Vai trò lãnh đạo của Đảng trong quản lý hoạt động khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh (Nghiên cứu cụ thể tỉnh Phú Yên)

ĐẠI HỌC QUỐC ỈIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNLÊ KIM ANH NGHIÊN CỨU CỤ THỂ TỈNH PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC s ĩ KHOA HỌC Chuyên ngành : QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ... Có

ĐẠI HỌC QUỐC (ỈIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ KIM ANH

(NGHIÊN CỨU CỤ THỂ TỈNH PHÚ YÊN)

LUẬN VĂN THẠC s ĩ KHOA HỌC

Chuyên ngành : QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG MỐT : c ơ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CÚA

Đ Ả N G T R O N G Q U Ả N L Ý K H O A H Ọ C V À C Ô N G N G H Ệ

1- Qiiỉtn lý K H & C N đòi hỏi phả i c ó sự lã n h d ạ o c ủ a Đ ủ n g 6

I - Q uản lý h oạt đ ộ n g K H & C ồ N G N G H IôP 6

2 - C ơ s ở l ý l u â n v ề v a i I r ò l ã n h đ ạ o c ủ a Đ ả n g C ộ n g s ả n V i ộ l 2 2

Nam

II- Đ ả i i g líinh đ ạ o v ề K H & C N 29

I - Tấl yếu Đảng phải lãnh đạo vổ KH&CN 29

3- N ội (lung chủ yếu trong lãnli d ạ o v ề K H & C N củ a Đ á n g 3 0

4- Phương thúc lãnh đạ o của Đảng về K H& C N 33 III- Vai trò l ã nh đ ạ o c ủa Đ ả n g I r o n s q u ả n lý h o a i doil y 3 4 /

CHUƠNG HAI : THỤC TRANG VAI TRÒ LẢNH ĐẠO CỦA ĐẢNG

I RONCi Q U Ả N LÝ HOẠT Đ Ộ N G KFÍ&CN TỈNH PHU YÊN.

II- T h ự c t r ạ n g sụ l ã nh đ ạ o c ủ a Tủili ủ y Plní Y ê n t r o n g lĩnh 44 vực K H & C N hơn 10 Hãm q u a ( 1 9 9 0 - 2 0 0 0 )

1- Tỉnh ủy cụ lliể lioá cá c chủ trưctng, quan ctiểm, chính sách 45 của Trung ương về K H & C N vào diều kiện lliực tiễn của lỉnh

2- Tínli ủy chỉ đ ạ o triển khai thực hiện c ác chủ Irưurng chính 46 sách của Tỉnh ủy về K H & C N

Tỉnh UV quan tâm xây dựng dội ngũ cán bộ K H & C N 47

III- T h ự c t r ạ n g v ề q u ả n lý h o ạ t đ ộ n g K H & C N hơn 10 n ă m 48

LẢNH Đ Ạ O CỦA Đ Ả N G TRONG Q U Ả N LÝ HOẠT ĐỘNG KH&CN

TÍNII PHÚ YÊN Đ Ế N NĂM 2020.

- ẵ l PUạtn Khôi ỉ^(ỷUCfền, PQễ - ^iếtt ễz Va Gao- jbàm đã tận ừnlt Ị u & íu ỷ dẫn t/UMCf, (ịud t/ùnlt Uơctit thành Luận ơãtt.

- Khoa, Xã hội học, phaacj, (tào- tạo- 4au jbại liọc 'I'uf&aCf -bại học Khoa học Xã hội ad aăn cMci /Vậí, ể ẻ KJiGfil&M7, Ván pÀÙKị, ^lỉnlt ácf,

p ỉu í yẻn, Hờà 4ởạ*i ch í aăn Uờd ncỷhê tlu tậ i <Jià Nội, các th ầ y câ (ỷiáở- bậ tn&n í f e tạo- (tiều, kiệtt títuận lọ?i, ủ*Uỷ hs, n lù ệt tin li (ỷUÍp, đ& ciuítưị, ừu Uơdn tlừUiẢ hUaá học ad kcủt LụUt

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VÃN

C N H - H Đ H Công nghiệp hoá hiện đại hoá

CTQG Chính trị qu ốc gia

C S V N Cộng sản Việt Nam

H Đ N D Hội đổng nhan dân

ISO International Standard - Organazation

L ê K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a h o c - C h u y ê n ng àn h Q u à n lý K h o a h(>< VÌ1 ( nna nghe I

PHẦN MỞ ĐẦU

I- Đ Á T VẤN ĐỂ :

Đấl nước ta đang đẩy mạnh C N H - H Đ H , phát triển kinh tế-xã hội để đến năm 2 0 2 0 cơ bản trở thành một nước c ô n g nghiệp phấn đấu thực hiện mục tiêu : “ Dan giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dan chủ, văn m i n h ” Để làm việc đó, Đả ng, Nhà nước chủ trương

C N H -H Đ H p h ả i b ằ n g v à d ự a v à o K H & C N K H & C N k h ỏ n g ch ỉ la

đổn g lực cho C N H - H Đ H , phát triển kinh tế-xã hội, mà còn là động lực quan trọng của cô n g cu ộ c dổi mới dấl nước, và là cơ s ở củng c ố

và nâng ca o hơn nữa vai trò lãnh đạo, vị trí liên phong của Đảng.

Nghị q u y ế l Trung ương 2 ( khoá VIII) đã khẳng định Đ ổi

m ới vù tăng cường s ự lãnh dạ o của Đ ảng là nhân t ố q u yết định làm

c h o K I Ỉ & C N t r à th à n h nề n tả n g và d ô n g lự c m ạ n h m ẽ c ủ a s ự n g h iệ p

CNH-HĐH đất nước” (,).

Hơn 4 năm thực hiện N Q T Ư 2 (klioá VIII) Đại hôi Đảng toàn quốc lán thứ IX đã ciánh giá tổng quát thực trạng KH &C N là : “Các ngành K H & C N đã c ó những cliuyổn biến lích cực, gắn bó hơn với phát Iriổn kinh tế- xã hội Mội s ố kếl quả nghiên cứu KH&CN được ứng (lụng (rong sản xuất và c u ộ c sống Trình độ c ô n g Iighộ Iroug mồl s ố ngành được nâng lên và đổi mới đáng kể Độ i ngũ cán hộ

KH &C N được chú trọng đào lạo chuyên sâu và đông hộ, 11 Ang cao trình độ cliuyôn mô n, có khả năng tiếp Ihu và làm chủ một s ố cổng nghệ hiện d ạ i” (2) Có dược thành lựu liên là do đường lối đúng dắn của Đáng, do nhu cầu phái triển kinh tế đòi hỏi đưa tiến bộ KH&CN vào sản xuấl; nhờ sự đổi mới cư c h ế quản lý kinh tế, khoa học và

cô n g nghệ; dội ngũ cán bộ KH &C N đã trưởng thành một bước và có Iiliiổu c ố gắng thích nghi với cơ c h ế mới

Tuy nhiên, còn nhiều mặt yếu kém: “ Các hoạt động KH&CN chưa đáp ứng tốt yêu cổu của sự nghi ệp C N H - H Đ H Chưa that sự trừ (hìknli d ộ n g lực Trình đọ c ồ n g n g h ệ của nước ta còn thấp so với nhiổu nước xung quanh Năng lực lự tạo ra c ô n g nghệ mới còn rấí có

hạ n” l " Đô i ngu cán bộ K H & C N tuy c ó lăng về s ố lượng nhưng lỷ

lô lliflp, thiếu nhiều cán hộ KH &C N đầu ngành, chuycn gia gi ỏi , các

Oàng CSVN - Văn kiện Ilội nghị BCH T W làn iliứ 2 klioá VIII - Nxb CTQCi - Hà Nôi 1997 tr.76 '2' t)àng C SV N-V ăn kiện Đại hội IX-NXB chính trị quốc gia-Hà Nội-2001 trang 69

Sách (là (IÀI 1trang 74, 225

Ịsé K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a ho c - C h u \ é n ng àn h Q u ấ n lý K h o a lin e và ('ô n g lìỊỉhê 2

chí nh sá c h ch ưa phái hu y tốt đội ngũ cán bộ K H & C N h i ệ n có ,

Một s ố ngu yên Iihân chủ yếu dẫn đến những tồn tại yếu kém:

- C ô n g lác quản lý K H & C N c ò n nh iều lúng lú n g, chưa the o kịp yôu cẩu của sự n g h i ệ p đổi m ớ i , quản lý c á c ch ư ơ n g trình dề tài c òn dàn trải hất câp, c h ồ n g c h é o , m ộ t s ố c h í n h sách dã được han hành nhưng ít khả thi, tiến đ ộ thực hiệ n c h ạ m và hiệu quả thực t ế còn thấp,

- C á c cấp ủy Đ ả n g chưa lập trung sứ c c h o sự lãnh đạ o, chỉ đạo, chưa nhân Ihức dầ y đủ, sâu sắc về vị trí vai Irò của K H & C N , nhiều chủ 1 rương đ ú n g đắn v ề K H & C N c h ậ m được Ihể c h ế ho á về mặt Nhà nước và chưa dược thực hiện n g h i ê m túc.

Thực trạng này, nhất là những tồn tại yếu kém được nhận thấy

rõ ràng cụ thể hơn ở cấp tỉnh, thành p h ố trực thu ộc Trung ương (gọi liil I;'| cấp tỉnh) nhất là những tỉnh nhỏ, ng hè o xa các trung tâm thông (in, cliii yếu là sản xuấl n ô n g ng h iệp Iiliư lỉnh Phú Yên.

ĐỔ phái huy những thành lựu, kh ắc phục những khuyết đ i ể m ,

li ế p lục đổi mới phái triển K H & C N , Đảng, N hà nước đ ề ra nhiều

biện p h á p trong đó b iện p h á p tăng cường quàn lý vê K H & C N , thực

hiện Luật Khoa học và công nghệ , tiếp tục đ ổ i mới sự lãnh đạo của Dủng (lối với các h oạt dộng K H & C N là vếu t ố qu yết định.

Tù y t h e o tính chất đặc trưng m ỏ i c h u y ê n ngàn h, n g o à i sự lãnh dạo toàn diện của Đả ng, Đảng phải c ó nội dung, phương lliức lãnh đạo riêng pliù hợp với cliuyôn ngành dó Thời gian qua c ó một s ố tác giii đã đi sAu n g h i ê n cứu vổ Đ ả n g lãnh đ ạ o lĩnh vực kinh tế, Đ ả n g lãnli đ ạ o an ninh, q u ố c phò ng, lư tưởng, lý luân, Đ ả n g lãnh đạ o văn

h ọ c ngliộ lliuẠl v.v nhưng rất íl tác giả n g h i ê n cứu sâu và c ó cá c kiến nghị cụ thể về Đ ả n g lãnh đ ạ o K H & C N , đặ c biệt hầu như chưa lliấy lác giả nào đi sâu nghiên cứu ở cấp tỉnh - Tỉnh ủy lãnh đạo

c ổ n g l á c K H & C N như t h ế nà o ?.

