Văn hóa người Hà Nội trên báo in thủ đô hiện nay: Luận văn ThS. Truyền thông đại chúng: 60 32 01 01

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu về đề tài văn hóa, báo chí nói chung và đề tài văn hóa con người Thủ đô cũng như tác động của báo chí trong đó có báo in Hà

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN DOÃN TIẾN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình này do tôi thực hiện, những tư liệu trong luận văn được khai thác, thu thập từ quá trình khảo sát, phỏng vấn và các tài liệu tham khảo được trích dẫn nguồn đầy đủ Nếu có gì sai phạm tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm./

Học viên

Trần Kim Huyền

LỜI CẢM ƠN

Trải qua hai năm học tập và nghiên cứu tại khoa Báo chí và Truyền

thông, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, bản thân tôi đã thu nhận được rất nhiều điều bổ ích, từ những kiến thức tổng hợp về những điều cơ bản trong nghiên cứu khoa học cho tới những kiến thức chuyên ngành Những điều thu nhận được trên đây không chỉ do sự tiếp thu của bản thân mà còn có

sự hướng dẫn và truyền cảm hứng lớn lao, đầy ý nghĩa của các thầy cô giảng dạy tại khoa Báo chí và Truyền thông Từ những kiến thức căn bản trên giảng đường, cho tới những buổi thảo luận, nghiên cứu thực tế, đã giúp tôi có một cái nhìn tường minh và khách quan về nghề báo nói riêng và nhiều mặt của đời sống xã hội hiện nay nói chung

Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài Luận văn Thạc sỹ, tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới TS Trần Doãn Tiến – Tổng biên tập Tạp chí Tuyên giáo Trung ương, Thầy hướng dẫn Luận văn của tôi Trong quá trình làm Luận văn, Thầy đã nhiệt tình chỉ bảo, gợi mở những hướng nghiên cứu khả quan và đã thông cảm cho những khó khăn mà tôi gặp phải

Để có được Luận văn này, tôi cũng xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và tập thể Ban Biên tập báo Hà Nội mới, Báo Tuổi trẻ Thủ đô, Báo An ninh Thủ

đô đã tạo điểu kiện nhiều mặt, đặc biệt là tiếp cận tư liệu phục vụ khảo sát để tôi có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu Bên cạnh đó, xin trân trọng cảm ơn các anh, chị, em, đồng nghiệp và gia đình đã nhiệt thành hỗ trợ tôi thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Một lần nữa xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các anh, các chị

và các bạn đã giúp tôi hoàn thành Luận văn này

Hà Nội ngày 20 tháng 01 năm 2016

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

HNM : Hà Nội mới TTTĐ : Tuổi trẻ Thủ đô

HN : Hà Nội CNXH : Chủ nghĩa xã hội NXB : Nhà xuất bản

PGS : Phó giáo sư TSKH : Tiến sĩ khoa học

TS : Tiến sĩ

Tr : Trang

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sau hơn 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến và đạt được nhiều kết quả tích cực Tuy nhiên, so với những thành tựu trên lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thành tựu trong lĩnh vực văn hóa chưa tương xứng; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh Trước thực trạng đó, Hội nghị lần thứ 9 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 9-6-2014, về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, nhằm tiếp tục định hướng và đề ra những mục tiêu cụ thể cho công tác xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Trong nội dung về nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết, Hội nghị xác định

cụ thể: “Quy hoạch, sắp xếp lại hệ thống báo chí đáp ứng yêu cầu phát triển,

bảo đảm thiết thực, hiệu quả Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và

cơ chế đầu tư theo hướng ưu tiên các cơ quan báo chí, truyền thông chủ lực”

Như vậy, có thể thấy, trong quá trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam nói chung, báo chí có vai trò quan trọng

Thủ đô Hà Nội là trung tâm văn hiến của đất nước, nơi hội tụ những tinh hoa văn hóa của dân tộc Con người Hà Nội là kết tinh những nét văn hóa

đó, hình thành nên tên gọi riêng của con người - văn hóa đất Hà thành, mà không ở đâu có: Văn hóa “Người Hà Nội”

Theo sự phát triển của xã hội, sự tiếp biến với nhiều nền văn hóa khác nhau cùng với quá trình hội nhập quốc tế, những giá trị tinh túy của văn hóa con người Hà Nội vẫn được lưu giữ, song nhiều giá trị cũng bị mai một hoặc mất đi Nếu không được bảo lưu, gìn giữ, từ trong mỗi nếp nhà, rộng ra là toàn xã hội, những giá trị đó sẽ ngày càng thu hẹp Văn hóa “Người Hà Nội” mai một, văn hóa của thủ đô nghìn năm văn hiến cũng sẽ mai một

Một trong những chức năng quan trọng nhất của báo chí là chức năng

tư tưởng Chức năng có tính mục đích đầu tiên trong hoạt động tư tưởng của báo chí chính là nâng cao tính tự giác của quần chúng nhân dân Để nâng cao tính tự giác của quần chúng, nhiệm vụ đặt ra cho báo chí là phát triển nhận thức của họ, trong đó có nhận thức về văn hóa, từ đó hình thành, bồi đắp thế giới quan, nhân sinh quan, biến thành những hành động, ứng xử văn hóa một cách tự giác Vai trò của báo chí trong xây dựng và phát triển văn hóa con người là rất quan trọng

Thực hiện nhiệm vụ quan trọng đó, hệ thống báo chí Thủ đô Hà Nội nói chung và hệ thống báo in Hà Nội nói riêng đã có những đóng góp quan trọng trong xây dựng và phát triển nền văn hóa, văn hiến Hà Nội nói chung,

mà hạt nhân là văn hóa rất riêng và đặc trưng của “Người Hà Nội”… Tuy nhiên, hệ thống báo in Thủ đô vẫn còn không ít những hạn chế, bất cập, chưa thật sự đáp ứng yêu cầu của công tác tuyên truyền, cổ vũ các tầng lớp nhân dân trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Nội

Để thực hiện tốt Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI, việc nâng cao hiệu quả của báo in Hà Nội trong nhiệm vụ xây dựng và phát triển bền vững Thủ đô

Hà Nội có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn Với ý nghĩa đó, tác giả

lựa chọn vấn đề “Văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay” làm

đề tài luận văn tốt nghiệp

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về đề tài văn hóa, báo chí nói chung và đề tài văn hóa con người Thủ đô cũng như tác động của báo chí (trong đó có báo in) Hà Nội đến quá trình xây dựng, phát triển văn hóa con người Thủ đô nói riêng, nhiều học giả đã quan tâm và có những công trình nghiên cứu về những vấn đề này

Các công trình nghiên cứu bao gồm các sách, giáo trình, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và nhiều báo cáo khoa học liên quan đến đề tài văn

hóa, báo chí, báo in nói chung và đề tài tác động của báo chí, trong đó có báo

in đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa con người Thủ đô nói riêng

Trong phạm vi của đề tài, tác giả xin trích dẫn một số công trình nghiên cứu tiêu biểu dưới đây:

2.1 Các luận án tiến sĩ

Đã có nhiều luận án tiến sĩ nghiên cứu các đề tài về văn hóa, báo chí nói chung và đề tài tác động của báo chí đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa con người Thủ đô nói riêng, trong đó, nổi bật như:

- Luận án tiến sĩ văn hóa học “Biến đổi của văn hóa đô thị Hà Nội từ

năm 1986 đến nay - thực trạng và xu hướng” của tác giả Phan Đăng Long tại

Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, bảo vệ ngày 24-2-2011

Luận án này đã phân tích một số xu hướng biến đổi văn hóa đô thị Hà Nội từ 1986 đến năm 2011, chủ yếu khu vực nội thành cũ Từ đó đề xuất định hướng, giải pháp điều tiết quá trình biến đổi văn hóa đô thị Hà Nội trong thời gian tới

Xem xét mức độ liên quan đến đề tài mà tác giả đang nghiên cứu, cả hai công trình trên đều hướng đến tìm hiểu về văn hóa con người Hà Nội, tuy nhiên về thời điểm nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu lại khác nhau Đề tài của tác giả Phan Đăng Long tập trung nghiên cứu về văn hóa đô thị, về thực trạng và giải pháp, không tập trung khai thác tác động của báo chí (báo in) đến việc biến đổi văn hóa con người Hà Nội Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu của luận án cũng là một nền tảng quan trọng để tác giả có thể sử dụng làm nguồn tài liệu tham khảo cho đề tài nghiên cứu của mình

- Luận án tiến sĩ triết học “Quan điểm của C.Mác về phát triển con

người và sự vận dụng ở Việt Nam hiện nay” (2003) của tác giả Nguyễn Văn

Sơn (Đại học Quốc gia Hà Nội)

Luận án đã luận giải và làm rõ quan điểm của C.Mác về phát triển con người, phân tích và luận giải tính đúng đắn, sự vận dụng sáng tạo quan điểm

của C.Mác về phát triển con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trong chiến lược phát triển con người Việt Nam hiện nay

