Thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi Trẻ năm 2016 : Luận văn ThS. Báo chí và truyền thông: 603201

Theo Nhà báo Hoài Linh – Trưởng phòng Ảnh, Báo Tuổi Trẻ thì: “Ảnh báo chí Việt Nam nói chung chưa thực sự phát huy được thế mạnh của mình, chúng ta đang thiếu đi có tính độc lập, tính sá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng

dẫn của PGS,TS Hà Huy Phượng (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) Các số liệu

nêu trong luận văn đảm bảo tính trung thực, những kết luận khoa học của luận văn

chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tôi xin chịu trách nhiệm

về công trình nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

Vũ Thị Hồng

Trân trọng cảm ơn PGS,TS Hà Huy Phượng đã hướng dẫn tác giả hoàn thành luận văn này

Trân trọng cảm ơn gia đình, các anh chị, bạn bè và đồng nghiệp đã hỗ trợ tác giả rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Trong quá trình thực hiện, tác giả đã cố gắng để hoàn thành luận văn thật tốt Tuy nhiên, do thời gian và trình độ còn hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong muốn tiếp tục nhận được sự góp ý, chỉ dẫn chân thành của quý thầy, cô giảng viên và các bạn đồng nghiệp nhằm bổ sung, hoàn thiện luận văn

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 3 năm 2018

Tác giả luận văn

Vũ Thị Hồng

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

Chương 1 THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 16

1.1 Các khái niệm 16

1.2 Đặc điểm và vai trò của thông điệp bằng ảnh báo chí 19

1.3 Những yêu cầu đối với thông điệp bằng ảnh báo chí 21

Tiểu kết Chương 1 28

Chương 2 THỰC TRẠNG THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO TUỔI TRẺ NĂM 2016 29

2.1 Tổng quan về báo Tuổi trẻ 29

2.2 Tần suất sử dụng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ 30

2.3 Đánh giá thông điệp bằng ảnh trên báo Tuổi trẻ và nguyên nhân ảnh hưởng 65 Tiểu kết Chương 2 75

Chương 3 GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO TUỔI TRẺ 76

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với thông điệp bằng ảnh báo chí trên Báo Tuổi trẻ 76

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thông điệp bằng ảnh trên báo Tuổi Trẻ 80

3.3 Một số khuyến nghị khoa học 83

Tiểu kết Chương 3 91

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 99

2

DANH MỤC BIỂU BẢNG, HÌNH ẢNH BIỂU BẢNG

quen đọc bài viết trước hay xem hình ảnh trong bài trước?”

71

giá như thế nào về tính thông tin của ảnh báo chí trên báo Tuổi Trẻ”

72

HÌNH ẢNH

tướng, Chủ tịch Quốc hội”

33

chưa vào cuộc?"

Formosa tạo nguồn thu lớn”

39

hồng thép Hàn Ni”

40

3

cao, van đã vỡ”

41

luật lại lo lạm quyền”

42

cao ốc”

43

xanh”

49

niên Việt Nam”

50

tốt”

59

4

nhận “bảo kê” tiền tỉ”

60

đổ lửa”

62

không - không quân”

63

5

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ảnh báo chí xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, tuy ra đời muộn hơn nhiều so với các thể loại báo chí khác, nhưng nó vẫn khẳng định được vị trí quan trọng của mình

và đã trở thành một phần không thể thiếu trên các sản phẩm báo chí Nó đóng góp quan trọng cho việc cung cấp thông tin một cách toàn diện, sống động như một kênh thông tin quan trọng và hiệu quả

Ảnh báo chí xuất hiện ở Việt Nam tương đối sớm, hơn ba phần tư thế kỷ qua, nhiếp ảnh Việt Nam phát triển cả về chất lượng lẫn số lượng, cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Hàng vạn bức ảnh đã trở thành những tài liệu qúy báu, gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, cũng như trong công cuộc xây dựng phát triển đất nước

Đặc biệt là trong thời đại phát triển thông tin đại chúng như ngày nay, độc giả không có nhiều thời gian để đọc từ đầu đến cuối tờ báo nhằm tiếp nhận thông tin theo cách truyền thống Vì vậy, ảnh báo chí được sử dụng như một vũ khí xung kích hàng đầu đáp ứng nhu cầu “xem nhanh, hiểu nhanh” của báo chí hiện đại và đã trở thành một yếu tố quyết định để đánh giá chất lượng một tác phẩm báo chí Từ những bức ảnh ban đầu, được sử dụng trên báo chí như “một hình thức tài liệu sống thay cho tranh minh hoạ” Hiện nay, ảnh báo chí được coi một thể loại độc lập với đặc trưng thông tin bằng ảnh, được sử dụng phổ biến ở cả báo in và báo mạng điện

tử Cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, trong khoảng

10 năm trở lại đây, các câu chuyện bằng ảnh, các phóng sự ảnh xuất hiện ngày càng nhiều hơn, dày hơn, nội dung phong phú, hấp dẫn hơn nhiều so với trước kia

Ảnh chính là yếu tố đầu tiên thu hút sự chú ý của người đọc, bổ sung độ tin cậy cho thông tin bài viết Hình ảnh giúp bổ sung thông tin cho bài viết, giúp bài viết trở nên sinh động và hấp dẫn hơn Với một bộ ảnh kèm theo chú thích rõ ràng

có thể đứng riêng thành một tác phẩm

Với một bộ ảnh kèm theo chú thích rõ ràng có thể đứng riêng thành một tác phẩm Sử dụng hình ảnh sẽ có được lợi thế tự nhiên, thích hợp, giúp cho độc giả dễ dàng nhớ nhiều thông tin hơn

6

Cùng viết về một sự kiện, nhưng những tác phẩm báo chí có hình ảnh tại hiện trường, ảnh nhân vật trong bài báo hoặc ảnh minh họa cũng thu hút độc giả nhiều hơn, nhìn bắt mắt, ấn tượng và dễ tiếp nhận thông tin hơn

Vì vậy, sử dụng hình ảnh sẽ có được lợi thế tự nhiên, thích hợp, giúp cho độc giả dễ dàng nhớ nhiều thông tin hơn Cho nên, có thể thấy ảnh hiện đang chiếm một

vị trí và kích thước khá lớn trên trang báo

Ngược lại, nếu không có ảnh thì một bài viết về các vấn đề, hay một sự kiện nào

đó sẽ gây tâm lý nhàm chán, không có sự thuyết phục, độ tin cậy không cao Vì thế, hình ảnh trên mỗi tin, bài đều có một vai trò vô cùng quan trọng trong trang báo Tuy nhiên, có một thực tế là mặc dù có tỷ lệ sử dụng cao, nhưng cách sử dụng ảnh trên nhiều trang báo mạng ở Việt Nam vẫn còn nặng tính minh hoạ, chưa chú trọng đến nội dung ảnh Theo Nhà báo Hoài Linh – Trưởng phòng Ảnh, Báo Tuổi

Trẻ thì: “Ảnh báo chí Việt Nam nói chung chưa thực sự phát huy được thế mạnh của mình, chúng ta đang thiếu đi có tính độc lập, tính sáng tạo, ít ảnh bám sát đời sống phản ánh về các hiện tượng tiêu cực trong xã hội, chưa thực sự có tính thuyết phục và truyền cảm hứng trên các phương tiện truyền thông đại chúng”

Đáng lưu ý hơn là xung quanh vấn đề ảnh vẫn còn rất nhiều những “hạt sạn” mà những tòa soạn báo cố ý hoặc vô ý đưa vào “góp phần” hạ thấp vai trò của báo chí Những hạn chế này của ảnh báo chí xuất hiện phần nhiều trên báo mạng điện tử với đặc thù là cần liên tục cập nhật thông tin nên việc kiểm duyệt chưa thực sự chặt chẽ Có rất nhiều ảnh phản cảm được đưa vào với mục đích “câu view” Cách sử dụng ảnh như vậy đã làm cho độc giả “bội thực” và thấy mình không được tôn trọng

Trong thực tế hoạt động báo chí, Báo Tuổi Trẻ là một trong những cơ quan báo chí đầu tiên tại Việt Nam thành lập một phòng chuyên môn riêng về ảnh và được đánh giá là tờ báo thị trường có nhiều tác phẩm ảnh báo chí giá trị, tạo được

ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng, đáp ứng được nhu cầu thông tin, hấp dẫn độc giả

Vậy thực trạng sử dụng ảnh báo chí ở Việt Nam ra sao? Một bức ảnh được coi

là ảnh báo chí thì cần đạt được những tiêu chí nào? Sử dụng ảnh báo chí như thế

7

nào để đạt hiệu quả truyền thông được coi là những vấn đề muôn thưở của ảnh báo chí Việt Nam Hiện trên thế giới và ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về cách sử dụng ảnh báo chí, nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu độc lập và sâu sắc về thực trạng và thông điệp của ảnh báo chí trên báo

Tuổi Trẻ Do vậy, trong luận văn này, tác giả đã chọn đề tài Thông điệp của ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ năm 2016 để nghiên cứu

