Phương thức sản xuất chương trình thời sự ở kênh truyền hình VOVTV từ góc độ truyền thông đa phương tiện

Các chương trình Thời sự VOVTV- với khả năng sản xuất chương trình dưới góc độ đa phương tiện, đã cung cấp cho công chúng nhiều thông tin hơn, tiếp cận được một lượng khán giả đông đảo h

-

TRƯƠNG THỊ LÊ NA

PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ Ở KÊNH TRUYỀN HÌNH VOVTV NHÌN TỪ GÓC ĐỘ TRUYỀN THÔNG

ĐA PHƯƠNG TIỆN

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: BÁO CHÍ HỌC

Hà Nội - 2015

-

TRƯƠNG THỊ LÊ NA

PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ Ở KÊNH TRUYỀN HÌNH VOVTV NHÌN TỪ GÓC ĐỘ TRUYỀN THÔNG

ĐA PHƯƠNG TIỆN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

Người hướng dẫn khoa học: TS TRƯƠNG THỊ KIÊN

Hà Nội - 2015

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Trương Thị Kiên - người đã trực tiếp

hướng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn với đề tài: “Phương thức

sản xuất Chương trình Thời sự ở kênh VOVTV nhìn từ góc độ truyền thông đa phương tiện” Xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo, Ban Biên tập

mà đặc biệt là Nhóm sản xuất Chương trình Thời sự kênh VOVTV - Đài Tiếng nói Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Trương Thị Lê Na

Thời sự ở kênh VOVTV nhìn từ góc độ đa phương tiện” là công trình

nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và dẫn chứng trong luận văn có cơ sở

rõ ràng và trung thực

Tác giả luận văn

Trương Thị Lê Na

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH DƯỚI GÓC ĐỘ TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN 8

1.1 Về một số khái niệm, quan niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu 8 1.1.1 Đa phương tiện 8

1.1.2 Truyền thông đa phương tiện 10

1.1.3 Hội tụ truyền thông 12

1.1.4 Cơ quan báo chí đa phương tiện và Tập đoàn truyền thông 14

1.2 Phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ đa phương tiện 16

1.2.1 Quan niệm về phương thức sản xuất chương trình truyền hình 16

1.2.2 Quan niệm về phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện 18

1.2.3 Thế mạnh của chương trình truyền hình được sản xuất dưới góc độ truyền thông đa phương tiện 20

1.2.4 Một số yêu cầu để tổ chức sản xuất thành công chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện 23

Chương 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VOVTV DƯỚI GÓC ĐỘ ĐA PHƯƠNG TIỆN 28

2.1 Tổng quan về Chương trình Thời sự kênh VOVTV - Đài Tiếng nói Việt Nam 28

2.1.1 Đôi nét về kênh VOVTV 28

2.1.2 Về Chương trình Thời sự VOVTV 30

2.2.1 Đa phương tiện trong khai thác chất liệu nội dung cho VOVTV 38

2.2.2 Cách thức biên tập tin, bài phục vụ sản xuất Chương trình Thời sự của kênh VOVTV 39

2.2.3 Đa phương tiện trong ứng dụng các hình thức chuyển tải thông tin khác nhau 44

2.2.4 Nội dung thông tin của Chương trình Thời sự VOVTV 46

2.2.5 Đa phương tiện trong truyền phát chương trình của kênh VOVTV 46

2.2.6 Đa phương tiện thể hiện ở khả năng tương tác với công chúng 48

2.2.7 Đội ngũ nhân sự tác nghiệp đa phương tiện 49

2.3 Đánh giá chung về thành công, hạn chế trong phương thức sản xuất Chương trình Thời sự VOVTV dưới góc độ truyền thông đa phương tiện 51

2.3.1 Thành công 51

2.3.2 Hạn chế 54

2.4 Nguyên nhân thành công, hạn chế và những vấn đề đặt ra 59

2.4.1 Nguyên nhân thành công 59

2.4.2 Nguyên nhân hạn chế 63

Chương 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRÊN KÊNH VOVTV NHÌN TỪ GÓC ĐỘ TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN 68

