn năm của cộng đồng quốc gia - dân tộc Việt Nam không phải là dài Tuy nhiên, trong hơn 80 năm qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực sự làm cho dân tộc Việt Nam được thay da, đổi thịt Dưới sự lãnh đạo của Đảng, dân tộc Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nhưng thành tựu lớn nhất của Đảng đó là lãnh đạo nhân dân đòi lại được quyền tự

do, độc lập cho dân tộc; đánh thắng các kẻ thù xâm lược và giữ gìn được các quyền thiêng liêng, lớn lao ấy Trong 25 năm qua kể từ năm 1986 đến năm

2010, Đảng đã lãnh đạo cả dân tộc Việt Nam tiến hành thành công công cuộc đổi mới đất nước, làm cho dân tộc Việt Nam thực sự có được một bước tiến dài trong tiến trình phát triển của mình

Nhìn lại những thành công đó của Đảng, có một điều mà chúng ta phải thừa nhận là Đảng đã làm tốt việc đúc rút kinh nghiệm, mạnh dạn tự đổi mới, nâng cao chất lượng lãnh đạo của mình Để làm được điều này thì hẳn là việc sưu tầm và công bố tốt các tài liệu văn kiện của Đảng đã góp một phần không nhỏ Trong hơn 80 năm lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đã có một khối lượng lớn văn kiện của Đảng được ban hành để lãnh đạo, chỉ đạo sự nghiệp cách mạng Số lượng tài liệu đồ sộ này cần phải được sưu tầm và công bố để cung cấp những tư liệu lịch sử xác thực và có hệ thống cho công tác tổng kết lý luận, nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng, tuyên truyền, giáo dục và bồi dưỡng

lý luận cho cán bộ, đảng viên, nhân dân, nhất là thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng của Đảng, của dân tộc

Về mặt sử liệu học, cứ liệu tin cậy nhất đồng thời cũng là những bằng chứng lịch sử chứng minh cho sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là các tài liệu văn kiện Đảng Do vậy, việc sưu tầm và công bố văn kiện của Đảng là hết sức

cần thiết, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và cấp bách, không những đối với việc nghiên cứu lịch sử Đảng mà còn quan trọng và cấp bách đối với cả việc nghiên cứu diễn trình phát triển lịch sử của dân tộc Việt Nam, lịch sử chính trị Việt Nam trước những diễn biến của tình hình mới ở cả trong nước và quốc tế Mặt khác, việc công bố các văn kiện của Đảng cũng góp phần cung cấp những chứng cứ tin cậy để thông tin chân thực trong Đảng và trong nhân dân

về các sự kiện lịch sử, bác bỏ những thông tin không đúng, sai trái, đấu tranh chống lại các luận điệu xuyên tạc lịch sử, vu khống Đảng Đồng thời làm cơ

sở cho cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ hơn hoạt động của Đảng và phong trào cách mạng của nhân dân; giới thiệu với bạn bè quốc tế về lịch sử

vẻ vang và những bài học kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu các quan điểm, chủ trương của Đảng về vấn đề sưu tầm và công bố các tài liệu văn kiện về Đảng, của Đảng cũng là một việc làm cần thiết Việc làm này sẽ góp phần làm sáng tỏ được nhận thức của Đảng về chính mình trong quá trình phát triển, làm sáng tỏ được ý thức phê bình và tự phê bình của Đảng thông qua các tài liệu lưu trữ của Đảng Đây là một việc làm hết sức quan trọng và cần thiết, khoa học đối với một đảng chính trị cầm quyền như Đảng Cộng sản Việt Nam, vì nó sẽ góp phần làm sáng rõ quá trình trưởng thành về mặt tư duy lý luận và nhận thức của Đảng

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu và đề cập đến một cách trực tiếp, toàn diện và có hệ thống các quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác sưu tầm và công bố các tài liệu của Đảng Với những lý

do đó, chúng tôi lựa chọn vấn đề: “Chủ trương sưu tầm, công bố văn kiện

của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010” làm đề tài

nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản

Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Việc sưu tầm, công bố các văn kiện, tài liệu của Đảng, về Đảng là một việc làm khoa học, có giá trị thực tiễn cao Nó giúp cho nhân dân trong nước

và quốc tế nhận thức được lịch sử của Đảng; vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Đảng với tư cách là Đảng cầm quyền cũng được làm rõ, khẳng định và quan trọng hơn cả là nó làm sáng tỏ được vài trò của Đảng trong cả diễn trình phát triển của lịch sử dân tộc Với các ý nghĩa đó, cho tới nay đã có nhiều quan điểm, chủ trương của Đảng về vấn đề công bố các tài liệu văn kiện Đảng thể hiện qua các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương Đảng đã được ban hành Đây

là một động thái thể hiện được sự nghiêm túc của Đảng trong việc nhìn nhận, đánh giá về bản thân Đảng, và vì vậy mà cho đến nay, tuy chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu về các quan điểm, chủ trương của Đảng đối với vấn

đề công bố các tài liệu, văn kiện Đảng Song, với tầm quan trọng của vấn đề thì rải rác trong một số công trình nghiên cứu đơn lẻ, tiếp cận dưới nhiều góc

độ khác nhau, các tác giả ở nhiều cương vị khác nhau, cũng đã đề cập đến vấn

đề này Dựa trên cách tiếp cận có thể chia thành mấy nhóm như sau:

- Nhóm thứ nhất, tiếp cận theo hướng lịch sử, sử liệu học và lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Đây là các công trình nghiên cứu về lịch sử dân

tộc, vai trò của Đảng đối với lịch sử dân tộc và về lịch sử của Đảng Do vậy

mà nhu cầu tiếp cận với quan điểm của Đảng về việc công bố tài liệu văn kiện Đảng là điều bắt buộc, mang ý nghĩa khách quan Tiếp cận theo nhóm này, có

một số công trình tiêu biểu như: Trường Chinh với Cách mạng Tháng Tám (1948) và Bàn về cách mạng Việt Nam (Báo cáo đọc tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng tháng 2-1951), Nxb Sự thật, Hà Nội, 1951; Trần Dân Tiên với Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1975; Minh Tranh với Sơ lược lịch sử cách mạng Việt Nam, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1954; Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, Tư liệu của Xứ

ủy Bắc Bộ trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, 21-12-1946, Tạp chí Lịch sử Đảng số 9-1996; Nguyễn Cảnh Đương, Quyết định của Xôviết tối cao

Liên bang Nga về chế độ tiếp cận và sử dụng tài liệu lưu trữ, Tạp chí Lưu trữ Việt Nam số 1-1993; Trần Giang, Thêm một tài liệu quý về cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ (Hiệu triệu của Đảng Cộng sản Đông Dương gửi các cấp bộ Đảng ngày 25-11-1940), Tạp chí Lịch sử Đảng số 9-1999; Trần Văn Hùng, Bản Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương, Tạp chí Lưu trữ Việt Nam, số 4-1999; Trần Thị Ngân, Một số tài liệu về Xôviết Nghệ - Tĩnh, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 3-1996; Những văn kiện chủ yếu của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (từ tháng 12-1963 đến tháng 10-1964 và

từ tháng 1-1967 đến tháng 12-1967), Nxb Sự thật, Hà Nội, 1964 - 1968; Văn kiện Đảng về kháng chiến chống thực dân Pháp, 2 tập, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1987; Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương với Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (sơ thảo), Nxb Sự thật, Hà Nội, 1981; Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh với Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập II (1954 - 1975), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; Ngô Đăng Tri với Khoa học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam - Những chặng đường phát triển, in trong Một chặng đường nghiên cứu lịch sử (2001 - 2006), Nxb Thế giới, Hà Nội, 2006 và 80 năm (1930 - 2010) Đảng Cộng sản Việt Nam - Những chặng đường lịch sử, Nxb Thông tin và truyền thông, Hà Nội, 2010; Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia, Viện Sử học với cuốn Việt Nam những sự kiện lịch sử (1945 - 1975), Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2002; Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010 với cuốn Đảng Cộng sản Việt Nam -80 năm xây dựng và phát triển; Bộ Giáo dục và Đào tạo với Một số chuyên đề Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, trọn bộ 3 tập, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2007; Đây là những công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc và khoa học, trong đó có những công trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, thể hiện được các quan điểm, chủ trương của Đảng đối với việc công bố các tài liệu, văn kiện về Đảng, của Đảng, cũng như đánh giá, nhận xét về các quan điểm đó Bên cạnh những

công trình kể trên, trong hơn 80 năm qua, các địa phương trong cả nước đều

đã thực hiện việc sưu tầm các tài liệu về Đảng và các đảng bộ địa phương, trong đó có đề cập đến sự chỉ đạo của Đảng về mặt quan điểm, chủ trương công bố các tài liệu, văn kiện của Trung ương Đảng và các đảng bộ địa phương Đây sẽ là những tài liệu tham khảo bổ ích cho chúng tôi trong quá

trình thực hiện luận văn

- Nhóm công trình thứ hai, tiếp cận theo hướng chính trị học Nhóm

công trình này chủ yếu phân tích giá trị thông tin tuyên truyền của các văn kiện Đảng, rải rác trong một số công trình đã phân tích một cách tương đối khái quát các định hướng công bố tài liệu, văn kiện về Đảng Những công trình tiêu biểu có thể kể đến của nhóm này như: Ban Tuyên huấn Trung ương