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Trên thế giới

Cuốn sách “Ảnh báo chí” của tác giả Brian Horton được dịch sang tiếng Việt bởi Trần Đức Tài theo nguyên bản Anh ngữ: “Asscociated Press Guide to Photojournalism” Cuốn sách được Nhà xuất bản Thông tấn xuất bản vào năm

2013 Theo đánh giá của người dịch, “Cuốn sách này không phải là cẩm nang về kỹ thuật nhiếp ảnh, cách vận hành máy ảnh, đo sáng, bố cục hình ảnh… - những điều

đó đã có nhiều sách khác đề cập đến Cuốn sách này nói về tinh hoa của nhiếp ảnh,

về tiến trình tư duy của nhà nhiếp ảnh và người biên tập ảnh trong việc tìm kiếm mục tiêu khó nắm bắt nhất của ảnh báo chí: một bức ảnh tốt hàm chứa một lượng thông tin giúp người xem hiểu biết thêm đôi điều về thế giới xung quanh Nói cách khác, cuốn sách này nói về những gì chứa đựng trong hình ảnh Muốn có được bức ảnh biết tường thuật thì nhà nhiếp ảnh phải biết phát hiện câu chuyện trong cái nhìn của mình” Ở đây, tác giả sẽ dẫn dắt bạn đọc đi theo tiến trình tư duy của những nhà nhiếp ảnh đã từng xoay xở với đủ loại công tác khác nhau, phải mất cả đời mới học được điều đó “Nhìn thấy câu chuyện” là một kỹ năng quý giá để cung cấp cho người xem những nội dung ý nghĩa Qua một bức ảnh có thể giúp người xem thấy được một câu chuyện có nghĩa, đó là một bức ảnh thành công Ở đây, phải xác định

rõ sức mạnh và đặc trưng của ảnh báo chí chủ yếu là tính thông tin Vì thế, một bức ảnh báo chí phải kể một câu chuyện hay nhiều câu chuyện là tốt nhất bằng hình ảnh Nếu đó là một sự kiện tức thì xảy ra đòi hỏi phóng viên phải bấm máy ngay thì các yếu tố thuộc về bố cục và tạo hình ở đây sẽ tùy thuộc vào phản xạ đã “ăn” vào máu người chụp Tuy nhiên, một bức ảnh ghi lại được một sự kiện nổi bật thì có thể chấp

8

nhận phạm lỗi (kể cả sơ đẳng) về tạo hình như cột điện rơi vào đầu… nếu hành động xảy ra trong tích tắc Trong trường hợp này có ảnh mới là quan trọng, bức ảnh

không cần đẹp mà cần thông tin

Trên thế giới, cũng đã có một số nghiên cứu ít nhiều liên quan tới đề tài này

Đáng chú ý là cuốn sách “Flash Journalism: How to Create Multimedia News Packages” của nữ nhà báo, giảng viên người Mỹ Mindy MCAdams Trong đó, tác

giả trình bày về khả năng ứng dụng phóng sự ảnh báo mạng điện tử với phần mềm Flash và hướng dẫn thực hiện một số dạng phóng sự ảnh báo mạng điện tử bằng phần mềm này Một số bài hướng dẫn trên website của trường Đại học Berkele (multimedia.journalism.berkeley.edu) cho thấy quy trình sáng tạo tác phẩm phóng

sự ảnh báo mạng điện tử Các bài viết trên website của Viện Poynter (pointer.org) cung cấp những yếu tố cần thiết để thực hiện và làm rõ vai trò to lớn của phóng sự ảnh báo mạng điện tử

Bên cạnh đó còn có một số cuốn sách tiêu biểu như: “Nhiếp ảnh và Báo chí hiện đại” của B.Jodorop; V.zachejeva; A.Vactanop; A.Kennen; M.Kagar; J.Schlevoigt; G.Tsudakop, TTXVN, Hà Nội (1987); “Nhiếp ảnh báo chí” của Peti Tausk, NXB Thông Tấn Hà Nội (1985); “Suy nghĩ về nhiếp ảnh” của BécTon Bailo (Đức), Nxb Văn hóa (2003); “Sổ tay thiết kế báo” (bản dịch Tiếng Việt) của tác giả

Về nhiếp ảnh, đầu tiên phải kể đến cuốn “Lịch sử nhiếp ảnh thế giới” xuất bản

năm 1999 tại Nxb Văn hóa - Thông tin Hà Nội do tác giả Trần Mạnh Thường viết nhân dịp kỷ niệm 160 năm (1839-1999) nền nhiếp ảnh thế giới, đã phân tích cụ thể từng giai đoạn phát triển loại hình nghệ thuật này Và nhiếp ảnh Việt nam cũng khởi

Về Báo chí, Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính đã xuất bản cuốn “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” của tác giả Nguyễn Thị Trường Giang, nhưng cuốn

sách này cũng chưa có mục đề cập riêng đến vấn đề ảnh báo chí trên loại hình báo chí Bên cạnh đó, riêng ở Thông tấn xã Việt Nam, những năm qua đã có hàng chục tài liệu, sách tham khảo đề cập đến ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có tài liệu nào trực tiếp nghiên cứu đến việc sử dụng ảnh báo chí trên loại hình báo mạng điện tử

Tại Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã có bộ giáo trình về Ảnh báo chí, song các giáo trình này chủ yếu đề cập đến ảnh trong báo in chứ chưa

có phần nói về ảnh trên báo điện tử, một loại hình báo chí với những tính chất, đặc điểm rất khác biệt với báo chí truyền thống

Về các công trình nghiên cứu khoa học nhƣ khóa luận, luận văn, luận án:

Trong những năm qua, cũng đã có một số luận văn, khóa luận đề cập đến ảnh báo chí trên các loại hình báo chí

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Quốc Nam (K24, bảo vệ năm 2008)

có tiêu đề “Phóng sự ảnh báo mạng điện tử trong xu thế đa phương tiện” Đề tài

nghiên cứu này của tác giả đã tổng hợp và đưa ra khái niệm về phóng sự ảnh đa phương tiện “Đó là sự tích hợp của thể loại phóng sự ảnh với ít nhất một yếu tố truyền thông hiện đại như âm thanh, ảnh động, video hay tương tác trong môi trường báo mạng điện tử Trong phóng sự ảnh đa phương tiện, ảnh luôn giữ vị trí

10

trung tâm và nhất thiết phải được thuyết minh Tác giả khóa luận cũng khẳng định phóng sự ảnh đa phương tiện đã đem đến cho công chúng “một phương thức truyền tải thông tin hoàn toàn mới, hấp dẫn, hiệu quả và để lại dấu ấn sâu đậm” Phóng sự ảnh đa phương tiện là thể loại chỉ xuất hiện trên báo mạng điện tử và phát huy được tối đa những thế mạnh của loại hình báo chí này Trên cơ sở đó, tác giả cũng đã nêu

ra một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả ứng dụng phóng sự ảnh đa phương tiện ở nước ta

Ngoài ra, còn có nhiều luận văn thạc sĩ liên quan đến đề tài như:

Năm 2004, tác giả Vũ Huyền Nga, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã

nghiên cứu “Phóng sự ảnh và ảnh phóng sự trên báo in (Khảo sát trên các tờ báo

Tiếng Việt của Thông tấn xã Việt Nam từ tháng 1/2000 đến tháng 1/2004)” Luận văn đã nghiên cứu và đánh giá sự phát triển của thể loại phóng sự ảnh trong tình hình phát triển chung của báo chí Việt Nam

Năm 2011, tác giả Lê Minh Yến, Học viện Báo chí và Tuyên Truyền, Hà Nội

đã có luận văn thạc sĩ với đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay (khảo sát các báo Vietnamnet , Dantri, VnExpress từ tháng

1/2011 đến tháng 9/2011) Luận văn đã tiến hành phân tích việc sử dụng ảnh báo chí qua cách lựa chọn sử dụng ảnh và đánh giá hiệu quả tác động, từ đó đề xuất những tiêu chí trong việc sử dụng ảnh báo chí trên báo điện tử

Năm 2012, tác giả Nguyễn Thị Đóa, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội đã nghiên cứu đề tài “Ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay (Khảo sát các báo mạng điện tử:

VnExpress.net, Dantri.com.vn, Vietnamnet.vn, Vietnamplus.vn từ 01/6/2011 đến 01/6/2012)”

Năm 2012, tác giả Phạm Thị Lê Hoa có nghiên cứu luận văn “Tổ chức nội dung và trình bày bản tin - ảnh dân tộc miền núi khu vực Tây Nguyên”, khảo sát bản

tin - ảnh các báo Lâm Đồng, Đắk Lắk, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Nông từ tháng 6/2011 đến tháng 6/2012 Luận văn đi vào phân tích sâu việc trình bày và tổ chức nội dung trên báo in để làm sao có thể thực sự thu hút được độc giả Theo đó, những