Xem xét mức độ liên quan đến đề tài tác giả đang nghiên cứu, cả hai đề tài đều khai thác vấn đề phát triển con người và tập trung khai thác chiến lược phát triển con người Việt Nam hiện nay, đồng thời thời điểm nghiên cứu cũng tương đồng nhau (Giai đoạn 2013-2014)

- Luận án tiến sĩ Truyền thông đại chúng “Vai trò báo chí trong định

hướng dư luận xã hội” (2010) của tác giả Đỗ Chí Nghĩa (Học viện Báo chí và

Tuyên truyền)

Trên cơ sở nghiên cứu nền tảng lý luận và khảo sát thực tiễn, luận án

đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế trong tình hình định hướng dư luận xã hội của báo chí hiện nay Từ đó, tác giả tìm kiếm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội của báo chí, góp phần tích cực hóa đời sống

Xét về mức độ liên quan với đề tài tác giả đang nghiên cứu, đây là luận

án về đề tài vai trò của báo chí nói chung và vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội nói riêng Sử dụng các dữ liệu thứ cấp của luận án này

sẽ giúp ích cho tác giả trong quá trình nghiên cứu luận văn

- Luận án tiến sĩ báo chí “Nhu cầu tiếp nhận thông tin báo chí của công

chúng Hà Nội” (2008) của tác giả Trần Bá Dung (Học viện Báo chí và Tuyên

truyền)

Đề tài này đã tiếp cận những vấn đề lý thuyết về nghiên cứu công chúng báo chí; cơ sở lí thuyết, phương pháp luận và cơ sở thực tiễn của việc nghiên cứu nhu cầu tiếp nhận thông tin báo chí của công chúng ở Hà Nội

Mặc dù thời điểm nghiên cứu không trùng với đề tài của tác giả nhưng xét về nội dung và phạm vi nghiên cứu, cả hai đề tài này đều tập trung khai thác những tác động của báo chí đến đời sống, văn hóa con người và cả hai đề tài cùng khai thác phạm vi ở địa bàn Hà Nội, vì vậy, các dữ liệu trong công

trình này có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả trong quá trình hoàn thành luận văn

2.2 Các báo cáo khoa học khác

Các báo cáo khoa học khác liên quan đến đề tài văn hóa, báo chí nói chung và đề tài tác động của báo chí đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa con người Thủ đô nói riêng có thể kể bao gồm:

- Bài tham luận của nhà báo Phan Quang tại Hội thảo về Văn hóa truyền thông trong thời kỳ hội nhập được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 22-2-

2012 với chủ đề “Báo chí và văn hóa”

Bài tham luận đã đưa ra nhận định rằng: “Báo chí không đơn thuần làm công việc chuyển tải văn hóa một cách thụ động mà phải chủ động sàng lọc khi quảng bá văn hóa đại chúng, không tiếp tay cho những hành vi phản cảm trong hoạt động văn hóa nghệ thuật ” Thông qua những nhận định từ bài tham luận, vấn đề mối quan hệ chặt chẽ giữa báo chí và văn hóa đã được nhà báo Phan Quang tìm hiểu và làm rõ

Bài tham luận và đề tài nghiên cứu của tác giả đều liên quan đến vấn đề mối quan hệ giữa báo chí và văn hóa, tác động của báo chí đến việc hình thành và phát triển văn hóa con người, tuy nhiên, bài tham luận mang tính tổng quát hơn, đề tài luận văn của tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đến những vấn đề trong phạm vi con người Hà Nội và báo chí Thủ đô

- TS Nguyễn Ánh Hồng với báo cáo “Báo chí và văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” từ Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội

Theo báo cáo của tác giả, báo chí là yếu tố văn hóa ngoại sinh khi văn hóa Việt Nam cấu trúc lại chính mình trong giao lưu tiếp biến với văn hóa phương Tây Văn hóa dân tộc và văn hóa thế giới khi tham gia vào lao động sáng tạo báo chí của người làm báo, góp phần định hình phong cách của nhà báo Làm báo trong thời kỳ hội nhập, giao lưu văn hóa toàn cầu hôm nay

không thể không chú ý tới mối quan hệ tương tác biện chứng giữa văn hóa và báo chí và vấn đề nâng cao tính văn hóa của đội ngũ người làm báo để đáp ứng yêu cầu của chính cuộc sống bởi không gian báo chí Việt Nam đã vươn

xa, vươn rộng khắp hoàn cầu

Như vậy, với báo cáo khoa học “Báo chí và văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”, Tiến sĩ Nguyễn Ánh Hồng đã đề cập đến vấn đề định hình văn hóa con người nhìn từ vai trò của báo chí

Khi xem xét mức độ liên quan giữa báo cáo khoa học trên với đề tài nghiên cứu của tác giả, có thể thấy cả hai hướng nghiên cứu đều trực tiếp khai thác nội dung về tác động của báo chí đến quá trình hình thành, phát triển văn hóa, tuy nhiên, đề tài tác giả nghiên cứu có phạm vi nghiên cứu cụ thể hơn là tại địa bàn thành phố Hà Nội

- Báo cáo tổng kết từ Hội thảo “Xây dựng phát triển văn hóa và con người Thủ đô qua 30 năm đổi mới” được tổ chức tại Thành ủy Hà Nội vào tháng 3 năm 2014 với sự tham gia của hàng chục chuyên gia đầu ngành

Báo cáo tổng kết từ Hội thảo đã làm rõ nhiều vấn đề có liên quan đến tình hình chính trị, văn hóa và xã hội của Thủ đô, nổi bật là các nội dung sau:

+ Đánh giá khái quát tình hình kinh tế - xã hội, chính trị, văn hóa và phát triển con người Thủ đô trong gần 30 năm đổi mới

+ Xây dựng và thực hiện những chương trình, kế hoạch cụ thể nhằm phát triển văn hóa Hà Nội, bảo tồn các di sản văn hóa và tạo ra môi trường thúc đẩy sự sáng tạo văn học nghệ thuật, cùng lúc củng cố hoàn thiện thể chế văn hóa

+ Tham luận ở một số nội dung như: Nhận thức của Đảng cũng như Đảng bộ TP Hà Nội về xây dựng con người trong phát triển đất nước; Đánh giá kết quả công tác xây dựng con người Thủ đô trong 30 năm, đặc biệt trong

10 năm trở lại đây, nhất là khi Hà Nội mở rộng địa giới hành chính

Nội dung của Báo cáo với đề tài mà tác giả đang nghiên cứu đều tập trung tìm hiểu khía cạnh văn hóa con người Thủ đô trong cùng một thời điểm, tuy nhiên, đề tài của tác giả lại hướng sâu hơn vào tác động của báo chí tới quá trình xây dựng văn hóa con người Thủ đô

Ngoài các công trình nghiên cứu trên, còn có rất nhiều đề tài khác có liên quan đến vấn đề mà tác giả đang nghiên cứu, tuy nhiên, trong phạm vi của đề tài, tác giả chỉ xin trích dẫn một số công trình như trên

2.3 Tổng quan chung

Số lượng các công trình nghiên cứu về văn hóa báo chí nói chung và đề tài văn hóa con người Thủ đô cũng như tác động của báo chí Hà Nội đến quá trình xây dựng, phát triển văn hóa con người Thủ đô nói riêng cũng khá nhiều, tuy nhiên, xét về nội dung nghiên cứu về tác động của báo chí Hà Nội đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa con người Thủ đô theo Nghị quyết đưa ra từ Hội nghị Trung ương 9, khóa XI của Đảng và xét trong thời điểm nghiên cứu hiện nay thì chưa có công trình nghiên cứu nào, vì vậy, việc

lựa chọn đề tài nghiên cứu “Văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện

nay” là hoàn toàn mới

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng văn hóa con người Việt Nam nói chung, văn hóa người Hà Nội nói riêng và vai trò của báo chí (báo in) trong việc tuyên truyền xây dựng và phát triển văn hóa người Hà Nội hiện nay; đánh giá đúng những ưu, khuyết điểm của còn tồn tại trong công tác tuyên truyền qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền của báo in Thủ đô trong xây dựng và phát triển văn hóa con người Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn bao gồm ba nhiệm vụ chính, cụ thể như sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về báo in Thủ đô và văn hóa người Hà Nội, giải mã văn hóa Hà Nội; qua đó chỉ ra quan hệ truyền thông giữa văn hóa người Hà Nội và báo in Thủ đô hiện nay

- Phân tích thực trạng công tác thông tin về văn hóa người Hà Nội qua khảo sát các tác phẩm báo chí trên 3 tờ báo in Thủ đô hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm chất lượng thông tin về văn hóa người

Hà Nội trên báo im Thủ đô hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng của luận văn là nghiên cứu nội dung và hình thức, phương pháp thông tin về văn hóa người Hà Nội hiện nay trên các tác phẩm báo chí của 3 tờ báo in Thủ đô

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng khảo sát: các tác phẩm báo chí của 3 cơ quan báo in tại Hà