D o đ ó , c h ú n g tồi thấy cần thiết c h ọ n n g h i ê n cứu đ ề tài : “ V a i

t r ò lãiili d ạ o c ủ a Đ ả n g I r o n g q u ả n lý h o ạ t đ ộ n g K h o a h ọ c và

c ô n g n g l i ệ t r ê n đ ị a b à n t ỉ n h ” ( n g h i ê n cứu cụ thể tỉnh Pliú Y ê n ) Với mong muốn được đó ng gó p một phần nhỏ vào lý luân cũng như Ihực (iẽn về sự lãnh đ ạ o của Đ á n g vé K H & C N ở địa phưưng, như Nghị quyết trung ương 2 (khoá VIII) đề ra: “C ác cấ p u ỷ Đ ảng tiến

hành kiện toàn c á c c ơ quan tliam mưu v ề K H & C N d ể nâng cao hiệu

L ê K im A n lỉ - L u â n ván T h a r s ĩ ktioơ lin r - C h u y ê n ỊỉgA ĩỉÍL Q u à n lý K h fx t ho c và C o lly III'lir ^

quả lãnh đạo tổ chức, triển khui chiến lược KH&CN phù hợp với dia phương theo con đường xã liội chủ ngliĩa” (,)

II- M U C TIÊU V À Ỷ N G H Ĩ A C Ú A Đ Ề TẢI :

+ M ụ c tiê n củ a đ ề tà i :

- T h ftn g q u a th ự c trạn g h o ạ t đ ộ n g K H & C N , q u ả n lý K H & C N

đánh giá 1 cách khách quan thực trạng sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh

đ ỏ i với h o ạ t đ ộ n g và q u ản lý K H & C N c ủ a lỉn h

- Trôn cơ sở tiếp cân lý luạn, nhân diôn sự lác động của vai trò lãnh

d ạ o củ a Đ ả n g vào quá trình hoạt d ô n g và quản lý K H & C N tìm ra những

Iiguyôn iiliAu của thực trạng hoại dộng KH&CN ởclịa phương.

- Đổ xuất các giải pháp cụ thổ để dổi mới và lăng cường sự

lãnh d ạ o củ a Đ ả n g Iron g lĩn h vự c K H & C N tro n g n h ữ n g n ăm đ ế n

+ Ý nghĩa của đề tài : XAy dựng dược cư sở khoa học về mặt

lý luân và thực tiễn nhằm góp phán hoàn chỉnh sự lãnh đạo của Đang

b ộ tỉnh d ố i v ớ i K H & C N c ấ p tỉn h M ộ t s ố tỉn h c ó d iề u k iộn tư ơ n g lự Pliú Y ôn c ó lliể th a m k h ả o , vận d ụ n g

III- GIẢ THUYẾT NGHIÊN CÚI) :

+ Thực trạng của quản lý KH&CN và sự lãnh đạo của Đang trong quán lý KH &C N chưa đáp ứng dược ycu cầu phái triển KH&CN của tỉnh - Chưa lạo đủ diều kiện để KH&CN lliậl sự là (lổng lực của pliát triển kinh tế-xã hội.

+ Đảng phái lãnh đạo KH&CN - Thực hiện đầy đủ vai trò lãnh dạo của Đ ảng sẽ Ihúc dẩy mạnh mẽ và là nhân tố quyết ctịnh cho sự pliál liiổn KH&CN phục vụ đắc lực cho C N H - H Đ H ; phái triển nhanh

và hổn vững.

IV NỒI D UNG NGHIÊN c ủ u :

+ Cơ s ở lý luận về sự lãnh đạo toàn diện xã hội của Đáng cầm quyền Dựa vào vai trò vị Irí của K H & C N (rên 2 lĩnh vực hoạt dông

" Slid - NỢI'W 2 (klioá VIII) trang 78.

h r K im A n il - ĨM ỠH v ă n T h a r s ĩ k h o ơ h f t r - C 'lm y r n H Ịỉà iili Q iu in lý K h o a lin e Vti ( JJ2LH m d iíi 4

và quản lý K H & C N , tác d ộ n g v à o sự phái triển kinh t ế - x ã hội nên IAI

yốu Đ a n g phải lã n h đ ạ o lĩn h v ự c K H & C N

+ T l i ự c I r ạ n g h o ạ i đ ô n g v à q u ả n l ý K H & C N , s ự l ã n h đ ạ o c ủ a

Điĩng hộ tỉnh dối với sự nghiệp phat triển KH&CN lỉnh nhà.

+ Khảo sát thực trạng về K H & C N tại tỉnh Phú Yê n.

+ Đ ổ x u ấ l c á c g iả i p h áp đ ể lă n g c ư ờ n g và đ ổ i m ớ i sự q u ản lý

và lã n h đ ạ o c ủ a Đ ả n g trên lĩn h v ự c K H & C N n h ằ m p h ái Iriển

K H & C N n h a n h và c ó h iệ u q u ả h ơn

V- DỔI TƯƠNG V À PHAM VI N G HI Ê N c ủ u

+ Đ ố i lượng n g h i ên cứu : Cơ sở lý luận và thực tiễn : N ội du ng

và phương thức lãnh đạ o của Đíing C ộ n g sản Vi ội N a m , c ấp uỷ tỉnh

về K H & C N

Sự lá c đ ộ n g qua lại của mối quan giữa lãnh đ ạ o của Đ á n g , quiíii ly của N h à nước về K H & C N la nhan l ố q u y c ì tiịnh thúc dẩy

K H & C N phát triển hoàn chỉnh sự quản lý K H & C N c ấp tỉnh.

+ Khách lliể nghiên cứu :

- Cá c c ấ p ủy tỉnh (gọi lắt là Tỉnh ủ y ) , U B N D tỉnh và Sở Khoa

ho c C ô n g n g h ệ và Mồi (rường c á c lỉnh.

+ Đ ố i l ư ợ n g k h ả o s á t : T ỉ n h ủ y , U B N D t ỉ n h v à S ở K h o a h ọ c

C ô n g n g h ệ và Môi trường lỉnh Phú Yê n.

V I - P H Ư Ơ N G P H Á P N G H I Ê N c ủ u :

Trong quá trình nghiên cứu dã sử dụng kếl liợp nhiều phương pháp:

- Phương pliáp pliAn lích hệ (hống.

- Phươn g pliáp xã hội h ọ c ( p h ỏ n g vấn cá nhân, quan sát, thâm nhập, chuyên gia ).

- Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, s o sánh, lổng kết

111 ực tiỗn và khái quát hoá.

- N g h i ê n cứu tài liệu: Sưu tầm, thu thập th ôn g tin tư liệu từ c ác

N g h ị q u y ế l c ủ a Đ ả n g , L u ậ t K H & C N , c á c v ă n b ả n d ư ớ i l u â l , c á c s á c h

há o khoa h ọ c c ó Hôn quan, c á c g i á o trình của kh oá học.

VII- n h ũ n g l u â n d i ễ m b ả o v ẻ c ủ a d ề t ả i :

- Sự h o ạ t đ ộ n g và q u ản lý K H & C N đ ò i h ỏ i tất y ế u phải c ó sự lãnh đ ạ o c ủ a Đ ả n g C ộ n g sản V iệ t N a m .

- Qua thực trạng K H & C N của lỉnh thời gian qua lliì vai Irò lãnh đạ o của Đ ả n g chưa phái huy và đáp ứng đ ă y đủ đ ể K H & C N lỉnli phái triển irở thành động lực phát triển kinh tế-xã hội của lỉnh.

- N ội d u n g và m ồ hình tăng c ư ờn g sự quản lý N h à nước về

C h ư ơ n g b a : C á c g iả i p h áp c h ủ y ế u n â n g c a o vai trò lã n h đ ạ o

của Đ a n g trong quản lý hoạt đ ộ n g K H & C N trong thời gian đến.

+ Pliíin kết luận

+ Tài liệu tham khảo.

L c K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a ho c - C h u y ê n n ọ à n li O iià tì l ỵ K lio a h o c và CÔIIV n iỉh r ^

L é K in I A n il - ỈM ổ n v á n T h a c s ĩ k h o a ho e - C h u y ê n in ỉủ n li Q u à n l ý K lu ia li(f( \ ủ C n im nự ltc

C H Ư Ơ N G M Ộ T

C ơ SỎ LÝ LUẬN VỂ VA I TRÒ LÃNH Đ Ạ O CỦA Đ Ả N G TRONG

QUẢN LÝ HOẠT Đ Ộ N G KHOA HỌC V À C Ô N G NGHỆ

1- Q U Ả N LỶ H O A T Đ Ồ N G K H O A HOC VẢ CÔ NG N G H È - ĐÒI

HOI PHẢI CỒ S ư LẢNH ĐAO CỦA ĐẢNG.

+ T h e o liế p cậ n x ã h ô i h ọ c -P r ic e n h à n g h iê n cứu lịc h sử k h oa

học đưa ra đẩu lliập niên 70: “Có lõ khoa h ọ c sẽ là một thiết c h ế xã hội có ý nghĩa 11 hất trong xã hội hiện dại” Tliiếl c h ế xã hội được hiểu là mộ! hệ lliống những qui tắc, giá trị và cấu trúc nhằm tới một

mụ c đích xác ctịnli

+ Khoa học là một lioạl động ng hề nghi ệp của cộ n g đồng xã hội, một dạng hoạt động xã hội đặc biệt hướng vào việc tìm kiếm những diều chưa biết để phái hiện bản chất sự vậl, phái Iriển nhận

L ê K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ kh o a lio c - C h u y ê n ngành Q u à n /ý K lio a hoe và C â n Ịỉ Hiihc 7

Khoa học và công Iigliệ có những dặc điểm khác nhau Xcl vé

c h ứ c năng thì nliiộm vụ của kh oa h ọ c là tìm ra c á c qui luật lự nhiên,

xã hội, (ư duy chưa gắn nhiều với kliả năng áp dụng trong thực liễn CÒI1 cliức nă n g của c ổ n g Iigliộ là áp d ụ n g c á c n g u y ê n lý, c á c qui luại của Khoa h ọ c v ào sản xuất và đời s ố n g X é l về y ế u tố lliời gian thỉ khoa h ọ c Ihường tlòi hỏi c ó lliời gian dài và chịu yếu l ố bâì định lớn lum so với cồ ng nghệ.

1 1 1 3 - H o ạ t đ ộ n g K h o a h ọ c v à C ô n g n g liệ

Hoạt động KH&CN chỉ mới dược nghiên cứu Irong khoảng 2 Ihập niên Im' lcii clAy (với môn xã hội học K H& C N còn trẻ) Thời kỳ đầu là sự hình lliàiih lý thuyêì, nghiên cứu lính hệ thống, xuấl xứ và pliál Iriển của KH&CNvới sự đóng gó p to lớn của ZucKerman (1975) Sau đó nhiều tác

giả n g h icn cứu h iệu quả củ a hoạt đ ộ n g K H & C N , áp d ụ n g K H & C N vào

Siin xuất (J.B.David - 1978), nghiên cứu thực trạng lác động của Kll&CNclến c ác vấn đề xã hội (BLoor - 1967) và hằng những phương pluíp liếp cận khác nhau của nhiều nhà nghiên cứu như Barber (1973), Mulkay (19 80 ), C o llin ( 1 9 8 3 ) , V.V nghiên cứu lioạl động KH& CN trôn nhiều kliía cạnli kliác nhau Đốn nay khái niệm hoạt động KH&CNtlưực

cơ bản lliỏng nhất là :

Hoạt độ ng K H & C N là m ộ t lioạt động x ã h ội dặ c hiệt nhầm tìm

tò i, pliát h iện đ ể đ ạ t tới những hiểu b iế t m ới v ề cá c q ui lu ậ t của sự vật, h iện tượng và vận d ụ n g nó vào sả n x u ấ t và đời số n g trong

iihữinỊ điều kiện kinh t ế văn Ììtìá x ã hội nhất định.

k h o a ho c - C h u y ê n n ọ à n li Q u á n /ý K h o a lỉo c và C ó n ỉi Uĩihẽ £

H oạt đ ộ n g K H & C N b a o g ồ m : n g h iê n cứ u k h o a h ọ c , n g h iê n cứu

lừ 111 ực liễn sản xuất và lác động trở lại làm cho sản xuất phát triển Cùng với sự phát triển xã hội, vai Irò KH&CN ngày càng tăng, càng c ó vai trò quyếl định đối với sự pliáí triển KT-XH sản phẩm làm la là kếl quả không chỉ các ngành khoa học lự nhiên, kỹ thuật,

cô ng nghệ mà còn cả các ngành Khoa học xã hội và nhân văn, kinh

tố học, IAm lý học, quản lý học, quản lý KH &C N v.v , cùng với các yốu l ố mồ i trường Hàm lượng K H & C N , chất x á m trong mỗi sản phẩm, ngày một tăng.