11

tác phẩm ảnh báo chí là một yếu tố quan trọng làm nên thành công của một tờ báo, không những giúp độc giả nhận thức nhanh được sự kiện mà còn là phương thức truyền thông hiệu quả đến các đối tượng là đồng bào dân tộc sử dụng ngôn ngữ khác nhau Tuy nhiên, một thực tế là chính những người làm báo chưa thực sự thấy

rõ được vai trò của loại hình báo chí này, hoặc cũng một phần do năng lực còn hạn chế nên kỹ năng chụp ảnh, bố cục ảnh và cách trình bày chưa tốt Từ đây chỉ ra những nguyên nhân, hạn chế và giải pháp để nâng cao chất lượng tác phẩm Theo

đó, phải có sự phối hợp và thay đổi đồng bộ từ các cấp quản lý, lãnh đạo cơ quan báo chí đến cả bộ phận biên tập, phóng viên và cộng tác viên

Năm 2015, tác giả Đinh Thị Phượng, Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng có luận văn nghiên cứu “Vấn đề xử lý ảnh báo chí trên điện thoại di động” (khảo sát trên 3 phiên bản di động của báo

điện tử Dân trí, Thanh niên và Vietnam Plus) Luận văn đã làm rõ vai trò của ảnh báo chí đối với chí nói chung và báo điện tử cho điện thoại di động nói riêng, đồng thời phân tích thực trạng xử lý ảnh báo chí trên báo điện tử cho điện thoại di động

và đưa ra các giải pháp nằm nâng cao chất lượng ảnh báo chí cho loại hình này Năm 2015, tác giả Phạm Thị Mai Liên, Học viện Báo chí và Tuyên truyền có

luận văn nghiên cứu “Tổ chức ảnh báo chí trên nhật báo ở Việt Nam hiện nay”

Luận văn tập trung làm rõ vai trò của ảnh báo chí trong việc cấu thành nội dung và hình thành diện mạo của một sản phẩm nhật báo Đồng thời chỉ ra ba nguyên tắc cơ bản về tổ chức ảnh trên nhật báo và xây dựng quy trình tổ chức ảnh báo chí trên nhật báo với 5 bước cơ bản Ngoài ra, luận văn cũng phân tích làm rõ những thành công và hạn chế, chỉ ra nguyên nhân khách quan, chủ quan, của thực trạng tổ chức ảnh trên nhật báo hiện nay Từ đó, đề ra các giải pháp cụ thể nâng cao chất lượng tổ chức ảnh trên nhật báo

Luận văn “Ảnh trên báo Đảng địa phương các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long” hiện nay do tác giả Đặng Thị Mỹ Hạnh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

thực hiện năm 2015, đã tiến hành khảo sát thói quen tiếp nhận thông tin của bạn đọc trên các tờ báo phổ biến và báo Đảng địa phương, cũng như làm rõ những ưu,

12

khuyết điểm của ảnh đăng trên các báo này Từ đó cho thấy, chất lượng ảnh trên báo Đảng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu bạn đọc, hình thức thể hiện đơn điệu, nội dung nghèo nàn, chủ yếu là ảnh hội nghị, ảnh lãnh đạo chứ chưa có nhiều ảnh gắn liền với cuộc sống và người lao động Bên cạnh đó, còn nhiều ảnh bố cục chưa hợp

lý, công tác biên tập ảnh khá dễ dãi với tâm lý “chọn ảnh đăng để lấp đầy” Qua đây, luận văn cũng đưa ra 3 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng ảnh trên báo Đảng nói riêng và báo chí Việt Nam nói chung

Năm 2016, tác giả Nguyễn Thị Mai Loan, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

có luận văn “Sử dụng hình ảnh trẻ em trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay”,

tác giả đã tập trung phân tích, làm rõ các khái niệm cũng như thực trạng sử dụng hình ảnh trẻ em trên các báo Vietnamnet, VietnamPlus, Thiếu niên Tiền Phong online Từ đó, đánh giá những thành công, hạn chế và đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sử dụng hình ảnh trẻ em trên các báo Vietnamnet, VietnamPlus, Thiếu niên Tiền Phong online nói riêng và báo điện tử Việt Nam nói chung

Bên cạnh đó, còn có một số bài báo khoa học nổi bật khác nghiên cứu về ảnh báo chí như:

- Bài “Phóng sự ảnh và việc sử dụng phóng sự ảnh trên báo ”, tác giả Phan Ái,

Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, số tháng 7/2008

- Bài “Nâng cao chất lượng ảnh báo chí - Sự đòi hỏi bức thiết hiện nay”, tác

giả Phạm Tài Nguyên , Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông , số tháng 11/2008

Tuy nhiên, cũng chưa có phân tích cụ thể nào về ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ điện tử

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài nhằm xây dựng khung lý thuyết về thông điệp bằng ảnh báo chí, đồng thời chỉ ra được thực trạng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ qua khảo sát báo Tuổi trẻ Từ đó, đưa ra các giải pháp, khuyến nghị nhằm cải thiện chết lượng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ

13

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, tác giả luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Nghiên cứu tài liệu, hệ thống hóa các vấn đề lý luận về thông điệp bằng ảnh báo chí

- Khảo sát hoạt động thực trạng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ để rút ra các kết luận và chứng cứ khoa học nhằm đánh giá khách quan vấn đề nghiên cứu, khảo sát

- Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị với lãnh đạo cơ quan báo chí, ban biên tập để nâng cao hiệu quả sử dụng thông điệp ảnh báo chí để truyền tải thông tin tới độc giả

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về thông điệp bằng ảnh báo chí

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về thông điệp bằng ảnh báo chí qua khảo sát báo Tuổi trẻ (báo điện tử và báo in) Cụ thể, chọn mẫu khảo sát một số trường hợp tiêu biểu truyền thông bằng ảnh báo chí đem nhiều lại hiệu quả trên các sản phẩm Báo Tuổi trẻ Thời gian khảo sát: Từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2016

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý luận về báo chí - truyền thông và các ngành khoa học liên quan, cụ thể:

 Lý thuyết truyền thông đại chúng

 Lý thuyết truyền thông hình ảnh và ảnh báo chí

 Lý thuyết báo chí học

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể để phục vụ công tác nghiên cứu luận văn như sau:

14

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm kiếm, tra cứu, đọc, dẫn nguồn các

tài liệu liên quan đến đề tài nhằm xây dựng khung lý thuyết cho luận văn

- Phương pháp phân tích nội dung: Đề tài sẽ phân tích sâu cách sử dụng hình

ảnh để truyền tải nội dung thông tin tới bạn đọc của báo điện tử Tuổi Trẻ Qua đó chỉ rõ ưu, nhược điểm những bức ảnh này và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi an két: Tác giả sử dụng phương pháp

này để khảo sát công chúng về hiệu quả truyền thông thông điệp của ảnh báo chí trên báo Tuổi Trẻ năm 2016 Cụ thể, tác giả lập bảng hỏi và phát ra 200 phiếu các đối tượng ngẫu nhiên như người dân, sinh viên, công chức, người làm việc văn phòng, người làm trong lĩnh vực tài chính kế toán và cả một số nhà báo, phóng viên

ở các tòa soạn… để thu thập ý kiến Mục đích sử dụng phương pháp này cũng để có được kết quả định tính và định lượng, mang tính khách quan liên quan đến vấn đề nghiên cứu của tác giả

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Tác giả tiến hành gặp gỡ và phỏng vấn lãnh

đạo báo Tuổi trẻ, Ban Thư ký biên tập, biên tập viên và phóng viên, cộng tác viên Đồng thời, cũng phỏng vấn một số chuyên gia về tầm quan trọng và thực trạng sử dụng hình ảnh để truyền tải thông điệp của báo Tuổi trẻ đến độc giả Đồng thời đưa

ra đánh giá chung hiệu quả của thông điệp trên báo điện tử Tuổi trẻ Các biên bản phỏng vấn sâu được minh chứng trong phần Phụ lục

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn

15

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của

luận văn gồm có 3 chương, 9 tiết, 19 tiểu tiết, cụ thể như sau:

- Chương 1: Thông điệp bằng ảnh báo chí - những vấn đề lý luận cơ bản

- Chương 2: Thực trạng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ năm 2016

- Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị đối với thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo

Tuổi trẻ

16

Chương 1 THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Khái niệm “thông điệp”

Thông điệp (Message) là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát (người mang nội dung thông tin) đến đối tượng tiếp nhận (cá nhân hoặc tập thể), được lưu lại trong tâm trí người nhận tin, giúp duy trì hay làm thay đổi nhận thức, cảm xúc và hành vi của đối tượng tiếp nhận Đây là yếu tố thứ 2, đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền thông

Theo cuốn “Cơ sở Lý luận báo chí và truyền thông” thì:

“Thông điệp có thể bằng tín hiệu, kí hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và được trình bày ra một cách ý nghĩa Điều quan trọng là thông điệp phải được diễn tả bằng thứ ngôn ngữ mà người cung cấp (nguồn) và người tiếp nhận đều hiểu được Có thể là ngôn ngữ giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày, ngôn ngữ kỹ thuật trong khoa học kỹ thuật, hay ngôn ngữ văn học nghệ thuật …Bằng bất cứ cách nào, một

ý nghĩa nào đó thì cũng phải được diễn tả bằng ngôn ngữ hiểu được trong truyền thông” [15, T.14]