Nội, cụ thể: Báo Hà Nội mới, Báo An ninh Thủ đô và Báo Tuổi trẻ Thủ đô

+ Báo Hà Nội mới: cơ quan báo chí trực thuộc Thành ủy Hà Nội, là cơ quan ngôn luận của Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố và là diễn đàn của nhân dân Thủ đô

+ Báo An ninh Thủ đô: cơ quan báo chí trực thuộc Công an thành phố

Hà Nội với nhiệm vụ là cơ quan ngôn luận của Cơ quan Công an Thành phố

Hà Nội; cơ quan báo chí phản ánh các thông tin chính trị, kinh tế, văn hóa -

xã hội, an ninh - quốc phòng và thông tin quốc tế

+ Báo Tuổi trẻ Thủ đô: cơ quan báo chí trực thuộc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Hà Nội, là cơ quan ngôn luận của Thành đoàn Hà Nội và là diễn đàn của thế hệ trẻ Thủ đô

- Thời gian khảo sát: Nghiên cứu, khảo sát từ tháng 01/01/2015 đến

30/06/2015

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả cũng tham khảo thêm những tài liệu có liên quan đến luận văn trong một số sách, báo, các hội thảo khoa học

để có những ví dụ trích dẫn phù hợp với nội dung nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở hệ thống lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, nhất là các tư tưởng, quan điểm về báo chí; đường lối của Đảng

về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí

- Luận văn sử dụng các phương pháp:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Hệ thống hóa những vấn đề lý luận

cơ bản về về báo chí, báo in, về văn hóa và mối quan hệ giữa báo chí và việc tuyên truyền của báo in Thủ đô với nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa người Hà Nội hiện nay

+ Phương pháp thu thập tài liệu: Khảo sát trên 3 báo in: Hà Nội mới,

An ninh Thủ đô và Tuổi trẻ Thủ đô nhằm thu thập toàn bộ các bài báo có liên quan đến vấn đề văn hóa người Hà Nội từ 01/01/2015 đến 30/06/2015; qua đó

hệ thống số lượng bài báo, vấn đề phản ảnh, chất lượng tin bài để phân tích thực trạng và là cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông tin về văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

+ Phương pháp phỏng vấn sâu: Xây dựng bộ câu hỏi, phỏng vấn sâu các chuyên gia báo chí, lãnh đạo các cơ quan báo in Hà Nội, các phóng viên báo in trực tiếp viết bài, tuyên truyền về văn hóa người Hà Nội để làm rõ mức

độ quan tâm, phản ánh về nội dung đề tài luận văn nghiên cứu

+ Phương pháp điều tra xã hội học: lập bảng hỏi, điều tra xã hội học từ

400 đến 500 mẫu tiêu biểu về độ tuổi, giới tính, trình độ để tìm hiểu và

phân tích thực trạng công tác tuyên truyền, phản ánh về văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

6 Ý nghĩa thực tiễn và khoa học của đề tài

Về ý nghĩa lý luận, đề tài góp phần giải mã được văn hóa người Hà Nội trong tổng thể văn hóa Việt Nam, đồng thời qua phân tích thấy được mối quan hệ truyền thông giữa báo in Thủ đô nói riêng với vấn đề thông tin về văn hóa người Hà Nội Đây sẽ là nguồn tài liệu được tổng hợp để sử dụng trong các nghiên cứu sau này về đề tài văn hóa con người Việt Nam nói chung và văn hóa người Hà Nội nói riêng cũng như chất lượng công tác thông tin của báo chí đến quá trình xây dựng, phát triển văn hóa con người hiện nay

Đồng thời, đề tài cũng có giá trị thực tiễn đối với riêng địa bàn Hà Nội trong việc xây dựng và phát triển văn hóa con người Thủ đô cũng như phát huy vai trò của báo in Hà Nội theo tinh thần Nghị Quyết Hội nghị Trung ương 9, khóa XI đã đề cập

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và các danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 3 chương chính:

Chương 1: Quan hệ truyền thông giữa văn hóa người Hà Nội và báo in Thủ đô

Chương 2: Phân tích thực trạng thông tin về văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng thông tin về văn hóa người

Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

CHƯƠNG 1: QUAN HỆ TRUYỀN THÔNG GIỮA VĂN HÓA

NGƯỜI HÀ NỘI VÀ BÁO IN THỦ ĐÔ

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Khái niệm về văn hóa và không gian văn hóa Việt Nam

1.1.1.1 Khái niệm về văn hóa

Theo nghĩa phổ biến và thông dụng nhất, văn hóa là những nét tinh hoa,

những nét đẹp của đời sống cộng đồng hoặc là cách ứng xử giữa con người với nhau trong xã hội Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo

ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Tùy mỗi dân tộc, thời đại, tùy thuộc vào trình độ phát triển và vị trí địa lý, hoàn cảnh lịch sử mà những nhà nghiên cứu đưa ra những cách tiếp cận khác nhau về văn hóa, bởi vì văn hóa là một hiện tượng mang tính xã hội, tính lịch sử và tính nhân văn sâu sắc

Trên thế giới có rất nhiều những nhà khoa học nghiên cứu về văn hóa

và đưa ra những khái niệm văn hóa khác nhau, điển hình như nhà nhân loại học người Anh Edward Burnett Tylor (1832-1917) đã định nghĩa văn hóa như

sau: Văn hóa hay văn minh hiểu theo nghĩa rộng trong dân tộc học là một

tổng thể phức hợp gồm kiến thức, đức tin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục, và bất cứ những khả năng, tập quán nào mà con người thu nhận được với tư cách là một thành viên của xã hội.[43, tr.13]

Việc xác định khái niệm văn hóa không đơn giản, bởi vì mỗi một học giả đều xuất phát từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích riêng phù hợp với vấn đề mình cần nghiên cứu để đưa ra các khái niệm về văn hóa, mỗi định nghĩa chỉ ra những mặt riêng của hiện tượng văn hóa Theo Ngài

Federico Mayor, Tổng giám đốc UNESCO, cho rằng: “Văn hóa là tổng thể

sống động các hoạt động sáng tạo (của các cá nhân và các động đồng) trong quá khứ và hiện tại Qua các thế kỷ, hoạt động đó hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu, những yếu tố xác định đặc tính riêng của dân tộc ” [44, tr.16]

Ở Việt Nam cũng có rất nhiều cách định nghĩa về văn hoá, từ năm

1938, trong cuốn “Việt Nam văn hóa sử cương”, Giáo sư Đào Duy Anh đã tiếp cận và cho rằng “Hai tiếng văn hóa chẳng qua là chỉ chung tất cả các

phương diện sinh hoạt của con người, cho nên ta có thể nói rằng văn hóa là sinh hoạt.” [1, tr.13] Như vậy, với cách tiếp cận của tác giả Đào Duy Anh,

phạm trù văn hóa có phạm vi rất rộng, bao hàm tất cả các phương diện sinh hoạt của loài người, từ sinh hoạt vật chất, sinh hoạt tinh thần cho đến sinh

hoạt xã hội Sinh hoạt mà tác giả Đào Duy Anh dùng để chỉ văn hóa trong

khái niệm này không phải là những sinh hoạt đơn thuần trong cuộc sống hàng ngày mà là những sinh hoạt sáng tạo ra những giá trị văn hóa Ông cho rằng tất cả những biểu hiện những trạng thái sinh hoạt của loài người kết tinh thành những hình thức tương đương mà ta gọi là giá trị văn hóa Từ đó, ông đi đến

một định nghĩa “Văn hóa là những giá trị biểu hiện cuộc sống sinh hoạt

mạnh mẽ của loài người trong cả phương diện vật chất, tinh thần xã hội” [1,

tr.13]

Trên cơ sở đó, trong cuốn “Cơ sở văn hóa Việt Nam” của GS.VS Trần

Ngọc Thêm đã phát triển và làm rõ hơn về khái niệm văn hóa, Ông phân tích

và đưa ra định nghĩa: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và

tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.[41, tr.25]

Nghiên cứu về văn hóa không thể nào không tiếp cận định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh vì định nghĩa văn hóa của Người là một sáng tạo lớn, một phát hiện lớn đóng góp cho tư duy nhân loại Từ năm 1943, Người đã

viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng

tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặt ăn,

ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hoá Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [ 26, tr.16]

Đây có thể nói là định nghĩa bao quát, toàn diện nhất về văn hóa mà chúng ta có thể tiếp cận đầu tiên trong lịch sử nghiên cứu văn hóa học Bởi định nghĩa cho rằn văn hóa là tổng hòa mọi giá trị vật chất và tinh thần do con người làm ra mà UNESCO đề xuất cuối những năm 80 của thế kỷ XX ra đời

văn hóa đã mở ra con đường để văn hóa đi sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội.Và qua đó cũng có thể khẳng định, văn hóa là nền tảng của xã hội, mọi hoạt động của xã hội xét đến cùng đều là những hoạt động văn hóa