N g à y nay Khoa h ọ c và C ồ n g ng h ệ đã trở thành nền tảng và đ ộ n g lực của c ổ n g n g h i ệ p ho á - hiện đại lioá, c ó vai trò q u y ết định trong cạnli 11 null kinh lê' và tốc độ phái triển của mỗi q u ố c gia Khoa học

và Công Iigliệ đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.

M ụ c l i ô u của hoạt d ộ n g K H & C N t h e o luẠt K H & C N l à :

Xây dựng một nền K H & C N tiên tiến, hiện đại đ ể phát triển lực

lượntỊ sừn xuất, nâng cao trìnli (lộ quản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, đ ẩ y m ạnh công nghiệp lìoá - Iriện dại lioiì xây (lựng nền văn liná tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xâ y dựng

con người mới Việt Nam; góp phần phát triển nhanh, bền vững kinh t ế -

xã hội nâng cao chất lưỢỊig cuộc sống của nhân dân, bảo đảm Quốc phỏng, Aìi ninh.

T l ic o Đ i ề u lệ Đ ả n g c ộ n g sản V i ệ t na m :Mục đíc h của Đ á n g là :

x d y dựng nước Việt nam đ ộ c lập, dân chủ, giàu mạnh, x ã hội công bâng văn minh, thực hiện thành công chủ nghĩa x ã hội và cuối cùng

là chủ nghĩa cộng sản N h ư vây m ụ c tiêu c ủa hoạt đ ộ n g K h o a h ọ c

và c ỏ n g n g h ệ chính là m ộ t trong những m ụ c tiêu của Đ ả n g .

Đ ổ thực hiệ n đưực m ụ c liêu I1CU trôn, Đ ả n g phải lãnh đ ạ o c ác hoạt đ ộ n g và quản lý K H & C N .

1.2 Q u ả n lý n h à nư ớ c về h o ạ t d ộ n g K h o a h ọ c và C ô n g n g h ệ.

1.2.1 Khái quát v ề quản lý và quản lý Nhà nước.

1 2 1 1 Khái niệm quản lý :

+ Quail lý xuất liiện IAu dời, lừ klii c o n người c ó nhu cầu lao (lộng líỊp thổ đ ể lliực hiện m ụ c tiêu mà c á nhân riêng Ic k h ô n g thể đạl (lược llù v i ệ c diề u khiển, phân c ô n g , kiổin Ira đả m bảo sự phối hợp với n ỗ lực cá nhân để hoàn Ihànli m ụ c tiêu.

Ngìiy nay quản lý hiện diện Irong tất cả c á c hoạt đ ộ n g và hơn Ihố nữa, là nhân t ố cẩn thiêì, tất yếu đ ể du y trì sự lổn tại và phát Iricn c á c loại hình tổ c hức của con người với m ọ i qui m ồ và phạm vi

+ T iếp cận theo hành chính học, thuyết quản lý hành chính

( H e n r y Fayol; 1841 - 1 9 2 5 ) quản lý là 1 quá 1 rình từ dự há o , lập k ế

ho ạ c h đốn lổ c h ứ c , đ i ề u kh iển , phối hợp và k i ể m Ira.

- _ .:h n a ho c - C h u y c ji ng à n h Q u à n /ý K h m i ho c \ () ( Him nuht- C)

IS ' K im A n il - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a hoc - C h u y ể n n y à n li O l i d / I /ý K l i o a lưtr và Cn/Iị! n y lir I ()

+ T iếp cận lý thuyết hệ thống, tiếp cận hệ thông - Điêu khiến học :

Q uán lý là điể u khiển hệ thống đ ể thực hiện m ụ c liôu của liệ lliống - Quản lý một hộ thống lổ chức nhất định.

Đíìy là tiếp cận quail trọng nhất trong nghiên cứu về quản lý theo [ý tliuyôì hộ thống: Quản lý là quá trình điều khiển là quá trình tác dộng vào cỉối tượng, thay đổi đầu vào tạo ra sự hiến đổi trạng thái then mục lie 'll x á c đ ịn h ở đ ầ u ra

Hộ lliống quản lý là một hệ thống xã hội mở, biến động, phức

lạp và c ó diều khiển gổ m các cá nhân, các nhóm xã hội có cơ cấu ngliẻ nghiệp cta dạng Mỗi người giữ một vai trò, địa vị nhất địnli (rong xã hội Các nhóm xã liội c ó mối quan liộ qua lại lương lác với Iihau gAy ra c á c xung đột xã hội và ngưừi quản lý phải giải quyêì.

Từ Iilũrng đ i ể m c h u n g nhất trong c á c li ế p cận khác nhau như Irôn chúng la có lliể hiểu :

Quản lý là sự tác động của chủ thế quân lý lên dối tượiĩg quân lý nhầm clạl (tỉlực mục tiêu đặt ra trong điều kiện hiển động của môi trường.

Chủ ( h ể

quản lý

Đối tượng

quản lý H ì till I : Sơ đồ logic của khái niệm vê quản lý ( ! )

l nrìmp NNỌI - (Bộ KHCN & NÍT) - Quàn lý Nhà nước về KHCN & MT - NXH KII&KT - llà Nội - 2000 trang 85

Với cách hiểu khái niệm quản lý như trên, lliị quán lý pliải hao

Chủ thể quản lý c ó thể 1 người hay nhiều người.

Đ ối lượng quản lý có thể là con người, các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực, tin lực, ) là c á c m ố i quan hệ quản lý mà suy cho cùng là Ìĩiối quan hộ giữa con người với con người.

Đ ặ c đ iể m quan trọng của quản lý là tính điều khiển: chủ thổ dưa

ra lác dộng điều khiển và đối lượng hị quản lý 111 ực hiện theo những

lá c đ ộ n g đ ó

- Thông tin : Quá trình quản lý chỉ thực hiện được lliôiig qua Irao dổi và xử lý th ô n g till - chủ thể truyền tin, dối lượng nhận liu, C|iiá trình này khổng diễn ra 1 chiều mà luôn luôn iliẽn ra hai chiểu, eliiổu lừ dối lượng truyền lại c h o chủ thổ ctíly là mối liên hệ ngược (rong quản lý rấl quan trọng.

- M ôi trường : là tập họp c á c y ế u tố c ủa những hệ thống nằm ngoài hệ Ihốiig đang xem xél quản lý, c ó tác động đến hộ lliổng dang quản lý.

+ Quail lý là 1 phạm trù khách quan sinh ra trong quá Irình pliál Iriổn xã h ộ i, xã hội c à n g phái liiổn kh oa h ọ c quản lý c à n g pliál triển Ngược lại, khoa học quản lý phát triển sẽ lliúc đẩy xã hội phát triển.

M ụ c đ í c h c u ố i c ù n g c ủ a q u ả n l ý l à t ạ o ra l ự i n h u ậ n c a o t r ê n c ơ

sỏ' nguổn lực có hail nên liiệu quả kinh tô - xã liội là chuẩn mực để (hình giá hoạt d ộn g quản lý.

Thực cliất của quản lý su y cho cùng là quản lý con người, con người

d íu tạo thành t ổ chức, con người quyết (lịnh yếu t ố kỹ thuật, con ngu'fri

m ail" lại hiệu qu ả kinh t ế và lợi ích x ã hội.

L â K im A n h I L u â n ván T h a c s ĩ k h o a ho c - C lìu v é n nnành Q u ấ n /ý K lio a hoc \ù (' tin tỉ im h r Ị Ị

Bán chất của quản lý là hoạt động chủ quan của chủ lliể quản lý

vì mục tiêu lợi ích của hệ thống, đảm bảo cho hệ thống tồn tai và

p l i á í t r i ể n l a u d à i

1.2.1.2 Chức năng quản lý :

Chức năng quản lý là những hoạt dộ ng quản lý đặc hiệt, hiểu liiổn phương hướng tác đ ộ n g h o ặ c c á c giai đoạn tiến hành quản lý Tuỳ theo phương pháp liếp cận ta c ó các cách phân loại khác nhau vể c h ứ c năng quản lý.

+ T iế p cậ n th e o c á c g ia i đ o ạ n tá c đ ộ n g , quán lý c ó 5 c h ứ c năng:

- C h ứ c ?icĩng h o ạ ch đ ịn h:

Định hướng lựa chọn, nhằm ctịnli ra chương trình, mục tiêu, chiến lược mà quản lý cần dặt ra trong lương lai , đay là chức năng quan trọng Iiliấl vì nếu hoạch định đúng dãn đến sự thành côn g, còn ngược lại lliì (lãn đê'11 mất ổn định phương hướng của hộ thống.

- C h ứ c Itãng t ổ chức:

Là chức năng hìnli thành cơ cấu lổ chức quản lý, hình thành các

nh óm c h u y ê n m ô n , c á c pliAn hệ, c ù n g c á c mối quan hệ giữa chúng Irong hệ lliông, phân cổng để cùng góp phần đạt lói mục tiêu mong muốn của hộ thống.

ĐAy là c hức năng quan trọng thứ hai vì c h o dù hoạch định

đ ú ng , m ụ c liêu tốt, ng u ồ n lực dổi dà o, c ơ c h ế thuân lợi, nhưng lổ

c h ứ c k h ổ n g đú ng, c ơ cấu k h ô n g hợp lý, sẽ cản trở c á c lioạt d ộ n g của

c á c n h ó m , pliAn hệ , c ũ n g như cửa cả hệ lliổng, là m c h o hộ thống lioạl đ ổ n g trì trô, k h ổ n g hiệ u quả.

- C h ứ c n ă n g đ iề u k h iể n :

Liì quá trình chủ lliể quản lý điều kliiổn sử dụng quyền lực quản

lý của mình để lác d ộ n g lên hành vi của cá c phần lử Irong hệ thống một cách c ó chủ đích nhằm phôi hợp hoạt d ộng chung của các nhóm, phán hệ của hệ thống dưa hệ thống đi đến mụ c tiêu Ớ chức năng này chủ thể d iề u khiển phải thực hiện nhiệm vụ chính là la C|uyếl (tịnh và tổ c h ứ c lliực hiện qu yết định đó.

ỉsê K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a h n r - C h u \P H nuành O iK Ỉn IÝ K lin d ho c và Co/ll! nylit' Ị 2

L é K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a ho c - C h u y ê n ng à n h Q u à n lý K lio a ho c Ví) ( 'nnv nghê Ị ^

Chức năng điều chỉnh chứa dựng hai 2 mặt đối lập Một mặt cliồu chỉnh hệ lliống phát triển mạnh mẽ hơn, mặt khác điều chỉnh làm í hay đổi trạng thái ổn định của hệ thống Vì vậy, điều chỉnh khi thủi sự cần thiết và c ó giới hạn Iihâì ctịnli dể tránh sự mất ổn định của liệ lliống.

Năm chức năng của quản lý c ó mối quan hệ hữu cơ và (ương lác

I An nhau (rong hệ thống.

/ > K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a h o c - C h u y ê n ngành Q u á n lý K h o a Ịwc_ và CÒ ỊIH nuhc Ị 4

đ iều khiển k iểm tra

H ình 3: Sơ đồ và m ối quan hệ tương tác giữa các chức năng

q u ả n lý.

1 2 1.3 N g u yên tấ c quản lý:

Nguyôn lắc quản lý là các quy tắc chỉ đạo những tiôu chuẩn liìuih vi mà c á c c ơ quan quản lý, chủ thể quản lý phải luân Ihủ trong quá 1 rì nil quản lý.

N g u y ê n lắc quản lý d o chủ quan con người đặt ra làm c ơ s ở c ho quá Irìnli quản lý nên các quy tắc phái c ó bản chất khách quan:

- Tuân thủ c á c y ê u cầ u c ủ a c á c q u y lu â l k h á ch q u a n

- Pliái pliù hợp với m ụ c tiêu quản lý.

- Phải phản ánh đúng đắn các mụ c licu quản lý, lính chấl và

CỊUÍHI hộ qu iin lý

- Pliải (lảm bảo lính hộ thống, lính nhất quán và phải đảm bảo bàng các lliiôì c h ế quản lý Ng u yê n lắc quản lý là pliai nhận thức đẩy đủ quy liiẠl (lô tuAu llieo quy luật, mặc dù không dễ dàng chút nào.

