Lý giải phân tâm học về biếng ăn tâm lý ở trẻ em

Nếu như nghiên cứu lâm sàng triệu chứng mô tả trẻ biếng ăn với một kiêu chân dung cụ thế về hành vi và phân biệt với các tổn thưong khác thì nghiên cứu lâm sàng chủ thể tìm hiểu ý nghĩa

LÝ GIẢI PHÂN TÂM HỌC

VỀ BIẾNG ĂN TÂM LÝ ử TRẺ EM

ThS Đặng Hoàng Ngân*

Tóm tắt

Vấn đề biếng ăn tâm lý ở trẻ em trong nghiên cứu này được tìm

hiểu trên bình diện chủ thẽ, lịch sử cá nhân, sự hình thành cái Tôi,

không tập trung vào các triệu chứng hay vân đề cơ thể Các khảo cứu lý thuyết theo trường phái phân tâm học cho thây biếng ăn tâm lý ở trẻ em bắt nguồn từ sự xung đột mẹ-con Nuôi dưỡng con cái tô't - trong đó có việc cho ăn - là "Lý tưởng cái Tôi" mà mọi người mẹ đều hưóng đến Khi đứa trẻ từ chôì việc ăn uống, người mẹ cảm thây tội lỗi trước cái Siêu Tôi Một mặt, cơ thể của đứa trẻ là nơi người mẹ thể hiện sự chiếm hữu và quyền lực kiểm soát Mặt khác, đứa trẻ phản kháng lại quyền lực này bằng cách làm gia tăng lo lắng của người mẹ Nghiên cứu trường hợp can thiệp với một bé gái năm tuổi được tiến hành Kết quả nghiên cứu cho thây trong quan hệ mẹ-con, tính uy quyền của người

mẹ càng lớn, trẻ càng có khả năng sử dụng chứng biếng ăn đế khiến người mẹ tổn thương, chia sẻ bót uy quyền Việc từ chối ăn có ý nghĩa

vô thức với trẻ, giúp trẻ tách mình ra khỏi cha mẹ và dần trở thành một chủ thể độc lập Người mẹ có thể giúp trẻ vượt qua chứng biếng ăn tâm

lý nếu chấp nhận tính độc lập của trẻ và bản thân người mẹ được hô trợ giải quyết các khó khăn tâm lý do áp lực làm mẹ tạo nên

Tử khóa: biếng ăn tâm lý, quan hệ mẹ-con, tính uy quyền, cái Tôi

*

* Khoa Tâm lý học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN.

ThS.Đặng Hoàng Ngân

Mở đầu

Biếng ăn ờ trẻ nhỏ là tình trạng khiến nhiều bậc làm cha mẹ lo lắng Đứa trẻ từ chôì ăn uôhg tạo nên biếu tượng đôì vơi cha mẹ về sự dễ tốn thương, bệnh tật ở trẻ Vói trẻ biêng ăn, tồn tại một khoảng cách lón giữa lượng thức ăn mà trẻ cho là đủ vói lượng cha mẹ muốn thây con mình ăn được Hệ quả theo như sự lo lắng của cha mẹ đôi vói việc trẻ biêng ăn là

thiếu dinh dương, giảm tăng trưởng, dễ mắc bệnh Vì ăìế, chăm sóc trẻ và

khiến trẻ ngon miệng, ăn tô't được coi như vãn đề nền tảng trong phòng chống mọi bệnh tật khác Thông thường, cha mẹ tìm cách ép trẻ biếng ăn bằng mọi cách ăn đủ lượng, châ't mà minh mong muôn, thế nhưng hệ quả lại là một vòng luẩn quẩn: gia đình càng tạo áp lực thì trẻ càng chán ăn và tìm mọi cách để kháng cự lại việc ăn uôhg

Yếu tố tâm lý nào khiến cho trẻ biếng ăn? Môi trường gia đình giữ vai trò gì đôĩ với tổn thương này ở trẻ? Trẻ muôn "nói" điều gì thông qua hành vi từ chối, kháng cự? Vói hướng tiếp cận phân tâm học, lâm sàng chủ thể, báo cáo sẽ tìm hiểu ý nghĩa của chứng biếng ăn tâm lý ở trẻ