3.1 Cơ sở đề xuất 68

3.1.1 Truyền thông đa phương tiện là xu thế tất yếu tại các cơ quan báo chí 68

3.1.3 Sự quan tâm của lãnh đạo Đài Tiếng nói Việt Nam tới sản xuất

chương trình truyền hình theo phương thức đa phương tiện 69

3.2 Một số đề xuất 70

3.2.1 Thường xuyên có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ sản xuất chương trình đa phương tiện 70

3.2.2 Đổi mới quy trình sản xuất gắn chặt với phương thức đa phương tiện 74

3.2.3 Kiện toàn kỹ thuật phục vụ sản xuất chương trình 77

3.2.4.Tăng đầu tư tài chính để sản xuất các chương trình truyền hình đa phương tiện 78

3.2.5 Tăng cường hợp tác, liên kết sản xuất giữa các bộ phận trong Đài Tiếng nói Việt Nam và kênh VOVTV 80

KẾT LUẬN 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 89

ANTV Truyền hình Công an nhân dân

TNVN Tiếng nói Việt Nam

VOV Đài Tiếng nói Việt Nam

VTC Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC VTV Đài Truyền hình Việt Nam

TTXVN Thông tấn xã Việt Nam

Hình 2.1b Khâu 2: Duyệt Vỏ kịch bản 34Hình 2.2 Giao diện Cổng thông tin điện tử VOV - Trung tâm tin 38Hình 2.3 Giao diện trực tuyến của kênh VOVTV trên website Vov.vn 47Hình 2.4 Khán giả có thể tải ứng dụng xem miễn phí các chương trình của kênh VOVTV qua điện thoại di động, máy tính bảng 48Hình 2.5 Cấu trúc mô hình VOV trực tuyến giai đoạn 2011 – 2016 61Hình 3.1 Quy trình sản xuất Chương trình Thời sự theo đề xuất 75

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự ra đời của Internet đã tạo được bước đột phá mang tính cách mạng trong truyền tải và thể hiện thông tin những năm đầu của thế kỷ 21 Chính sự phát triển cùa web 2.0 cùng những kỹ thuật truyền thông hiện đại đã tạo nền tảng vững chắc cho sự ra đời của một phương thức truyền thông mới: truyền thông đa phương tiện Ngày nay, trên thế giới, việc một cơ quan báo chí sở hữu nhiều loại hình báo chí khác nhau đã không còn xa lạ Công chúng trong thời đại truyền thông đa phương tiện được hưởng thụ rất nhiều lợi ích mà xu thế này đem lại Không chỉ được đọc thông tin trên báo in, họ còn có thể theo dõi thông tin đó qua phát thanh, truyền hình, thậm chí được cập nhật thường xuyên và liên tục qua báo mạng điện tử Hơn thế, ở cấp độ sản phẩm truyền thông đa phương tiện, chẳng hạn, trên các tờ báo mạng đa phương tiện, các chương trình truyền hình đa phương tiện…, công chúng được tiếp cận thông tin phong phú, đa dạng và vô cùng tiện lợi không chỉ qua văn bản text, qua tranh ảnh, đồ họa, mà còn qua âm thanh, video clip

Không đứng ngoài xu thế này, ngành truyền thông Việt Nam nói chung

và nền báo chí nước ta nói riêng đang từng bước có những chuyển biến lớn để tận dụng được những lợi thế mà truyền thông đa phương tiện mang lại Một

số tòa soạn đã và đang áp dụng mô hình này trong hoạt động như Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC, Thông tấn xã Việt Nam, báo Nhân Dân v.v Trong đó, Đài Tiếng nói Việt Nam với lợi thế là Đài Phát thanh Quốc gia có mạng lưới thường trú và cộng tác viên đông đảo cả trong nước lẫn ngoài nước cũng đang tận dụng tiềm năng sẵn có để phát huy thế mạnh của truyền thông đa phương tiện

Đối với kênh truyền hình VOVTV của Đài Tiếng nói Việt Nam, ngay từ khi ra đời cách đây 5 năm (7/9/2008), kênh đã tận dụng được lợi thế sẵn có

của Đài Phát thanh Quốc gia để đưa tin trên cả lĩnh vực truyền hình lẫn phát thanh, báo mạng; một số bài bình luận sắc sảo còn được đăng tải trên báo in Mặc dù vẫn gặp nhiều khó khăn đan xen như hầu hết các cơ quan báo chí, các kênh chương trình khác trong thời kỳ bão hòa truyền hình, khủng hoảng kinh

tế, nhưng VOVTV, trong đó có Chương trình Thời sự VOVTV đã từng bước khẳng định được vị trí của mình và có được một lượng khán giả ổn định Các chương trình Thời sự VOVTV- với khả năng sản xuất chương trình dưới góc