Tuỳ Iheo chủ thể và dối tưựng quản lý mà chia thành nhiều loại quỉỉn lý khác nliau như quản lý kinh tế, quản lý xã hôi, quản lý nhà nước

l,é K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a h o c - C h u y ê n ng àn h O m ìn lý K lititi Ijnf và C ô tỊịỉ Iiỵ h r Ị ^

Ở tạp luân văn này chúng la chỉ nghiên cứu loại quản lý mà chủ thế quản lý là cơ quanhành chính nhà nước, đ ố i lưựng quản lý là pháp nhân, cá nhân và các mối quan hệ giữa cá nil ân và pháp nhân, đó là

qu ả n lý liànli chính nhà nước được gọi tất là quản lý N h à nước.

1.2.2 Q u ả n lý N h à n ư ớ c vê h o ạ t đ ộ n g k h o a h ọ c và c ô n g nghệ:

1.2 2 1 : V a i trò , vị tr í và s ự cầ n th iế t:

Mọi lĩnh vực nếu c ó quail hệ đến lợi ích q u ố c gia , dù khó khăn phức lạp đến dâu Nlià nước đều chủ (rương quản lý.

Bôn cạnh những lĩnh vực như kinh lế, an ninh q u ố c phòng, lài

n g u y ô n m ồ i trư ờ n g V V tliì k h o a h ọ c và c ổ n g Iigliộ n g à y n ay đ ã h ở

l l i à i i h n h â n lổ' q u y ế t đ ị n h v ị t h ế c ạ n h I r a n h , s ứ c m ạ n h c ủ a ( l ấ t n ư ớ c ,

là lực lượng sản xuA'1 trực liếp, quyết định năng suấl lao động, chất lượng sản phẩm và dịch vụ, liiộu quả của quản lý xã hội, yếu lố quyốl định chất lưựng cuộc sốn g và phái triển bền vững của một

q u ố c gia , nôn Nhà nước phai quản lý.

Ở nước ta cỏ tliể lìiểii quản ì ý Nhà nước về khoa học và công nghệ

là Sự 1 hực thi quyền lực Nlià nước dối với sự phát triển của khoa học và CÔÌÌIỊ ỊìỊịhệ dưới sự lănlì đạn của Đảng Cộng sản \ ’iệt Nam.

Nói đến quản lý Nhà nước về khoa h ọ c và c ô n g ng h ệ, la nói đến

m ộ l hệ (hố ng hao g ồm : c ơ c h ế chính sách quản lý khoa học và cô n g Iiuhộ, (ổ c h ứ c bộ m á y quản lý kh oa h ọ c và c ô n g n g h ệ , dội ngũ cán

Th iế u c ơ ch ế, c h í n h sá c h thì liệ t hố n g quản lý K H & C N kh ô n g vận hiìnli được.

+ T ổ c h ứ c b ộ m á y q u ả n lý klio a liọc và c ô n g nghệ:

Là hộ thống c ác cơ quan chính quyền các cấp lừ Trung ương đến địa phương do Chính phủ lập ra ctể thực thi cô ng việc quản lý Nlià nước về khoa h ọ c và c ổ n g n gh ệ Bộ iriáy đư ợc phân c ô n g , phân

c ấ p trên c ơ s ở c á c c ư c h ế đ ã d ư ợ c th iê ì lập B ộ m á y ử c ấ p n à y vừa là

ch ủ th ể q u ả n lý c ủ a c ấ p đ ó , vừa là đ ố i lư ợ n g q u ản lý ở c ấ p c a o h ơn

+ Đ ộ i n g ũ c á n bộ, c ô n g ch ứ c q u ả n lý k h o a h ọ c và c ô n g nghệ:

Nliững người đang làm vi ệc Irong lổ chức hộ máy quản lý Nhà nước K H & C N Đ â y là thành phần lích cực nhất, q u y ế t định nhất của liệ thốn g quản lý K H & C N Vì trong c ù n g m ộ t c ơ c h ế , chính sá c h, lổ

c hức hộ m á y quản lý K H & C N ,nếu hệ t hố n g quản lý nà o c ó người năng d ộ n g , biết v i ệ c hơn thì hiệu quả đ e m lại c a o hơn, làm c h o toàn liệ thống nhanh đạt mục tiêu và phát triển hơn.

1 2 2 2 C ơ s ở k lio a h ọ c c ủ a q u â n lý N h à n ư ớ c v ề k h o a h ọ c và

c ô n g n g h ệ :

V iệ c u liân (h ứ c rằn g h o ạ t đ ộ n g K H & C N là m ộ t h iê n lư ợ n g cần

p l i â i ( l ư ợ c n g h i ê n c ứ u , l ừ l A u đ ã 111u l i ú l n h i ề u n h à k h o a h ọ c v ì v a i t r ò

củ a K H & C N rất q u a n trọ n g (ro n g v iệ c p h á t triển xã h ộ i và lừ Iiliững

năm 3 0 c ủa th ế kỷ 2 0 nảy sinh sự tranh luận về một bộ môn gọ i là khoa h ọ c của kh o a h ọ c ( S i e n c e o f s i e n c e ) như c á c hộ m ôn khoa học kliác (oán học, hoá học, v.v

Với những kếl quả và giá trị thực tiễn to lớn của vi ệ c nghicn cứu của khoa h ọ c và ứng dụ n g của n ó vào sản xuất và đời s ố n g , với kinh ngh iệm tích luỹ được, cùng với sự ra đời của phương pháp lượng lioá c á c hoạ i đ ô n g ng h iê n cứu k h o a h ọ c , đã c un g cấp c ho

c h ú n g l a n l i ữ n g k i ế n ( h ứ c v à CƯ s ở c ó t í n h q u i 1 u ậ l đ ổ x ử l ý n h ữ n g

vAn đổ náy si n h Irong lioạl đ ộ n g K H & C N c ũ n g như quản lý K H & C N của c á c q u ố c gia Đ ã hình thành đủ tiêu c hu ẩn , y ế u l ố để hộ thống Iigliicn cứu hoạt đ ộ n g K H & C N Irử thành một bộ m ô n khoa họ c dược gọi là k h o a h ọ c lu ậ n

[j£ K im A n h - ỈM Ôn van T h a c s ĩ kh o a ho c - C h ỵ ỵ r n n ỵ à n h O itfin lý Kh tm hfu w; ( ',>111' n vlir I

Ở Iiước ta nh ững nă m gần đâ y Bộ G i á o d ụ c và Đ à o lạo đã quyết (lịnh dưa hộ môn khoa học luận thành một nội dung trong chương Irìnli (1ào tạo sau đại học của một s ố trường đại học.

Từ Hãm 1 959 Nhà nước ta dã thành lập c ơ quan quản lý Nhà nước vé K hoa h ọ c và kỹ thuật là U ỷ ban kh oa h ọ c kỹ thuật nhà nước Hoạt đ ộ n g K H & C N n g ày cà ng phát triển vai trò K H & C N ngày càng quail Irọng trong c á c lĩnh vực xã hội nên c hức năng quản lý Nlià nước ngày càng được củng cố Hệ thống quản lý Nhà nước về

c a o trình đ ộ quản lý hiện nay.

1.2.2.3 N guyên tấc, phư ơ ng p h á p q u ả n lý N h à nước v ề K hoa

liọc và C ô n g nghệ.

+ Các nguyên tác : cũng g iố n g như trong quản lý kinh tố xã hội, quan lý Khoa h ọ c và C ô n g n g h ệ c ó nh ững n g u y ê n tắc nhất định, c ó lính dặc lliù riêng phù hợp với đối tượng quản lý Mỗi nguyên lắc kliồng vận dụ n g riêng rẽ mà phai phối hợp với c á c n g u y ê n tắc kliác

m ó i p h á t l i u y t á c d ụ n g , g ỗ m c á c n g u y c n t ắ c s a u :

M K im A n h - L u â n văn T h a c s ĩ k h o a hoe - C h u ỵ é n n g à n h Q u à n l ỵ K h o a h n r và C n n v n vh c Ị 7

ÍÂ’ Kim Anh Luân văn T hac s ĩ k lio a hoc - C lm v c ii ngàn]± Q uàn lý K lỉu a h()( và C n n ỉỉ nỵ]ì£ Ị ^

- T liô n g n h ấ t g iữ a k h n a h ọ c và k in h t ế :

Khoa h ọ c và Cổng nghệ phải phục vụ cho phái triển kinh tế,

phải IÌI d ộ n g lực phát triển kinh lế t li ổ n g q u a phát triển kinh t ế t húc

ciííy pliál Iriển K h o a h ọ c và C ô n g ng h ệ.

- T ậ p tr u n g d â n c h ủ : kết h ợ p lậ p Irung c h ỉ đ ạ o c ủ a C h ín h phủ

v ớ i d â n c h ủ s á n g t ạ o c ủ a đ ị a p h ư ơ n g v à c ủ a l o à n d â n - n h â n d â n ,

người lao d ộ n g là người ứng dụ n g c á c kết quả c ủ a Khoa h ọ c và Cồng nghệ, mặt khác thông qua người lao động kiểm ngh iệm lại thành quả của K hoa h ọ c và C ô n g ngliệ.

- K ết hợp lực d ẩ y của khoa hục với sức kéo của thị trường :

V i ệ c n g l i i ô n c ứ u v ổ q u ả n l ý K h o a h ọ c v à C ồ n g n g h ệ p h ả i c ă n c ứ

vào nhu cđu thị Irường - thúc dẩy, gợi ý, m ở dườiig cho sản xuấl

ki nh do a n h pliù liựp với thị trường thì mới đạt hiệu qu ả cao.

- T h a m gici rộ n g rã i củ a to à n th ể cộng đ ồ n g :

T h e o cư c h ế hút, đẩ y nói l i ê n , c á c q u y ế l ctịiih trong quán lý Kluui h ọ c và Cổng nghệ phải được phổ hiến rộng rãi dể dân biết, dân him, (IAll là m, dân k i ể m tra Thự c hiện dân chủ trong khoa học Ai

c ũ n g c ó qu yển tham g i a trong n g h i ên cứu, ứng dụ n g K hoa h ọ c và

C ổ n g n g h ệ , tổ c h ứ c đấu thầu đ ể c h ọ n người c ó điề u kiện lối ưu clc Iighiôn cứu ứng dụng Khoa học và Công nghệ c ó hiệu quả hơn.

+ Phương phán quản lý nhà nước vổ K h o a h o c và Côim ntilìê:

Phương p h á p quản lý là tổng thê các cách thức tác dộng có thê

có và ró chú đ íc h củ a chủ th ề qu ả n /ý lên (lối tượng quản lý và m ôi trườn ạ nhằm đ ạ t cá c m ục tiêu đ ề ra.

Có nhiều phương pháp quản lý, phương pháp quản lý nội bộ liệ thóng, phương pháp tác động lên mồi trường của hộ thống v.v

Trong quản lý khoa học và cô ng nghệ thường sử dụng các nhóm phương pháp sau:

- Phương p h á p điều tiết bằng p h á p luật:

Phải lliể c h ế h o á các chủ trương, đường lối chính sách phái triển khoa h ọ c và c ổ n g ng h ệ hằng pháp luât c ó giá trị bắt bu ộc với đối lượng cần quản lý.

- Phương p h á p vận dụng các công cụ hành chính:

Sử dụng các công cụ hành chính: cô ng sở, cô ng vụ, cổng chức,

c ổ n g tlílii và c á c qu yết định quản lý hành chính để quản lý.

- P h ư ơ n g p ltá p v ậ n d ụ n g c á c b iệ n p h á p k in h tế:

Biộii pháp kinh tế như: g i ả m , m i ễ n thuế; trợ giá , vay ưu dãi; lãng clíỉu lư cho hoạt dộng khoa học cổng nghệ, khuyến khích, khen (hưởng xứng đá n g v.v để quản lý rất c ó hiệu qua.