1 Tổng quan nghiên cứu về biếng ăn tâm lỷ ở trẻ em

Biểu hiện của chứng biếng ăn tâm lý đã được thế giói nghiên cứu

từ lâu, theo hướng tiếp cận y học cũng tâm lý học về mặt ngữ nghĩa, biếng ăn (anorexie) xuất phát từ gôc Hy Lạp "an" (thiếu, mất) và

"orexis" (ngon miệng", chỉ về trạng thái giảm hoặc mâì; sự ngon miệng Theo nghĩa này, người chán hay biêng ăn từ chôì thức ăn vì không tìm thây cảm giác ngon miệng

Các nghiên cứu lâm sàng triệu chứng tập trung vào hành vi từ chối thức ăn Trong tâm thần nhi, biếng ăn là một trong các lý do thường gặp nhât khi thăm khám Có những trường hợp, trẻ biếu hiện các triệu chứng như nôn, chóng mặt, khóc khi được cho ăn, xảy ra sau khi trẻ

bị nhiễm trùng Đó là nguyên nhân mang tính châ't thực tổn Vói loại nguyên nhân này, ngoài điều trị bằng thuốc, điều nhất thiết cần làm ià trẻ cần ăn uông đúng liều lượng bác sĩ nhi chí định Tuy nhiên, trong râ't nhiểu trường hợp khác, vấn để thực tổn không tổn tại Khi đó, việc thăm khám vói bác sĩ trở nên khó khăn hơn rất nhiều bởi cách điều trị

Lý giải phân tâm học về biếng ăn tâm lý ở trẻ em

không giới hạn ở việc sử dựng thuốc nữa Trẻ thể hiện rằng mình không đói, có các hành vi chông đối khi cha mẹ cho ăn Khi nguyên nhân thực tổn được loại trừ, đó là lúc chúng ta cần nắm bắt về các cơ chê' tâm lý Bảng Phân loại bẹnh Quôc tếICD-10 mô tả rõ các tiêu chí chẩn đoán trẻ biếng ăn tâm lý như sau:

A Khó ăn theo cách bình thường tổn tại lâu dài, ngậm lâu trong miệng hoặc trào ngược thức ăn

B Không có sự tăng hay giảm trọng lượng cơ thê’hay có bâ't kì vâh

đề sức khỏe nào khác trong khoảng thời gian tôi thiểu 1 tháng

c Vân đề khởi phát trước 6 tuổi

D Không có các vân đề tâm thân hoặc các vẩn đề hành vi khác theo bảng phân loại ICD-10 (trừ rô'i loạn chậm phát triển)

E Không có các vân đề thực tổn dẫn đến biếng ăn

(trích theo Dumas, 1999: 376) Nghiên cứu triệu chứng lý giải vân đề thông qua tìm hiểu môi trường gia đình của trẻ: "Trẻ có một người mẹ luôn lo âu và hết mực bảo vệ có thể căng thẳng trong bữa ăn và thường xuyên nôn trớ, sự lo

âu của mẹ được phản ánh lên trẻ" (Dumas, 1999: 380)

Nếu như nghiên cứu lâm sàng triệu chứng mô tả trẻ biếng ăn với một kiêu chân dung cụ thế về hành vi và phân biệt với các tổn thưong khác thì nghiên cứu lâm sàng chủ thể tìm hiểu ý nghĩa của thế giới nội tâm của người chán ăn đằng sau hành vi của họ Sau mỗi hành ví ăn uông, đứa trẻ giấu những khó khăn tâm trí căn bản cho sự tổn tại của bản thân Biếng ăn không chi đơn thuần là mất cảm giác ngon miệng

mà bao gổm cả cơ chế tổn tại của đứa trẻ khi đôì diện với các thành viên trong gia đình

Theo quan điểm tâm bệnh học, từ chôĩ ăn uôhg không phải lúc nào cũng là mất đi sự ngon miệng, cũng không phải là chủ ý của cá nhân như trong' các trường hợp hoang tưởng bị đầu độc hoặc tuyệt thực Chán ăn là hiệu ứng

ThS.Đặng Hoàng Ngân

của huyễn tưởng môi miệng hung bạo1, ăn thịt người2 và huyễn tưởng mâì

đi đôí tượng yêu thương Trong chủng nhiễu tâm, chán ăn là một sự thỏa hiệp giữa phòng vệ và hiện thực hóa các huyễn tường vô thức.