với Một số văn kiện Đảng về công tác giáo dục lý luận, chính trị, Nxb Sách

giáo khoa Mác - Lênin, Hà Nội, 1978; Báo cáo của Ban Chỉ đạo Hội đồng

xuất bản Toàn tập văn kiện Đảng về tình hình tài liệu và kế hoạch xây dựng

bản thảo các tập Văn kiện Đảng thời kỳ 1955 - 1975, ngày 20-9-2001; Báo

cáo của Hội đồng xuất bản Toàn tập Văn kiện Đảng đề nghị xin ý kiến Bộ

Chính trị Ban Chấp hành Trung ương khóa IX về việc xuất bản tập 4, tập 5

Văn kiện Đảng toàn tập, tháng 10-2001; Báo cáo tối mật của Hội đồng xuất bản Toàn tập văn kiện Đảng tháng 7-2007 tổng kết công tác xuất bản Toàn tập văn kiện Đảng; Báo cáo của Hội đồng xuất bản Toàn tập văn kiện Đảng ngày 23-8-2007 tổng kết công tác xuất bản Toàn tập văn kiện Đảng; Báo cáo

số 193-BC/CTQG ngày 10-12-2002 của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận chính trị trong tình hình mới; Báo cáo số 24-BC/NXBCTQG ngày 12-10-2007 của Nhà

xuất bản Chính trị quốc gia tại Hội nghị tổng kết công tác xuất bản bộ Văn kiện Đảng toàn tập; Nguyễn Văn Dững với Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác tư tưởng, lý luận và quản lý báo chí, www.xaydungdang.org.vn/ Uploads/ /CongtacTutuongLyluan.doc; Bài trả lời phỏng vấn của đồng chí

Trương Tấn Sang: Toàn tập văn kiện Đảng là bộ sách vô cùng quý giá, đăng trên

website http://www.Bao

moi.com/Toan-tap-Van-kien-Dang-la-bo-sach-vo-cung-quygia/121/1124705.epi; Tác giả Ban Mai với bài viết Công bố ấn phẩm CD- ROM Văn kiện Đảng toàn tập đăng trên website http://tuyengiao.vn/Home/

tutuong/2011/1/27612.aspx; Chỉ thị số 47-CT/TW ngày 6-8-1984 của Ban Bí thư

Trung ương Đảng về tăng cường quản lý việc phát hành, lưu trữ, thu hồi tài liệu, văn kiện của Đảng; Tác giá Nguyễn Đức Tiệm với bài viết Đổi mới phương pháp tiếp cận văn kiện Đảng, đăng trên website http://baobacninh.com.vn/news_

detail/75609/doi-moi-phuong-phap-tiep-can-van-kien-dang.html;… Đây là những công trình, những bài viết phân tích, đánh giá về vai trò, ý nghĩa chính trị cũng như văn hóa, lịch sử của việc công bố các tài liệu về Đảng, của Đảng được xuất bản hay đăng tải trên các báo, tạp chí Có thể nói, các tác giả của những tài liệu này đã chỉ ra được một cách tương đối rõ tác dụng của việc công bố tài liệu văn kiện Đảng, cũng như chỉ ra được tầm ảnh hưởng của nó đối với quần chúng nhân dân trong nước và quốc tế Trong một số bài biết đã

đề cập đến cả những quan điểm, nhận thức của Đảng về vấn đề công bố tài liệu của Đảng, đặc biệt là trong các bài viết, đánh giá về việc xuất bản bộ sách

Văn kiện Đảng toàn tập Đây là nhóm các công trình vô cùng quý báu đối với

chúng tôi trong việc tìm hiểu, đánh giá, nhận xét về tầm quan trọng của văn kiện Đảng và việc công bố văn kiện Đảng

- Nhóm công trình thứ ba, tiếp cận theo hướng nghiên cứu Lưu trữ học, Thư viện học và Quản trị văn phòng Nhóm này chủ yếu tập trung vào việc làm rõ giá trị văn bản, lịch sử, phương pháp lưu trữ, cách thức công bố, các quy định về công bố tài liệu văn kiện Đảng, Các công trình tiêu biểu có thể

kể đến của nhóm này là: Nguyễn Văn Hàm với Tập bài giảng Môn học công

bố tư liệu văn kiện, Trường đại học Tổng hợp ấn hành năm 1982; Tập bài giảng về công bố tài liệu văn kiện Ngoài ra, còn một số bài báo của tác giả đăng trên tạp chí như: Mấy ý kiến bước đầu về văn bản học trong công bố tư

liệu văn kiện, Tạp chí Văn thư lưu trữ số 1-1989; Vai trò xã hội của những công bố văn kiện, Tạp chí Văn thư lưu trữ số 4-1996; Trao đổi một số nguyên tắc chung trong công bố tư liệu, Tạp chí Văn thư lưu trữ số 5-2005; Thanh Mai với bài Tìm hiểu một số nguyên tắc, phương pháp sưu tầm, phát hiện và chọn lựa tài liệu để công bố, Tạp chí Văn thư lưu trữ số 3 và 4-1981; Nguyễn Văn Lanh có bài Giải mật tài liệu Kho Lưu trữ Trung ương nhằm tăng cường công tác phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ của Đảng đăng trên Tạp chí Văn thư lưu trữ điện tử Đây là các công trình được nghiên cứu công phu,

nghiêm túc và khoa học, tập trung vào việc cung cấp các phương thức thẩm định văn bản học, cách thức quản lý văn bản là văn kiện Đảng, vai trò, chức năng, nhiệm vụ lưu trữ, quản lý và công bố, khai thác văn kiện Đảng, Bên cạnh các công trình lớn này, cho đến nay cũng đã có khá nhiều các khóa luận

cử nhân và luận văn thạc sĩ của sinh viên và học viên cao học ngành Lưu trữ, thư viện và quản trị văn phòng của các trường đại học và cao đẳng trên cả nước viết và đề cập trực tiếp hay gián tiếp đến vấn đề lưu trữ, quản lý, công

bố, khai thác tài liệu văn kiện của Đảng Có thể kể đến một số công trình tiểu

biểu như: Công bố tài liệu trong các xuất bản phẩm của Nhà xuất bản Sự thật giai đoạn 1976 - 1995 của Tô Thị Kim Đính (năm 1998); Công bố, giới thiệu tài liệu trên Tạp chí Nghiên cứu lịch sử từ năm 1960 đến năm 1985 - Nhận xét

và đánh giá của Nguyễn Thu Huyền (năm 1998); Công bố tài liệu giai đoạn

1930 - 1954 tại Kho Lưu trữ Trung ương Đảng - Tình hình và giải pháp của Trần Thị Kim Ngân (năm 2002); Công bố, giới thiệu tài liệu trên Tạp chí Lịch

sử Đảng từ năm 1983 đến nay - Nhận xét và kiến nghị của Lê Thị Ngọc Thúy (năm 2003); Công bố tài liệu lưu trữ trong bộ Văn kiện Đảng toàn tập - Nhận xét và đánh giá của Bùi Phương Loan (năm 2003); Công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ của Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam trên Tạp chí Văn thư lưu trữ Việt Nam từ năm 2001 đến nay - Tình hình và giải pháp của Lê Thị Oanh (năm 2008); Công bố tài liệu văn kiện trong bộ Văn kiện Đảng toàn tập -

Nhận xét và kiến nghị của Lương Thị Thu (năm 2008); Sưu tầm, thu thập và

tổ chức khoa học tài liệu các Phông Lưu trữ Tổng Bí thư tại Kho Lưu trữ Trung ương Đảng của Vũ Thị Ngọc Thúy (năm 2009); Công bố tài liệu tại Kho Lưu trữ Trung ương Đảng giai đoạn 1954 - 1975 - Thực trạng và giải pháp của Đinh Kim Ngân (năm 2011); Hoạt động biên tập, xuất bản bộ sách Văn kiện Đảng toàn tập ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia từ năm 1995 đến năm 2007 của Nghiêm Thị Tuấn Anh (năm 2011); Có thể nói, đây là nhóm

có nhiều công trình nhất, có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài luận văn của chúng tôi, cho dù nó được tiếp cận dưới góc độ phương pháp nghiên cứu của các ngành lưu trữ, thư viện Các công trình này đã cũng cấp cho chúng tôi các khung pháp lý, phương pháp xác định giá trị văn kiện của Đảng, cũng như các cách thức khai thác, thẩm định, công bố văn kiện Phương pháp đánh giá vai trò, chức năng của văn kiện Đảng cũng như những tác động, ảnh hưởng - hiệu ứng của văn kiện trong đời sống xã hội, từ đó có cái nhìn khách quan hơn trong việc nhận xét, đánh giá các quan điểm, chủ trương của Đảng

về công bố các tài liệu, văn kiện của Đảng

Tóm lại, cho đến nay đã có tương đối nhiều các công trình nghiên cứu

có đề cập đến việc công bố tài liệu văn kiện Đảng, đến quan điểm, chủ trương của Đảng về việc sưu tầm, công bố các tài liệu, văn kiện của Đảng Những nghiên cứu này đã tập trung vào một số vấn đề cơ bản của công tác công bố tài liệu lưu trữ như: nguyên tắc, phương pháp, thực trạng của công tác công

bố tài liệu văn kiện cũng như vai trò của nó trong xã hội hiện nay Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên mới chỉ đề cập chủ yếu đến việc công bố tài liệu văn kiện, mà chưa có công trình nào đề cập đến việc sưu tầm, thu thập văn kiện Đảng trong thời gian qua Hơn nữa, hầu hết các công trình nghiên cứu trên đều được tiếp cận dưới góc độ của bộ môn lưu trữ học, còn nghiên cứu chủ trương của Đảng đối với việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng, những kết quả và tác động của việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng đối với

việc nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng thì hầu như chưa có công trình nào