1.2.2.4 M ối quan liệ giữa quản lý N h à nước vê khoa liọc và

CÔHÍỊ Iìi>lìệ với c ác lĩnh vực khác.

Bác Hổ c ó lần nói :"Klioa h ọ c (ừ sản xuất m à ra, lại quay về phục vụ sản xuất, pliục vụ đời sổ n g Cho nên quản lý khoa học

v à c ô n g n g h ệ k l i ổ n g t h ể t á c h r ờ i q u ả n l ý k i n h t ế , q u ả n l ý x ã h ộ i

Trong các dự án pliál triển kinh tế xã hội nliất thiết phái cổ những vấn đề kỹ tliuậl, c ố n g n g h ệ và k h o a h ọ c cần giải q u y ết để việc

th ự c thi d ự án c ó h iệ u q u ả đ ạt m ụ c tiê u đ ề ra C ơ c h ế q u ản lý k h o a

h ọ c và c ồ n g n g h ệ phải được l ổ n g glicp trong c ơ c h ế quản lý kinh tế, Cịuiín lý xã hội thành m ộ t thể ( hố n g nhất till kh oa họ c và c ô n g n g h ệ mới c ó itííl plìál triển.

1.2.3 Những nội dung quản lý N hà nước vê K H & C N :

Những nội d u n g chủ yếu của quản lý Nhà nước, dược ghi trong luQI lổ chức Chính phủ, Nghị định 15-CP năm 1993 về nhiệm vụ và tịiivổM hạn của một bô quản lý Nhà nước, Nghị định 22-CP năm

l lW vổ n h i ệ m vụ, q u y ề n hạn và lổ c h ứ c bộ m á y của Bộ K h oa họ c

C ô n g ng h ệ và M ồi trường và hiện nay đ ư ợ c ghi đầ y dủ trong Luật Khoa hục và cô ng nghệ (sẽ trình bày tại phần II.3.2 chương này)

1.3 Q uản lý h o ạ t đ ộ n g K H & C N trên địa bàn tỉnh.

Tại lâp luân văn này chỉ lập trung ng h iê n cứu về quản lý nhà nước vể hoạt đ ộ n g kh oa h ọ c và c ồ n g n g h ệ trên địa bàn tỉnh, thành plirt trực thuộc Trung ương gọi tắl quản lý K H & C N cấp lính.

1 3 1 C h ứ c n ă n g n h iệ m v ụ : C í í p l ỉ n h , U B N D l ỉ n h 111 ự c h i ộ n

quản lý K H & C N theo pháp luậl qui định g ồ m c á c n h i ệ m vụ như sau:

+ Tổ chức, chỉ đạo thực hiện các hiện pháp nhằm khuyến khích việc nghiên cứu, phái huy sáng kiêìi cải tiến kỹ thuật, ứng dụng các tiến hộ khoa học và cồng nghệ phục vụ sản xuấl và đời sống ở địa phương.

+ Thự c hi ện c ác n h i ệ m vụ, k ế h oạc h cụ lliể phái triển K H& C N.

+ Quản lý các chương trình, các dề lài, dự án nghiên cứu khoa

họ c và phát iriểii c ồ n g ng h ệ c ấp lỉnh ho ặ c dược c ấ p trôn giao.

+ Quản lý hoạt đông cliuyổn giao c ô n g ngliộ, tham gia giám định Nhà nước vể c ô n g n g h ệ đối với c á c dự án đầu lư quail Irọng ử địa phương.

+ K i ể m Ira v i ệ c t h ự c h i ệ n c á c q u y đ ị n h c ủ a p h á p l u ậ t v ề l i ô u

c huẩ n, đ o lường và chất Iưựng sản phẩm , c ô n g b ố liêu chuẩn chất lượng hàng ho á của c á c cư s ở sản xuất ở địa phương, ngăn chận vi ệc SÍÍ11 xuấl và lưu hành hàng giá ở địa ph ươ ng, bảo vệ lợi ích người liêu dùng.

+ Chỉ đạo, thanh tra việ c chấp hành chính sách, pliáp luậl về khoa học và cồng nghệ đối với lổ chức và cá nhân ở địa phương.

G iú p c h o Uỷ ban nhân dan tỉnh thực hiện nh iệ m vụ q u yề n hạn

I rè 11, li ƯỚC năm 19 9 4 c ó Ban h o ặ c Ưỷ ban K h oa h ọ c và kỹ thuật lỉnh

và lừ năm 1994 dến nay là Sở Khoa học, c ô n g nghệ và Môi trường (vĩÔI tắt là S ở K H C N & M T )

Sở K H C N & M T là c ơ quan c h u y ê n inổn của U ỷ han nhân dân lỉnh chịu trách nhiệm trước Uỷ bail nhân dân lỉnh lliực hiện chức năng quản lý Nhà nước về khoa học và c ồ n g nghệ trên địa hàn lỉnh

llieo pháp luật, chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn,

n g h i ệ p vụ của Bộ K H C N & M T T h e o th ôn g tư 1 4 5 0 / L B T T ngày 0 6

-9 - 1 -9 -9 3 của liên Bộ Khoa h ọ c c ố n g Iigliệ và Môi trường và Ban Tổ

c hức cán hộ Chính phủ thì Sở K H C N & M T c ó c á c c h ứ c năng, quyổn

l ụ m q u ả n l ý k h o a h ọ c v à c ồ n g n g h ệ I i l i ư s a u :

+ N g h iê n cứu trình Chủ tịch U ỷ ban nhân dân tỉnh v i ệ c cụ thể lioá cá c c h ế độ, chính sách, về khoa h ọ c và c ô n g ng h ệ c h o pliù hợp

với d ặ c đ iể m và đ iề u k iện c ủ a đ ịa p h ư ơ n g V iệ c c ụ lliể h o á k h ô n g

được 1 rái với cá c quy dịnli của Nhà nước, c á c Bộ quản lý ngành.

+ XAy dựng trình Chủ tịch Uỷ ban nhân dan tỉnh q u y ế l định

n h i ệ m vụ, chươ ng trình khoa h ọ c và c ô n g n g h ệ của tỉnh phù liựp với phương hướng phát triển kinh tế xã hội của lỉnh và báo c á o với Bộ trưởng Bộ Khoa học cồng ngliệ và Mỏi trường.

+ Hưứng dẫn dịnli liướng cho các tổ chức khoa học, xây dựng kế hoạch n g h i ên cứu, áp dụ ng tiến bộ kỹ lliuâl vào sản xuấl và đời sổn g của đơn vị, lổ n g hợp trình Uỷ ban nhân dan tỉnli quyết (lịnh và Ihco

d õi , kiổm Ira tliực hiên đối với c ác c h ư ơ n g trình, dự án d o ngíln sách Nhà nước cấp kinh plií trên địa bàn lỉnh.

+ Quản lý các hoạt động chuyển gia o cô n g ngliộ, lliam gia thám tlịnli c ổ n g n g h ệ, g i á m định Nh à nưức về c h u y ể n g i a o c ô n g ngh ệ đối với c á c dự án đáu lư quan trọng c ủa lỉnh T h e o dõi hướng dãn vi ệc chính giá trình đ ộ c ồ n g n g h ệ trong c á c lổ c h ứ c kinh tế của lỉnh.

+ Quản lý công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lưựng sán phẩm

và hàng iioá llieo pháp luật qu y định.

+ Quản lý các hoạt động sáng kiến, sở hữu cô ng nghiệp llico pliáp luât.

+ Thanh Ira Nhà nước đối với c á c tổ chứ c, c á nhân tliuộc mọi Ihìmli pliíìn kinh t ế trong v i ệ c c hấ p hành chính sác h, luật pháp vổ khoa học và cổ ng nghệ.

+ Xét và cấp giấy dăng ký hoạt đ ộ n g khoa học và cồ ng nghộ

ch o các tổ chức hoạt dộng khoa học và cổ ng Iigliộ theo quy định của pháp 1IIẠ t.

L é K im A n h - L u â n v ă n T h a c s ĩ k h o a h o c - C h u \ê n n & à n h Q u ả n l ý K h o a ho c \ à C õ n u nuhẽ 2 2

+ Sử K hoa h ọ c c ô n g n g h ệ và M ổ i trường là c ơ quan thường trực của Hỏi đổng khoa học và công nghệ tỉnh.

+ Quản lý lổ chức, cán hộ, tài chính, lài sản, các đơn vị sự

n g h i ệ p thuộc Sử th eo sự pliân c ô n g , phân c ấp c ủa Uỷ ban nliân dân

lín h và q u y đ ịn h c ủ a N h à n ư ớ c.

/ .3.2 T ổ ch ứ c bộ m á y củ a c ơ q u a n q u ả n ìỷ k h o a h ọ c và công

n g h ệ trê n đ ịa bà n tỉn h

Đổ lliực hiện chức năng, nhiệm vụ quyền hạn, cơ cấu họ máy

S ở K H C N & M T tỉnh lio ạ l đ ộ n g th e o c h ế đ ộ T h ủ trư ở n g, G iá m đ ố c S ở

chịu trách n h i ệ m trước Ưỷ bail nhân dân lỉnh và Bộ K H C N & M T (oàn bộ hoạt d ộ n g của Sở.

+ C ác dơn vị sự nghiệp trực tliuộc gồm:

- Chi cục liêu chuẩn, đo lường, chấl lượng.

- T ru n g lâ m ứ ng d ụ n g k h o a h ọ c và c ồ n g Iigliộ.

- Trung lâm kỹ tliuật và dịch vụ khoa học và cô ng ngliộ

- Trung tâm tin họ c (hoặc tliổng till khoa h ọ c và c ô n g Iighộ)

N g o à i ra m ộ i s ố s ở c ò n c ó c á c c ổ n g ty , x í n g h iệ p , c ơ quan lư

c hú n g ta lliừa nhận vai trò lãnli đạ o của Đ ả n g c ộ n g sản Việt Nam nhưng việc lý giải tại sao thì không phải mọi người đều rõ.

Đè làm rõ hơn về vai trò lãnh đạo của Đ ả n g như trong dề tài của liiiỊn văn Iiiìy, chúng tồi thiết nghĩ rằng cần phải nghiên cứu tiếp cận (tò làm rõ hơn vai trò, vị trí của Đả ng c ộ n g sản Viôl Nam trong giai (loạn mới, giai đoạn cổ ng ngliiệp hoá - hiện đại hoá clAt nước hằng

Khoa h ọ c và C ô n g n g h ệ và dựa v à o K h oa h ọ c và C ô n g ngh ệ trong xu Ihố loàn cẩu hoá.

Từ sau c h ế đ ộ c ộ n g sản n g u y ê n Ihuỷ đến nay xã hội loài người

là xã hội c ó giai cấp, c á c giai c ấ p c ó lợi ích khác nhau, do đ ó có niiìu lliuẫn về lợi ích Đ ó là ng u ổ n g ố c c ơ bản dãn đến mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp.

Đ ấu tranh giai cấp Ihoạt đầu là đấu tranh về q u yề n lợi kinh tế - khi pliál triển đến m ộ t trình đ ọ nhất định thì c h u y ể n hoá thành đấu

Iranli chính trị để giành quyền lực chính Irị Cuộc đấu Iranh chính Irị

phát triển tiến giai đoạn c a o thì c ó thể nổ ra cách m ạ n g xã hội Cách

m ạ n g xã hội là đỉnh c a o của c u ộ c đấu tranh Chính trị mang mục (tích giành chính qu y ền về tay giai c ấp mình.

2.2 VỊ tr í vai trò của Đ ả n g chính trị.

Có lliể nói chắc chắn rằng c ác đả n g phái chính trị chỉ được xuất hiện trong cá ch mạ ng lư sản, trong điề u kiện lịch sử mới là quyổn lực nhà nước không còn thuộc về một người là Vua (V u a lự xưng là con Iròi, lliay mặt trời cai trị clAn tổ c h ứ c và hoạ i đ ộ n g quyổiỉ lực Nil à nước tuỳ llieo ý c h í cá nhan của m ình ), kh ổn g được Iruyén Iigỏi

c h o c o n cháu theo n g u y ê n tắc Ihế iạp,inà q u yể n lực đ ó dược eliuyổn

c h o Iihiổu người, c h o c ả m ột giai cấp, c h o nhân dan V i ệ c thành lạp

c á c c ơ quan q u y ền lực Nhà nước dược tiến hành hằng phương pháp hỉìu cừ, dan chủ.