Thông điệp trong truyền thông phải qua các bước mã hóa, truyền đi, tiếp nhận và giải mã Mỗi thông điệp chuyển từ người khởi xướng đến người tiếp nhận thường giảm độ chính xác và cường độ, nên phải tìm cách tăng thêm sức mạnh cho thông điệp

Mỗi thông điệp được người tiếp nhận nghiên cứu và chỉ biết được sức mạnh, hiệu quả của nó khi người tiếp nhận có thông tin phản hồi Thông điệp gồm

2 loại: Thông điệp muốn truyền đạt và thông điệp nhận được Thông điệp muốn truyền đạt chính là những ý tưởng, cảm xúc mà người phát muốn cho người nhận biết và hiểu chính xác Tùy hoàn cảnh, khả năng, trình độ, khả năng truyền đạt của từng người rất khác nhau Thông điệp nhận được là điều mà người nhận nghe,

17

thấy, sờ, ngửi hay nếm và giải mã Do sự khác biệt về nhân cách, khả năng, kinh nghiệm, trình độ của người phát và người nhận, sự khác biệt giữa thông điệp muốn truyền đạt có sự khác nhau Thông điệp được truyền đi thông qua ngôn từ, chữ viết, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười, đồ vật, cách sử dụng không gian và thời gian Thông điệp không thể không có thông tin Thông điệp và thông tin luôn đi kèm với nhau Nếu như thông điệp là cái bản chất thì thông tin là vỏ bao bọc bản chất đó Thông tin càng cụ thể chi tiết, thông điệp có được càng dễ hiểu

1.1.2 Khái niệm “ảnh báo chí” và “thông điệp bằng ảnh báo chí”

- Ảnh báo chí

Ở Hamburg do một nhiếp ảnh người Đức thể hiện Nhưng mãi đến cuối thể

kỷ XIX, những bức ảnh thời sự phản ánh sinh động tâm tư, cuộc sống của con người mới xuất hiện trên những tờ báo và tạp chí Từ đó đến nay, ảnh luôn có mặt trên báo in và có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện nhiệm vụ thông tin toàn diện của các tờ báo

Khai sinh từ năm 1842, trải qua 170 năm, ảnh báo chí không ngừng hoàn thiện và phát triển Tuy nhiên, trong giới lý luận và thực tiễn ảnh báo chí của VN hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều khái niệm thiếu nhất quán về loại hình báo chí này

Tác giả Brian Horton trong cuốn “Ảnh báo chí” cho rằng: “Ảnh báo chí kể

lại một câu chuyện bằng hình ảnh, tường thuật với chiếc máy ảnh, ghi nhận một khoảnh khắc trong thời gian, cái phút giây điển hình khi một hình ảnh đúc kết câu chuyện” [34, tr 17]

Ở Việt Nam, năm 1999, trong hội thảo của Câu lạc bộ Ảnh báo chí, Hội nhà

báo Việt Nam tổ chức có nêu ra khái niệm về ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí là một loại hình báo chí có chức năng phản ánh, cung cấp thông tin mới, sự việc mới một cách độc lập, có vai trò trong việc ca ngợi con người mới với những hành động đẹp, điển hình, có khả năng phê phán những thiếu sót, phát hiện và phân tích những hiện tượng tiêu cực”

Năm 2006, trong cuốn “Cơ sở Lý luận ảnh báo chí”, tác giả Nguyễn Tiến

Mão cũng nêu khái niệm Ảnh báo chí: “Ảnh báo chí là một trong những hình

18

thức của thông tin báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn cua đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định” [02, tr 39]

Cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” của tác giả Hà Huy

Phượng cho rằng ảnh báo chí “là những bức ảnh có nội dung thông tin diễn tả thời

sự, khách quan, chân thực các sự kiện, vấn đề của hiện thực bằng hình ảnh và đạt các yêu cầu về chất lượng kỹ thuật, nghệ thuật”[44, tr 74]

Tác giả Phạm Thành Hưng định nghĩa về ảnh báo chí trong cuốn “Thuật ngữ báo chí - truyền thông” như sau: “Ảnh báo chí là một loại hình thông tin thị giác,

một thành tố quan trọng đặc biệt của báo in, tạp chí in và báo điện tử Do tác động bằng con đường thị giác trực tiếp, ghi nhận sự việc cụ thể qua kỹ thuật sử dụng ánh sáng trong không gian ba chiều, ảnh báo chí thường đem lại cho người xem cảm giác là sự vật được mô tả, ghi nhận chính xác hơn, đáng tin hơn lời lẽ, ngôn từ của người viết báo”[28, tr 9]

Tác giả Hoàng Hòa trong “Nội san nghiệp vụ báo chí” của Thông tấn xã Việt

Nam cho rằng: “Ảnh báo chí là những tấm ảnh có khả năng kết hợp với chú thích ngắn gọn cấu thành một tin hoàn chỉnh, cung cấp một lượng thông tin nhất định và được một tin hoàn chỉnh” Theo quan điểm này, một bức ảnh báo chí luôn có giá trị

sử dụng của tự thân nó Không chỉ đi kèm, bổ sung cho bài viết, mà bản thân một bức ảnh báo chí có thể trở thành một tin tức hoàn chỉnh (cùng với chú thích ngắn gọn) [14, Tr 9]

Qua đây, có thể thấy, ảnh báo chí trước tiên phải đảm bảo tính chính trị, tính chân thực, tính thời sự, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh Thứ hai, ảnh báo chí phải được xã hội hóa - tức là sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng

Trên cơ sở của những ý kiến, quan niệm kể trên, trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm về ảnh báo chí trong cuốn Cơ sở Lý luận ảnh báo chí, của tác

giả Nguyễn Tiến Mão: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức của thông tin báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn cua đời sống xã hội, bằng

- Thông điệp bằng ảnh báo chí

Theo định nghĩa thông điệp đã được đưa ra ở phần trên, thì chúng ta có thể hiểu thông điệp bằng ảnh báo chí chính là cách truyền tải thông tin bằng ngôn ngữ phi văn tự Nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát, sau đó sẽ mã hóa bằng hình ảnh và gửi đến đối tượng tiếp nhận, giúp duy trì hay làm thay đổi nhận thức, cảm xúc và hành vi của đối tượng tiếp nhận Đây là yếu tố thứ 2, đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền thông

Theo cuốn “Cơ sở Lý luận báo chí và truyền thông” thì thông điệp có thể

bằng tín hiệu, kí hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và được trình bày ra một cách ý nghĩa

1.2 Đặc điểm và vai trò của thông điệp bằng ảnh báo chí

1.2.1 Đặc điểm của thông điệp bằng ảnh báo chí

Tận dụng ưu thế của nghệ thuật nhiếp ảnh như tính ghi hình trực tiếp, ra đời nhanh và gây ấn tượng sâu sắc, những người làm báo chí đã sử dụng máy ảnh như một phương tiện thông tin hữu hiệu Ngoài những đặc trưng của nghệ thuật nhiếp ảnh, ảnh báo chí còn mang một số đặc trưng có tính xã hội rõ rệt

Thứ nhất, ảnh báo chí là thông tin bằng hình ảnh, mang đến cho công chúng những thông tin tương đối trọn vẹn về một sự kiện hoặc vấn đề nào đó đã và đang diễn ra, có thể phần nào trả lời các câu hỏi cơ bản: Ai? Cái gì? Ở đâu? Vì sao? Như thế nào? Yếu tố thông tin sẽ mang đến cho độc giả những thông số, sự nhận biết, những cứ liệu xác định về cuộc sống, con người, sự kiện đang diễn ra trước sự chứng kiến của nhà báo và tái hiện bằng hình ảnh trong tác phẩm Lượng thông tin được chuyển tải qua nội dung lẫn hình thức thể hiện của bức ảnh, qua hình ảnh và ngôn ngữ của bài báo Đối với ảnh báo chí, yếu tố thông tin mang tính trực tiếp và được thể hiện ở ngay tầng nhận thức thứ nhất

20

Thứ hai, ảnh báo chí là sự gắn kết giữa yếu tố thông tin và yếu tố nghị luận Hai yếu tố này được thể hiện chặt chẽ và tập trung nhất ở thể loại ảnh báo chí Với các loại ảnh sáng tác khác, mục đích của tác giả thường là miêu tả cái đẹp trên một mặt nào đó của đối tượng hoặc khai thác giá trị nhân văn của đối tượng đó, không nhấn mạnh nhiều về mặt thông tin nhưng người xem được dẫn dẵn đến với ý tưởng độc đáo, không có nhiều tính nghị luận Đối với ảnh báo chí, mục đích là sự phản ánh hiện tượng nên yếu tố thông tin và nghị luận luôn gắn kết chặt chẽ ngay trong bản thân sự kiện, nhân vật hay hiện tượng

Thứ ba, tính chân thật hay còn gọi tính hiện thực là một trong những đặc trưng quan trọng nhất của ảnh báo chí, đặc biệt hiện nay, khi mà kỹ thuật số ngày càng hoàn thiện, phần mềm photoshop đã đạt được trình độ tinh xảo, tính chân thật trong ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng càng đóng vai trò trọng yếu