Mỗi vị học giả, nhà nghiên cứu đều có cơ sở khoa học và nền tảng nghiên cứu để đưa ra các định nghĩa về văn hóa, tuy nhiên, trong phạm vi của Luận văn thực hiện, cùng với những kiến thức cơ bản được học và sự truyền giảng của PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, tác giả cho rằng để nâng cao chất lượng thông tin về văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay, thì trọng tâm chính là nâng cao chất lượng thông điệp của các sản phẩm báo chí, xét đến cùng chính là những sản phẩm văn hóa qua quá trình truyền thông, trở thành văn hóa đại chúng Sau khi quá trình truyền thông được thực hiện, hiệu quả đối với độc giả - chính là những người thụ hưởng văn hóa sẽ được tác động ngược trở lại cộng đồng xã hội nói chung và tương tác chính với những người làm báo nói riêng Và để đưa ra hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô không thể không

nghiên cứu thấu đáo khái niệm này và hệ thống lý thuyết về văn hóa

1.1.1.2 Không gian văn hóa Việt Nam

Khi nói đến giá trị văn hóa truyền thống là nói đến những chuẩn mực văn hóa được mọi người tin tưởng, chúng xác định những cái mà con người

mơ ước để hướng tới Nó là thước đo mức độ nhân bản của xã hội và con người Nhưng có một thực tế là, mỗi dân tộc lại có những đặc tính giá trị văn hóa riêng của mình và chính điều này làm cho văn hóa của dân tộc này khác với văn hóa của dân tộc khác Đồng thời, có những giá trị văn hóa ở thời điểm này là chuẩn mực, là khuôn mẫu, nhưng ở giai đoạn khác, cũng chính những yếu tố văn hóa đó, lại trở nên lỗi thời, thậm chí bị phê phán Mỗi dân tộc tùy hoàn cảnh cụ thể mà có những đóng góp riêng cho văn hóa chung của nhân loại Khi nói về những giá trị văn hóa của một quốc gia cụ thể nào đó đối với những giá trị chung, có nghĩa là chúng ta nói đến những giá trị của tộc người (Ethnie) đó, của một dân tộc (Nation-État) cụ thể vượt ra khỏi giới hạn lãnh thổ của tộc người đó (của quốc gia đó) có tầm ảnh hưởng đến những quốc gia (những tộc người) khác

Trong tổng thể nền văn hóa chung của thế giới, người ta chia làm hai loại hình văn hóa chính: Văn hóa gốc nông nghiệp (phương Đông) và văn hóa

gốc du mục (phương Tây), trong đó Việt Nam thuộc loại hình văn hóa gốc nông nghiệp điển hình Chính vì lẽ đó mà đã từ lâu, đời sống nông nghiệp đã ảnh hưởng rất lớn đến tính cách sống của con người Việt Nam Chính từ cội nguồn văn hóa mà người Việt Nam từ cách sống, cách sinh hoạt cho tới lối tư duy, cách suy nghĩ nhận thức đều chịu sự chi phối của nguồn cội văn hóa Cùng với cội nguồn văn hóa gốc nông nghiệp, dựa vào vị trí địa lý, điều kiện phát triển và cư dân sinh sống, sau năm 1975, Giáo sư Trần Quốc Vượng đã chia Không gian văn hóa Việt Nam thành 06 vùng văn hóa, gồm có:

+ Vùng văn hóa Tây Bắc

+ Vùng văn hóa Việt Bắc

+ Vùng văn hóa đồng bằng Bắc Bộ

+ Vùng văn hóa Trung Bộ

+ Vùng văn hóa Tây Nguyên

+ Vùng văn hóa Nam Bộ

Trong quá trình phát triển, mỗi dân tộc đều sáng tạo cho mình một nền văn hóa riêng Trải qua thời gian, những thành tố văn hóa đó không ngừng được bổ sung, đồng thời những thành tố không còn phù hợp có thể tiêu biến, hoặc thay đổi để phù hợp với môi trường mới Người Việt hàng ngàn năm nay, một mặt, vừa chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, với các kẻ thù xâm lược, mặt khác, đã sáng tạo cho mình những giá trị văn hóa mang đậm đã bản sắc dân tộc, đồng thời, lại tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa ngoại sinh, làm phong phú văn hóa Việt Tất cả những giá trị văn hóa đó đã tạo nên bản sắc và sức mạnh để Việt Nam tiếp bước trên con đường phát triển Tóm lại, trong nền văn hóa đó, mỗi con người Việt Nam đều phải có thái độ ứng

xử với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, đồng thời đều có nhu cầu

bức thiết tồn tại đó là các hoạt động ăn, mặc, ở, đi lại; đúng như sự sinh hoạt

trong định nghĩa văn hóa của Giáo sư Đào Duy Anh

Cùng với sự phát triển của đất nước, trong thời kỳ đổi mới hiện nay, Đảng ta đã khẳng định nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nghị quyết “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” mà Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII (1998) đưa ra đến nay vẫn là Nghị quyết có ý nghĩa chiến lược, chỉ đạo

thừa, bổ sung và phát huy trong thời kỳ mới Văn kiện Đại hội X (2006) đã

nhấn mạnh: “Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn

hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”.[16, tr.58,59]

1.1.2 Vị thế của Hà Nội trong không gian văn hóa Bắc Bộ

Hà Nội là Thủ đô của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, với lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước thì Thăng Long – Hà Nội từ thuở dời đô dựng kinh đã tròn 1000 năm là trung tâm chính trị - văn hóa, đồng thời là trung tâm lớn về giao thương của cả nước Đồng thời, với vị trí địa lý

của mình, Hà Nội nằm trong Vùng văn hóa đồng bằng Bắc Bộ, bên cạnh đó,

với vị thế “kinh đô của muôn đời”, Hà Nội còn là nơi phát sinh nền văn hóa bác học, cũng với các địa danh trong vùng châu thổ sông Hồng, sông Mã, Thăng Long - Hà Nội tự mình trở thành một tiểu vùng văn hóa năm trong vùng văn hóa đồng bằng Bắc Bộ này Không những thế, tiểu vùng văn hóa Thăng Long – Hà Nội còn là tiểu vùng văn hóa trung tâm, có vị trí quan trọng, tầm ảnh hưởng lớn đến cả vùng, cả nước Do vậy, văn hóa Thăng Long

- Hà Nội vừa có tính địa phương lại vừa có tính dân tộc, vừa đặc thù, vừa phổ biến, vừa đa dạng, vừa có tính năng động của một vùng đô hội Kẻ Chợ, lại vừa mang tính bền vững của một kinh đô lâu đời Tất cả những điều đó đã tạo nên những đặc điểm, những truyền thống riêng của vùng văn hóa “phồn hoa thứ nhất Long Thành” Với đầy đủ các điều kiện khách quan và chủ quan, trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, văn hóa của Thủ đô luôn chiếm một vị trí quan trọng trong nền văn hóa đất nước hay nói một cách khác, đó là “vốn quý của văn hóa Việt Nam”

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội hội tụ nhiều chất liệu, nhiều tinh hoa của các vùng trong toàn quốc Sự giao lưu văn hóa của các vùng khác nhau trong một đất nước là một điều bình thường Trong giao lưu làm cho văn hóa của từng vùng tiếp thu được những thành tựu của vùng khác và ngày càng phong phú hơn Sự giao lưu còn làm cho văn hóa từng vùng trong khi vẫn biểu hiện sắc thái đặc thù của nó lại đồng thời có thể hòa đồng với văn hóa của các vùng khác và tham gia như một bộ phận hợp thành hữu cơ trong tổng thể văn hóa Việt Nam

Cùng với đó, Văn hóa người Hà Nội nằm trong tổng thể văn hóa Thăng Long – Hà Nội, đó là một nét đặc trưng riêng có của Thủ đô, nếp sống, nếp

ăn, mặc, sinh hoạt, đi lại và phong cách ứng xử của người Hà Nội từ bao đời nay được hội tụ, kết tinh từ những tinh hoa văn hóa mọi miền đất nước rồi mới sinh ra được cái chất thanh lịch ngàn năm Với 1000 năm lịch sử hình thành và phát triển đó, những phẩm chất đẹp trong văn hóa người Hà Nội có sức ảnh hưởng và lan tỏa rộng khắp cả nước

Như vậy Thăng Long - Hà Nội là nơi chung đúc nhân tài, chung đúc giá trị văn hóa từ những con người và những thành tựu văn hóa của bốn phương hội tụ Đây là cái nôi hình thành văn hóa, văn minh Việt từ thuở ban

sơ và hiện nay cũng là tiểu vùng văn hóa bảo lưu được nhiều giá trị truyền thống hơn cả Trên con đường đi tới xây dựng một nền văn hóa hiện đại, đậm

đà bản sắc dân tộc, văn hóa Hà Nội, văn hóa Người Hà Nội chính là vốn quý mang trong mình sứ mệnh và trách nhiệm của một nền văn hóa “nổi bật, rõ nét và tiêu biểu” cho văn hòa Việt Nam cả từ truyền thống đến hiện đại