đề cập tới một cách trực tiếp Vì vậy, việc nghiên cứu sự chỉ đạo của Đảng đối với vấn đề này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi lẽ việc sưu tầm đầy đủ

và công bố văn kiện Đảng là căn cứ để tổng kết lý luận và thực tiễn cách mạng Việt Nam, tổng kết những kinh nghiệm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng để

kế thừa, bổ sung và phát triển đường lối của Đảng phù hợp với yêu cầu của thời kỳ đổi mới hiện nay Việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng cũng có ý nghĩa đặc biệt đối với việc nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy và học tập lịch sử Đảng nói riêng và lịch sử dân tộc ta nói chung

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

- Nghiên cứu chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc sưu tầm

và công bố văn kiện của Đảng từ năm 1986 đến năm 2010

- Chỉ rõ những kết quả của việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng và vai trò của nó đối với việc nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng cũng như cung cấp chứng cứ tin cậy về các sự kiện, các nhân vật lịch sử, đấu tranh chống lại các luận điểm xuyên tạc lịch sử Đảng

- Đánh giá các kết quả, rút ra những kinh nghiệm chủ yếu cho việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng

3.2 Nhiệm vụ

Để đạt mục tiêu trên, luận văn tập trung thực hiện ba nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Làm rõ các khái niệm cơ bản, phân loại, vai trò, đặc điểm của văn kiện Đảng, tình hình sưu tầm, công bố tài liệu văn kiện của Đảng trước năm 1986

- Phân tích rõ các quan điểm, chủ trương của Đảng về việc sưu tầm, công

bố văn kiện Đảng giai đoạn 1986 - 2010 và kết quả của sự lãnh đạo, chỉ đạo đó

- Đánh giá các kết quả sưu tầm, công bố văn kiện Đảng trong thời gian qua và rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu cho việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng trong thời gian tới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Là các quan điểm, chủ trương của Đảng về việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng giai đoạn 1986 - 2010 và đánh giá những kết quả của sự lãnh đạo, chỉ đạo đó

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu, khảo sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng từ năm 1986 đến năm 2010 ở một số cơ quan có chức năng, nhiệm vụ công bố văn kiện Đảng

Do điều kiện có hạn nên phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ dừng lại ở việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng dưới dạng giấy viết, chủ yếu là các ấn phẩm của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, còn đối với các thể loại khác chúng tôi chưa có điều kiện khảo sát

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên phương pháp luận sử học mácxít, trong đó chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, phương pháp lôgíc và sự kết hợp hai phương pháp đó; phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh và hệ thống hóa; đồng thời luận văn còn sử dụng các phương pháp bổ trợ khác thuộc chuyên ngành: sử liệu học, lưu trữ học, thông tin thư viện

6 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Góp phần làm sáng tỏ quan điểm, chủ trương của Đảng về việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng giai đoạn 1986 - 2010

- Bước đầu đưa ra những đánh giá, nhận xét về kết quả sưu tầm, công bố văn kiện Đảng

- Rút ra các kinh nghiệm lịch sử về sưu tầm, công bố văn kiện Đảng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu làm ba chương:

Chương 1: Một số khái niệm cơ bản và tình hình sưu tầm, công bố văn kiện của Đảng trước năm 1986

Chương 2: Quan điểm, chủ trương của Đảng về sưu tầm, công bố văn kiện Đảng và quá trình triển khai từ năm 1986 đến năm 2010

Chương 3: Nhận xét chung và các kinh nghiệm chủ yếu

Chương 1

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ TÌNH HÌNH SƯU TẦM, CÔNG BỐ VĂN KIỆN ĐẢNG TRƯỚC NĂM 1986

1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm văn kiện Đảng, các thành phần tài liệu văn kiện Đảng và nội dung của công tác sưu tầm văn kiện Đảng

1.1.1.1 Khái niệm văn kiện Đảng

Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2011) thì văn kiện (documents) được

hiểu là những “văn bản có ý nghĩa quan trọng về xã hội - chính trị” [95; tr

1407] Còn theo Từ điển từ và ngữ Hán Việt thì văn kiện “là loại giấy tờ quan

trọng về một việc lớn” [110, tr 1123] Nói một cách cụ thể, văn kiện là những tài liệu phản ánh những sự kiện, những vấn đề quan trọng diễn ra trong đời sống xã hội, gắn liền với hoạt động của một chủ thể nào đó trên lĩnh vực chính trị Đó là những tài liệu chính thống của một tổ chức chính trị - xã hội nhất định [68, tr 68]

Văn kiện lý luận chính trị có nhiều loại, được phân chia dựa trên những tiêu chí khác nhau Theo chủ đề hoạt động, văn kiện lý luận chính trị được chia thành văn kiện của đảng chính trị, văn kiện của nhà nước và văn kiện của các đoàn thể, tổ chức chính trị, chính trị - xã hội

Về khái niệm và phạm vi văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, theo Quyết định số 20-QĐ/TW ngày 23-9-1987 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VI về Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam thì “Phông Lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam là toàn bộ tài liệu lưu trữ của Đảng và Đoàn Thanh niên có ý nghĩa chính trị, khoa học và thực tiễn, bao gồm bản chính (hoặc bản sao có giá trị như bản chính) các loại tài liệu sau đây: chính cương, cương lĩnh, điều lệ, tuyên ngôn, tờ trình, đề án, biên bản, kế hoạch, nghị quyết, chỉ thị, quyết định, kết luận, thông tri, thông báo, báo cáo, công văn trao đổi và

điện các loại, các báo, sách và tạp chí của Đảng, tài liệu của trường đảng, truyền đơn, lời kêu gọi, hiệu triệu, nhật ký, hồi ký về lịch sử Đảng - kể cả phim chụp, phim quay, ảnh, tranh, micrô phim, đĩa ghi âm, băng ghi âm, băng ghi hình, v.v và những tài liệu khác hình thành trong quá trình hoạt động của các cấp ủy, cơ quan, tổ chức đảng và đoàn các cấp; toàn bộ tài liệu về thân thế, sự nghiệp và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo chủ chốt ở các cấp ủy đảng và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh” [56, tr 412-413]

Theo Quyết định số 25-QĐ/TW ngày 3-2-1997 của Bộ Chính trị về việc

xuất bản Văn kiện Đảng toàn tập thì phạm vi văn kiện Đảng bao gồm:

- Những văn kiện của Đại hội toàn quốc của Đảng: diễn văn khai mạc, bế mạc, các báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng trình đại hội, các bản giải trình của Đoàn Chủ tịch trước Đại hội, các nghị quyết của Đại hội, thông cáo của Đại hội

- Những văn kiện của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương: Lời khai mạc, bế mạc, các báo cáo và giải trình của Bộ Chính trị với Trung ương, các nghị quyết của Hội nghị Trung ương, thông báo của Hội nghị Trung ương

- Những văn kiện của Bộ Chính trị, Ban Bí thư: những nghị quyết, chỉ thị, kết luận, thông tri, thông báo, điện, thư chỉ đạo công tác

- Những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của các Tổng Bí thư liên quan trực tiếp đến đường lối, quan điểm của Đảng [6, tr 3-4]

Quyết định số 31-QĐ/TW ngày 1-10-1997 của Bộ Chính trị ban hành quy định về thể loại, thẩm quyền ban hành và thể thức văn bản của Đảng cũng nêu khái niệm văn bản của Đảng gần giống với khái niệm văn kiện Đảng nhưng phạm vi hẹp hơn, đó là: “Văn bản của Đảng là loại hình tài liệu thể hiện bằng ngôn ngữ viết để ghi lại hoạt động của Đảng, do các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của Đảng ban hành theo quy định của Điều lệ Đảng và của Trung ương” [103, tr 1]

Như vậy, có thể hiểu, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam (trước kia

là Đảng Cộng sản Đông Dương, Đảng Lao động Việt Nam) là toàn bộ những tài liệu do Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành trong quá trình tổ chức, lãnh đạo cách mạng của Đảng, bao gồm các chính cương, cương lĩnh, điều lệ, tuyên ngôn, tờ trình, đề án, biên bản, kế hoạch, nghị quyết, chỉ thị, quyết định, kết luận, thông tri, thông báo, báo cáo, công văn trao đổi và điện các loại, các sách, báo và tạp chí của Đảng, truyền đơn, lời kêu gọi, hiệu triệu; tài liệu

về thân thế, sự nghiệp, hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng có liên quan đến Đảng