Ngoài ra, ảnh báo chí còn có tính tài liệu Đây chính là hạt nhân của sự việc, hiện tượng Nếu thiếu đặc trưng này, ảnh báo chí chỉ là những tấm hình vô hồn Tuy nhiên, tính tài liệu cũng phải được đặt trong mối quan hệ với tính thẩm mỹ của bức ảnh, hòa quyện với tính nghệ thuật

1.2.2 Vai trò của thông điệp bằng ảnh báo chí

Xã hội càng phát triển, nhịp sống càng nhanh hơn, mở báo ra công chúng thường xem ảnh nhiều hơn là đọc chữ Chính vì thế, vai trò của thông điệp bằng ảnh báo chí rất quan trọng

Cùng với các loại hình báo viết, phát thanh, truyền hình, ngay từ khi ra đời, nhiếp ảnh báo chí đã có những ưu thế đặc biệt trong việc truyền tải và truyền bá thông tin đến công chúng Báo chí sử dụng nhiếp ảnh làm phương tiện thông tin, miêu tả, bình luận bởi tính xác thực trực tiếp và nhanh chóng Khi xem một bức ảnh báo chí, độc giả được sống cùng sự kiện, trực tiếp chứng kiến sự kiện, sự việc mà không phải bỏ ra nhiều công sức Mặc dù không nhìn thấy đối tượng trực tiếp nhưng nhờ có tính chất hình ảnh mà độc giả có thể nhận thức được đối tượng đang làm gì, làm như thế nào một cách khá chính xác

và khách quan

21

Ảnh báo chí là một phương tiện thông tin trực giác tác động trực tiếp vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng quần chúng nhân dân Sự kết hợp giữa nội dung ngữ nghĩa và nội dung thẩm mỹ của ảnh là yếu tố quyết định cho việc tuyên truyền thông tin bằng thị giác, mang lại ảnh hưởng nhất định tới dư luận xã hội Ảnh báo chí góp phần tái hiện, khám phá và phổ biến cái đẹp, đưa cái đẹp tới công chúng, giúp cho họ có một tâm hồn thanh cao, trong sáng và nhân văn hơn

Trong quan hệ xã hội, quan hệ với cộng đồng, ảnh báo chí còn có khả năng vượt qua những hàng rào về ngôn ngữ, chủng tộc để đi đến một tri thức, góp phần nâng cao hiểu biết cho độc giả Chiếc máy ảnh gắn bó mật thiết và trở thành biểu tượng của một người phóng viên

Ảnh báo chí tham gia hướng dẫn dư luận xã hội bằng cách làm chuyển biến hoặc thay đổi nhận thức của con người theo chiều hướng tích cực Với khả năng ghi trực tiếp, tạo hình trong một thời điểm nhất định, ảnh báo chí có khả năng rất lớn trong việc phản ánh sức vận động của đối tượng, sự kiện, tác động kịp thời vào đông đảo quần chúng nhân dân lao động nhằm tạo nên sự định hướng xã hội tích cực Bằng cảm quan và sự nhận thức sâu sắc vấn đề cần phản ánh, nhà báo phải chỉ

ra cho mọi người thấy cái gì cần làm, nên làm hay cần tránh, nên tránh

1.3 Những yêu cầu đối với thông điệp bằng ảnh báo chí

1.3.1 Những yêu cầu chung

Thời đại công nghệ số ngày càng phát triển, tỷ lệ sử dụng ảnh trên các báo khá cao, đặc biệt là báo điện tử Tuy nhiên, hầu hết ảnh đăng báo của chúng ta hiện nay là ảnh kèm theo tin, bài, có tính chất bổ trợ trực quan, minh hoạ cho tin, bài chứ chưa có nhiều những tác phẩm ảnh báo chí độc lập, có sức nặng như tiềm năng của loại hình báo chí này Để thông điệp bằng ảnh báo chí đạt hiệu quả truyền thông, một số tiêu chí chung được đặt ra đối với ảnh báo chí trong giai đoạn hiện nay

Về mặt nội dung, tiêu chí của ảnh báo chí là phải có nội dung rõ ràng, phải trả lời được những thông tin cơ bản của báo chí như: ai, cái gì, ở đâu, bao giờ và như thế nào?

22

Bên cạnh đó, ảnh phải lột tả chân thực sự việc, sự kiện, hiện tượng đang diễn

ra Hãy cho độc giả thấy các hình ảnh chân thực cho bản tin của ngày hôm nay Bởi chức năng của báo chí là phản ánh sự thật khách quan nên ảnh báo chí cũng phải khách quan mới cung cấp thông tin chính xác cho bạn đọc Chụp ảnh báo chí không phải như ảnh nghệ thuật, muốn chỉnh sao thì chỉnh

Ảnh phải bắt được “khoảnh khắc” để tạo ấn tượng và cảm xúc, thu hút được

sự quan tâm chú ý của độc giả

Đối với tiêu chí về mặt hình ảnh: Ảnh phải có nội dung thông tin phù hợp với chủ đề đặt ra mang ý nghĩa biểu cảm cao Kỹ thuật sử dụng trong ảnh phải đạt được độ sắc nét, ánh sáng, màu sắc để làm nổi bật được mục đích thể hiện nội dung Về xử lý ảnh báo chí: Chỉ được cắt cúp những chi tiết thừa; cân bằng màu sắc (lấy lại màu gốc); làm rõ nét hơn Đặc biệt, không được chỉnh sửa nội dung, không thêm bớt chi tiết nội dung làm thay đổi ý nghĩa, thông điệp của bức ảnh

Bên cạnh đó, các bức ảnh nên có bố cục rõ ràng: Bức ảnh cần trình bày thông tin rõ ràng và không gây hiểu lầm cho độc giả Mỗi bức ảnh phải có trọng tâm để tất

cả các thành phần quan trọng của nó hiện lên trước mắt độc giả ngay khi họ nhìn thấy Có thể gọi phần trọng tâm này là điểm nhìn Bức ảnh nên trông tự nhiên và có

“hồn” tránh mang tính sắp xếp Đối với những bức ảnh chụp theo kiểu nghiệp dư, các nhân vật thường cười giả tạo trước ống kính Còn đối với các bức ảnh chuyên nghiệp, nhân vật tự nhiên, thoải mái tham gia các hoạt động Bất cứ khi nào có thể hãy chụp người thật làm việc thật, chứ đừng bắt nhân vật phải nhìn chằm chằm vô cảm vào không gian hay vờ bận rộn Tuy nhiên, khi nhân vật đã hòa với bối cảnh thì phóng viên cần phải bắt được "khoảnh khắc vàng" Tại thời điểm đó, cái thần của nhân vật thực sự được bộc lộ

Ảnh cần có chú thích rõ ràng: Từ ngữ dùng trong chú thích đơn giản, cô đọng, mang đủ thông tin tới cho người đọc Đừng bao giờ cho rằng độc giả thông minh như bạn hoặc tất cả các độc giả sẽ đọc bài viết đó Hãy chú thích rõ mọi thứ: nhân vật là ai, đang làm gì, như thế nào, tại đâu và khi nào

23

Để đạt được hiệu quả truyền thông, việc biên tập, sắp xếp, bố trí ảnh phải rất hài hòa và có phân định rõ ràng Tức là không để các bức ảnh có nền màu sáng chìm trên các trang báo nền trắng Có thể phân định các bức ảnh này bằng một đường khung mỏng, chạy dọc mép bức ảnh Khuôn mặt của nhân vật chính trong bức ảnh phải có kích thước có thể nhìn thấy Các bức ảnh hiếm khi được trình bày

cỡ lớn trên báo nhưng lại thường xuyên bị để kích thước quá nhỏ Nếu muốn có hình ảnh ấn tượng, hãy tập trung vào những nhân vật đơn lẻ chứ không phải đám đông, hãy chọn kích cỡ các bức ảnh với kích thước to tới mức độ cho phép và khuôn mặt của nhân vật chính phải thực sự nổi bật và sáng giữa đám đông

Trong ảnh báo chí, chỉ có thể cắt cúp, thay đổi độ tương phản, sáng, tối (trong chừng mực nhất định) Phải tôn trọng đối tượng chụp vì những bức ảnh chụp

họ không thể quan trọng hơn chính nhân vật Chuyện xử lý hậu cảnh đen sẫm đi để nổi nhân vật chính lên cũng phải có giới hạn, vẫn phải tôn trọng bối cảnh phía sau, sẫm lên thì có thể, nhưng không thể bôi đen hoàn toàn