(Doron, Parot, 1998: 44) Điều này nghĩa là bản thân chủ thể không chủ động từ chôì thức ăn

mà nguyên nhân bắt đầu từ lo hãi sẽ nuôt chửng và phá hủy đôi tượng yêu thương của mình Như vậy, vấn đề không phải nằm ở thức ăn mà ỏ chô, thức ăn tượng trung cho người mà trẻ yêu thương nhất Nếu ăn, trẻ sẽ lo hãi rằng mình nuốt chửng người mình yêu thương, mà một cách vô thức thì trẻ thực sự muôn làm như vậy để trở về trạng thái hợp nhâ't mẹ-con trước khi ra đời - trạng thái được coi là thiên đưòng trong phân tâm học Từ đây, môì quan hệ giửa trẻ và thức ăn đã trở thành môi quan hệ giữa trẻ và ngưòi gắn bó, thường là người mẹ: 'Thức ăn luôn là biểu tượng của một người nào đó, việc từ chôì thức ăn không hẳn là đôì lập vói loại thức ăn kia mà rất có thể là sự chông đôì với chính người mà thức ăn đại diện cho" (trích theo Ưrusset, 1977: 61) Trong môì quan hệ mẹ-con này, đối tượng thức ăn vừa thỏa mãn nhu cầu thể chất lân nhu cầu yêu thương vói đứa trẻ Nhưng người mẹ thì thương nhầm lẫn giữa thể châ't và tình yêu, do đó, mỗi bữa ăn đã trở thành một mối quan hệ xung đột: "Người mẹ ép buộc phải kiểm soát cơ miệng của trẻ, còn trẻ đáp trả lại bằng sự kháng cự Đằng sau việc biếng

ăn là tình huống giằng co giữa sự từ chối và sự ép buộc" (Houzel, Emmanuali, Moggio, 2000: 50)

MÔI quan hệ cộng sinh giữa mẹ và trẻ trong những ngày tháng đầu đời là điều không thể thiếu vói sự phát triển con người Giai đoạn đầu của sự phát triển, vơi cảm nhận riêng của đứa trẻ thì người mẹ chỉ là một phần cơ thể của trẻ Sự tách mẹ luôn để lại dấu vết trong việc hình thành tâm trí của con Một mặt, đó là cơ hội đế trẻ trở nên độc lập, mặc khác là sự hẫng hụt Biêng ăn tâm lý có thể khởi phát trong hai năm đầu đời, những trường hợp này thường liên quan đến quá trình cai sữa:

1 sađique-oral.

2 Cannibaỉique

Lý giải phân tâm học về biếng ãn tâm lý ở trẻ em

Người mẹ khi cai sữa, đôi với đứa trẻ, thể hiện đồng thời "bình diện sôhg

và "bình diện chêĩ" Biếng ăn ở trẻ có thể là do trẻ chỉ nhận thây "bình diện chêl" Hay nói cách khác, đó chính là lo hãi bị ám sát bởi người mẹ mà Freud đã nói đêh vào năm 1931: bị giết, bị đầu độc đã trờ thành một hình ảnh vể môi quan hệ của trẻ với mẹ khi trẻ không còn được bú mẹ nữa.

(BenhaYm, 2002: 108)

Sau khi cai sữa, trẻ buộc phải "tự nuôi dưõng" bằng những bữa ăn

mà mẹ chuẩn bị Ăn chúng nghĩa là, một cách biểu tượng, trẻ chấp nhận

sự mâ't mát "vân đề không phải là nuô't một vật, mà là nuô't sự mất mát" (trích theo Badoni, 2001: 1582) Trẻ đôi diện với sự mất mát trong môi

quan hệ mẹ-con này như thế nào? Bernard Brusset trong cuốn Chiếc đĩa

và cái gương, chán ăn tâm lý ồ trẻ em và thanh thiếu niên đã có những mô tả

mang tính châ't phân tâm về xung đột này:

Quan hệ mẹ con được tạo dựng từ quan hệ ác-khô* và môĩ quan hệ này ảnh hưởng lên tính cách của đứa trẻ khi nó thử nghiệm tính toàn Cịuyêh2 'lên những người xung C Ị u a n h , theo cách âỏ, từ chôĩ thức ăn là một cách

mà nó chiên thắng: nôn là câu trả lời cuối cùng cho việc bị ép ăn c ả gia đình đêu bị điều khiển khi trẻ bò việc từ chối ăn, nhimg đó là đ ể trẻ thể hiện những thái độ cứng nhắc, thách thức, khiêu khích và bướng bỉnh*

(Brusset, 1977: 55)

Điều này có nghĩa là một mặt, trẻ sử dụng triệu chứng biếng ăn để điều khiêh người lớn, mặt khác, người lớn (thường là người mẹ) tìm mọi cách để ép trẻ ăn Mọi thao tác ăn uổng đều bị kiểm soát bởi ngưòi lơn

"nhai đi", "nuô't đi", theo cách đó, đứa trẻ là người chịu đựng người mẹ trong bữa ăn và đồng thời trở thành người mang triệu chứng nhiễu tâm của mẹ '"biếng ăn tâm lý ở con cái là một dâu hiệu báo động về các vâĩn đề

nhiễu tâm ờ người m ẹ" (Brusset, 1977: 86) Do đó, trẻ sử dụ ng chính CQ7 th ể

mình để diên tả những tổn thương của người mẹ: "ngôn ngữ cơ thiể là dạng biểu đạt duy nhất mà trẻ có trưóc khi trẻ sử dụng được ngôn ngữ

1 Sado-masochiste.

2 Toute-puissance.

ThS.Đ ặng H oàng Ngân

nói Phương tiện sông còn này tạo ra một bình diện tự do, ở nơi đó mỗi triệu chứng cơ thể là một biểu đạt cho sự tổn thương mà cả mẹ lẫn con đều cùng mang nặng" (Buzyn, 2006: 110) Vậy là trong việc ăn uống, cả mẹ lẫn trẻ đều chịu đựng những tổn thương và cả hai cùng tìm đến vị trí kiểm soát "Trò choi quyền lực" trong vấn đề ăn uổng này lại một động lực để trẻ tìm kiếm sự tự chủ Trẻ phải chấp nhận được việc xa cách đôi tượng thì mới có thể thoát ra khỏi trạng thái cộng sinh giữa mẹ và con Vì thế, từ chối thức ăn chính là sự đổi lập, sự xa cách đôĩ tượng, là một hinh thức ữẻ nói

"không7' với môi trường xung quanh và thể hiện quyền lực của chủ thể

Có thể tồn tại môi liên hệ giữa từ chối thức ăn và việc nhịn đi vệ sinh mà trẻ nào cũng gặp phải trong giai đoạn hậu môn (1-3 tuổi) Trong giai đoạn này, trẻ thường giữ phân lại trong trực tràng rồi tông mạnh qua hậu môn như một hình thức tạo sự thích thú Vói cha mẹ, việc trẻ đi vệ sinh được là "món quà" cho cá nhà và trẻ một cách vô thức cũng hiểu rằng chính trẻ mới là người có quyền quyết định có tặng

"món quà" đó cho cha mẹ hay không, sự tự chủ bắt đầu được hình thành Giai đoạn này, cha mẹ bắt đẩu đưa trẻ vào các nguyên tắc, trong

đó có nguyên tắc sạch bẩn khi đi vệ sinh Trong việc ăn uống, chúng ta cũng có thể quan sát thây trò chơi sạch bẩn của trẻ Những ngày đầu mới được tự ăn, trẻ thường dùng tay để chơi với thức ăn, bày ra bàn hoặc bôi vào quần áo Thế nhưng, cha mẹ lại rất sợ trẻ làm bẩn nên thay

vì để trẻ tự ăn, họ sẽ bón để trẻ ăn nhanh và sạch hơn Vậy là trẻ đã không còn được duy trì tính tự chủ khi ăn và người lón cần "nuôi trẻ ăn thụ động trong một thời gian lâu dài hơn" (Brusset, 1977: 76) Trẻ không