Văn kiện Đảng là kết tinh trí tuệ của Đảng, thể hiện trực tiếp quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng; là công cụ quan trọng để Đảng lãnh đạo, tổ chức các hoạt động cách mạng, công cụ quản lý nhà nước Văn kiện Đảng phản ánh vai trò, năng lực lãnh đạo của Đảng trong từng thời kỳ, phản ánh hiện thực lịch sử; là tài liệu lưu trữ quốc gia, là di sản văn hóa vô cùng quý báu của Đảng và của dân tộc ta, thuộc sở hữu của toàn Đảng Đó là những tư liệu quý cho việc nghiên cứu lịch sử phát triển của dân tộc nói chung, cũng như lịch sử Đảng nói riêng

1.1.1.2 Các thành phần văn kiện Đảng

Xét theo thể loại thì văn kiện Đảng bao gồm các thể loại sau: chính cương, cương lĩnh chính trị, điều lệ, tuyên ngôn, tờ trình, chương trình, đề án, biên bản, kế hoạch, nghị quyết, chỉ thị, quyết định, kết luận, thông tri, tuyên

bố, thông báo, thông cáo, báo cáo, hướng dẫn, công văn trao đổi và điện các loại, các báo, sách và tạp chí của Đảng, truyền đơn, lời kêu gọi, hiệu triệu, nhật ký, hồi ký về lịch sử Đảng; phim chụp, phim quay, ảnh, tranh, micrô phim, đĩa ghi âm, băng ghi âm, băng ghi hình, v.v.; tác phẩm, bài viết, bài nói của các đồng chí lãnh đạo của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Xét về thành phần tài liệu thì văn kiện Đảng gồm:

- Tài liệu của các tổ chức tiền thân của Đảng;

- Tài liệu của Đảng và các đoàn thể quần chúng của Đảng trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945;

- Tài liệu của các đại hội toàn quốc của Đảng, của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư;

- Tài liệu của Trung ương Cục miền Nam, các xứ ủy, liên khu ủy, khu

ủy, ban và đảng ủy trực thuộc trung ương đã giải thể;

- Tài liệu về thân thế, sự nghiệp, hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng có liên quan đến Đảng;

Xét về mức độ thì có thể chia văn kiện Đảng thành tài liệu tối mật, tài liệu tuyệt mật, tài liệu mật và tài liệu thông thường có thể phổ biến rộng rãi trong toàn Đảng, toàn dân

1.1.1.3 Nội dung của công tác sưu tầm văn kiện Đảng

Sưu tầm văn kiện Đảng là giai đoạn đầu tiên tiếp xúc trực tiếp với văn kiện Đảng Đây là công việc quyết định đến số lượng, sự phong phú và giá trị của văn kiện Đảng Sưu tầm văn kiện Đảng là việc tổ chức tìm kiếm một cách toàn diện, có hệ thống tài liệu văn kiện cần thiết phản ánh đầy đủ quá trình hình thành và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình cách mạng của dân tộc Nội dung của công tác sưu tầm văn kiện Đảng là quá trình thu thập, xử lý các tài liệu văn kiện, xác minh nguồn gốc, xuất xứ văn kiện đó, xác định độ tin cậy của tài liệu, thời gian, cơ quan ban hành văn kiện, phân loại tài liệu văn kiện

Những văn kiện đã sưu tầm được có nhiều thể loại và giá trị của mỗi thể loại văn kiện cũng không giống nhau, do vậy phải phân loại văn kiện để xác định giá trị của từng văn kiện Chỉ có xác định được giá trị của văn kiện thì mới xác định được ý nghĩa và tầm quan trọng của văn kiện khi công bố văn kiện

1.1.2 Vai trò của văn kiện Đảng và điều kiện công bố văn kiện Đảng

1.1.2.1 Vai trò của văn kiện Đảng

Trong quá trình hoạt động và lãnh đạo của mình, Đảng ta đã cho ra đời một khối tài liệu đồ sộ Những tài liệu này đều có giá trị cao về nhiều mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và nghiên cứu lịch sử Vì vậy, văn kiện Đảng có vai trò to lớn trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng của Đảng, thể hiện dưới các khía cạnh sau đây:

Một là, văn kiện của Đảng là phương tiện, công cụ chủ yếu nhất để

Đảng thông qua đó tuyên truyền chủ trương, đường lối của mình đến các cấp

ủy đảng, đảng viên và nhân dân một cách nhanh chóng và đảm bảo sự truyền đạt chính xác nhất; là phương tiện để Đảng tổ chức mối quan hệ trong hệ thống của Đảng, trong hệ thống chính trị và trong các quan hệ đối ngoại của Đảng Qua các văn kiện của Đảng, các cấp ủy đảng nắm bắt được thông tin kịp thời, thực hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo, xử lý các mặt công tác theo chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ của mình, nhằm góp phần làm cho toàn bộ hệ thống của Đảng hoạt động được thống nhất, hướng vào thực hiện những mục tiêu, hoàn thành những nhiệm vụ trong từng giai đoạn nhất định

Hai là, văn kiện Đảng tái hiện lại một cách cụ thể và chi tiết toàn bộ quá

trình hình thành, phát triển của Đảng và tiến trình cách mạng Việt Nam từ khi

có Đảng lãnh đạo; những đường lối, chủ trương của Đảng qua từng giai đoạn lịch sử; sự phát triển tư duy lý luận của Đảng về con đường cách mạng của dân tộc Việt Nam Qua đó góp phần làm sáng tỏ bản chất cách mạng sáng tạo của Đảng, vai trò và công lao to lớn của Đảng trong lịch sử cách mạng của dân tộc, sự phấn đấu gian khổ và hy sinh to lớn của Đảng vì dân tộc, vì nhân dân, sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng, nổi bật là trước những bước ngoặt của lịch sử và những bước thăng trầm của Đảng để Đảng ngày càng trưởng thành, lớn mạnh hơn Đồng thời, văn kiện Đảng cũng cho thấy bức tranh toàn cảnh về sự nghiệp vẻ vang của cách mạng nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự phấn đấu gian khổ và hy sinh to lớn của nhân dân, sự gắn bó giữa nhân dân với Đảng, cả những bước thăng trầm của phong trào cách mạng

để quần chúng ngày càng gắn bó với Đảng hơn, phong trào của quần chúng ngày càng trưởng thành, vững mạnh hơn vì mục tiêu cao cả: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Ba là, văn kiện Đảng là những cứ liệu, bằng chứng lịch sử xác thực nhất

phản ánh trung thực, khách quan thực tiễn lịch sử sinh động của dân tộc Việt Nam từ khi Đảng được thành lập cho tới nay, bác bỏ những thông tin không đúng, bôi nhọ Đảng của các thế lực thù địch, chống Đảng; khẳng định con đường mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chọn là con đường đúng đắn

Bốn là, thông qua văn kiện Đảng, Đảng ta có thể rút ra những bài học

kinh nghiệm, bài học kế thừa, bổ sung và phát triển đường lối của Đảng phù hợp với yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới Bên cạnh đó, qua văn kiện của Đảng chúng ta cũng có thể tìm thấy phương thức lãnh đạo của Đảng trong những điều kiện lịch sử cụ thể khác nhau, để vận dụng tìm ra phương thức lãnh đạo phù hợp với tình hình nhiệm vụ hiện nay

Năm là, văn kiện Đảng là những tư liệu lịch sử xác thực và có hệ thống,

phục vụ cho việc tổng kết lý luận, nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử dân tộc nói chung và lịch sử Đảng nói riêng

Sáu là, các ngành, các cấp, các địa phương, các lĩnh vực của đời sống xã

hội thông qua văn kiện Đảng sẽ thấy rõ thêm lịch sử của mình, thấy những quyết định của Đảng về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của mình, cả những bước thăng trầm, thành công, vấp váp của mình để càng nhận thức sâu sắc hơn tình hình và nhiệm vụ hiện nay Đặc biệt, qua văn kiện Đảng, các ngành, các địa phương có thể tìm thấy ngày truyền thống, ngày thành lập, ngày có thay đổi bước ngoặt về tổ chức của mình Các cơ quan, bộ phận chuẩn bị cho nghị quyết, chỉ thị của Đảng có thể tìm thấy cả một hệ thống văn kiện mà Đảng

ta đã từng xem xét, giải quyết để tham khảo, vận dụng trong điều kiện mới

1.1.2.2 Điều kiện công bố văn kiện Đảng

Theo Từ điển lưu trữ Việt Nam, “Công bố tài liệu là dựa trên các nguyên

tắc và phương pháp của hoạt động công bố học để truyền đạt lại tài liệu dưới các hình thức khác nhau nhằm phục vụ cho các đối tượng độc giả khác nhau” [21, tr 21] Công bố văn kiện Đảng là một trong những hình thức khai thác,

sử dụng tài liệu văn kiện lưu trữ một cách rộng rãi nhất, góp phần đưa tài liệu văn kiện đến với bạn đọc nhanh chóng và hiệu quả Ở nước ta hiện nay đã có nhiều hình thức công bố tài liệu nói chung và tài liệu văn kiện của Đảng nói riêng Tuy nhiên, việc công bố văn kiện Đảng đòi hỏi phải có các điều kiện nhất định nhằm đảm bảo chất lượng và thông tin trung thực, chính xác nhất, bởi lẽ văn kiện Đảng có tính thông tin và định hướng xã hội rất cao Nếu thông tin không chính xác sẽ dẫn đến định hướng xã hội sai hoặc chệch hướng Các điều kiện của việc công bố văn kiện Đảng bao gồm:

- Văn kiện phải được xác định rõ độ tin cậy, rõ nguồn gốc xuất xứ

- Văn kiện phải là bản chính hoặc bản sao có giá trị như bản chính

- Văn kiện phải có ý nghĩa chính trị, khoa học và thực tiễn

- Chỉ có những cơ quan được Đảng giao nhiệm vụ thì mới được công bố văn kiện Đảng

1.1.2.3 Các hình thức công bố văn kiện Đảng

- Công bố dưới dạng các xuất bản phẩm

- Công bố dưới dạng trích văn kiện, tóm tắt văn kiện

- Công bố dưới dạng bài viết nghiên cứu trong đó có giới thiệu văn kiện

- Công bố dưới dạng trưng bày văn kiện

1.2 Tình hình sưu tầm, công bố văn kiện Đảng trước năm 1986

1.2.1 Từ năm 1945 đến năm 1975

Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập đầu năm 1930 Trong suốt 15 năm, từ năm 1930 đến năm 1945, Đảng ta hoạt động trong điều kiện khó khăn, phức tạp, bị thực dân Pháp khủng bố ráo riết Các cơ quan của Đảng chưa hoàn thiện và chưa đi vào nền nếp Các văn kiện, tài liệu của Đảng đều

phải tuyên truyền bí mật, chỉ có một số tài liệu của nước ngoài được dịch và phát hành, chủ yếu là các tác phẩm của C Mác và V.I Lênin Sau Cách mạng Tháng Tám, khi đất nước đã giành được độc lập, Đảng ta trở thành đảng cầm quyền, thì lúc đó các cơ quan của Đảng mới được kiện toàn và công tác sưu tầm và công bố văn kiện của Đảng mới bước đầu được quan tâm, song do nhiều nguyên nhân nên việc công bố còn nhiều hạn chế

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, mặc dù đất nước mới giành được độc lập đang gặp rất nhiều khó khăn, nhưng ý thức được tầm quan trọng của việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng trong cán bộ, đảng viên

và nhân dân, Đảng ta đã dành cho công tác nghiên cứu khoa học của nước Việt Nam mới được phát triển, trong đó công tác sưu tầm, công bố văn kiện của Đảng là việc làm thiết thực nhất để thông tin chân thực mọi chủ trương, đường lối của Đảng và vận động các phong trào cách mạng trong tình thế

“ngàn cân treo sợi tóc” lúc đó

Vận dụng sách lược mềm dẻo, ngày 11-11-1945, Đảng ta tuyên bố “tự giải tán”, thực chất là rút vào hoạt động bí mật, duy trì dưới hình thức công

khai là "Hội Nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương" Báo Cờ giải phóng

và Nhà xuất bản Cờ giải phóng - các cơ quan ngôn luận của Đảng tuyên bố

"đình bản" và "đóng cửa" Tháng 12-1945, Báo Sự thật và Nhà xuất bản Sự thật - các cơ quan của Hội Nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương ra đời

để kế tục sự nghiệp của các tổ chức tiền thân của mình

Nhà xuất bản Sự thật ra đời với tư cách là một cơ quan chính trị và lý luận của Đảng, có nhiệm vụ truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin; tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ tới đông đảo cán bộ, đảng viên và mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trong xã hội; chống lại các tư tưởng thù địch; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân xung quanh Đảng để bảo vệ nền độc lập,

tự do của dân tộc Nhà xuất bản hoạt động dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Trường Chinh - Tổng Bí thư của Đảng lúc đó

Tuy điều kiện hoạt động trong buổi đầu còn rất hạn chế, kinh nghiệm chưa có nhiều, lại ở trong một hoàn cảnh chính trị phức tạp, nhưng dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, ngay trong năm đầu hoạt động (1945 - 1946), Nhà xuất bản Sự thật đã xuất bản được 34 đầu sách, với số lượng phát hành 5.000 - 10.000 bản mỗi đầu sách Cuốn văn kiện đầu tiên của

Đảng mà Nhà xuất bản Sự thật xuất bản là cuốn Chặt xiềng bao gồm nhiều

văn kiện có giá trị của Trung ương Đảng và của Mặt trận Việt Minh từ chính biến tháng 3 đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Trong lời tựa của cuốn sách, Nhà sử học, đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Tố đã viết: “Những sử liệu

mà tôi vinh hạnh được giới thiệu với độc giả, là những sử liệu quan hệ đến

cuộc Cách mạng năm ngoái (Cách mạng Tháng Tám - TG), toàn là những

thứ sử liệu xác thực, quý giá vô cùng” [17, tr 9] Những văn kiện được công

bố trong cuốn sách này thể hiện sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch

Hồ Chí Minh trong việc chuẩn bị tiến hành Cách mạng Tháng Tám Cuốn sách đã có tác dụng tuyên truyền về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Mặt trận Việt Minh trong đông đảo quần chúng nhân dân

Năm 1948, Nhà xuất bản Sự thật xuất bản hai tác phẩm là: Sửa đổi lối làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Kháng chiến nhất định thắng lợi của đồng chí Trường Chinh Cuốn Sửa đổi lối làm việc được Người viết với bút danh X.Y.Z, là tác phẩm quan trọng về công tác xây dựng Đảng, là tài liệu

học tập để cán bộ tu dưỡng tư tưởng, đạo đức và tác phong làm việc trong khi Đảng ta mới cầm quyền, sự nghiệp cách mạng đang đứng trước nhiều

thử thách Tác phẩm Kháng chiến nhất định thắng lợi tập hợp những bài viết đăng trên Báo Sự thật của đồng chí Trường Chinh - Tổng Bí thư của Đảng,

là tác phẩm đầu tiên giải thích một cách cụ thể đường lối kháng chiến của Đảng ta, xác định mục tiêu và cổ vũ tinh thần cho nhân dân, khẳng định đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính và nhất định thắng lợi

Đến đầu năm 1951, Đảng ta tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

II và quyết định ra hoạt động công khai để tăng cường sự lãnh đạo đối với sự nghiệp kháng chiến Nhiệm vụ hàng đầu, cấp bách mà Đại hội lần thứ II của Đảng đề ra là đưa kháng chiến đến thắng lợi Để có tài liệu tuyên truyền về đường lối kháng chiến của Đảng, Nhà xuất bản Sự thật đã in hàng vạn bản các

văn kiện của Đại hội, đó là: Văn kiện Đại hội Đảng Lao động lần thứ II gồm bốn tập; Tuyên ngôn và Chính cương của Đảng Lao động Việt Nam; Điều lệ Đảng Lao động Việt Nam Cùng với các văn kiện đó là hai cuốn sách quan trọng được xuất bản là Báo cáo chính trị đọc tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II tháng 2-1951 của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Khắc phục khó khăn, trừ bỏ khuyết điểm, giành thắng lợi mới của đồng chí Trường Chinh Những tài liệu

này chủ yếu phục vụ cho chủ trương đẩy mạnh cuộc kháng chiến, chuẩn bị chuyển sang tổng phản công của Đảng

Từ năm 1952 đến năm 1954, Nhà xuất bản Sự thật công bố tiếp những

văn kiện quan trọng về đường lối cơ bản của Đảng như: Tuyên ngôn và Chính cương của Đảng Lao động Việt Nam; Bàn về cách mạng Việt Nam (Báo cáo đọc tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng tháng 2-1951) của

đồng chí Trường Chinh Hai văn kiện này đã phân tích về mặt lý luận đường

lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân của Đảng ta kể từ Luận cương chính trị năm 1930 do đồng chí Trần Phú khởi thảo, kết hợp với thực tiễn

phát triển của cách mạng Việt Nam trong 20 năm tiếp theo, làm sâu sắc thêm nhận thức của nhân dân về quá trình cách mạng Việt Nam do Đảng lãnh đạo

và hoàn thiện thêm đường lối cách mạng của Đảng

Ngày 2-12-1953, Trung ương Đảng ra Nghị quyết số 34-NQ/TW về việc thành lập Ban Nghiên cứu Lịch sử - Địa lý - Văn học Việt Nam do Trung ương Đảng quản lý và lãnh đạo Nhiệm vụ cụ thể như sau: “1- Sưu tầm và nghiên cứu những tài liệu về lịch sử, địa lý, văn học Việt Nam và biên soạn những tài liệu về sử học, địa lý, văn học Việt Nam; 2- Nghiên cứu và giới

thiệu lịch sử, địa lý và văn học các nước bạn” [79, tr 11] Đến cuối năm 1954, Ban đổi tên là Ban Nghiên cứu Văn học, Lịch sử, Địa lý (gọi tắt là Ban Văn

Sử Địa) Ban này cho xuất bản Tập san Văn Sử Địa ra hằng tháng Tập san có

nhiệm vụ nghiên cứu những vấn đề nhằm khôi phục chân thực lịch sử Việt Nam, tìm hiểu sâu hơn về dân tộc và con người Việt Nam Năm 1959, Ủy ban Khoa học Nhà nước được thành lập, cùng với đó là các viện trực thuộc cũng được thành lập như: Viện Triết học, Viện Văn học, Viện Kinh tế học, Viện Sử học Viện Sử học được thành lập năm 1960, là trung tâm nghiên cứu lịch sử

của Việt Nam, lấy diễn đàn chung là Tạp chí Nghiên cứu lịch sử thay thế cho Tập san Văn Sử Địa Tạp chí Nghiên cứu lịch sử là cơ quan ngôn luận của