Nói về tiêu chí cho ảnh báo chí, Biên tập viên Hoài Linh - Trưởng Phòng

Ảnh, báo Tuổi Trẻ cho biết: “Điều đầu tiên bức ảnh ấy phải đảm bảo tính báo chí, đáp ứng được tính thời sự nóng hổi và là CÁI MÀ CÔNG CHÚNG CẦN Ảnh được chọn đăng trên Tuổi Trẻ đòi hỏi trước hết phải ưu tiên cho ảnh thời sự trong ngày tránh dùng ảnh cũ, ảnh có tính minh họa Chọn ảnh dựa trên 3 tiêu chí: ( Theo tài liệu FoJo - Thụy Điển): Sức sống ( Khoảnh khắc, bố cục, ánh sáng ); Thông tin , ý nghĩa; Phù hợp (truyền tải thông điệp đúng ý đồ của tác giả bài viết) Bên cạnh đó,

sự khách quan, trung thực là điều kiện tiên quyết, là tiêu chí cao nhất của thông tin nói chung và thông tin trong ảnh báo chí nói riêng Ảnh có những chi tiết thừa, thiếu mới đúng là ảnh báo chí, còn ảnh hoàn hảo quá, sạch sẽ và trọn vẹn quá thì không phải là ảnh báo chí” (Phỏng vấn sâu)

1.3.2 Những yêu cầu cụ thể đối với thông điệp bằng ảnh báo chí

- Nội dung thông điệp bằng ảnh báo chí

+ Tính tư tưởng: Ảnh báo chí là một phần đặc biệt của báo chí, đồng bộ với

tôn chỉ hoạt động của tờ báo, thể hiện văn hóa, tư tưởng của xã hội Mỗi tấm ảnh ra

24

đời đều có những chủ ý nhất định, thể hiện cái hiện hữu đang vận động Tính tư tưởng của ảnh báo chí thể hiện qua nội dung của bức ảnh Ảnh báo chí đi tìm bản chất của sự kiện, từ đó thể hiện cái hay, cái tốt của vẻ đẹp tâm hồn hay sự thật Các tác phẩm ảnh báo chí có ý nghĩa về mặt xã hội và giá trị tư liệu lịch sử đều có thể trở thành tác phẩm nghệ thuật mẫu mực

+ Tính chân thật của ảnh báo chí: Tính chân thật hay còn gọi tính hiện thực,

hoặc tính tài liệu, là một trong những đặc tính quan trọng bậc nhất của nhiếp ảnh, đặc biệt hiện nay khi mà kỹ thuật số ngày càng hoàn thiện, phần mềm chỉnh sửa ảnh như photoshop đã đạt độ tinh xảo thì tính chân thật trong ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng càng đóng một vai trò cực kỳ trọng yếu Nếu ảnh báo chí không đảm bảo được tính chân thật, sẽ làm mất lòng tin của công chúng Máy ảnh là một phương tiện ghi hình ảnh cụ thể trực tiếp, chính xác và hình ảnh là sự phản quang của đối tượng được định hình trên phim, thẻ số và trên giấy ảnh Vì vậy bất cứ một tấm ảnh nào cũng là hình ảnh cụ thể, riêng biệt của một thực thể khách quan, được hoàn thiện bởi một quá trình chuyển hoá quang học, vật lý và hoá học Mặt khác, nhiếp ảnh không thể và không bao giờ phản ảnh được cái hư vô, cái trừu tượng, cái phi vật chất Cái gì tồn tại, mang tính vật chất khách quan mà quang học thu nhận được mới có hình ảnh Nói rõ hơn, nhiếp ảnh chỉ ghi được cái nhìn thấy, sờ thấy Sức mạnh của ảnh báo chí chính là tính chân thật Vì vậy, ngay từ năm 1908 họa sĩ

Henri Matisse tuyên bố trong tạp chí “Công việc nhiếp ảnh” (Camera Work) rằng:

“Nhiếp ảnh báo chí có khả năng cung cấp các tư liệu có giá trị nhất, về mặt này không một ai có thể tranh cãi được Như vậy, bản thân ảnh báo chí đã có một tác dụng như các tác phẩm nghệ thuật Do đó, thuộc tính tư liệu của ảnh báo chí cũng

đã bao hàm giá trị nghệ thuật rồi”

+ Tính chiến đấu của ảnh báo chí: Đây là một trong những nguyên tắc quan

trọng và cần thiết của những người phóng viên ảnh Người phóng viên cần có lòng dũng cảm để xông xáo vào cuộc đời, phản ánh những câu chuyện sâu sắc Ống kính phóng viên không ngần ngại hướng về những đề tài nóng bỏng Ảnh báo chí không chỉ góp phần thể hiện rõ nội dung của một bài báo hay tin tức mà còn góp phần làm

25

nên cái nhìn toàn diện về cuộc sống, con người của đất nước Do đó, ảnh chụp trên báo hằng ngày cần được chụp mới nhất, làm nổi bật chủ đề mà vẫn đảm bảo tính

nghệ thuật cao với sự nhạy bén của người phóng viên ảnh

Có người cho rằng tin có nghĩa là văn bản và các bức ảnh chẳng qua chỉ mang tính trang trí Nếu không đủ diện tích và phải lựa chọn cắt đi một phần nội dung, chắc chắn các biên tập viên sẽ cắt phần ảnh Nhưng hình ảnh bao trùm các phương tiện thông tin đại chúng, hình ảnh đang thực sự bao trùm văn hóa đọc của chúng ta Nếu muốn biểu đạt thông tin, các bức ảnh cũng có thể làm tốt nhiệm vụ

đó không kém gì tin dạng văn bản Một bức ảnh với phần chú thích đầy đủ có sức công phá hơn cả ngàn chữ Vì thế, nếu muốn thu hút độc giả, các tờ báo cần phải lưu tâm đến ảnh

- Hình thức thông điệp bằng ảnh báo chí

Bức ảnh nên được phân định rõ ràng Điều này nghĩa là không để các bức ảnh

có nền màu sáng chìm trên các trang báo nền trắng Hãy phân định các bức ảnh này

bằng một đường khung mỏng, chạy dọc mép bức ảnh (border thường dày 1 point)

Khuôn mặt của nhân vật chính trong bức ảnh phải có kích thước có thể nhìn thấy Các bức ảnh hiếm khi được trình bày cỡ lớn trên báo nhưng lại thường xuyên bị để kích thước quá nhỏ Nhiều khi các nhân vật quan trọng lại cùng cỡ với một con kiến Nếu muốn có hình ảnh ấn tượng, hãy tập trung vào những nhân vật đơn lẻ chứ không phải đám đông, hãy chọn kích cỡ các bức ảnh với kích thước to tới mức độ cho phép và khuôn mặt của nhân vật chính phải thực sự nổi bật và sáng giữa đám đông

- Các quy tắc về bố cục trong ảnh báo chí:

Quy tắc Một phần ba: Hãy tưởng tượng rằng bức ảnh được chia thành 9 phần, bởi 2 đường kẻ dọc và 2 đường kẻ ngang Trong quy tắc Một phần ba, phóng viên ảnh nên đặt các phần quan trọng của khung cảnh dọc theo các đường kẻ, hoặc

ở các điểm mà chúng giao nhau Khi thực hiện điều đó, bức ảnh sẽ có thêm sự cân bằng và thú vị Một số máy ảnh có sẵn tính năng hiển thị các đường kẻ trên màn hình LCD, có thể dễ dàng áp dụng quy tắc này

Các khuôn mẫu và sự đối xứng: Xung quanh chúng ta có rất nhiều mẫu hình

có tính đối xứng, cả trong tự nhiên và do con người tạo ra Chúng có thể tạo nên bố cục rất bắt mắt, nhất là khiến người xem bất ngờ khi trong một khung cảnh đặc biệt lại có thể xuất hiện sự đối xứng Một cách sắp xếp bố cục khác là phá bỏ khuôn mẫu đối xứng, bằng cách tạo ra các tiêu điểm lệch trung tâm

Góc chụp: Trước khi chụp chủ thể, hãy dành thời gian để nghĩ xem bạn sẽ chụp nó theo góc nào Góc chụp có ảnh hưởng lớn tới bố cục của bức ảnh, và do đó

có thể thay đổi thông điệp phóng viên muốn chuyển tải Thay vì chụp bằng góc nhìn ngang tầm mắt, hãy thử chụp với góc nhìn từ trên cao xuống, từ dưới nhìn lên, từ bên cạnh, đằng sau, xa hay gần…

Tập trung vào chủ thể chính: Thường thì một bức ảnh sẽ không gây ấn tượng nếu như chủ thể chính quá nhỏ, khiến cho nó bị hòa lẫn vào môi trường xung quanh Bằng cách đặt khung ảnh thật sát vào chủ thể chính, sẽ loại bỏ được sự chú ý của người xem vào môi trường xung quanh, đảm bảo chủ thể chính có được sự chú ý cần thiết

- Phương thức thể hiện thông điệp bằng ảnh báo chí

Ảnh báo chí được truyền tải qua các phương tiện truyền thông đại chúng điển hình như báo in, báo điện tử và đôi khi cả truyền hình

Nhờ có ảnh báo chí mà công chúng truyền thông được thỏa mãn nhu cầu thông tin và thông tin báo chí phải tác động mạnh đến cảm xúc của họ không chỉ qua văn bản, lời nói

27

Dù được thể hiện trên báo mạng điện tử hay báo in, truyền hình thì nội dung hay nói khác là thông điệp của ảnh được truyền tải vẫn tuân thủ đầy đủ đặc điểm của ảnh báo chí truyền thống như: Tính thời sự, tính chính xác, tính thông tin, tính hấp dẫn, có chú thích ảnh kèm theo và đặc biệt nội dung bức ảnh phải đúng với thuần phong mĩ tục