1.1.3 Khái niệm báo in và báo in Thủ đô

1.1.3.1 Khái niệm báo chí

Trong xã hội hiện đại, báo chí ngày càng thể hiện vai trò, vị thế đặc biệt quan trọng Báo chí đã và đang đóng góp hết sức to lớn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước Trong tình hình cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng ngày càng tinh vi và phức tạp, trong bối cảnh toàn cầu hóa và môi trường truyền thông số hiện nay, báo chí

và truyền thông nói chung có vai trò đặc biệt quan trọng

“Báo chí” là khái niệm quen thuộc, xuất hiện nhiều trong đời sống xã hội, trong nhiều lĩnh vực khác nhau Vậy, khái niệm “báo chí” được hiểu như thế nào? Trong phạm vi của đề tài, tác giả xin trích dẫn một số khái niệm cơ bản như sau:

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững, Trưởng khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền trong công trình nghiên cứu “Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác tư tưởng, lý luận và quản lý báo chí”, Ông cho rằng:

“Báo chí trong trường hợp này được dùng, đươc hiểu theo nghĩa rộng, bao

gồm báo in, báo chí phát thanh, báo chí truyền hình, báo mạng điện tử (“phát

hành” trên mạng internet) và hãng thông tấn Báo chí theo nghĩa hẹp, là bao gồm báo, tạp chí và bản tin thời sự”.[14, tr.19]

Tại Việt Nam, Luật Báo chí năm 1989, được sửa đổi, bổ sung năm 1999,

đưa ra cách hiểu về báo chí như sau: “Báo chí ở nước Cộng hoà Xã hội Chủ

nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống

xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước,

tổ chức xã hội (dưới đây gọi chung là tổ chức); là diễn đàn của nhân dân”.[35, tr.18]

Đây là khái niệm có phạm vi rộng, được hiểu theo nhiều khía cạnh, nội dung khác nhau Tuy nhiên, hiểu theo cách nào cũng cần lột tả được bản chất, đặc điểm và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội

Nhìn chung, có thể hiểu, “Báo chí” là khái niệm được dùng để chỉ việc truyền tải thông điệp mang một hay nhiều thông tin cốt lõi thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, cung cấp nhiều nguồn thông tin cho công chúng một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất và là động lực quan trọng cho sự phát triển của xã hội

1.1.3.2 Khái niệm báo in và Báo in Thủ đô

Trong xã hội hiện đại, báo chí ngày càng thể hiện vai trò, vị thế đặc biệt quan trọng Báo chí đã và đang đóng góp hết sức to lớn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước Trong tình hình cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng ngày càng tinh vi và phức tạp, trong bối cảnh toàn cầu hóa và môi trường truyền thông số hiện nay, báo chí và truyền thông nói chung có vai trò đặc biệt quan trọng

Báo chí được phân thành bốn loại hình chính: Báo in, báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử, được thể hiện trong sơ đồ sau:

Hình 1.2 Phân loại các loại hình báo chí (Nguồn: Tác giả tổng hợp) Như vậy, báo chí được phân thành bốn loại hình chính: Báo in, báo phát

thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử; Báo in là một trong loại hình báo chí và trong phạm vi của đề tài này, tác giả tập trung khai thác khía cạnh chức năng, vai trò và hiệu quả của báo in, còn các loại hình báo còn lại không đưa vào nghiên cứu trong đề tài này

Báo in là một loại hình của báo chí ra đời đầu tiên trong lịch sử; cho đến nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về báo in

Theo Tiến sĩ Hà Huy Phượng “Báo in là thuật ngữ chỉ một loại hình

báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện, các vấn đề trong đời sống xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và kỹ thuật in ấn để chuyển tải thông tin”.[36, tr.34]

Hay hiểu một cách đơn giản nhất, “Báo in là một loại hình báo chí,

chuyển tải nội dung các vấn đề, sự kiện bằng văn bản, chữ viết, ký tự, hình ảnh thông qua trang giấy cung cấp thông tin cho độc giả”.[36, tr.37]

Báo in bao gồm: báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn (theo Luật báo chí)

Báo in Thủ đô cũng là một khái niệm đa nghĩa: Hoặc đó là các tòa báo được đặt trên địa bàn Thủ đô Hà Nội; hoặc là các tờ báo có trang, bài viết về Thủ đô Hà Nội mặc dù có thể được đặt ở một địa phương nào đó; hoặc được hiểu theo hướng đó là những tờ báo trực thuộc các tổ chức chính trị, xã hội của Thành phố Hà Nội và do các tổ chức chính trị, xã hội đó là cơ quan chủ quản, có trách nhiệm về mọi mặt với các tờ báo được phát hành Trong luận văn này, khái niệm báo in Thủ đô được hiểu theo cách thứ ba, đồng thời tác giả luận văn tập trung khảo sát, nghiên cứu 3 tờ báo lớn của Thủ đô, đại diện cho những đơn vị, tổ chức có vị trí quan trọng, bao quát mọi hoạt động trên địa bàn Thủ đô, đó là báo Hà Nội mới, báo An ninh Thủ đô và báo Tuổi trẻ Thủ đô

Trong phạm vi của đề tài, tác giả đề cập đến trách nhiệm thông tin của báo in Thủ đô về mọi mặt trong đời sống văn hóa của người Hà Nội thông qua các tác phẩm báo chí Bên cạnh việc đưa những thông tin tích cực chủ

động, cũng rất cần thiết phản ánh những hình ảnh phi văn hóa của người Hà Nội qua góc nhìn báo chí

1.2 Thế mạnh của báo in trong truyền tải thông điệp tới độc giả Báo in là một trong những thể loại của báo chí, đặt nền móng cho sự ra đời và phát triển của nền báo chí Báo in một thời đã ở đỉnh cao, chiếm vị trí độc tôn trong nền báo chí Tuy nhiên, với sự ra đời của phát thanh, truyền hình, đặc biệt là báo mạng điện tử đã làm cho báo in ngày càng khó khăn Đòi hỏi báo in phải cạnh tranh quyết liệt với các loại hình báo khác thì mới có thể đứng vững được trong nền báo chí Để có thể tồn tại được và cùng cạnh tranh với các loại hình báo chí khác thì báo in cần phải phát huy tốt được những thế mạnh của mình và khắc phục những hạn chế Đặc biệt đó là phát huy được thế mạnh là khả năng phân tích, bình luận, lý giải sâu rộng về các vấn đề, sự kiện Đây là thế mạnh của báo in mà các loại hình báo chí khác không thể so sánh và thay thế được báo in và vì vậy mà nó đã, đang và sẽ tồn tại trong tương lai

Sự tồn tại lâu dài của một tác phẩm báo chí đó là sự kết hợp hoàn hỏa giữa nội dung và nghệ thuật Đó phải là một tác phẩm hay, có cấu trúc chặt chẽ, biện luận sắc sảo, phân tích rõ ngọn nguồn của sự kiện vấn đề, từ những nguyên nhân chủ quan đến khách quan để lý giải cho 5 wh (what, where, when, who, why) và 2 H (How, How many) Thêm vào đó ngôn từ chọn lọc

và gây ấn tượng Từ một thông tin đơn lẻ ta có thể phân tích bàn luận đê có một bài xã luận, bình luận Đi sâu vào tìm hiểu diễn biến cụ thể và các mối quan hệ đan xen nhau của hiện tượng xã hội ta có thể viết một tác phẩm ký, hay cũng có thể là một phóng sự dài kỳ về câu chuyện đời sống Ở mỗi một thể loại khác nhau, người viết có thể đi sâu vào khai thác vấn đề sẽ cho ra một tác phẩm có đầy đủ lý luận và đưa ra được vấn đề cần giải quyết

Nhiều bài báo của Hồ Chí Minh đến nay vẫn tồn tại nguyên vẹn giá trị của nó Do đâu mà có được như vậy? Đó chính là sự biện luận sắc sảo của chủ tịch Hồ Chí Minh, người luôn đi sâu vào phân tích vấn đề, giải quyết vấn

đề một cách có căn cứ Trong cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí đặc tính và phong cách” tác giả Hà Minh Đức có trích dẫn lời bình luận như sau: “Với bản cáo trạng này, Hồ Chí Minh đã xuất hiện như một chiến sĩ chân chính của chủ nghĩa quốc tế vô sản và người bảo vè nhân quyền và tự do của tất cả

những người bị áp bức dù họ cư trú ở bất cứ nước nào Bài báo đã từ một tội

ác cụ thể của chủ nghĩa đế quốc chỉ ra bản chất độc ác của chúng, ”

Như vậy, chỉ có bài báo có chiều sâu về phân tích, bình luận thì nó sẽ tồn tại được lâu với thời gian Nếu như với phát thanh, truyền hình, những thông tin mà công chúng nhận được qua thị giác và thính giác nhưng sự lưu trữ thông tin trong trí não là rất ít Bởi không có sự phát huy đồng thời của thị giác và trí não nên thông tin do phát thanh, truyền hình làm cho công chúng phân tâm Đối với báo in, khi người ta đọc tác phẩm, với sự phân tích, bình luận của tác giả sẽ giúp công chúng hiểu rõ được vấn đề, từ đó định hướng cho độc giả những phán đoán, suy nghĩ đúng đắn về vấn đề, sự kiện Đó cũng chính là giúp báo in thực hiện được chức năng định hướng tư tưởng, cho độc giả ngoài chức năng thông tin, giải trí và khai sáng cho độc giả Thì đây là một thế mạnh đã giúp báo in hoàn thành nhiệm vụ, chức năng đối với mỗi loại hình báo chí