hài lòng, không nuốt, điều đó cũng tương tự như khi trẻ nhịn đi vệ sinh

vậy, tất cả đều làm người lơn lo lắng Trong mọi trường hợp, cả người lớn lẫn trẻ đều tham gia vào một trò chơi kiểm soát-chịu đựng Trong trò chai ấy, đứa trẻ luôn tìm cách nói "không" và khẳng định rằng mình mói là người có quyền quyết định, quyền tự chủ

lốm lại, biếng ăn tâm lý ờ trẻ em là một biểu hiện của môl xung đột mẹ-con đang cần được hỗ trợ Đứa trẻ, trong quá trình phát triển, hình ỉ hành cái Tôi và tìm kiếm sự tự chủ, phải học cách nói "không" Trẻ biêng ăn hoàn toàn biết cách làm hài lòng người mẹ bằng cách nuô't

và ăn ngon lành, thế nhưng, trẻ từ chôì thưởng thức bữa ăn đó Vói lý

Lý giải phân tăm học về biến g ăn tâm lý ở trẻ em

thuyết phân tâm học, cặp nhị nguyên yêu-hận tồn tại trong mọi môi quan hệ, khởi nguyên là mối quan hệ mẹ-con Ăn hay không ăn? Câu hỏi đặt ra cho tính hận thù trong môì quan hệ đó, nhưng lại là sự hận thù cần thiết để trẻ có thể nói "không" và khẳng định cái Tôi của mình

2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu trường hợp được sử dụng để minh họa và phân tích rõ

cơ chế mối quan hệ mẹ-con trong đó, đứa frẻ sử dụng'chứng biếng ăn như một phương thức tồn tại và độc lập Nghiên cứu trường hợp tập trung vào tìm hiểu lịch sử phát triển của cá nhân trong các mối quan hệ gia đình, sừ dụng hai phương pháp đặc trưng của lâm sàng là hỏi chuyện

và phóng chiếu Hỏi chuyên lâm sàng không chi nhằm mục đích thu thập các thông tin mà quan trọng hơn, giúp "thân chủ không bị bó buộc trong vai trò thụ động trả lời các câu hỏi một cách kĩ thuật, mà thân chủ có thể giữ vị trí chủ động tổ chức cách thức giao tiếp của riêng mình với nhà tâm lý" (Bergeret, 2008, 127) Tôi đã tiên hành hỏi chuyện lâm sàng từ tháng 11 đên tháng 4 năm 2012, mỗi tuần một buổi trừ dịp Tết với một bé gái 5 tuổi có biểu hiện chán ăn tâm lý, cháu đã đi khám dinh dưỡng và được loại trừ các nguyên nhân thực tổn Hình thức sử dụng là hỏi chuyện tự do, không định hướng, kết hợp với phương pháp phóng chiêu như một biện pháp giúp ữẻ thể hiện đời sông tâm trí một cách gián tiếp Bên cạnh đó, việc hỏi chuyện với mẹ - người chăm sóc trực tiếp bé cũng hết sức quan trọng để có được thông tin về quá trình phát triêh, quan hệ gia đình của bé, đổng thời lắng nghe những khó khăn của người mẹ khi đôì diện với vân đề của con cái Với giới hạn của báo cáo này, tôi chỉ trình bày kết quả nghiên cứu thu được từ hỏi chuyện lâm sàng (thông tim về lịch sử cá nhân là chủ yếu) và phương pháp phóng chiếu (kể chuyện)