Tuy nhiên, tùy thuộc vào từng loại hình mà ảnh báo chí lại có một số đặc trưng riêng, khác nhau chủ yếu về hình thức, kích cỡ Do số lượng ảnh được sử dụng trên truyền hình không phải là yếu tố chính (bởi truyền hình thường sử dụng hình ảnh được quay bằng máy quay chuyên dụng, chỉ dùng ảnh trong một số trường hợp nhất định khi thiếu tư liệu video), nên ở đây, tác giả sẽ không đi sâu vào phân tích sự khác biệt của hình ảnh được sử dụng trên loại hình báo chí này,

mà chủ yếu đề cập đến việc ảnh được sử dụng trên báo in và báo mạng Theo đó, ảnh trên báo in thường không được đa dạng, hấp dẫn và sinh động như báo mạng,

do hạn chế về dung lượng cũng như tính định kỳ và một số yếu tố kỹ thuật liên quan đến in ấn, xuất bản Tuy nhiên, xét về mặt kỹ thuật thì ảnh báo chí trên báo

in yêu cầu khắt khe hơn rất nhiều, ảnh phải đạt độ nét chuẩn, được chụp bằng máy ảnh chuyên dụng với kích cỡ lớn > 2Mb Trong khi với báo mạng, do tính phi định

kỳ và cạnh tranh thông tin, nên các tiêu chí kỹ thuật cũng linh động hơn, có thể dùng ảnh chụp bằng điện thoại với đa dạng các kích cỡ

28

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 của luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thông điệp nói chung cũng như thông điệp bằng hình ảnh trên báo chí nói riêng

niệm cơ bản nhất về thông điệp, thông điệp bằng ảnh báo chí,…cũng như khái quát vai trò và tầm quan trọng của ảnh báo chí đối với sự phát triển của báo chí Việt Nam Theo đó, ảnh được coi là yếu tố đầu tiên thu hút sự chú ý của độc giả Cùng viết về một sự kiện, nhưng chắc hẳn những trang báo nào có những hình ảnh tại hiện trường, ảnh nhân vật trong bài báo hoặc ảnh minh họa sẽ thu hút độc giả nhiều hơn, nhìn bắt mắt, ấn tượng và dễ tiếp nhận thông tin hơn

Bên cạnh đó, trong chương 1, tác giả cũng đưa ra những tiêu chí chung, làm

rõ khung lý thuyết về hình thức, phương thức thể hiện ảnh báo chí, cũng như các quy tắc về bố cục trong ảnh báo chí

Đây là khung lý thuyết để vận dụng khảo sát, đánh giá thực trạng thông điệp bằng ảnh báo chí trên Báo Tuổi trẻ ở Chương 2

29

Chương 2:

THỰC TRẠNG THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ

TRÊN BÁO TUỔI TRẺ NĂM 2016 2.1 Tổng quan về báo Tuổi trẻ

2.1.1 Sơ lược lịch sử ra đời và phát triển

Báo Tuổi trẻ là cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và đã phát triển thành một tổ hợp truyền thông đa phương tiện, gồm các ấn

bản: nhật báo Tuổi trẻ, tuần báo Tuổi trẻ Cuối tuần, bán nguyệt san Tuổi trẻ Cười, báo điện tử Tuổi Trẻ Online và báo điện tử tiếng Anh Tuoi Tre News

Được thành lập vào ngày 2/9/1975, sự ra đời của Tuổi trẻ chính là sự kế tục của những tờ truyền đơn, những bản tin in roneo, những tờ báo bí mật truyền đi những tín hiệu yêu nước và cách mạng đến bạn bè cùng trang lứa Có thể khẳng định, tờ báo được khai sinh bởi những người cộng sản trẻ tuổi của Thành đoàn TPHCM, Tuổi Trẻ ý thức được trách nhiệm lớn lao của mình đối với cộng đồng, sự ổn định và phát triển của đất nước Điều đó đòi hỏi những người làm báo Tuổi trẻ luôn sẵn sàng cho sự dấn thân

để chống lại cái ác, cái xấu, tha hóa, bảo vệ công bằng, lẽ phải và những giá trị nhân văn, hướng đến cuộc sống có lý tưởng và hoài bão Không chỉ đưa tin tức phản ánh, Tuổi trẻ còn góp phần truyền đi niềm tin cho cộng đồng…

Tháng 6/2008, nhật báo Tuổi trẻ phát hành trên cả nước Việt Nam với số lượng gần 500.000 bản/ngày,

Báo điện tử Tuổi trẻ Online ra mắt chính thức ngày 1/12/2003 Chưa đầy hai năm sau, Báo điện tử Tuổi trẻ Online đã vươn lên vị trí thứ ba về số lượt truy cập trong bảng xếp hạng tất cả các website tiếng Việt trên thế giới

Hiện nay, với 4 ấn phẩm chính như: Báo Tuổi trẻ hàng ngày, Tuổi trẻ Cuối tuần, Tuổi trẻ Cười, Tuổi trẻ Online cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của báo Tuổi trẻ, nhất là thời điểm đất nước tiến hành công cuộc đổi mới

2.1.2 Giới thiệu các sản phẩm Tuổi trẻ

- Tuổi Trẻ hằng ngày: Là tờ nhật báo được xuất bản hàng ngày Từ năm 2007

bắt đầu có 20 trang nội dung Bao gồm: Chính trị - Xã hội, Thế giới, Kinh tế, Giáo

dục, Nhịp sống trẻ, Nhịp sống số, Sức khỏe,

30

- Tuổi trẻ Cuối tuần: Được gọi là Tuổi trẻ Chủ nhật Có nội dung phong phú

với hầu hết các lĩnh vực, song, do không có đầu tư tương xứng nên đến những năm

đầu thế kỷ 21, bị tụt hậu nặng nề

- Tuổi trẻ Cười: (tạp chí hàng tháng hiện nay là bán nguyệt san) xuất bản dưới

thời Tổng biên tập Vũ Kim Hạnh Từng là tờ báo trào phúng duy nhất Tuy nhiên, cũng giống như Tuổi trẻ Cuối tuần không có đầu tư xứng đáng nên đến nay cũng tụt

hậu so với trước đó

- Tuổi trẻ Online: (báo điện tử) Được xuất bản lần đầu dưới thời Tổng

biên tập Lê Hoàng năm 2003 Sau đó, nhanh chóng trở thành ấn phẩm có tốc độ phát triển mạnh nhất với thứ hạng khoảng 740 trên thế giới và trong top 10 ở

Việt Nam

- Tuoitrenews: Ấn phẩm tiếng Anh của báo Tuổi trẻ ra đời giữa năm 2010

và nhanh chóng trở thành một cổng thông tin tiếng Anh hàng đầu về Việt Nam

Trong khuôn khổ luận văn này, do hạn chế về thời gian nên tác giả chỉ giới hạn khảo sát trên hai ấn phẩm Tuổi trẻ online và bản in của Nhật báo Tuổi trẻ Sau

đây sẽ gọi là báo in Tuổi trẻ và Báo Tuổi trẻ online

2.2 Tần suất sử dụng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ

Tần suất sử dụng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo điện tử Tuổi trẻ: Trung bình mỗi ngày trên báo điện tử Tuổi trẻ có hơn 200 tin, bài mới được cập nhật, tương đương với hàng trăm thông điệp được truyền tải bằng ảnh báo chí, đó

có thể là ảnh minh họa cho tin, bài nhằm tăng tính khách quan, hoặc cũng có thể là một thể loại độc lập

Do thời gian hoàn thành đề tài có hạn, nên ở đây tác giả chỉ khảo sát 1500 tác phẩm báo chí trên báo Tuổi trẻ online từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2016, thì hầu hết đều sử dụng ảnh với nhiều mục đích khác nhau Trong đó, số lượng tin được khảo sát là 150, bài phản ánh là 600, bài phỏng vấn là 100, phóng sự là 550, phóng sự ảnh và ảnh báo chí là một thể loại độc lập có 100 tác phẩm, trong đó có

75 phóng sự ảnh và 25 tin ảnh

31

Biểu đồ 2.1 Khảo sát các tác phẩm báo chí trên báo Tuổi trẻ online năm 2016

Tần suất sử dụng ảnh trên báo in Tuổi trẻ: Trong 110 tác phẩm báo in tác giả khảo sát từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2016, thì có 51 bài báo có truyền tải thông điệp bằng hình ảnh Trong đó, có 6 tin, 19 phóng sự, 14 bài phản ánh và ảnh báo chí

là một thể loại độc lập là 9 tác phẩm, bao gồm 8 phóng sự ảnh và 1 tin ảnh

Biểu đồ 2.2 Biểu đồ khảo sát thông điệp bằng hình ảnh trên báo in Tuổi trẻ

32

Trong tiểu mục này, luận văn sẽ đi sâu vào phân tích các dạng ảnh báo chí được sử dụng trên báo điện tử và báo in Tuổi trẻ