Viện Sử học với hai nhiệm vụ chính là: Nghiên cứu và giới thiệu tài liệu liên quan đến vấn đề lịch sử, trong đó có lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Hai nhiệm vụ này có quan hệ chặt chẽ với nhau, đặc biệt là việc giới thiệu tài liệu trên Tạp chí đã đóng góp một vị trí quan trọng và thiết thực cho các nhà nghiên cứu lịch sử nói riêng và giới nghiên cứu nói chung Tuy nhiên, các tài liệu được công bố trên tạp chí thời kỳ này chủ yếu là các tư liệu lịch sử của dân tộc nói chung mà rất ít có tài liệu của Đảng được công bố, nếu có cũng chỉ công bố dưới dạng tư liệu minh họa cho một sự kiện lịch sử nào đó chứ chưa công bố toàn văn văn kiện nào

Tháng 9-1960, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng đã chỉ rõ: Tổng kết kinh nghiệm là một phương pháp hết sức quan trọng để nâng cao trình độ lý luận và năng lực công tác của cán bộ, đảng viên Thực hiện Nghị quyết Đại hội III của Đảng, ngày 24-1-1962, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết số 41-NQ/TW thành lập Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Một trong những nhiệm vụ của Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương là: Sưu tầm, xác minh và tổ chức việc lưu trữ, bảo quản các tài liệu và văn kiện về lịch sử Đảng; nghiên cứu, biên soạn các vấn đề về lịch

sử Đảng” [119, tr 49] Trên cơ sở các chức năng, nhiệm vụ đó, trong cơ cấu

tổ chức của Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương có Vụ Tư liệu, làm nhiệm vụ tổ chức sưu tầm, sao chép, đối chiếu tất cả các tư liệu có liên quan đến lịch sử hình thành và phát triển của Đảng Các nghị quyết, báo cáo, biên bản đại hội, các chỉ thị được sưu tầm và bảo quản phục vụ cho việc nghiên

cứu Nội san Nghiên cứu lịch sử Đảng là tờ tạp chí nội bộ, diễn đàn khoa học

của ngành Ngay sau khi được thành lập, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương đã tiến hành sưu tầm, xác minh tư liệu để phục vụ cho việc nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm hơn 30 năm lãnh đạo cách mạng của Đảng Tuy vậy, do điều kiện chiến tranh, tài liệu bị thất lạc nhiều nên việc sưu tầm

tư liệu còn hạn chế, chủ yếu chỉ phục vụ cho việc nghiên cứu lịch sử Đảng Việc sưu tầm và công bố tài liệu văn kiện Đảng trong suốt những năm từ năm 1954 đến năm 1975 chủ yếu tập trung vào Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương và Nhà xuất bản Sự thật Đây cũng là một trong những chức năng quan trọng của hai cơ quan này

Sau khi hòa bình được lập lại, Nhà xuất bản Sự thật đã cùng với Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương căn cứ vào tình hình và nhiệm vụ chung của cách mạng trong giai đoạn mới là xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, đã sưu tầm và công bố nhiều văn kiện của Đảng, Nhà nước, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước khác Tiêu biểu trong

giai đoạn này là bộ sách Những lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch (xuất bản từ

năm 1956 đến năm 1962) gồm sáu tập, 827 văn kiện, phản ánh tư tưởng chỉ đạo của Đảng ta và của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

từ năm 1945 đến năm 1954 Bên cạnh đó, Nhà xuất bản cũng công bố những

cuốn sách lẻ của Người, như: Tình hình trước mắt và nhiệm vụ cải cách ruộng đất (1953); Đồng bào miền Nam là dân nước Việt Nam - Chân lý đó không bao giờ thay đổi (1955); Những người anh hùng lao động mới (1956, viết cùng Phạm Văn Đồng); Hăng hái vào tổ đổi công, hợp tác xã và thi đua

cải tiến kỹ thuật, đẩy mạnh sản xuất (1959); Con người xã hội chủ nghĩa (1962); Con đường dẫn tôi tới chủ nghĩa Lênin (1962)

Do quan hệ quốc tế ngày càng mở rộng, Đảng ta đã nhận được của các đảng bạn, đặc biệt là Đảng Cộng sản Liên Xô những tư liệu quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh nên một số bài viết của Người thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám

đã được dịch và in trong hai cuốn: Lên án chủ nghĩa thực dân (1960) và Đây

"công lý" của thực dân Pháp ở Đông Dương! (1962) Tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp nổi tiếng của Người cũng được dịch và xuất bản năm 1960

Cùng với sách của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một số sách của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước viết về đường lối của cách mạng nước ta trong

thời kỳ mới cũng đã được Nhà xuất bản Sự thật xuất bản như: Phương pháp tuyên truyền, giáo dục chính sách của Đảng trong quần chúng (1955); Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng (1959); Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam (1959, 1960); Giai cấp công nhân và công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa (1961); Về cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (1963); của đồng chí Lê Duẩn Đồng chí Trường Chinh có các cuốn: Thấu suốt đường lối chung của Đảng ở nông thôn để sửa sai cho tốt (1957); Tăng cường đoàn kết

để xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, dân chủ và giàu mạnh (1958); Tiến lên dưới lá cờ của Đảng (1961); Phấn đấu cho một nền văn nghệ phong phú (1957); Kiên quyết đưa nông thôn miền Bắc nước ta qua con đường hợp tác hoá nông nghiệp tiến lên chủ nghĩa xã hội (1959) Đồng chí Phạm Văn Đồng có các cuốn: Chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa xã hội (1959); Giương cao ngọn cờ hòa bình, thống nhất Tổ quốc (1961); Hồ Chủ tịch, lãnh tụ của chúng ta (1963)

Năm 1960, sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, một số tập

văn kiện của Đảng được xuất bản như: Văn kiện Đại hội Đảng Lao động lần thứ III (gồm 3 tập, 1960); Điều lệ Đảng Lao động Việt Nam (1960); Những văn kiện chủ yếu của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam; ba tập Văn

kiện Đảng (được xuất bản trong những năm 1963 - 1964) gồm 195 văn kiện có

giá trị lịch sử trong khoảng thời gian từ năm 1929 đến năm 1945 Có lẽ đây là đợt công bố văn kiện Đảng đầu tiên lớn nhất kể từ khi Đảng thành lập

Trong thời gian kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nhà xuất bản Sự thật

đã xuất bản một số tác phẩm lý luận quan trọng của các đồng chí lãnh đạo

Đảng và Nhà nước, như: Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969); Vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội (1970)… của Chủ tịch Hồ Chí Minh; Nắm vững đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa, tiến lên xây dựng kinh tế địa phương vững mạnh (1968); Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành những thắng lợi mới (1970, 1975) của đồng chí Lê Duẩn; Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam (gồm 2 tập, 1975); Về công tác Mặt trận hiện nay (1972, 1975) của

đồng chí Trường Chinh

Về đề tài cách mạng miền Nam và sự hợp tác hữu nghị giữa nhân dân ta

và nhân dân các nước trên thế giới, năm 1970, Nhà xuất bản Sự thật xuất bản

cuốn Văn kiện về cuộc đi thăm miền Bắc của Đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam gồm hơn 40 văn kiện và tài liệu có giá trị

Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 50 Cách mạng Tháng Mười Nga thành công,

Nhà xuất bản Sự thật xuất bản cuốn sách Cách mạng Tháng Mười Nga và cách mạng Việt Nam, gồm 70 tài liệu được lấy từ Bảo tàng Cách mạng Việt Nam và

Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương

Trong thời kỳ này, các ban của Trung ương Đảng cũng đã tham gia vào việc sưu tầm và công bố các văn kiện của Đảng thông qua việc công bố một số cuốn sách làm công cụ để hướng dẫn công tác Ban Công nghiệp đã tham gia làm một hệ thống sách về quản lý xí nghiệp công nghiệp Ban Nông nghiệp cũng có một hệ thống sách về quản lý hợp tác xã Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng công bố một số công trình nghiên cứu về Đảng, về Chủ tịch Hồ Chí

Minh Nhưng những văn kiện được công bố trong các cuốn sách này cũng không đầy đủ, chỉ mang tính giới thiệu tư liệu

Sự nghiệp đấu tranh thống nhất Tổ quốc thời kỳ cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được phản ánh thông qua việc xuất bản các tác

phẩm: Lời kêu gọi ngày 28-1-1973 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1973); Phấn

khởi, tin tưởng, tiến lên giành thắng lợi mới (1973); Kiên quyết đưa sự nghiệp

cách mạng đến toàn thắng (1973); Tình hình mới, nhiệm vụ mới (1974); Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại (Tập I - IV, 1974 - 1975)

Qua một số nét cơ bản về tình hình sưu tầm và công bố văn kiện của Đảng trong những năm 1945 - 1975 cho thấy, công tác sưu tầm, công bố văn kiện của Đảng là không thể thiếu được trong quá trình Đảng lãnh đạo cách mạng, nhất là trong giai đoạn nhân dân ta phải tiến hành hai cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ thì tài liệu văn kiện là người bạn, là người đồng chí, là những lời kêu gọi, vận động, cổ vũ của Đảng đối với quần chúng nhân dân, là vũ khí sắc bén

cổ vũ tinh thần kháng chiến, là phương thức phổ biến chủ trương, đường lối kháng chiến của Đảng đến với toàn Đảng, toàn dân một cách hiệu quả và thiết thực nhất