V i ệ c lliay đổi cả 1 pliương tliức thực hiện q u yề n lực Nhà nước,

c ũ n g như cách thức hình thành ra bộ m á y Nh à nước cần phải c ó một

lố chức đả m nhiệm.

Khùng ai khác, một lổ chức g ổ m nhiều người ( mội giai cấp, mộl liìng lớp ), tập trung ý chí, hình thành đội tiên phong g ồ m những người liên liến nhất của giai cấp hay lầng lớp dó ,có kê hoạch, c ó định hướng, cương lĩnh pliù hợp mới c ó thể đảm đương dược cô ng việc đó Tổ chức

dó gọi là Đảng phái chính trị.

N g oà i ra, t h e o c á c c á c h tiếp cận k h á c nhau, một s ố người cho

lằ n g : Đ ả n g pliái c h í n h trị xuAÌ hiện d o sự k h ủn g h o ả n g chính trị Iríỉm Irọng, tức là c á c Đ ả n g phái xuất h i ệ n Irong m ộ t d i ề u kiện lịch

ĩ.â Kim ~Àlitt - Luân văn Tliac s ĩ khna hoc, - Chuyên 'ivủnli Unciii / ý KJmsl [ỵiL KÌ ( 'nnv Ill’ll,' 2 ì

sử cụ (hể Sự k h ủn g ho ản g c ủa Đ ả n g này làm tiền đề c h o sự xuâì liiện của Đ ả n g khác.

T l ic o phân tích như trôn thì Đ ả n g hay Đ ả n g phái chính trị là gì ?

- T h eo B K ons tan - Anh Q u ố c 1 : Đảng ph ái là tập hợp những

người theo học thuyết chính trị giông nhau

- T h e o An ba to li B u le n k ô : Chính Đảng là t ổ c h ứ c c h í n h t r ị (loàn kết những đại diện tích cực nhất của một giai cấp xã hội nhất định

(hay một nhóm xã hội) và thể hiện (trong văn kiện cương lĩnh và các

vãn kiện khác) những lợi ích c ơ bản của giai cấp đó

Đ ả n g là m ộ t lổ chức chính trị thể hiện lợi ích c ủa giai cấp xã liội nhất định Sự lổn lại của m ột Đ ả n g gắn bó với c u ộ c dấu tranh giành chính q u y ể n , d ể thoả mãn những lợi ích của giai c ấ p và đạt lới mục liôu cuối c ù n g là trở thành Đ ả n g cầ m q u y ể n , Đ ả n g dứng ra lập chính phủ thổ hiện ý c h í thốn g trị xã hội c ủ a giai cấp.

Vì vây : chức năng duy nhất của Đảng phái chính trị là tập liợp

lực lượng để trở thành Đảng cầm quyền Nếu không, thì không thể lù Đdiig phái cliínli trị.

T h e o J L a P a L om ba r a ( M ỹ ) một Đ a n g pliái chính trị phái c ó các liôu c h í sau :

- Vổ bản chất : Đ ả n g phái chí nh trị là người đại diệ n c h o m ột hệ lliống tư lương h o ặ c íl nhất c ù n g phải thể hiện 1 định hướng nhấl định vổ t hế giới quan, nhân sinh quail.

- Vổ hình lliức : Đ ả n g là m ột tổ c hức c ó 1 sự liên kêì con người

tương dối lâu dài theo thời gian lừ các thành viên hựp lliành (Đáng

viôn), là I thiết c l ĩ ế mà n h ờ đ ó Đ á n g khác với c á c tập hợp người khác.

- Vổ m ục ticu : của Đảng là giành và Ihực hiện quyền lực Nhà nước.

- v ể lực lượng : Đ ả n g phải c ố g ắ n g hả o đ ả m c h o mình nột sự ủng hộ l ộ n g rãi c ủ a nhân d â n

ỈÂ' Kim Anh - Luân văn Thac s ĩ khoa lior - Chuyên Híiủnlt Oiiàii lý Khoa liíK và ( niiv Iiuhr 2 4

(■) (2) : POS-TS Nguyên Đăng Dung - Mội s ố vấn dề Hiến pháp và hộ máy Nhà nước

-NXB-CiTVT-I ỉ;i Nổi-2001 -Trang 68,69.

Dựa trên c á c y ế u tố x á c định , Q u a e r m o n e định nghĩa Đ a n g phái

Iiliư sau :

"Đảng là lực lượng chính trị có t ổ chức, liên kết công dãn có cùng khuynh hướng chính trị nhằm (lộng viên ỷ kiến về' một s ố mục liêu nhất

lỉịn h và đ ể th a m g ia vào các c ơ q u a n quyền lự c đ ể hư ớng quyền lự c cỉêh

chỗ đạt được những yêu cầu đó ị 2).

Tlieo sự phân tích trên: các tìảng phái chính trị ra đời là một tất

yếu khách quan, không theo một ỷ chí chủ quan nào định trước.

V i ệ c ra đời của Đ ả n g C ộ n g sản V i ệ l Nain, gi ữ vai trò lãnh đạo duy Iiliấl đ ố i với cách mạ ng V i ệ t N a m là tấl yếu khách quan và do

111 ực lố lịch sử cách mạ ng Việt nam đ e m lại.

Viộe sinh ra 2 Đảng cộng hoà và Dan chủ ở nước Mỹ hiện nay

là khách quan và do thực tế lịch sử của nước M ỹ q u y ê ì định

+ Đ ả n g c ầ m q u y ền phái lãnh đ ạ o Nlià nước t hô n g qua vi ệc vạch

ra c ư ơn g lĩnh, dường lối, chủ trương, c hín h sá c h, lổ c hức hộ máy nhà nước và để cử giới lliiộu Đling vicii c ủa mình lliani gia vào bọ máy Nhà nước các cấp.

+ Đíing pliải luôn luôn phấn đấu đ ể dàn h được sự tin tưởng của IIhAll dan ĐAy là c ơ s ở rất quan trọng c h o m ột đả n g trở thành Đ an g Ciìni qu yển

2.3 VỊ tr í vai trò củ a Đ ả n g C ộ n g sản Việt N am

Với phân tích trên, Đảng cộng sản Việt Nam đội liên phong của giai Ciìp c ổ n g nhân V i ộ t N a m c ó đầ y đủ c á c điề u kiệ n khách quan :

Lê Kim Anh I Luân văn Thac s ĩ khoa hoe - Chuyên ngành Quàn / ý Khoa htx \ () ('nim rmlir ^

Ỉ’(?S-TS Nguyên Đăng Dung - Một số vấn (lể Hiến plìáp và hộ máy Nhà nước - N X B - (ĩT \n -llà Nội-2001 -trang 70.

- Đảng cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và lư

lưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở lý luận, làm nền lảng tư tưởng và kim

chỉ nam cho hành động, phát huy truyền thống tốt dẹgciia dân lộc,

liếp thu tinh hoa trí tuệ của nhân loại, nắm vững qui luật khách

quan, xu thế thời đại và thực liễn của đấl nước để đề ra Cương lĩnh

chính trị, đường lối cách mạng đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng

của iiliAn dân.

- Đảng có tổ chức chặt chẽ lừ Trung ương đến cơ sở llieo diều lê

Đảng Cộng sản Việ l Nam dược Đại hội toàn Quốc của Đáng thông qua.

- M ụ c (iêu của Đ ả n g C ộ n g sản V i ệ l N a m là giành chính qu yền ,

lổ c hức hộ thốn g chính trị trước liếl là Nhà nước dể Xíìy tlựng chủ

ng hĩ a xã hội Giành và gi ữ vững đ ộ c lập, lự d o ilcm lại ấm no, hạnh

phúc, dân chủ và c ồ n g bằng xã hội c h o nhân dân , xAy dựng lliànli

cổng chủ nghĩa xã hội ở Viôt nam

- Đ ả n g C S V N dại diộn c h o lợi ích của giai cấp c ô n g nhân VN,

của nhan dân lao d ộ n g và của toàn dân l ộ c dược nil All dân till lương

Qua c á c c u ộ c hầu cử Q u ố c hội Đại biểu là đ a n g viên c ộ n g sản

c h i ế m li ê n 90% chứng tỏ uy tín của Đ á n g trong nhan dan là rất lớn.

Như vậy Đảng Cộng sản Việt Nam là Đáng cầm quyền, có

nliiộm vụ lãnh đ ạ o toàn bộ xã hội thực hiện m ụ c tiêu của Đa n g để ra.

Như c ác nước tư bản đã là Đ á n g c ầ m q u yề n Ihì Đủng C ộ n g san

Viộl Nam dược q u y ề n thành lập Chính phủ, c ó q u yề n giới thiệu, đồ

c ử những (lảng viên 111 am g i a làm Thủ trưởng và c á c Ihànli viên khác

của Chính phủ.

( í địa pliương c ũ n g như thế, cấp uỷ Đ ả n g c á c cấp dứng la thành

lẠp cư quan hành pháp ở đ ịa phương là Uỷ han nhân dân c á c cấp.

Dí) cliồu kiộn lịch sử cụ lliổ của cá ch m ạ n g V i ệ t Na m , lừ khi ra

dời liến nay su ốt hơn 7 lliập kỷ, Đ ả n g C ộ n g sản V i ệ l Nam đã phái

Imy Iruyền t hố n g tốt đ ẹ p của dân l ộ c , lãnh dạ o nhân dân la vượt qua

hao gian nan thử thách dưa cá ch m ạ n g V i ệ l N a m giành hêl thắng lợi

này đến thắng lợi khá c Đ i ề u đ ó c hứ n g lỏ rằng sự lãnh d ạ o của Đa n g

c ồ n g sản Viột N a m là đ ú n g đắn và s á n g SUỐI và là nhân tô qu y êl

(tịnh m ọ i thắn g lợi c ủa cách m ạ n g V i ệ t Nam.

IS' Klin Anli - Luân van Ttiac s ĩ khoa hot - Chuyên ngành QmìỉL Lí Khun hill DÌ ( <>"U III?In’ ~)(y

Từ trước tới nay và từ nay v ề sau Đảng cộng sản Việt Nam là láng duy nhất đủ điều kiện, giữ vị trí, vai trò lãnh đạo toàn x ã liội Việt

Nam Đó là một tất yếu lịch sử, không phải do ỷ muốn chủ quan, do sự

úp d ặ t của nh ữ ng n g ư ờ i c ộ n g sản , m à th e o đ ú n g q u i lu ậ t, đ ò i h ỏ i

khách quan, vi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Num. Vị Irí vai trò lãnh đạo đó của Đ ả n g c ộ n g sản V i ệ l N a m được ghi vào Hiến pháp với sự đổng tình của nhân dan Đ ó là thành c ô n g của Đả n g Irong lĩnh vực lập Hiến mà không ai c ó thể phủ nhận được.

2.4 Chức năng, nội d u n g và p h ư ơ n g thức lãnh (lạo của Đ ảng

cộ n g sản (từ đáy đến cuối lu ận văn g ọ i tắt là Đ ả n g )

- Đ a n g lãnh đạo cá c lổ c h ứ c chính trị xã hội, lãnh đạ o nhân dân

s a o c h o nhân dân thật sự là m chủ v ề kinh lế, chính trị, văn hoá, xã hổi, khoa h ọ c c ô n g ng h ệ v.v , thực sự Irở thành chủ thể trực liếp tham gia quán lý xã h ội , ch ứ k h ô n g phái là người phục lùng Nếu

k h ô n g , xã hội sẽ thiếu dân chủ và c ô n ^ bằng, dời s ố n g vật chất, tinh thẩn Irong xã liội sẽ g ặ p nhiều khó klum, till d All khó chấp nhân sự lãnh đạ o của Đảng.