Như vậy, báo in vẫn còn đối với độc giả, những người trung thành và đam mê đọc nó Bởi thông tin thật sâu sắc, đầy đủ mà cái đó nhiều người mới cần, chứ cứ giật gân câu khách bằng những thông tin hời hợt thì cũng làm cho người đọc, người nghe nhàm chán

Những bài báo hay, có giá trị về mặt nội dung, có biện luận sắc sảo, có phân tích cụ thể, có những ý kiến đánh giá xác thực sẽ hay hơn gấp trăm lần những thông tin hời hợt mang tính giật gân câu khách Trong cuộc sống hiện nay, báo in vẫn tồn tại, bởi lẽ những thông tin trên báo in rất quan trọng, mà các loại hình như phát thanh, truyền hình, báo mạng không làm được, đó chính là chiều sâu của thông tin

Nắm bắt được thế mạnh này của báo in sẽ mở ra những giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng thông tin về văn hóa người Hà Nội của các tác phẩm báo chí trên 03 tờ báo in Thủ đô; đồng thời, cũng góp phần thúc đẩy sự tồn tại và phát triển của báo in trong nền báo chí Cách mạng Việt Nam

1.3 Mối quan hệ truyền thông giữa văn hóa người Hà Nội và báo in Thủ đô hiện nay

Con người là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo nên các giá trị văn hóa thông qua các phương thức sinh hoạt tức là các hoạt động sản xuất

giả Đào Duy Anh, ông đã làm nổi bật vai trò của văn hóa đối với đời sống xã hội và con người Văn hoá làm cho con người thoát khỏi thế giới động vật, hình thành nên các cộng đồng người trong lịch sử, văn hóa đóng vai trò bảo đảm sự sinh tồn của các cộng đồng đó và thúc đẩy xã hội phát triển ngày càng hoàn thiện hơn, như cách nói hôm nay, văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy cho sự phát triển kinh tế, xã hội

Về báo chí cũng có nhiều cách hiểu, cái chung nhất được mọi người chấp nhận là, nói báo chí là nói tới thông điệp Thông điệp mang tin tức, tư tưởng, quan điểm… của con người, thể hiện qua lời, chữ, tiếng, hình… hoặc riêng rẽ hoặc liên kết bằng công nghệ Nhà báo chuyển thông điệp đến công chúng bằng phương tiện truyền thông Truyền thông không chỉ là công cụ vật chất, là công nghệ và kỹ thuật, truyền thông khởi phát trước hết từ con người Thông điệp báo chí vì vậy có thể cao quý, nhân văn, phục vụ lợi ích cộng đồng, cũng có thể thông tục, phi văn hóa, phi đạo đức, phục vụ lợi ích nhóm

và tham vọng kinh tế-chính trị của họ Trong thời đại toàn cầu hóa, do nhiều yếu tố đan xen, ranh giới trong nội dung thông điệp không rõ nét như trước song chẳng bao giờ biến mất hoàn toàn

Tóm lại, văn hóa là khái niệm có trước, tồn tại song hành với sự ra đời và phát triển của con người; còn báo chí mới ra đời bốn, năm trăm lại đây Báo chí lớn mạnh nhanh, cống hiến nhiều cho sự phát triển, trở thành một bộ phận cấu thành văn hóa, đồng thời là phương tiện truyền tải, quảng bá văn hóa

Giữa văn hóa và báo chí luôn tồn tại mối quan hệ tương hỗ: Văn hóa vừa mang tính trừu tượng, phổ quát nhưng mặt khác lại vô cùng cụ thể, tường minh; văn hóa chính là nền tảng đồng thời là nguồn ý tưởng vô tận cho báo chí, trách nhiệm của báo chí chính là phản ánh văn hóa thông qua mỗi tác phẩm của mình Mặt khác,báo chí cũng có sự tác động ngược trở lại với văn hóa, đó chính là góp phần sự khẳng định, lan tỏa và hoàn thiện chữ quốc ngữ Đó chính là mối quan hệ truyền thông giữa báo chí và văn hóa

Trong Luận văn “Văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay”, tác giả tập trung giải mã văn hóa người Hà Nội được nghiên cứu trong đề tài thông qua việc khảo sát các tác phẩm báo in Thủ đô

* Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã nêu ra hệ thống khái niệm, cơ sở lý luận cơ bản về văn hóa, báo chí và mối quan hệ giữa văn hóa – báo chí hiện nay, trọng tâm vào các nội dung cụ thể như sau:

1.Cho đến nay, đã có hàng trăm định nghĩa về văn hóa, tùy góc tiếp cận

của mỗi nhà nghiên cứu, định nghĩa nào cũng đúng và cũng có mặt chưa bao quát Cá nhân tác giả cho rằng, mỗi vị học giả đều có cơ sở khoa học và nền tảng nghiên cứu để đưa ra các định nghĩa về văn hóa, tuy nhiên, trong phạm

vi của Luận văn thực hiện, cùng với những kiến thức cơ bản được học và sự truyền giảng của PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, tác giả tâm đắc với khái

niệm văn hóa trong cuốn “Cơ sở văn hóa Việt Nam” của PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm, Ông cho rằng: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật

chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình

Con người là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo nên các giá trị văn hóa thông qua các phương thức sinh hoạt tức là các hoạt động sản xuất vật chất và tinh thần, hoạt động nghệ thuật… Trong các nghiên cứu của tác giả Đào Duy Anh, ông đã làm nổi bật vai trò của văn hóa đối với đời sống xã hội và con người Văn hoá làm cho con người thoát khỏi thế giới động vật, hình thành nên các cộng đồng người trong lịch sử, văn hóa đóng vai trò bảo đảm sự sinh tồn của các cộng đồng đó và thúc đẩy xã hội phát triển ngày càng hoàn thiện hơn, như cách nói hôm nay, văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy cho sự phát triển kinh tế, xã hội

Về báo chí cũng có nhiều cách hiểu, cái chung nhất được mọi người chấp nhận là, nói báo chí là nói tới thông điệp Thông điệp mang tin tức, tư tưởng, quan điểm… của con người, thể hiện qua lời, chữ, tiếng, hình… hoặc riêng rẽ hoặc liên kết bằng công nghệ Nhà báo chuyển thông điệp đến công chúng bằng phương tiện truyền thông Truyền thông không chỉ là công cụ vật chất, là công nghệ và kỹ thuật, truyền thông khởi phát trước hết từ con người Thông điệp báo chí vì vậy có thể cao quý, nhân văn, phục vụ lợi ích cộng đồng, cũng có thể thông tục, phi văn hóa, phi đạo đức, phục vụ lợi ích nhóm

yếu tố đan xen, ranh giới trong nội dung thông điệp không rõ nét như trước song chẳng bao giờ biến mất hoàn toàn

Tóm lại, văn hóa là khái niệm có trước, tồn tại song hành với sự ra đời và phát triển của con người; còn báo chí mới ra đời bốn, năm trăm lại đây Báo chí lớn mạnh nhanh, cống hiến nhiều cho sự phát triển, trở thành một bộ phận cấu thành văn hóa, đồng thời là phương tiện truyền tải, quảng bá văn hóa

Giữa văn hóa và báo chí luôn tồn tại mối quan hệ tương hỗ: Văn hóa vừa mang tính trừu tượng, phổ quát nhưng mặt khác lại vô cùng cụ thể, tường minh; văn hóa chính là nền tảng đồng thời là nguồn ý tưởng vô tận cho báo chí, trách nhiệm của báo chí chính là phản ánh văn hóa thông qua mỗi tác phẩm của mình Mặt khác,báo chí cũng có sự tác động ngược trở lại với văn hóa, đó chính là góp phần sự khẳng định, lan tỏa và hoàn thiện chữ quốc ngữ

2 Vấn đề giải mã văn hóa người Hà Nội được nghiên cứu trong đề tài

thông qua việc khảo sát các tác phẩm báo in Thủ đô hiện nay

Tác giả cho rằng, các sản phẩm báo chí, xét đến cùng chính là những sản phẩm văn hóa được phát tán thông qua quá trình truyền thông Sau khi quá trình truyền thông được thực hiện, hiệu quả đối với độc giả - chính là những người thụ hưởng văn hóa sẽ được tác động ngược trở lại cộng đồng xã hội nói chung và tương tác chính với những người làm báo nói riêng Và để đưa ra hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô không thể không nghiên cứu thấu đáo khái niệm này và hệ thống lý thuyết về văn hóa