độ đa phương tiện, đã cung cấp cho công chúng nhiều thông tin hơn, tiếp cận được một lượng khán giả đông đảo hơn- không chỉ là khán giả xem ti vi, mà còn là khán giả - độc giả của Thời sự VOVTV trên tờ báo mạng điện tử VOV.vn, khán giả- công chúng sử dụng điện thoại di động… Hình thức chuyển tải thông tin của Thời sự VOVTV cũng sinh động hơn Đến với Thời

sự VOVTV được sản xuất dưới góc độ đa phương tiện, công chúng có thể trải nghiệm cảm giác hưởng thụ thông tin bằng nhiều giác quan- thị giác, thính giác, xúc giác Thương hiệu, uy tín của Thời sự VOVTV cũng được tăng lên đáng kể…

Tuy nhiên, trong hoạt động của mình, kênh VOVTV nói chung, Chương trình Thời sự VOVTV nói riêng còn có một số hạn chế như: chất lượng nhân lực còn chưa cao; cơ cấu tổ chức còn bất cập; khâu tổ chức sản xuất các chương trình còn chưa nhất quán, dẫn đến chồng chéo và lãng phí tiềm năng

về thông tin của một Đài Phát thanh cấp Trung ương Trong khi đó, ở nước ta, truyền thông đa phương tiện lại là một xu hướng khá mới mẻ, do đó việc áp dụng phương thức sản xuất chương trình dựa trên sự liên kết nội dung giữa các loại hình báo chí khác nhau trong chương trình Thời sự VOVTV, Đài TNVN không tránh khỏi những lúng túng, bất cập Chính vì vậy, làm sao để hạn chế bất cập, phát huy mạnh mẽ những tiềm năng sẵn có của Đài TNVN, làm cho chương trình truyền hình VOVTV ngày càng phát triển là yêu cầu có

tính thực tiễn trong giai đoạn hiện nay Vì lý do này, chúng tôi triển khai thực

hiện Luận văn nghiên cứu về Phương thức sản xuất chương trình thời sự ở

kênh VOVTV nhìn từ góc độ truyền thông đa phương tiện (khảo sát chương

trình Thời sự hàng ngày từ tháng 6/2013 đến tháng 06/2014)

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Liên quan đến vấn đề truyền thông đa phương tiện, đến nay, theo tìm

hiểu của chúng tôi, đã có một số cuốn sách cũng như bài viết của các nhà khoa học có uy tín trong lĩnh vực báo chí - truyền thông Dưới đây là một số công trình nghiên cứu mà chúng tôi tiếp cận được:

- Cuốn “Báo chí truyền thông hiện đại (từ hàn lâm đến đời thường)” của

PGS TS Nguyễn Văn Dững (Nxb Đại Học Quốc Gia Hà Nội, H 2011) Trong cuốn này, cùng với việc cung cấp các kiến thức lý luận và thực tiễn báo chí Việt Nam, tác giả dành một vài trang để nhận định về truyền thông đa phương tiện Theo tác giả, truyền thông đa phương tiện chính là thế mạnh nổi trội của báo điện tử - loại hình báo chí tuy “sinh sau đẻ muộn” nhưng sở hữu khả năng tích hợp các loại hình báo chí khác như một trong những đặc tính ưu việt nhất

- Bài viết của GS TS Tạ Ngọc Tấn: “Phát triển báo chí trước những

yêu cầu mới của đất nước” (Tạp chí Cộng sản, số 15/2005) Trong bài viết

này, tác giả nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới báo chí, bắt kịp xu thế phát triển của truyền thông hiện đại trong thời kỳ hội nhập, đặc biệt là sự “chuyển mình” của các cơ quan báo chí nhằm thỏa mãn ngày càng nhiều hơn nhu cầu của công chúng

- Luận văn Thạc sĩ “Cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạng

điện tử ở Việt Nam hiện nay” (2010) của tác giả Phạm Thị Hồng chỉ ra cách

thức sản xuất tin tức đa phương tiện trong một tòa soạn báo mạng điện tử mà

cụ thể là Vietnam.vn và VnExpress.net; những ưu, nhược điểm của các tin đa

phương tiện hiện nay cũng như các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nội dung và kỹ thuật của các tin Multimedia