3 Kết quả nghiên cứu và bình luận

3.1 Trẻ em - người mang tôn thương của gia đình

Thân chủ trong n g h iê n cứ u trư ờ n g h ợ p là b é Bích1, 5 tuổi Bích íSÔhg

trong gia đình gổm sáu thành viên: bà nội, bác gái, bố, mẹ, Bích và em tr.ai

1 Tên cúa thân chủ đã được thay đổi.

T hS Đ ặ ng H oàng Ngân

Sơ đồ gia đình Bích

Bích được sinh mổ, câ't tiếng khóc khi sinh, ra đời chậm hơn so vơi

dự tính 25 ngày, cân nặng 3,lkg và có một khuyết tật ở chân khiến bé có nguy cơ không đứng thẳng được 3 ngày sau khi ra đời, bé được đội ngũ bác sĩ của Bệnh viện Nhi Trung ương phẫu thuật thành công Theo lòi kể của mẹ, bé rất ngoan và tất cả mọi người đều hi vọng sau này lớn, bé sẽ mạnh khỏe và thông minh Bích sinh ra trong sự chờ đợi của gia đình Đẩu tiên là sự chò đợi trong 25 ngày chậm sinh so vói dự kiến, khoảng thời gian này đã khiên gia đình, đặc biệt là người mẹ có những lo hãi về con mình Chị nghĩ rằng con có thế gặp phải một tai nạn nào đó Và khuyết tật ờ chân sau khi ra đời đã củng cô' lo hãi của người mẹ Tiếp đó

là sự chờ đợi như nhửng người cha mẹ khác, rằng đứa trẻ sẽ khỏe mạnh

và thông minh Mong ưóc trên bình diện cơ thể và trí lực luôn tổn tại và trở thành một trong những mục tiêu của "Lý tưởng cái Tôi" của cha mẹ Một khi mong ươc không được hiện thực hóa, cái Tôi của cha mẹ bị tổn thương do khoảng cách giữa Tôi và "Lý tướng cái Tôi" là quá xa

Đến 2 tháng thì Bích phải cai sữa vì mẹ không đủ sữa, bé được nuôi sửa ngoài và không tăng cân Giửa mẹ Bích và bà nội, bác gái có sự xung đột trong cách nuôi con Bà nội và bác gái muốn nuôi Bích theo cách truyền thống và yêu cầu mẹ Bích phải chăm chút ăn uông để có

Lý giải phân tâm học về biến g ăn tâm lý ở trẻ em

sữa Nhưng mẹ bé nghĩ rằng mình đã hê't sữa thì có thể ăn tùy thích và sóm trở lại làm việc Cai sữa chính là thời điểm chia tách sơm giữa mẹ

và trẻ Vào 2 tháng, cơ thể và tâm trí của trẻ chưa sẵn sàng cho việc cai

sửa, lo hãi xa cách là điều tất yếu mà trẻ gặp phải "Việc mâ't đi đối tượng yêu thương có thể thay thế bằng tình huống có ý nghĩa tương tự" (Bergeret, 2008: 79) Liệu có phải vì thế cho nên những bữa ăn hiện tại gợi lại tình huống xa cách đầu tiên? Ăn những loại thức ăn khác sữa

mẹ, trong trường hợp này, câu hỏi đặt ra không ở việc tự nuôi dưỡng

mà ở cách thức trẻ đối diện với sự chia tách mẹ

Bích biết đi khi bé 13 tháng, nhưng mẹ sợ chân bé yêii nên thường hạn chế cho bé đi và để Bích trong xe đẩy Khi 18 tháng, bô' Bích chuyển

đi làm việc ở Sapa, mẹ Bích cũng quyết định dừng việc và đưa con đi Sapa để gia đình được ở cùng nhau Đẹn 22 tháng, Bích đi nhà trẻ, mọi việc đều ổn trừ việc bé không thể ăn tại ừưòng Lúc đó, mẹ Bích rất buồn

vì Bích đòi bà nội - "Con muôn mẹ nội" - Bích nói Theo mẹ Bích, bà nội

đã để cho Bích bú bà khi mẹ đi vắng, để Bích luôn ở cạnh bà và mẹ không thể đưa Bích về nhà ngoại được Một năm sau, gia đình Bích trở về Hà Nội để mở một quán ăn Bô' mẹ đi làm đến tôì mói về, khi Bích đã ngủ

Cả ngày, cháu ở nhà vói bà nội, bác gái và trở nên rất nghịch, kém ăn, đặc biệt mẹ bé muôn cho Bích ăn thì phải dọa đánh bằng thưóc kẻ Đên năm

4 tuổi, bô' mẹ sinh em trai, vâh đề ăn uống của Bích nặng nề hơn, mẹ dọa

cũng không nuốt, ngậm thức ăn râ't lâu và khóc Bé không ăn được thịt và

nôn ra khi phải nuốt Mỗi bữa ăn kéo dài khoảng một tiếng Mẹ bé đã thử

để bé đói bụng và tự ăn, nhưng Bích còn ăn chậm hơn, khoảng hai tiêhg Cách duy nhâ't để bé ăn nhanh hơn là để bà bón Khi 5 tuổi, Bích cao 114cm, nặng 16kg, gây hơn so vói tuổi