Đất nước Việt Nam có địa hình, khí hậu đa dạng nên đã hình thành nhiều vùng văn hóa khác nhau Không gian văn hóa Việt Nam được phân chia thành

06 vùng văn hóa có sự tương đồng về hoàn cảnh tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế – xã hội, dân cư lâu đời có những mối quan hệ về nguồn gốc và lịch sử hình thành những đặc trưng chung, thể hiện trong đời sống vật chất và tinh thần của cư dân, có thể phân biệt với những vùng văn hóa khác Trong phạm vi Luận văn này, tác giả chỉ nghiên cứu Vùng văn hóa Bắc Bộ, trong Vùng văn hóa Bắc Bộ chỉ nghiên cứu văn hóa của một địa phương là Hà Nội

Và trong tổng thể văn hóa Hà Nội, tác giả đi sâu nghiên cứu văn hóa người

Hà Nội

Vùng văn hóa Bắc bộ có cư dân chủ yếu là người Việt Kinh, sống thành

làng xã, đây là vùng đất đai trù phú, phát triển toàn diện, sẽ là nguồn cội của văn hóa cả nước Mặt khác, văn hóa Hà Nội là mang tính cốt lõi là trung tâm văn hóa của vùng và cả nước Người Hà Nội có nét văn hóa riêng biệt, tạo nên cốt cách con người trao truyền qua nhiều đời, có ảnh hưởng sâu sắc tới các vùng văn hóa khác Chẳng vậy mà các vùng văn hóa khác trên đất nước ta, đặc biệt là vùng văn hóa Nam Bộ – là vùng đất này tiếp xúc sớm và nhiều với phương Tây Nhưng trong lòng những con người người tại đó vẫn in đậm hai câu thơ:

“Từ thuở mang gươm đi mở cõi Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long”

Giải mã được văn hóa người Hà Nội là gì? Có vị trí như thế nào trong tổng thể văn hóa Việt Nam là vấn đề vô cùng quan trọng để nghiên cứu, đánh giá thực trạng cũng như đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng thông điệp trên những tác phẩm báo in Thủ đô

3 Trong xã hội hiện đại, báo chí ngày càng thể hiện vai trò, vị thế đặc

biệt quan trọng Báo chí đã và đang đóng góp hết sức to lớn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước Trong tình hình cuộc đấu tranh chính trị, tư tưởng ngày càng tinh vi và phức tạp, trong bối cảnh toàn cầu hóa và môi trường truyền thông số hiện nay, báo chí và truyền thông nói chung có vai trò đặc biệt quan trọng

Báo chí được phân thành bốn loại hình chính: Báo in, báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử Báo in là một trong loại hình báo chí và trong phạm vi của đề tài này, tác giả tập trung khai thác khía cạnh chức năng, vai trò và hiệu quả của báo in, còn các loại hình báo còn lại không đưa vào nghiên cứu, khảo sát

Báo chí có 6 chức năng cơ bản và báo in - với vai trò là một loại hình

báo chí - cũng mang đầy đủ những chức năng này Trong phạm vi nghiên cứu, tác giả chủ yếu tìm hiểu các chức năng thông tin, chức năng định hướng, giáo dục chính trị tư tưởng và chức năng văn hóa, giáo dục để phân tích, đưa ra

thực tiễn và đề xuất giải pháp phù hợp

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THÔNG TIN VỀ VĂN HÓA NGƯỜI HÀ NỘI TRÊN BÁO IN THỦ ĐÔ HIỆN NAY

2.1 Kết quả khảo sát công chúng và 03 tờ báo in Thủ đô trong công tác tuyên truyền về văn hóa người Hà Nội hiện nay

2.1.1 Sơ lược về 03 tờ báo in Thủ đô được khảo sát trong luận văn 2.1.1.1 Báo Hà Nội mới

Báo Hà Nội Mới trực thuộc cơ quan của Thành ủy Hà Nội, tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô Kể từ số hàng ngày đầu tiên xuất bản (ngày 24-10-1957) đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội, Báo Hà Nội Mới luôn là công cụ tuyên truyền sắc bén, hiệu quả, góp phần quan trọng trong công cuộc giải phóng đất nước, xây dựng CNXH cũng như xây dựng, phát triển Thủ đô và đất nước hôm nay Hiện nay báo duy trì 4 ấn phẩm: Hà Nội Mới hàng ngày,

Hà Nội Mới cuối tuần, Hà Nội ngày nay và Hà Nội mới điện tử

Báo Hà Nội mới đã làm tốt công tác phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là những đường lối, quyết sách của Đảng bộ và chính quyền thành phố; kịp thời phản ánh ý kiến, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân; phê phán, đấu tranh mạnh mẽ với những tệ nạn, thói hư tật xấu; đặc biệt là cổ vũ, biểu dương những gương tốt, những điển hình tiên tiến trong các phong trào thi đua lao động, sản xuất, chiến đấu và học tập; Các chuyên mục chuyên trang như: “Xây dựng Đảng”, “Tiếng nói từ

cơ sở”, “Luận bàn và Hành động”, “Suy ngẫm đầu tuần”, “Văn hóa – xã hội”,

“Phóng sự điều tra”, “Nét đẹp người Thủ đô”, “Mỗi ngày một chuyện” đã không ngừng được đổi mới và dần khẳng định được vị trí trong lòng bạn đọc

2.1.1.2 Báo An ninh Thủ đô

Báo An ninh Thủ đô là cơ quan báo chí trực thuộc Công an Thành phố

Hà Nội, trực tiếp dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy – Ban Giám đốc Công an Hà Nội Thực hiện quyết định của Bộ Nội vụ, nay là Bộ Công an, ngày 11-4-

1989, Giám đốc Công an thành phố đã ký quyết định số 315/PX 13 thành lập báo An ninh Thủ đô trực thuộc Ban Xây dựng lực lượng có nhiệm vụ tuyên truyền về công tác bảo vệ an ninh trật tự.Với tính chất là một tờ báo chuyên ngành, báo An ninh Thủ đô đã cập nhật và thông tin đến bạn đọc tình hình, kết quả công tác về an ninh trật tự, phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, đấu tranh chống diễn biến hòa bình, tiến công các thế lực thù địch, công tác xây dựng lực lượng công an nhân dân trong sạch vững mạnh

Bên cạnh đó, báo còn tích cực mở rộng các vấn đề về nội dung theo phương hướng xã hội hóa, tăng thêm các chuyên mục mới, cập nhật đầy đủ thông tin trong, ngoài nước như các vấn đề dân sinh, kinh tế - xã hội, văn hóa

- thể thao Trong vấn đề văn hóa người Hà Nội, báo đi sâu phản ánh hình ảnh đẹp của người dân Thủ đô, hình ảnh chiến sỹ công an Thủ đô “Vì nước quên thân, vì dân phục vụ”, phản ánh những tiêu cực trong một bộ phận người dân

về giao tiếp ứng xử, kinh doanh buôn bán Báo An ninh Thủ đô cũng là cơ quan đi đầu trong cuộc thi “Phát hiện và viết về tấm gương điển hình tiên tiến Thủ đô” năm 2015 với những phát hiện và bài viết chất lượng về những tấm gương tiêu biểu, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng xã hội

2.1.1.3 Báo Tuổi trẻ Thủ đô

Báo Tuổi trẻ Thủ đô là một trong các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Thành đoàn Hà Nội, là một diễn đàn của thế hệ trẻ Thủ đô Báo phát hành 03

số một tuần vào các ngày thứ 2, thứ 4 và thứ 6 Đây nơi cập nhật các thông tin

có liên quan đến các vấn đề về chính trị - xã hội, nhịp sống trẻ, pháp luật, kinh

tế, văn hóa, giải trí, thể thao, sức khỏe, bất động sản và đô thị Chuyên trang văn hóa – xã hội cũng được quan tâm những vẫn còn ở mức độ chưa cao, trong các số phát hành ngày thứ 6 có chuyên trang “Nét đẹp Hà thành” đưa nhiều tin bài hữu ích về văn hóa người Hà Nội

Báo Tuổi trẻ Thủ đô bên cạnh được phát hành qua các kênh bán lẻ còn được phát miễn phí tới các cơ sở đoàn tại các Khu công nghiệp, Khu chế xuất,

địa bàn dân cư các xã ngoại thành Hà Nội nơi có đông đảo đoàn viên, thanh niên, người lao động qua đó đã thông tin kịp thời, chính thống tới đoàn viên, thanh niên ở những khu vực đặc thù những tin tức cập nhật nhất về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và nhịp sống trẻ Thủ đô Đọc báo Tuổi trẻ Thủ đô đoàn viên, thanh niên ngoài việc được tìm hiểu thông tin về các vấn

đề văn hóa, xã hội bổ ích; đối với thanh niên lao động nhập cư còn được tuyên truyền về văn hóa, con người Thủ đô, giúp họ hiểu biết hơn về mảnh đất nơi mình đang lập nghiệp, đồng thời sớm hòa nhập với đời sống văn hóa người Hà Nội