Do điều kiện chiến tranh, kỹ thuật còn lạc hậu nên số lượng tài liệu sưu tầm và công bố còn ít, cơ quan sưu tầm, công bố tập trung chủ yếu ở Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam và Nhà xuất bản Sự thật, nhưng những thành tựu đạt được trong thời kỳ này là rất cơ bản, phục vụ đắc lực cho hai cuộc kháng chiến của dân tộc ta và tạo ra những tiền đề cho công tác sưu tầm và công bố văn kiện Đảng ở giai đoạn sau

Mặc dù vậy, do điều kiện chiến tranh, các cơ quan của Đảng phải di chuyển nhiều nơi, tài liệu còn phân tán chưa được thu thập và bảo quản chặt chẽ Bên cạnh đó, do những điều kiện không thuận lợi về thời tiết nên việc giữ gìn đầy đủ, đảm bảo tài liệu không bị mục nát, hư hỏng là việc làm rất

khó khăn Từ khi thành lập Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam thì việc sưu tầm và bảo quản văn kiện Đảng mới được đặt thành một công tác quan trọng Tuy nhiên, việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng vẫn chưa được Đảng ta quy định cụ thể Chỉ sau khi đất nước thống nhất thì việc sưu tầm và công bố tư liệu văn kiện Đảng mới được đặt thành vấn đề quan trọng và được quy định cụ thể, chặt chẽ hơn Đặc biệt là từ khi Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 187-CT/TW ngày 4-1-1971 về tập trung quản lý những tài liệu văn kiện, tài liệu và hiện vật thuộc về lịch sử Đảng và lịch sử cách mạng nước ta thì công tác sưu tầm và công bố văn kiện Đảng mới được chú trọng hơn, nhưng hiệu quả đạt được chưa nhiều Việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng mới chỉ tập trung vào một số cơ quan có chức năng, nhiệm vụ làm công tác công bố văn kiện Đảng như Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Nhà xuất bản Sự thật Việc công bố văn kiện Đảng mới chỉ chủ yếu thông qua các xuất bản phẩm là sách, còn công bố dưới các hình thức khác rất ít

1.2.2 Từ năm 1976 đến năm 1985

Đầu những năm 1970, do nhận thức được tầm quan trọng của việc công

bố tài liệu lưu trữ, Đảng ta đã có những văn bản chỉ đạo công tác này Đối với việc sưu tầm, công bố các tài liệu của Đảng, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị

số 187-CT/TW ngày 4-1-1971 về tập trung quản lý những tài liệu văn kiện, tài liệu và hiện vật thuộc về lịch sử Đảng và lịch sử cách mạng nước ta Chỉ thị nêu rõ: “Qua một thời gian dài, các cấp ủy đảng chưa có ý thức đầy đủ về vấn đề bảo quản những tài liệu văn kiện và hiện vật lịch sử ; chế độ sưu tầm, tập trung, quản lý và sử dụng những tài liệu văn kiện, tư liệu và hiện vật của Đảng chưa được quy định cụ thể Do đó có nhiều tài liệu văn kiện, tư liệu và hiện vật lịch sử của Đảng bị phân tán, thất lạc, mục nát, hư hỏng, thậm chí lọt vào tay những phần tử xấu hoặc vào tay địch” [55, tr 245] Do đó, để có đầy

đủ tài liệu văn kiện, tư liệu nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm cách mạng

Việt Nam, Đảng đã xác định việc sưu tầm, tập trung, quản lý và bảo vệ những tài liệu văn kiện, hiện vật lịch sử Đảng trở thành vấn đề rất quan trọng và cấp bách Ban Bí thư đã giao trách nhiệm sưu tầm, thu thập, xác minh văn kiện của Đảng cho Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, giao trách nhiệm quản lý cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam Đối với các tài liệu của Chủ tịch

Hồ Chí Minh thì giao cho Bảo tàng Hồ Chí Minh tiếp nhận và quản lý Về việc công bố văn kiện Đảng, Chỉ chị cũng quy định: “Các cơ quan Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân mỗi khi công bố tài liệu văn kiện của Đảng phải được Ban Bí thư cho phép và tôn trọng những nguyên tắc về giữ gìn bí mật quốc gia mà Trung ương Đảng và Chính phủ đã quy định” [55, tr 249] Thực hiện nội dung Chỉ thị trên, ngày 6-4-1971, Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành Quy định số 61-VPTW về chế độ sưu tầm, tập trung và quản lý tài liệu lưu trữ ở các cấp bộ Đảng, trong đó quy định như sau: “Việc nghiên cứu, công bố, trưng bày và xin sao chép tài liệu văn kiện của Đảng phải được cấp ủy quản lý, Kho Lưu trữ Đảng cho phép và phải chấp hành đúng chế độ giữ gìn bí mật và chế độ công bố, khai thác sử dụng tài liệu văn kiện do Trung ương Đảng ban hành” [116, tr 116-117]

Mặc dù đã có những chỉ thị và quy định trên, nhưng công tác sưu tầm và công bố tài liệu giai đoạn này chưa thực sự được chú ý Mọi vấn đề liên quan đến việc công bố văn kiện Đảng vẫn chủ yếu tập trung vào Nhà xuất bản Sự thật Trong thời gian này, Nhà xuất bản Sự thật cũng mới chỉ xuất bản những văn kiện lẻ, mang tính chuyên đề, đặc biệt là đã xuất bản các văn kiện của hai

kỳ đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (1976) và lần thứ V (1982), ngoài ra còn xuất bản văn kiện một số Hội nghị của Ban Chấp hành Trung ương Trong giai đoạn này, thực hiện Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 7-1-1978

của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc xuất bản Hồ Chí Minh toàn tập, dưới sự chỉ đạo của Hội đồng xuất bản do đồng chí Trường

Chinh làm Chủ tịch, Nhà xuất bản Sự thật đã công bố rộng rãi các tác phẩm,

bài viết, bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập, gồm 10 tập với 1.791 tài liệu, trong đó có khoảng 100 tài liệu được công

bố lần đầu Đây là lần đầu tiên các tác phẩm, bài viết, bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh được công bố một cách có hệ thống, bài bản Bộ sách này được chuẩn bị công phu, nghiên cứu, sưu tầm tư liệu và biên tập xuất bản trong 11 năm (1980 - 1990) Trong bối cảnh chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội

và đường lối cách mạng của Đảng ta đề ra bị kẻ thù ra sức xuyên tạc, bác bỏ thì việc xuất bản toàn bộ di sản tư tưởng cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa hết sức to lớn đối với việc bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như việc xây dựng, hoạch định con đường tiến lên

của cách mạng Việt Nam Bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập đáp ứng nguyện

vọng tha thiết của cán bộ, đảng viên và nhân dân ta, nhất là các cán bộ muốn

có toàn bộ nguyên tác của Người để nghiên cứu, học tập Đó chính là kim chỉ nam cho sự nghiệp đổi mới đang diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội

Bên cạnh việc công bố các trước tác của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Sự thật còn xuất bản một số văn kiện của Đảng mang tính chuyên

đề như: Một số văn kiện chủ yếu của Đảng về công tác xây dựng Đảng (xuất

bản năm 1982) gồm 49 văn kiện gốc về công tác xây dựng Đảng được công

bố lần đầu tiên; Các văn kiện cơ bản của Hội nghị thành lập Đảng (xuất bản năm 1983); Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (xuất bản năm 1984) gồm 32

văn kiện của Đảng có liên quan đến cuộc tiến công chiến lược đông xuân

1953 - 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ; Thư vào Nam (xuất bản năm

1985), tập hợp 32 bức thư và điện của đồng chí Lê Duẩn - Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng gửi các đồng chí lãnh đạo ở chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Năm 1983, Tạp chí Lịch sử Đảng của Viện Lịch sử Đảng ra đời, là sự tiếp nối của Nội san Nghiên cứu lịch sử Đảng trước đây (1969 - 1973) do Ban

Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương xuất bản Tạp chí Lịch sử Đảng là diễn

đàn khoa học của ngành lịch sử Đảng trong cả nước Nhiệm vụ của Tạp chí là: Góp phần nâng cao trình độ cán bộ nghiên cứu trong ngành về các mặt: quán triệt đường lối, chính sách của Đảng, những kiến thức lịch sử Đảng, phương pháp nghiên cứu, biên soạn và các công tác nghiệp vụ khác; thông báo những quyết định mới của Trung ương liên quan đến ngành; phổ biến và trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng; giới thiệu những tìm tòi mới, những tư liệu mới cần thiết đối với những vấn đề đang nghiên cứu; thông tin những hoạt động của ngành lịch sử Đảng và của ngành lịch sử nói chung, tăng cường mối liên hệ giữa Viện Lịch sử Đảng và Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng các địa phương, giữa các ngành khoa học lịch sử khác, góp phần vào việc phát triển ngành khoa học lịch sử Việt Nam Trong các nhiệm

vụ đó, nhiệm vụ công bố, giới thiệu tài liệu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Tạp chí Do vậy, công tác công bố, giới thiệu tài liệu trên Tạp chí đã được tiến hành ngay trong năm đầu thành lập Năm 1983, Tạp chí đã

công bố 6 tài liệu mới của Đảng, đáng lưu ý nhất là các tài liệu: An Nam Cộng sản Đảng được thành lập thời gian nào? (số 2-1983, trang 65); Văn kiện của Đảng về cuộc tiến công chiến lược Đông Xuân 1953 - 1954 và chiến lược Điện Biên Phủ (trích, trang 3) Từ năm 1984 đến năm 1986, Tạp chí công bố