Trong quá trình hỏi chuyện, mẹ Bích còn chia sẻ một nỗi lo lắng khác Chị sợ rằng nếu cháu không vâng lời mẹ, cháu sẽ làm mọi thứ cháu muôn, rằng cháu sẽ viết, vẽ không theo yêu cầu của mẹ, không biê't dọn phòng hay mặc quẩn áo phù hợp đế đến lóp, và như vậy thì cháu sẽ không thích nghi được khi vào lóp một

Bời mong muôn sức khỏe tô't cho con, đúng như "Lý tường cái Tôi" của cha mẹ, Bích bị ép ăn Như vậy, trẻ không có quyền lựa chọn trong

T hS.Đ ặng H oàng Ngân

việc ăn uông Sự thiêu quyền lựa chọn này cũng tương tự như lúc mẹ Bích sợ con sẽ không vâng lời mẹ, hay nói cách khác là không giông như mình Mẹ bé cũng đang phải đôi diện với lo hãi bị cách xa - một

trong bôn kiểu lo h ãi ch ín h theo p h ân tâm học - lo hãi rằng đứa trẻ sẽ

tách biệt mình và trở thành một thực thế hoàn toàn khác Nhưng chính bằng cách cha mẹ chấp nhận sự khác biệt mói là con đường để con cái hình thành bản sắc riêng: "Bản sắc cũng như sự khác biệt được xây dựng từng bước thông qua người khác" (Le Run, 2010: 7) Chúng ta cũng nhơ lại rằng người mẹ đã kể phải chịu áp lực về việc bị những ngươi phụ nử khác trong gia đình phê bình về cách nuôi con như thế nào, đặc biệt ở thời điểm cai sữa Người mẹ, bản thân chị cũng chọn thức ăn như là một con đường để tự giải phóng bản thân Bằng cách ăn theo sở thích, chị đã chống lại kinh nghiệm truyền thông của những người phụ nữ trong gia đình Việc đi làm sơm củng là một biểu tượng bưóc ra khỏi gia đĩnh Nói một cách khác, mẹ của Bích cũng sừ dụng việc ăn uông để đi tìm sự khác biệt, sự tự chủ

Sau Tết, mẹ Bích cũng kể rằng tù’ ngày giỗ của ông nội, ông đã nhập vào chị để nói chuyện vói những người khác trong nhà Kể từ lúc

đó/ c h ị có th ể n h ìn th ấ y c á c lin h h ồ n k h á c v à n h iề u lú c c ả m th â y k h ô n g

còn là mình nữa, chị nói rằng lúc đó chị làm những điều kinh khủng mà không thê kể lại Mọi người nói rằng có con quỷ chiếm lấy cơ thế chị và tạo ra những can điên như vậy Để chữa trị, chị được khuyên theo Đạo Mầu nhưng chị không muôn, chị theo Đạo Phật Chồng chị thường xuyên đưa chị đêh một ngôi chùa ở Ninh Bình để học giáo lý nhà Phật Trong khoảng thời gian đó, Bích ở nhà vơi bà và bác Có lúc chị về thăm con nhưng luôn phải có ai đó trông chị đế tránh các hành vi không mong muôn, sợ con quỷ lại xuâ't hiện Gia đình đã đóng quán ăn vì không được sát sinh Đến tháng 4, mẹ Bích quvết định cả nhà chuyến đên Ninh Bình Vậy là khi khởi phát bệnh, người mẹ đã từ chối Đạo Mau - tín ngưởng tôn thơ Mẹ như là thẩn tượng nắm các quyền năng sinh sôi, che chở cho con người Nêu chữa khỏi bệnh, một cách vô thức,

ch ị phụ thuộc vào q u y ền n ăn g của n h ữ n g người phụ nữ Chị chọn cho

mình Đạo Phật, tập trung suy nghĩ vào bản thân, lại là một con đường tìm sự tự chủ và thoát khỏi sự kiểm soát của Mẹ