2.1.2 Nội dung phản ánh về vấn đề văn hóa người Hà Nội trên báo

in Thủ đô hiện nay

2.1.2.1 Kết quả khảo sát công chúng 03 tờ báo in Thủ đô

- Nội dung khảo sát: Hiệu quả tuyên truyền của báo in Thủ đô với

nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa người Hà Nội

- Đối tượng khảo sát: công chúng của 03 tờ báo in Thủ đô, cụ thể: Báo HNM, Báo ANTĐ và Báo TTTĐ

- Số lượng khảo sát:

+ Số phiếu phát ra: 500 phiếu khảo sát

+ Số phiếu thu về: 428 phiếu (chiếm tỉ lệ 85,6% số phiếu phát ra)

- Thời gian khảo sát: Từ tháng 03/2015 đến tháng 06/2015 trên địa bàn các quận Hoàn Kiếm, Tây Hồ, Hoàng Mai, Nam Từ Liên và các huyện Ba Vì, Gia Lâm, Thạch Thất

- Kết quả khảo sát: được tác giả tổng hợp trong Phụ lục 1, các kết quả này phân tích thành biểu đồ và sử dụng trong các nội dung đánh giá thực trạng nội dung, hình thức và hiệu quả tuyên truyền văn hóa người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

2.1.2.2 Tổng hợp kết quả khảo sát về văn hóa người Hà Nội trên 03 tờ báo in Thủ đô hiện nay

Qua 6 tháng theo dõi và khảo sát, từ 01/01/2015 đến 30/6/2015, tác giả Luận văn đã khảo sát các tin bài phản ánh về văn hóa người Hà Nội trên 03 tờ báo in Thủ đô với kết quả như sau:

- 175 số báo Hà Nội mới

- 175 số báo An ninh Thủ đô

- 77 số báo Tuổi trẻ Thủ đô

Trong đó cụ thể từng tờ báo số lượng tin bài cụ thể như sau:

Tên tờ báo Tổng số tin, bài đã khảo sát về văn hóa

người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay

Bảng 2.1 Bảng kết quả tổng số tin, bài khảo sát trên 03 tờ báo in Thủ đô

(Nguồn: Tác giả khảo sát, tổng hợp)

Trong tổng số 525 bài báo đã khảo sát, tác giả phân chia thành những 4 nhóm nội dung, cụ thể như sau:

- Nhóm Tin về hoạt động văn hóa: có 139 tin

- Nhóm Bài viết về đặc trưng văn hóa Hà Nội: có 219 bài

- Nhóm Bài viết về văn hóa người Hà Nội xưa và nay: có 100 bài

- Nhóm Bài viết về “Gương người tốt việc tốt”: có 67 bài

Các nhóm nội dung được phân chia và tổng hợp cụ thể như sau:

Nội dung Tin về hoạt

động văn hóa

Bài viết về đặc trưng văn hóa Hà Nội

Bài viết về

Nội xưa và nay

Bài viết về

“Gương người tốt việc tốt”

Báo HNM 118 144 68 62

Bảng 2.2 Bảng tổng hợp các tin, bài trên 03 tờ báo in Thủ đô chia theo

các nhóm nội dung (Nguồn: Tác giả khảo sát, tổng hợp)

Từ các kết quả thống kê trên cho thấy, báo in Thủ đô tương đối quan tâm đến việc đưa tin, bài về chủ đề văn hóa người Hà Nội qua việc tích cực tuyên truyền, giải thích các chủ trương, chính sách của Thành ủy và Ủy ban nhân dân Thành phố về công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Báo chí cũng góp phần đưa các chính sách xuống tận cơ sở để người dân biết, thực hiện Trong lĩnh vực văn hóa, thì phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vẫn hết sức cần thiết và báo chí chính là kênh thông tin phản ánh nhanh nhạy, kịp thời và đa chiều về các sự kiện, các hoạt động liên quan đến di tích tín ngưỡng, tôn giáo để từ đó giúp cho những người làm công tác quản lý về văn hóa có thêm thông tin hữu ích Mặt khác, báo chí còn chủ động góp phần vào việc xây dựng, hoàn thiện các chủ trương, chính sách cũng như luật pháp liên quan đến văn hóa

2.1.2.2 Nội dung phản ánh về văn hóa người Hà Nội trên 03 tờ báo in Thủ đô hiện nay

Là một trong các phương tiện truyền thông đại chúng chủ chốt, báo chí Thủ đô cũng đã tích cực thông tin truyền tải những kiến thức, tri thức về văn hóa nói chung và văn hóa người Hà Nội nói riêng đến mọi tầng lớp nhân dân Thủ đô, thực hiện việc không ngừng nâng cao dân trí xã hội làm cho cuộc sống tinh thần của người dân Thủ đô thêm phong phú, tươi đẹp Báo chí luôn

có ý thức bảo toàn, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp Và qua kết quả khảo sát công chúng báo chí cũng cho thấy, phần lớn những người

được khảo sát vẫn thường xuyên theo dõi các thông tin trên các tờ báo HNM, ANTĐ và TTTĐ, cụ thể như sau:

Biểu đồ 2.3 Biểu đồ đánh giá mức độ đọc báo in của công chúng Hà Nội

(Nguồn: Tác giả khảo sát, tổng hợp) Qua biểu đồ trên, có thể thấy, các tờ báo in Thủ đô hiện nay vẫn được công chúng nhận diện và đón đọc, cụ thể có 311 người được hỏi (chiếm tỉ lệ 72,8%) theo dõi các ấn phẩm báo HNM, ANTĐ và TTTĐ và chỉ có 116 người được hỏi ít và rất ít quan tâm đến 03 tờ báo nay theo tỉ lệ thứ tự là 16,9% và 10,3%

Báo chí Thủ đô cũng đang góp phần vào việc khai thác các giá trị, khai thác những nét văn hóa truyền thống phục vụ cho phát triển du lịch của Hà Nội với mục tiêu là giáo dục truyền thống lịch sử thủ đô Hà Nội và lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước, giới thiệu cho khách du lịch trong nước và quốc tế về lịch sử, văn hóa của Hà Nội, tăng thêm lợi ích kinh tế cho xã hội, cho thủ đô Hà Nội và người dân Và các bài báo phản ánh vấn đề văn hóa cũng được công chúng quan tâm, đón đọc, cụ thể được phản ánh trong biểu đồ sau:

Biểu đồ 2.4 Biểu đồ đánh giá mức độ đọc các tin, bài về vấn đề văn hóa

người Hà Nội trên báo in Thủ đô hiện nay (Nguồn: Tác giả khảo sát, tổng hợp) Qua biểu đồ trên, cho thấy rằng, mức độ những độc giả ít và rất ít quan tâm (tương ứng với 17,9% và 8,7%) phù hợp với kết quả khảo sát mức độ đọc

báo in của công chúng như trên Biểu đồ 2.3 Tuy nhiên, với các kết quả khác,

có thế thấy độc giả có mức quan tâm chủ yếu là Bình thường đối với các bài viết về vấn đề văn hóa, và có một số lượng độc giả ổn định Thường xuyên và Rất thường xuyên quan tâm đến vấn đề này

Hiện nay, có sự xuất hiện và phổ biến của báo mạng điện tử đã tác động không nhỏ đến báo in Để có thể tiếp tục tồn tại, các tờ báo giấy buộc phải tiến hành những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nội dung cũng như giải quyết những vấn đề nội tại của tòa soạn

Bên cạnh việc thống kê tổng số tin bài, chia thành các nhóm nội dung như đã thể hiện ở phần trước, trong quá trình phân tích, trên cơ sở các nhóm nội dung, tác giả cũng tiếp tục phân chia tỉ lệ các tin, bài và nội dung các tin, bài theo 02 hướng: Phản ánh tích cực và Phản ánh tiêu cực, cụ thể như sau:

Bảng 2.5 Bảng tổng hợp các tin, bài trên 03 tờ báo in Thủ đô chia theo

các nhóm nội dung và tỉ lệ (Nguồn: Tác giả khảo sát, tổng hợp)

Xét trên 4 vấn đề chủ yếu có liên quan đến văn hóa người Hà Nội được

đề cập đến trong 3 tờ báo in mà luận văn khảo sát, có thể nói nội dung đề cập khá phong phú và đa dạng, xem xét đầy đủ các khía cạnh của vấn đề Điểm đặc biệt là, cả 3 tờ báo đều đưa ra những đánh giá chân thực về các biểu hiện trong văn hóa của người Hà Nội hiện nay, các những biểu hiện tích cực và biểu hiện tiêu cực Việc phản ảnh cả 2 chiều của các vấn đề văn hóa đã cho thấy báo in thủ đô đã và đang đổi mới tư duy và phương thức làm báo, mạnh

Nội

Tin về hoạt động VH

Bài viết về đặc trưng VH

Hà Nội

Bài viết về

VH người Hà Nội xưa và nay

Gương người tốt việc tốt

Số lượng Tỉ lệ %

Số lượng Tỉ lệ %

Số lượng Tỉ lệ %

Số lượng Tỉ lệ %