18 tư liệu mới của Đảng, trong đó có những tài liệu rất quan trọng, hữu ích

cho việc nghiên cứu và biên soạn lịch sử Đảng như: Thư của đồng chí Trần Phú gửi Trung ương (số 8-1984, trang 67); Một văn kiện mới quan trọng của đồng chí Hồ Chí Minh: Bản báo cáo ở Hội nghị Liễu Châu, tháng 3-1944 (trích, số 9-1985, trang 3); Trích văn kiện Đảng và lời Chủ tịch Hồ Chí Minh, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta về cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 (số 10-1985, trang 3); Trích Hội nghị lần thứ 15 và 16 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (số 1-1986, trang 3); Văn kiện xung quanh vấn

đề chính sách mới (trích, số 3-1986, trang 67); Nghị quyết Hội nghị toàn quốc

của Đảng tháng 8-1945 (số 4-1986, trang 3); Chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về kháng chiến kiến quốc, ngày 25-11-1945 (số 4-1986, trang 9); Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19-12-1946 (số 4-1986, trang 15); Chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng “Toàn dân kháng chiến” ngày 22-12-1946 (số 4-1986, trang 16); Truyền đơn của Đảng Cộng sản Đông Dương kỷ niệm lần thứ 19 Cách mạng Tháng Mười Nga (số 4-

1986, trang 78) [106, tr 63-64]

Trong thời gian này, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử cũng công bố một số tài

liệu văn kiện của Đảng, nhưng số lượng rất ít, chỉ có 13 tài liệu của Đảng trong tổng số 192 tài liệu được công bố trên Tạp chí Tuy vậy, có những tài

liệu rất có giá trị đối với công tác nghiên cứu lịch sử Đảng như: Bác Hồ tại phiên họp đầu tiên của Quốc hội khóa I (số 1-1979); Một số tư liệu về chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (số 1-1984); Một số tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (số

2-1985)

Bên cạnh đó, một số báo và tạp chí thời kỳ này cũng có công bố tài liệu, nhưng chủ yếu là công bố dưới dạng tóm tắt sự kiện, trích đoạn hoặc giới thiệu văn kiện thông qua các bài viết chứ không có tài liệu nào được công bố

toàn văn Việc công bố các tài liệu văn kiện Đảng dưới hình thức trưng bày

thời gian này còn ít, chủ yếu chỉ trưng bày, công bố nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện trọng đại của dân tộc vào các năm kỷ niệm chẵn

Như vậy, sau khi đất nước thống nhất, việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng đã được Đảng quan tâm, song hiệu quả đạt được vẫn chưa cao Văn kiện của Đảng vẫn chủ yếu được sưu tầm và công bố thông qua các ấn phẩm của Nhà xuất bản Sự thật Tuy vậy, việc công bố ngày càng nhiều hơn các văn kiện của Đảng đã góp phần xác minh, làm rõ tiến trình lịch sử của Đảng; tuyên truyền về vai trò, vị trí của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam; giúp cho việc nghiên cứu, giảng dạy và biên soạn lịch sử

Đảng được thuận lợi hơn Trước năm 1986, các cơ quan nghiên cứu, các cấp

ủy đảng địa phương đã nghiên cứu, biên soạn và xuất bản được những công

trình có giá trị về lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và lịch sử dân tộc như: Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại gồm bốn tập, xuất bản trong những năm 1974 - 1978; Việt Nam đất nước anh hùng, xuất bản năm 1975; Những sự kiện lịch sử Đảng gồm hai tập, xuất bản năm 1979; Cách mạng Tháng Tám 1945, xuất bản năm 1980; Cuộc kháng chiến chống Pháp, Cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, xuất bản năm 1985 Đặc biệt là công trình nghiên cứu hai tập Lịch sử Việt Nam do Ủy ban

Khoa học Xã hội chỉ đạo biên soạn và xuất bản vào năm 1971 và công trình

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (Sơ thảo), do Ban Nghiên cứu Lịch sử

Đảng Trung ương biên soạn, xuất bản năm 1981 Ngoài ra, một số giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và một số lịch sử các địa phương, lịch sử các ngành, đoàn thể cũng được biên soạn và xuất bản trong thời gian này Một số vấn đề lịch sử Đảng được xác định rõ hơn, khẳng định vai trò lãnh đạo và đường lối đúng đắn của Đảng Chẳng hạn như việc xuất bản

cuốn sách Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1984 đã làm sáng tỏ

nguyên nhân thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ: Thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ là bắt nguồn từ đường lối chính trị, đường lối quân sự và toàn bộ đường lối kháng chiến đúng đắn của Đảng trong cuộc kháng chiến

chống thực dân Pháp xâm lược Việc xuất bản cuốn Thư vào Nam năm 1985,

giúp cho người đọc hiểu rõ hơn những nguyên nhân dẫn đến những thắng lợi

vĩ đại của dân tộc ta trong cuộc đụng đầu lịch sử với đế quốc Mỹ, góp phần giải đáp câu hỏi “vì sao Việt Nam đánh thắng Mỹ?” Việc xuất bản bộ sách

Một số văn kiện của Đảng về kháng chiến chống Mỹ, cứu nước năm 1985 cho

thấy sự lãnh đạo tài tình của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh để đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta đi đến thắng lợi hoàn toàn

*

* * Trước Cách mạng Tháng Tám, ở nước ta hầu như chưa có hoạt động sưu tầm và công bố tài liệu lưu trữ nói chung, tài liệu của Đảng nói riêng Sau Cách mạng Tháng Tám, công tác sưu tầm, công bố tài liệu bước đầu được quan tâm, song do nhiều nguyên nhân nên hầu như chưa có bước tiến đáng

kể Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng đã có những tiến bộ đáng kể Một số xuất bản phẩm có giá trị của Nhà xuất bản Sự thật được công bố, bước đầu phục vụ cho việc tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, đường lối của Đảng trong cán bộ, đảng viên

và nhân dân, giúp cho việc nghiên cứu lịch sử Đảng được thuận tiện hơn Tuy vậy, việc công bố văn kiện Đảng trong thời kỳ này còn nhiều hạn chế, chỉ mới tập trung chủ yếu ở Nhà xuất bản Sự thật Từ sau hòa bình lập lại cho đến những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, việc sưu tầm, công bố văn kiện Đảng cũng được chú trọng hơn, Nhà xuất bản Sự thật đã phối hợp với Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương thu thập, chọn lọc và xuất bản được một số tập văn kiện của Đảng và của Chủ tịch Hồ Chí Minh Ngoài ra, các văn kiện của Đảng cũng được công bố lẻ tẻ trên các báo, tạp chí khác ở trung ương và địa phương

Đầu những năm 1970, do nhận thức được tầm quan trọng của việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng, Đảng đã có những văn bản chỉ đạo công tác này Văn bản đầu tiên là Chỉ thị số 187-CT/TW ngày 4-1-1971 về tập trung quản lý những tài liệu văn kiện, tài liệu và hiện vật thuộc về lịch sử Đảng và lịch sử cách mạng nước ta Để thực hiện Chỉ thị nói trên, Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành Quy định số 61-VP/TW về chế độ sưu tầm, tập trung

và quản lý tài liệu lưu trữ ở các cấp bộ Đảng Tiếp đó, ngày 6-8-1984, Ban Bí thư Trung ương Đảng tiếp tục ra chỉ thị về tăng cường quản lý việc phát hành, lưu giữ, thu hồi tài liệu, văn kiện của Đảng Những văn bản này đã cho thấy tầm quan trọng của văn kiện Đảng cũng như tầm quan trọng của việc sưu tầm

và công bố văn kiện Đảng trong điều kiện đất nước đã thống nhất, toàn dân đang sống trong hòa bình Chính vì vậy, các cơ quan làm nhiệm vụ này dần được kiện toàn về chức năng và nhiệm vụ Một số cơ quan làm công tác sưu tầm và công bố văn kiện Đảng ra đời như Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Tạp chí Lịch sử Đảng Tuy vậy, việc sưu tầm và công bố văn kiện Đảng trong cả giai đoạn 1945 - 1986 có thể nói mới chỉ ở giai đoạn bước đầu, các văn kiện được sưu tầm và công bố chưa trở thành hệ thống, nhiều văn kiện bị rách nát, hư hỏng do điều kiện bảo quản không đảm bảo, nhiều văn kiện bị thất lạc do điều kiện chiến tranh liên miên Việc sưu tầm và công

bố văn kiện còn hạn chế cũng gây trở ngại cho việc nghiên cứu, biên soạn lịch

sử dân tộc nói chung, lịch sử hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc và lịch sử Đảng nói riêng

Chương 2 QUAN ĐIỂM, CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ SƯU TẦM,

CÔNG BỐ VĂN KIỆN ĐẢNG VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI

TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2010