- “Đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của Tòa soạn Báo in trong cơ quan

báo chí đa loại hình” (2012) của tác giả Nguyễn Quý Hoài cung cấp một số

mô hình cơ quan báo in nằm trong cơ quan báo chí đa loại hình trên thế giới và tại Việt Nam; những hiệu quả và hạn chế mà các mô hình cơ quan này gặp phải, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình tại Việt Nam

- “Mô hình tổ chức tòa soạn đa loại hình của báo An ninh thủ đô – Thực

trạng và vấn đề đặt ra” (2012) của tác giả Lý Hoàng Tú Anh nghiên cứu mô

hình tòa soạn đa loại hình của báo An ninh Thủ đô, chỉ ra khả năng, ưu điểm của sự phối hợp giữa các loại hình trong tòa soạn, sự hội tụ các loại hình trong từng tác phẩm của phóng viên, cũng như những trở ngại trong quá trình phát triển của tòa soạn; đồng thời đưa ra đề xuất nhằm khắc phục những trở ngại

đó, góp phần xây dựng một mô hình cơ quan báo chí đa loại hình theo kịp sự phát triển của xu thế báo chí hiện đại

- Luận văn “Xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện của báo Kinh tế

và Đô thị” của tác giả Phùng Thị Hồng Hạnh (2013) đề cập đến vấn đề diện

mạo của báo in và báo điện tử trong bối cảnh hiện nay với việc phân tích, đánh giá những ưu, nhược điểm của từng loại hình, trong đó có báo Kinh tế

và Đô thị; từ đó nêu lên những cơ sở để báo Kinh tế & Đô thị phát triển lên

mô hình tòa soạn đa phương tiện; đồng thời nêu lên những khuyến nghị, giải pháp để xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện phù hợp với tình hình thực tế của tờ báo này

Gần đây, vào tháng 6/2013, Viện Nghiên cứu Báo chí và Truyền thông thuộc Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tổ chức một Hội thảo khoa học

với chủ đề “Sự vận động, phát triển của Báo chí, Truyền thông trong thời kỳ

Hội tụ truyền thông, tích hợp phương tiện” Hội thảo đã thu hút nhiều bài viết

có liên quan đến vấn đề truyền thông đa phương tiện, hội tụ truyền thông,

như: “Tòa soạn hội tụ và xu thế phát triển ở Việt Nam hiện nay” (TS Trương

Thị Kiên – Phó Tổng biên tập tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông, Học

viện Báo chí và Tuyên truyền); “Xu thế báo chí đa phương tiện thời truyền

thông hội tụ” (TS Nguyễn Thị Trường Giang, Phó trưởng khoa Phát thanh –

Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền); “Mấy suy nghĩ về việc ứng

dụng đa phương tiện đối với những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, truyền thông hiện nay” (TS Nguyễn Đức Hạnh, Phó Viện trưởng Viện nghiên

cứu Báo chí và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền); “Truyền

thông đa phương tiện – Xu thế tất yếu toàn cầu” (TS Đỗ Thị Hằng, Viện

nghiên cứu Báo chí và Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) v.v… Hội thảo thực sự mang lại những kiến thức, kinh nghiệm quý báu về cả

lý thuyết lẫn hoạt động thực tiễn liên quan đến xu thế truyền thông đa phương tiện, cung cấp những cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng cho chúng tôi trong quá trình thực hiện Luận văn này

Ngoài ra còn một số bài viết của các tác giả đăng trên các tạp chí khoa học hoặc trên báo chí Tuy nhiên, những bài viết này chỉ mới dừng ở mức đánh giá chung, sơ lược, chưa tập trung nghiên cứu đầy đủ những nét đặc trưng của báo chí trong xu thế truyền thông đa phương tiện Một số tài liệu bằng tiếng Anh cũng có đề cập đến xu thế này, nhưng do bất đồng ngôn ngữ, chúng tôi cũng gặp khó khăn khi cố gắng tiếp cận các tài liệu này

Đáng chú ý, cho đến nay, chưa có tài liệu nào nghiên cứu về truyền thông đa phương tiện tại Đài Tiếng nói Việt Nam, đặc biệt, chưa có bất kỳ công trình nào tiếp cận nghiên cứu về chương trình Thời sự VOVTV dưới góc