+ Đíing lãnh đạ o toàn diện xã hội nhưng phải xe m Iiliiệm vụ phái triển kinli (ế là (rung tâm, n h i ệm vụ xAy dựng Đ ả n g là (hen chốt.

Đ ả n g k h ô n g can thiệ p v à o c ổ n g v i ệ c lổ c h ứ c c ủa c á c thành viên trong hệ lliống c h í n h trị, nh ưng Đ ả n g dề ra c á c quan tliểm, các

Lc Kim Antỉ - Luân ván Thac s ĩ khoa hoc - Chuyen ngành Quàn l ỵ Khna hoc và Cniiu iwhr 2 7

guyôn tắc, tư tưởng chỉ đ ạ o về x â y dựng và hoạt đ ộ n g tổ chức qua

í c c ơ quan N h à nước c ũn g như toàn bộ hệ thốn g chính trị.

Thực hiện đầ y đủ c ơ c h ế Đ ả n g lãnh đ ạ o , nhan dân làm chủ, nhà ưức quản lý một cách đ ổ n g hộ đổ tạo nôn và pliál huy sức mạnh íng hợp của toàn hệ thống.

2.4.2 Nội dung lãnh đạo của Đảng:

Nỏi dung lãnh đạo của Điing hao gổm những quyct định:

- V ề c ư ơ n g lĩn h , đ ư ờ n g lố i, c h iế n lư ợ c , c h ủ trư ơ n g , c h ín h s á c h

'm trên mọi lĩnh vực của đời sống (kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa

ọc và c ổ n g ngh ệ, an ninh, q u ố c plumg, đối ngoạ i v.v ,)

- \ 'ể công tác tổ chức và cán bộ; kiếm tra:

Đ ả n g lãnh đ ạ o việc xây dựng hộ m á y Nlià nước và c á c tổ chức ong hệ thống chính trị trong s ạc h ,v ữ n g mạnh Đổ ra c á c quan điểm

>àn diộn về c ổ n g tác cán bộ, đà o tạo, bổi dư ỡng, h ố trí và sử tlụng ill hộ, q u y ê ì định c á c chính sách 1ỚI1 đôi với cáu bộ.

- Đ ả n g (hực hiện sự k i ể m tra đối với Nhà nước và cả hộ llirtng

lính trị.

2.4.3 Phương thức lãnh đạo của Đảng:

Phương thức lãnh đ ạ o c ủa Đ a n g là c ồ n g ngliệ điề u hành' (là sự liAn lích quá trình lãnh đ ạ o thành c á c khâu đư ợc sắp x ế p theo 1 ình (ự hợp lý, khâu nọ c ó liên quan đến khâu kia, c á c khâu làm tiền

ổ và diều kiên của nhau C ô n g n g h ệ diều hành c ó mặt s ố lượng và

1 AI lượng), hình thức và phương pháp mà Đ ả n g sử dụ ng để lác dụng ì<> dôi tượng đưực lãnh đ ạ o nhằm thực hiện lốt nội du ng lãnh đạo

j a Đỉing.

P h ư ơ n g th ứ c lã n h d ạ o c ó q u a n hệ c h ặ t c h ẽ v ớ i n ộ i d u n g lã n h

ạo, trong đó Iiội dung lãnh đạ o là yếu t ố c ơ bàn, phương thức lãnh

ựo là yếu t ố quan trọng Phương thức lãnli dạ o là hình thức, liương pháp, phương tiện d ể chuyển tủi nội dưng lãnh dạo.

ỈJ Kim Anh I Luân văn Thac s ĩ khoa hoc - Chuyên ngànli Quàn / ý Khoa hoc và Cony nghê 2 8

OS Lô Xufln Tùng-Công tác tư tưởng vãn hoẩ, khoa giáo và nâng cao vai trò lãnh (lạo cửa Đảng- XHCTỌ r.-ỉỉà Nội-2001-trang 161.

n g u y ê n tắc, tư lưởng chỉ đ ạ o về x â y dựng và hoạt đ ộ n g l ổ c hức qua

c á c c ơ quan N h à nước c ũn g như toàn bộ hệ t h ố n g chính trị.

T h ự c hiệ n đầ y đủ c ơ c h ế Đ ả n g lãnh đ ạ o , nhan dân làm chủ, nhà nưórc quản lý m ộ t cá ch đ ổ n g hộ đổ lạo nôn và pliál liuy sức mạnh

t ổn g hợp c ủa toàn hệ thống.

2.4.2 N ội dung lãnh đạo của Đảng:

N ội d u n g lãnh đ ạ o c ủ a Đ ả n g hao g ồ m những qu yết định:

- V ề cương lĩnh, dường lối, chiến lược, chủ trương, chính sách

ỉỚ 11 trên mọi lĩnh vực của đời sống (kinh lế, văn ho á, xã hội, khoa

họ c và c ổ n g n g h ệ , an ninh, q u ố c ph ò n g , đ ố i ngoạ i v.v ,)

- \ 'ê công tác tổ chức và cán bộ; kiểm tra:

Đ ả n g lãnh đ ạ o v i ệ c xAy dựng hộ m á y Nhà nước và c á c tổ c hức trong hệ ( h ố n g chí nh trị trong sạcli,vững mạnh Đổ ra c á c quan đ i ể m loàn diệ n vổ c ổ n g tác cán bọ, dà o lạo, bồi dư ỡng , h ố trí và sử tlụng cán hộ, q u y ê ì định c á c chính sácli lớn đôi vứi cán họ.

- Đ á n g thực hiện sự k i ể m tra dối với N h à nước và cả hộ thốn g chính trị.

2.4.3 Phương thức lãnh đạo của Đảng:

P hư ơng thức lãnh đ ạ o c ủa Đ a n g là c ô n g Iighệ đi ều hành' (là sự phan lích quá trình lãnh đ ạ o Ihành c á c khâu được sắp x ế p the o I Irìnli lự hợp lý, khâu n ọ c ó liên quan đến khâu kia, cá c khâu làm tiền

đề và đ i ề u kiệ n c ủ a nhau C ô n g n g h ệ điều hành c ó mặt s ố lượng và

ch At lư ợ ng ), hình (hức và phương pliáp mà Đ ả n g sử dụ ng dể tác dụng

Lê Kill! Anh • Luân vân Thac s ĩ khoa hoc - Clin veil ngành Onờn lý Klioa hoc và Công' ỉi&hé 2 8

1 : OS Lổ Xuâu Tùng-Công tác iư tưởng vãn hoá, khoa giáo và nâng cao vai trò lãnh dạo cùa Đảng-

NXB ClọÒ-lÌà Nội-2001-1rang 161.

Lê Kim Anh - Luân vân Thac s ĩ khoa hoc - Chuyên ngành Quàn lý Kliou h()( vù C onu nỵh£ 2 9

N ế u nội d u n g lãnh d ạ o tôì nh ưng phương thức lãnh đ ạ o kém

h o ã c k h ổ n g phù hợp, sẽ hạn c h ế lớn viộc thực hiện c á c nội du ng lãnh dạo Mặl kh á c k h ô n g thể c ó m ộ t pliương thức lãnh d ạ o được đánh giá là lốt nếu n ộ i d u n g lãnh đ ạ o k h ổ n g được x á c định đú n g đắn hoặ c chất l ượ ng lliấp.

Phương thức lãnh dạ o rủa Đảng là : hằng thuyết phục, hằng công tác tư tưởng, công tác t ổ chức, hằng vai trỏ gương mẫu cùa dảng viên và t ổ chức Đảng (như các c ấ p ủy, Đảng đoàn, ban cán sự Đáng, tổ chức c ơ s ở Đảng,cán bộ nhất là cán bộ chủ chốt của

Đảng ), bằng phát huy vai trò làm chủ của quần chúng Đáng

kliồng hao hiện l à m thay, lạm q u y ề n , nhưng Đ ả n g k h ô n g bu ô ng lỏ n g

sự lãnh đ ạ o c ủ a mình.

T óm lại, Đ ảng p h á i c h í n h trị nói chung, Đảng C ộ n g sản V i ệ t

Nam nói riêng va đời là tất yếu khách quan, theo yêu cẩu của lịch

xử và khi tr ở thành Đảng cầm quyền thì dóng vai trò lãnh dạ o toàn diện các lĩnh vực kinh t ế - x ã hội, văn ìiná, khoa học và công nghệ,

an ninh, qu ốc phòng v.v Đảng lãnh dạo có nội clung và phương thức lành đ ạo, tuỳ theo mỗi lĩnh vực mà phương p h á p lãnh (lạo có những d ặ c thù riêng cho phù lư/p.

II- D Ẳ N G LẢ NH ĐA O ỵ Ể KHOA HOC VẢ CỒNG NGHÊ.

1 T ấ t y ế u Đ ả n g p h ả i l ã n h đ ạ o v ề l ĩ n h v ự c K H & C N :

Đ a n g là lổ c h ứ c duy nliấl giữ vai Irò lãnli đ ạ o xã hội Irên lất cả

c á c lĩnh vực (rong đ ó n h i ệ m vụ Irung tâm là lãnh d ạ o phát triển kinh tê- xã hội C ô n g n g h i ệ p h o á - hiện đại ho á đất nước K H & C N là nền láng VÌI đ ộ n g lực d ể phát triển K T - X H N ê n tấl y ế u Đ ả n g phải lãnh

cà ng dổi mới và hoàn chỉnh hơn để đáp ứng kịp lình hình thực liễn dậl ra.

N g a y lừ Đại hội toàn q u ố c lần thứ III, Đ ả n g đã khẳng định cách

m ạ n g K h o a h ọ c và kỹ thuật là then chốt Đ ế n Đ ạ i hội V nhấn m ạ nh :

K h o a h ọ c và c ỏ n g n g h ệ là đ ộ n g lực để phát triển kinh t ế - xã hội

N ă m 1 9 8 1 , B ộ Chính trị ( kh oá IV ) ra N g h ị q u y ế t 37 đề ra chính sách

K h oa h ọ c và C ô n g n g h ệ trong lliời kỳ quá đ ộ x â y dựng chủ n gh ĩa xã hội Ỉ1 nước ta Từ sau Đại hội VI đến nay, toàn Đ ả n g , toàn dân đang liến hành c ô n g c u ộ c đổi mới Irong xu t hế toàn cầu ho á, Ihì vai trò

c ua K hoa h ọ c và C ổ n g n g h ệ c à n g quan trọng N g h ị qu yết 2 6 của Bộ Chính trị ( k h o á V I ) năm 1991 x á c định : K h o a h ọ c và C ô n g ngh ệ

k h ồ n g ch ỉ là d ộ n g lực phát triển kinh tế - xã hội m à còn là đ ộ n g lực quail trọng c ủ a c ô n g c u ộ c đổi mới loàn d i ệ n đấl nước và là c ơ sử để

c ủ n g c ố và n â n g c a o hơn nữa vai trò lãnh đạ o và vị Irí liên phong của

Đ ả n g Ngh ị q u y ế t T W 2 (klioá VIII) về định hướng c hi ến lược phát triển K hoa h ọ c và C ồ n g n g h ệ trong thời kỳ c ổ n g n g h i ệ p hoá, hiện dại lioá đất nước và Iihiộin vụ liến nă m 2 0 0 0 đã hoàn chỉnh một bước quan Irọng trong hệ t hô n g quan đ i ể m , chính sá c h phát triển Khoa

h ọ c và C ổ n g n g h ệ nước ta.

ĐAy là c á c quan điểin, chí nh sá c h (lúng đắn, pliù liợp dược lổ ng hợp lừ những tích luỹ trong thực tiễn lãnh dạo, chỉ đ ạ o và quản lý khoa h ọ c và c ô n g n g h ệ trong thời gian qua (V nước ta và c á c nước trong khu vực và m ộ t s ố q u ố c gia khác trên t hế giới.