2.2.1 Nội dung thông điệp bằng ảnh trên báo điện tử Tuổi trẻ

Qua khảo sát 1.500 tác phẩm báo điện tử, tác giả nhận thấy mặc dù tần suất sử dụng ảnh dày đặc và cũng đạt được những thành tựu nhất định song chưa có nhiều tác phẩm ảnh đạt chất lượng tốt, ấn tượng Các bức ảnh trên báo điện tử Tuổi Trẻ chưa thực sự phát huy được hết sức mạnh của thể loại này Để làm rõ điều này, tác giả sẽ đi vào phân tích cụ thể các trường hợp trong các tiểu mục dưới đây:

2.2.1.1 Nội dung ảnh minh họa cho thể loại tin tức

Trong số 1.500 tác phẩm báo chí được khảo sát của luận văn từ tháng 1/2016-12/2016 có 150 tác phẩm tin tức sử dụng ảnh minh họa để truyền tải thông tin Thông thường mỗi tin có từ 1-2 ảnh

Ngày 3/1/2016, tin “Tặng hoa cho tài xế xe buýt” do tác giả Tiểu Mi đăng tải

có nội dung biểu dương những hành động tốt cần được nhân rộng về nhóm các bạn trẻ là sinh viên một số trường thuộc nhóm tình nguyện Lớp học Hạnh Phúc đã tặng hoa cho 80 tài xế xe buýt các tuyến số 01, 12, 18, 19, 20, 36, 53, 56 đi qua Trạm điều hành xe buýt Bến Thành, Q.1 (TP.HCM)

Hình 2.1 Ảnh tin Tặng hoa cho tài xế xe buýt

33

Trong phần tin vắn khoảng 100 từ này, tác giả có đăng kèm hình ảnh một bạn sinh viên tặng hoa cho chú tài xế Bức ảnh này truyền tải rõ ràng thông điệp theo sát nội dung chính của tin là tặng hoa cho tài xế xe buýt, đáp ứng được tính thời sự và cả tính hấp dẫn của tin

Tin “Xác nhận 3 ứng viên Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội” được đăng tải trên báo Tuổi trẻ online vào 9 giờ 45 phút sáng ngày 24/1/2018 do phóng viên Đà Trang thực hiện, với nội dung: Sáng 24-1, Ủy viên Trung ương Đảng Vũ Trọng Kim - Phó chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQVN

đã có cuộc trao đổi với báo giới bên lề Đại hội Đảng XII Trả lời câu hỏi của Tuổi Trẻ: “Trên mạng xuất hiện thông tin ngoài việc đề cử giới thiệu Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng tái cử khóa XII, hội nghị Trung ương 14 còn giới thiệu ba vị trí chủ chốt còn lại, gồm: Chủ tịch nước là ông Trần Đại Quang, Thủ tướng là ông Nguyễn Xuân Phúc và Chủ tịch Quốc hội là bà Nguyễn Thị Kim Ngân Ông có thể nói gì về điều này?” Ông Vũ Trọng Kim nói: “Tôi xác nhận hội nghị Trung ương đã xác định (quyết nghị) theo hướng đó”

Hình 2.2 Ảnh tin “Xác nhận 3 ứng viên Chủ tịch nước, Thủ tướng,

Chủ tịch Quốc hội”

34

Trong tin này, tác giả đã sử dụng ảnh minh họa bằng một hình ảnh ghép của

ba ứng viên Chủ tịch Nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội và có chú thích rõ ràng Thông điệp của hình ảnh này đưa ra là giới thiệu về chân dung của các ứng viên Tuy nhiên, hình ảnh này chân dung ghép này mặc dù đã truyền tải thông tin một cách chính xác, chân thực song tính thẩm mỹ chưa cao

Hoặc trong chuyên mục “Thế giới”, ngày 3/10/2016 có tin: “Lầu Năm Góc thuê công ty Pr làm giả video khủng bố?” Nội dung của tin cập nhật thông tin điều tra của Văn phòng điều tra báo chí (BIJ) ở Anh cho biết, Lầu Năm Góc đã trả cho một công ty Anh nửa tỉ đô la để công ty này làm giả các video khủng bố ở Iraq cho mục đích tuyên truyền

Đây là một tin sâu dài hơn 400 từ và có một bức ảnh minh họa lấy từ nguồn của REUTERS, được chú thích là: Lầu Năm Góc được nói là đã thuê công ty

PR làm giả các video khủng bố cho mục đích tuyên truyền Song, nội dung thông điệp được truyền tải bằng hình ảnh ở đây chưa đủ tính thông tin, tính chính xác và

cả tính hấp dẫn mà chỉ nghiêng về ảnh minh họa

Ngày 23/2/2016, trên báo điện tử Tuổi trẻ có tin Sàn “Art tạm thời ngừng

hoạt động” với nội dung thông báo về việc việc Phòng thí nghiệm - sân chơi của những nghệ sĩ độc lập cả trong và ngoài nước tạm thời ngưng hoạt động trong thời gian qua Sàn Art được ra đời từ năm 2007, là tổ chức nghệ thuật đương đại phi lợi nhuận và độc lập, do các nghệ sĩ tự do sáng lập ra với mục tiêu trao đổi những kiến thức văn hóa từ nhiều lĩnh vực, từ nhiều cộng đồng sáng tạo khác nhau Tuy nhiên, trong thời gian này thì phòng đọc của Sàn Art vẫn mở cửa bình thường từ thứ ba đến thứ bảy từ 10g30 đến 18g30 tại địa chỉ 48/7 Mê Linh, Q Bình Thạnh, TP.HCM

Trong tin có sử dụng một bức ảnh truyền tải thông điệp rằng phòng đọc của Sàn Art vẫn mở cửa cho công chúng tự do đến đọc sách Bức ảnh được trích dẫn từ nguồn của chính đơn vị này Thông điệp ở đây cũng đã có đủ tính thông tin, tính chính xác, nhưng về tính thời sự và tính hấp dẫn thì chưa đáp ứng đúng nhu cầu công chúng

35

Hình 2.3 Ảnh tin “Sàn Art tạm thời ngừng hoạt động”

2.2.1.2 Nội dung ảnh minh họa cho thể loại phản ánh

Trong phạm vi khảo sát của luận văn, số lượng bài phản ánh trên báo điện tử

là lớn hơn cả với 600 tác phẩm ở hầu hết các chuyên mục với cách thể hiện cũng như sử dụng ảnh đa dạng và phong phú, bao gồm cả ảnh tại hiện trường, ảnh minh họa, ảnh chân dung…

Như trong bài “Kinh tế Việt Nam năm 2016: Tốc độ tăng trưởng sẽ vượt Trung Quốc” do tác giả Trần Mạnh viết vào ngày 2/1/2016 có sử dụng 5 ảnh, bao gồm: 1 ảnh minh họa cho ngành công nghiệp chế biến và 4 ảnh chân dung của các

chuyên gia, đều được chú thích đầy đủ

Trong đó, 4 bức ảnh chân dung làm sinh động và tăng tính hấp dẫn cho bài viết, còn đáng chú ý hơn cả chính là bức ảnh về ngành chế biến, truyền tải thông điệp đây là một trong những ngành công nghiệp sẽ có nhiều lợi thế hơn trong năm

2016 bởi những hiệp định thương mại mới được ký kết Và từ đó, sẽ góp phần quan trọng cho phát triển kinh tế đất nước tăng trưởng mạnh mẽ

Có thể nói bài phản ánh “Kinh tế Việt Nam năm 2016: Tốc độ tăng trưởng sẽ vượt Trung Quốc” là một trong số ít các bài phản ánh được khảo sát sử dụng số

36

lượng ảnh báo chí nhiều hơn cả, bởi các tác phẩm thuộc thể loại này thông thường chỉ sử dụng 2-3 bức ảnh, thậm chí là một bức, như tác phẩm: “Vụ Formosa, sao Quốc hội chưa vào cuộc?" của tác giả Viễn Sự đăng tải vào ngày 25/7/2016 về nội dung câu hỏi của đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP.HCM) đã đặt câu hỏi này ngay trong lần phát biểu đầu tiên của ông tại kỳ họp Quốc hội khóa XIV vào sáng 25/7

Hình ảnh 2.4 Hình ảnh trong bài “Vụ Formosa, sao Quốc hội chưa vào cuộc?”

Bức ảnh truyền tải đúng nội dung thông điệp về việc đại biểu Trương Trọng Nghĩa phát biểu tại kỳ họp Quốc hội khóa XIV vào sáng 25/7 Xét về tính thông tin

và tính chính xác thì bức ảnh này hoàn toàn phù hợp, tuy nhiên không đặc sắc, không có tính hấp dẫn, bởi “nó” theo đúng mô tuýp ảnh truyền thống (ảnh hội nghị) của các bài viết mang tính chính trị

Bài phản ánh “Xử lý hướng dẫn viên Trung Quốc “chui” thế nào?” được đăng tải ngày 2/7/2016 thông báo về các hình thức xử lý các hướng dẫn viên du li ̣ch (HDV) người Trung Quốc làm “chui” dùng các mánh khóe để hoa ̣t đô ̣ng ta ̣i Nha Trang (Khánh Hòa), Đà Nẵng