độ truyền thông đa phương tiện Vì vậy, đề tài “Phương thức sản xuất

Chương trình Thời sự ở kênh VOVTV nhìn từ góc độ truyền thông đa phương

tiện” là đề tài hoàn toàn mới, không trùng lắp với bất kỳ công trình nghiên

cứu nào trước đó

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm khảo sát thực trạng sản xuất chương trình Thời sự của kênh VOVTV dưới góc độ đa phương tiện; đánh giá những thành công, hạn chế, nguyên nhân thành công, hạn chế của chương trình nhìn từ góc độ đa phương tiện, từ đó, đề xuất một số giải pháp phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả chung của chương trình

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, Luận văn triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

- Trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về truyền thông đa phương tiện nói chung, phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ đa phương tiện nói riêng

- Khảo sát thực trạng sản xuất chương trình Thời sự VOVTV tại Đài Tiếng nói Việt Nam dưới góc độ đa phương tiện nhằm nhận diện các góc độ

đa phương tiện trong sản xuất chương trình, từ đó, đánh giá chung về những thành công, hạn chế, nguyên nhân thành công, hạn chế của chương trình

- Bước đầu đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục những mặt hạn chế, bất cập trong phương thức sản xuất chương trình Thời sự VOVTV dưới góc độ truyền thông đa phương tiện nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả chương trình

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là Phương

thức sản xuất chương trình Thời sự trên kênh VOVTV - Đài Tiếng nói Việt Nam dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu ở chương

trình Thời sự hàng ngày, khung giờ 6h-6h30; 11h30-12h; 18h-18h45 trên Kênh VOVTV; thời gian từ tháng 06/2013 đến tháng 06/2014

6 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu, sách báo, văn bản

để chắt lọc các kiến thức lý thuyết có liên quan tới đề tài

• Phương pháp phỏng vấn: gặp gỡ và trao đổi, phỏng vấn sâu một

số nhà báo tại Đài Tiếng nói Việt Nam để tìm hiểu cách thức mà họ áp dụng trong sản xuất Chương trình Thời sự trên kênh VOVTV dưới góc độ đa phương tiện

• Phương pháp khảo sát hoạt động sản xuất chương trình trên thực tế: khảo sát thực tế sản xuất Chương trình Thời sự VOVTV ở các góc độ quy

trình sản xuất, nhân lực, kỹ thuật sản xuất chương trình v.v, làm cơ sở để đánh giá, nhận xét về thành công, hạn chế của chương trình

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: dựa trên các dữ liệu có được từ

khảo sát thực tiễn, tác giả phân tích, đánh giá những mặt được, chưa được của việc sản xuất Chương trình Thời sự VOVTV dưới góc độ đa phương tiện, từ đó, tổng hợp thành các luận điểm nhằm làm sáng rõ mục đích nghiêm cứu đề tài

7 Kết cấu luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn được triển khai thành 3 chương:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

- Chương 2: Thực trạng sản xuất chương trình thời sự trên kênh VOVTV dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

- Chương 3: Một số đề xuất nâng cao hiệu quả sản xuất chương trình Thời sự trên kênh VOVTV nhìn từ góc độ truyền thông đa phương tiện

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

VỀ SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH

DƯỚI GÓC ĐỘ TRUYỀN THÔNG ĐA PHƯƠNG TIỆN

1.1 Về một số khái niệm, quan niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Đa phương tiện

“Phương tiện” được hiểu là “những cách thức, công cụ, con đường để

thực hiện một công việc cụ thể nào đó” [29, tr 403] Với truyền thông nói

chung và báo chí nói riêng, phương tiện chính là những cách thức, công cụ, con đường để truyền thông điệp (nội dung thông tin) đến với công chúng

“Đa phương tiện” là thuật ngữ xuất phát từ cụm từ “Multimedia” trong tiếng Anh, xuất hiện khoảng vào giữa thế kỷ 20 – khi internet còn chưa ra đời Theo đó, “Media” là phương tiện, “Multi” là nhiều; “Multimedia” là sản phẩm được tạo ra để “chạy” trên nhiều thiết bị đầu cuối khác nhau, hay nói cách khác, là sản phẩm được truyền tải bởi nhiều phương tiện khác nhau Lần đầu tiên, cụm từ “đa phương tiện” xuất hiện là vào năm 1965, được

sử dụng để miêu tả một buổi trình diễn đặc biệt mang tên “Exploding Plastic Inevitable” (tạm dịch: “Sự kết hợp hoàn hảo mang tính đột phá từ những điều quen thuộc) Đây là buổi biểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật Sau đó, cụm từ này dần được

sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực với nhiều ý nghĩa khác nhau