( V ấ n đề này s ẽ đư ợc phân lích ở c hư ơ ng ba)

3 N ộ i d u n g c h ủ y ế u t r o n g l ã n h đ ạ o c ủ a Đ ả n g v ề K H & C N

3.1 N ội d u n g lãnh đ ạ o củ a Đ ả n g vê h o ạ t đ ộ n g K H & C N :

Đ á n g lãnh dạo hệ thống chính trị thực hiện nhiệm vụ của hoạt đông

K H& C N với c ác nội dung được ghi trong Luật K H & C N :

3.1.1- v ạ n dụng sáng tạo và phát triển lý luân của chủ nghĩa Mác-

Lê Nin và tư tưởng Hổ Chí Minh; xây dựng lý luận về chủ nghĩa xã hội VÌI coil (lường đi lên chủ nghĩa xã hội của Viột Iiam; xây dựng luân cứ khoa họ c c h o vi ệ c định ra đường lối , chính sách, pháp luât về pliát triển kinh lố xã hội , bảo đảm qu ốc phòng ,an ninh; gó p phần xay dựng nền

g i á o (lục liên tiến; xay dựng con người Ìĩiới Viộl Nam; kế tliừa và phái

/ > Kim Anlỉ - Luân văn Thơc s ĩ khoa lioc - Chuỵên nuủnli Quàn / ý Klioa ho(_ vù ( 'ôntỉ nglir ^ 0

Lê Kim Anh - Luân văn Thac s ĩ khoa hoc - Chuyên ngành Quàn / ý Khoa lioc và ('ÔIItỉ Hiỉlir ^ I

huy các giá trị truyền thống của văn hoá dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá Iihan loại và đóng gó p vào kho tàng văn hoá, khoa h ọ c thế g i ớ i ;

3.1.2- Nâng cao năng lực KH& CN để làm chủ các cổ ng ngliệ tiên liến, cồ n g n g h ệ cao, các phương pháp quản lý tiên tiến, sử dụng hợp lý lài nguyên thiên nhiên, bảo vệ mô i trường, bảo vệ sức khoẻ nhân dân; dự háo kịp thời, phòng, chống, hạn c h ế và khắc phục hậu quả Ihiên tai ;

3.1.3- Tiếp thu các thành lựu K H & C N của thế giới để tạo ra, ứng dụng c ó hiệu quả các cô ng nghệ mới; lạo ra sản pliẩin mới có sứccạnh (ranh cao; phát triển nền K H& C N Viột nam đạt được trình độ tiên tiến trong khu vực, tiếp cân với trình độ thế giới, làm cơ sở vững chắc cho viộc phái triển các ngành cô ng nghiệp hiện đại, dẩy mạnh việc phổ hiến

và ứng dụng c ác thành lựu KH& CN vào sản xuất và đời sống.

3 2 N ội d u n g ch ủ y ế u củ a Đ ản g lãnh đạo vé qu ản lý K I i& C N

3.2.1 : Quản lý và lãnh đạo.

Trước khi đi vào nội dung chủ yếu về vai trò lãnh dạo của Đáng Irong quản lý Khoa họ c và Cổng Iigliô chúng la cần làm rõ khái Iiiệm lliuâl ngữ quản lý, lãnh dạo và mối quan hệ của I1Ó.

+ N h ư trên đã trình bày: Quản lý là sự tác đ ộ n g của chủ thể quản lý lên đ ố i lượng quản lý nh ằm dạt được m ụ c tiêu đề ra trong điổu kiện biến d ộ n g của m ô i Irường N ói đế n quán lý người la n g h ĩ

n ga y tới v i ệ c người này ra l ệnh c h o người khác phái phục tùng.

CÒI1 thuật n g ữ lãnh đ ạ o the o lừ điển l i ế n g V i ệ l c ủa V iộ n n g ô n

ng ữ h ọ c n ă m 1 9 9 6, thì lãnh đ ạ o là v i ệ c đề ra (lường lối, chủ Irương

và (ổ c h ứ c đ ộ n g viên lliực liiộn c á c đư ờng lối chủ 1 rương đó.

Nliư vậ y c ả 2 thuật ng ữ lãnli d ạ o và qu ản lý đều c ó liàin ý tác

d ộ n g và đ i ề u kh iển đ ư ợ c sử d ụ n g c h o c á c hệ Ihống chứa con người

Nh ư n g qu ản lý và lãnh đ ạ o kli ồng đ ồ n g nhất với nhau m à kh ác nhau

vổ mức độ và phương p h á p liến hành.

+ Lãnh đ ạ o là quá trình định hư ớng dài hạn c h o c h u ỗ i c á c lá c

d ộ n g c ủ a c h ủ thể quản lý N gư ời lãnh đ ạ o là n g ư ời tạo ra m ộ l viễn

c ả n h ctổ c ó lliể lâp hợp đưực m ọ i n g ư ời , d o d ó lãnh đ ạ o là quản lý

Lé Kim Anh • Luân văn Thac s ĩ khoa hoc - Clntvrn nọành Quàn lỵ Khoa lifif \ () Cnnii nnlir ^ 2

nhưng c ó m ụ c tiêu rộng hơn, xa hơn và khái quát hơn m an g ý nghĩa

c ó l ú c d ó n g vai trò quản lý Đ ả n g la c ó lúc cử cán hộ đảng viên giữ

c ư ơ n g vị qu ản lý N h à nước, c ũ n g cán hộ đả n g viên đ ó c ó lúc cứ giữ

- Phương p h á p kinh t ế : Tác đ ộ n g của chủ Ihổ quản lý lên dối lượng quản lý th ô n g qua lợi ích kinh tế.

- Phương pháp tâm /ý - giáo dục : Tác động lliông qua các quan

hệ, lâ m lý tình c ả m và dựa v à o uy till của người quản lý đ ể lôi cuố n + Phương p h á p lãnh đạ o : chủ yế u bằ n g lliuyếl phục bằng c ô n g lác lư tưởng ( p h ổ b iế n , luy ê n Iruyền, g i á o d ụ c , ) , bằng c ô n g tác tổ

ch ứ c, b ằ n g vai Irò g ư ơ n g mẫu của c á c thành viên c ủ a tổ c hức và

ch ín h lổ c h ứ c đó.

Tuy nhiên để bảo tlảin c ho quá trình quản lý c ó hiệu quả cao, việc lãnh dạ o và quản lý phải (hống nhất hữu cư với nhau Phải lioà nhập vào Iiliau Mối quan hệ Đả n g lãnh đạo, nhân dân làm chủ, nhà nước quản lý Irong hộ lliống chính trị của nước ta là một minh hoạ rất rõ c h o vấn (Jề này Ddìig là người lãnli dạo đ ể đảm báo mọi quyền lực thuộc về nhân íìủii Nhân dân làm chủ thông qua Nlià nước của dân, do dân, vì dân NluI nước được dân trao cho quyền lực và chiu trách nhiệm trước nhún ílâìi quân lý mọi mặt của x ã hội.

Lê Kim Anh - Luân văn Thac s ĩ khoa hoc - C Ịt ỵ ỵ iỉi ngành Quàn /ý Klìoa hoc và C ông nghé ^ ^

3 2 2 N ộ i dung Đảng lãnh dạo v ề quán lý Khoa học và Công nghệ: Chính là Đ ả n g lãnh d ạ o cá c c ơ quan nhà nước thực hiện nội

d u n g quản lý K H & C N được ghi trong luật kh o a h ọ c và c ồ n g ng h ệ

gồm mội số nội dung sau :

-Lãnh đ ạ o v i ệ c x â y dựng và thực hiệ n c hi ến lược, chính sác h qui

- T ổ chức xay dựng các lổ chức Đảng, đảng viên trong các tổ

chức hoạt d ộ n g K hoa h ọ c và C ô n g ngliệ, lổ c hức quán lý Khoa họ c

và c ỏ n g n g h ệ - Bồi dư ỡng d à o lạo nâng c a o chất lượng đả n g viốn,

x â y dự ng lổ c h ứ c Đ ả n g trong lĩnli vực Khoa h ọ c và C ô n g n g h ệ trong sạc h ,vững m ạnh.

4 P h ư ơ n g t h ứ c l ã n h đ ạ o c ủ a Đ ả n g v ề K H & C N

- Tuyên Iruyền ,phổ biến các tri íliức KH&CN, các quan điổm

c ủa Đ á n g chỉ đ ạ o pliál triển K H & C N trong thời kỳ C N H - H Đ H phái

đ ộ n g ph o ng trào quần c h ú n g tiến quAn v à o khoa h ọ c , úi ig dụ ng các lliành (ựu K H & C N và o m ọ i mặt của sản x u ấl , đời s ố n g đc lăng năng suất, c h ấ l lư ợng và hiệ u quả.

- Hoại dộng Khoa hục và Cồng ngliệ mang lính đặc lliù là loại

lao đ ộ n g trí ó c , m a n g tính s á n g tạo, tìm lòi khám phá cái mới nôn c ó lliể k h ô n g c h ắ c c h ắ n và c ó nhiều y ế u t ố rủi ro, k h ổ n g g i ố n g như những hoạt đ ộ n g bình thường khác, pliải đ ộ n g viên kịp thời những

đổ lài dự án kli ồng đạt kết qua và tìm Irong lliất bại đ ó những lliành

c ổ n g , Iiliững yế u l ổ đạt dược lích luỹ c h o c á c n g h i ên cứu vồ sau.

- T l iỏ n g qua các tổ c hức Đíing trong c á c cư quan hoạt động

K h o a h ọ c và COng n g h ẹ , c ơ quan quản lý Nh à nước, hội K h oa h ọ c và

C ổ n g n g h ệ như ch i bộ, đ ả n g hộ, đ ả n g đo à n , ban cán sự Đ á n g v.v

Lẻ Kim Anh - Luân vản Thac sĩ khoa lioí - Chuyên nỵủnịi Quàn lý Klmu lm< Ví) ( 'otm Iiylir Tịậ.

- T liổ n g qua đội ngũ cán bộ, dảng VĨÔII và sự g ươ ng mãu trong thực hiện c á c qui định về hoại đ ộ n g K h o a h ọ c và C ô n g n g h ệ và quản

lý K hoa h ọ c và C ô n g ng h ệ của c á c dả n g viên nhất là vai trò của cán

bồ chủ c h ồ i c ủa Đả n g.

Như vây qua phan tích Irên thì Đ ả n g lãnh đ ạ o về K H & C N hằng

c á c h đề ra dư ờng lối chủ trương, quan đ i ể m chiến lược và chính sách lớn đổ phát triển K h o a h ọ c và C ổ n g ngliộ c ủa đấl nước trong lừng giai đoạn; x a y dựng và (ổ c hức ra c ác lổ c hức lioạl d ô n g Khoa h ọ c và

C ổ n g ngliộ, c ơ quan quản lý Nhà nước về K hoa h ọ c và C ô n g ngliệ-

X a y dự ng, đ à o lạo, bồi dưỡn g, bô' trí, sử dụ n g dội ngũ cán bộ Khoa

h ọ c và C ô n g nghệ; Thực hiện v i ệ c k i ể m tra c á c hoạ i d ộ n g Khoa họ c

NIÙI nước ta c h i a Ihànli 4 cấp hành chính

Tỉnh là c ấ p Irực t hu ộc Trung ương và dưới nó c ó 2 cấp là huyộn

và xã nên lỉnh có vị Irí, vai Irò rấl quail trọng.

Hệ Ihống ch í n h trị tỉnh g ồ m c ó :

+ DảiiỊỊ bộ tỉnh (sẽ nói phần sau).

+ Chính quyền tỉnh gồm :

- H ội đ ổ n g nil All dân tỉnh và U ỷ ban nhân dân tỉnh

V i ộ n K i ể m sát nliAn d All và T o à án nhân dân lỉnh.

+ C á c t ổ chức chính trị - x ã hội, x ã hội nghề nghiệp

C ấp tỉnh là c ấ p hoàn ch ỉn h c ó tính đ ộ c lập lương đ ố i , c ó chi ến lược, qui h o ạ c h , k ế h o ạ c h riêng, c ó ngân sá c h và tài ch í n h riêng, chịu Irácli n h i ệ m trước pháp luật và chị u trách n h i ệ m Irướe Trung