Cách đây gần 20 năm, Viện Xã hội Ngôn ngữ Đức “Gesellschaft für deutsche Sprache” đã quyết định công nhận ý nghĩa của từ “đa phương tiện” bằng cách trao cho nó danh hiệu “Từ của năm” vào năm 1995 và khẳng định:

“Đa phương tiện đã trở thành một từ trung tâm trong các phương tiện truyền thông thế giới mới” [44, tr8]

Khái niệm “đa phương tiện” được rất nhiều tác giả đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu cũng như các bài báo, bài thảo luận Tùy vào lĩnh vực, khái niệm “đa phương tiện” được định nghĩa không hoàn toàn giống nhau Chẳng hạn, trong lĩnh vực điện tử công nghệ, “multimedia” hay “đa phương tiện” là sự kết hợp giữa phương tiện truyền thông (media) và các dạng nội dung (contents) khác nhau bao gồm tổ hợp văn bản (text), âm thanh (audio), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (video), đồ hình – đồ họa (graphic), và những nội dung mang tính tương tác (interactive programs) vào trong cùng một thiết bị công nghệ như điện thoại di động, máy vi tính, máy ảnh, máy nghe nhạc…

Trong cuốn “Multimedia Technologies”, tác giả Ashok Banerji cho rằng:

“Khi được sử dụng như một danh từ: Đa phương tiện đề cập đến công nghệ

và các thiết bị, phương tiện truyền thông Đó là việc sử dụng kết hợp các hình thức khác nhau của các phương tiện truyền thông âm thanh và hình ảnh như: văn bản, đồ họa, hoạt hình, âm thanh và video; khi sử dụng như một tính từ:

Đa phương tiện mô tả sự trình bày liên quan đến việc sử dụng nhiều phương tiện truyền thông cùng một lúc” [41, tr45]

Trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, PGS TS Đỗ Trung Tuấn – Giảng viên Khoa Toán Cơ Tin học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đưa ra định nghĩa:

“Đa phương tiện là kỹ thuật mô phỏng và sử dụng đồng thời nhiều dạng phương tiện chuyển hóa thông tin và các tác phẩm từ kỹ thuật đó”.[38, tr.28]

Trong khi đó, lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là trong lĩnh vực báo chí, thuật ngữ “đa phương tiện” lại được dùng thiên về cách hiểu là phương thức truyền tải thông tin trên các thiết bị khác nhau, với các dạng thức ngôn ngữ khác nhau phù hợp cho mỗi loại thiết bị

Tóm lại, mỗi lĩnh vực, thuật ngữ đa phương tiện có cách hiểu tương đối

khác nhau tùy vào mục đích, đối tượng sản xuất, phương tiện kỹ thuật, nội

dung thông tin, đối tượng tiếp nhận Tuy nhiên, một cách chung nhất, có thể hiểu: Đa phương tiện là sự kết hợp của nhiều loại phương tiện thiết bị kỹ thuật và nhiều loại ngôn ngữ khác nhau để chuyển hóa, truyền tải thông tin đến công chúng

1.1.2 Truyền thông đa phương tiện

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về truyền thông Ở góc độ báo chí tuyên truyền, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra quan niệm về truyền thông Chúng tôi đồng ý với quan điểm của PGS TS Lương Khắc Hiếu khi cho rằng:

Truyền thông là quá trình giao tiếp, chia sẻ, trao đổi thông tin giữa các

cá nhân hay các nhóm người nhằm đạt được sự hiểu biết, nâng cao nhận thức, hình thành thái độ và thay đổi hành vi của con người [18, tr.5]

- Truyền thông đa phương tiện

Theo Từ điển bách khoa Wikipedia, “Truyền thông đa phương tiện là việc

dùng một số phương tiện khác nhau như văn bản, âm thanh, đồ họa, video và

khả năng tương tác để chuyển tải thông tin Đa phương tiện theo nghĩa rộng là việc tổ hợp các phương tiện khác nhau để tạo nên một cách mô tả nhiều mặt ý tưởng, khái niệm hay tư tưởng Đa phương tiện đơn giản có nghĩa là có khả năng liên lạc, giao tiếp theo nhiều hơn một cách thức Như vậy, đa phương tiện thật ra là liên lạc, giao tiếp theo vài cách thức khác nhau” [4]

Trong cuốn “Multimedia Journalism – A practical guide” (Báo chí đa

phương tiện – Hướng dẫn thực hành), tác giả Andy Bull cho rằng: “Báo chí

đa phương tiện là sự phát triển của Báo mạng điện tử khi các tác phẩm báo chí trên Báo mạng điện tử được tích hợp đa phương tiện nhiều hơn”

Trong bài viết “What is Multimedia Journalism” (Thế nào là nhà báo đa phương tiện”), tác giả Mark Deuze, giảng viên báo chí thuộc trường Đại học

Amsterdam (Hà Lan) cho rằng: “Báo chí đa phương tiện đơn giản là hình

thức báo chí dựa vào các loại phương tiện truyền thông như văn bản, hình ảnh, đồ họa, âm thanh, video, chương trình tương tác để truyền tải thông tin đến độc giả một cách đa dạng, sống động và chân thực” [42, tr.37]

PGS TS Nguyễn Văn Dững – Trưởng khoa Báo chí, Học viện Báo chí

& Tuyên truyền nhận định: “Đa phương tiện chính là khả năng kết hợp các

tài liệu văn bản, hình ảnh, âm nhạc, video, hình động và tài liệu in ấn có thể được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau nhằm “thay đổi” sự chú ý và truyền đạt một cách có hiệu quả thông điệp của bạn (…) Đa phương tiện cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc chuyển tải thông điệp nhằm gây chú ý, hấp dẫn và thuyết phục công chúng” [8, tr.26]

Qua một số ý kiến trên, chúng tôi cho rằng:

Truyền thông đa phương tiện là hình thức truyền thông sử dụng đồng thời nhiều phương thức truyền tải thông tin như văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), âm thanh (audio), video và các

chương trình tương tác (interactive programs) để đưa thông tin đến với công chúng, thỏa mãn khả năng tiếp nhận thông tin bằng nhiều giác quan của họ

Theo chúng tôi, Truyền thông đa phương tiện có 2 cấp độ (hình thức

thể hiện):

- Thứ nhất là Truyền thông đa phương tiện trên cùng một sản phẩm báo

chí, chẳng hạn như trong cùng một chương trình truyền hình (có thể gọi là chương trình truyền hình theo phương thức đa phương tiện), trên cùng một tác phẩm/một tờ báo mạng

- Thứ hai là Truyền thông đa phương tiện trong một cơ quan báo chí, hay

còn gọi là cơ quan báo chí đa phương tiện, tức là một cơ quan báo chí có nhiều loại hình báo chí khác nhau: báo viết, báo phát thanh, báo truyền hình, báo mạng…

Ở Luận văn này, khi nghiên cứu về phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ đa phương tiện, là chúng tôi đang tiếp cận thuật ngữ

Truyền thông đa phương tiện ở cấp độ 1: truyền thông đa phương tiện trong

cùng 1 chương trình truyền hình

1.1.3 Hội tụ truyền thông

Liên quan đến thuật ngữ đa phương tiện, các nhà nghiên cứu còn sử dụng thuật ngữ hội tụ truyền thông

Thực tế cho thấy, khái niệm hội tụ truyền thông bao hàm hai ý nghĩa:

“hội tụ” và “kết hợp” Xét theo nghĩa hẹp, hội tụ truyền thông là sự tích hợp các loại hình báo chí, tạo ra sự biến đổi về chất, hình thành hàng loạt phương tiện truyền thông mới như sách điện tử, blog, mạng xã hội…

Nếu xét từ nghĩa rộng, hội tụ truyền thông có phạm vi rộng hơn, gồm sự kết hợp các phương tiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thông,

mà còn là sự hội tụ cả về chức năng, phương thức đưa tin, quyền sở hữu, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí, truyền thông… Nói cách khác, hội tụ

truyền thông là quá trình phát triển tiệm tiến từ thấp đến cao, là sự phát triển tất yếu của báo chí truyền thông hiện đại

PGS TS Đinh Thị Thúy Hằng (2008) viết trong cuốn “Báo chí thế giới

và xu hướng phát triển” cho rằng: “Trong khuôn khổ của lĩnh vực truyền thông, hội tụ được hiểu theo hai nghĩa như sau:

Thứ nhất, nội dung quan trọng nhất của hội tụ truyền thông là cùng với việc phá bỏ “hàng rào” kiểm soát thông tin, các loại hình báo chí như báo in, phát thanh, truyền hình, báo chí trực tuyến và cá thiết bị di động đã và đang hội tụ với nhau về mặt công nghệ Công nghệ thông tin đã dẫn đến việc liên hợp các loại phương tiện báo chí khác nhau vào trong một phương thức hoạt động Sự hội tụ này đã mở ra một kỷ nguyên mới của đa truyền thông Hội tụ của các loại hình báo chí: báo in, truyền hình, phát thanh, phim ảnh được kết hợp để đưa các dịch vụ tới người sử dụng

Thứ hai là sự tập trung sở hữu truyền thông đại chúng Các “tập đoàn báo chí, một công ty sở hữu nhiều loại hình kinh doanh báo chí khác nhau Điều này dẫn đến sự hội tụ về kinh tế: các hãng truyền thông hội tụ qua việc liên kết, sáp nhập hoặc mua cổ phần của nhau” [17, tr 18]

PGS TS Nguyễn Đức Dũng cho rằng: thuật ngữ “Hội tụ truyền thông” được dùng để chỉ sự tích hợp các phương tiện báo chí khác nhau vào trong một phương thức hoạt động Theo đó, các phương tiện truyền thông cũ và mới

sẽ tương tác với nhau theo những cách phức tạp hơn so với dự đoán trước đây Sự hội tụ này đã mở ra một kỷ nguyên mới của truyền thông đa phương tiện, trong đó các loại hình báo chí, truyền thông như báo in, phát thanh, truyền hình, tivi, phim ảnh, báo điện tử… được kết hợp để đưa các dịch vụ mới có chất lượng cao hơn đến người sử dụng” [6, tr 55]

Tóm lại, theo chúng tôi, hội tụ truyền thông nghĩa là sự tích hợp các

phương thức truyền tải thông tin hay tích hợp các phương tiện trong cùng một

cơ quan báo chí nhằm đem đến cho công chúng khả năng tiếp nhận thông tin tiện lợi, gần như bằng mọi giác quan như: nghe, xem, đọc trên nền tảng báo

điện tử Và như vậy, hội tụ truyền thông và truyền thông đa phương tiện (ở cấp độ 1) được hiểu tương đồng về nghĩa

1.1.4 Cơ quan báo chí đa phương tiện và Tập đoàn truyền thông

Từ khái niệm về Truyền thông đa phương tiện, thực tiễn đã xuất hiện

thêm một mô hình cơ quan truyền thông mà giới nghiên cứu gọi bằng thuật

ngữ: Cơ quan báo chí đa phương tiện, hay Tòa soạn báo đa phương tiện Cơ quan báo chí đa phương tiện có thể hiểu nôm na là một cơ quan báo chí sở

hữu nhiều loại hình báo chí khác nhau trong cùng một thời điểm

Và như vậy, cơ quan báo chí đa phương tiện, tòa soạn báo đa phương

tiện chính là biểu hiện của truyền thông đa phương tiện ở cấp độ thứ 2 Tại cơ

quan báo chí đa phương tiện, người ta cùng lúc sở hữu nhiều loại hình báo chí, chẳng hạn: vừa có báo in, vừa có phát thanh, truyền hình, vừa có báo mạng điện tử

Trong Đại hội lần thứ IX Hội Nhà báo Việt Nam, TS Đinh Thế Huynh, Nguyên Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam, Nguyên Tổng Biên tập báo Nhân

dân nhận định: “Báo chí thời gian tới không còn đơn nhất một loại hình mà sẽ

dần trở thành báo chí đa phương tiện” [20, tr 8]

Nhận định này đã chỉ ra rằng, đa phương tiện là xu thế toàn cầu, nhiều

cơ quan báo chí trên thế giới đã hướng đến, sớm hay muộn là tùy thuộc vào điều kiện của từng nước, từng cơ quan báo chí Hiện nay, nhiều cơ quan báo chí của Việt Nam đã theo hướng phát triển đa phương tiện Nhiều cơ quan báo

in đã có thêm đài phát thanh, truyền hình và báo mạng điện tử; nhiều đài phát thanh, truyền hình có thêm tạp chí và báo mạng điện tử Chẳng hạn như Đài Truyền hình Việt Nam có báo điện tử VTV (www.vtv.vn) và Tạp chí truyền hình; Đài TNVN có báo điện tử VOV Online (www.vov.vn), Kênh truyền

hình VOVTV, Kênh truyền hình Quốc hội Việt Nam và Báo in VOV; Báo Nhân dân ngoài cho ra đời báo Nhân Dân điện tử (www.nhandan.com.vn) từ năm 1998 và hiện nay có thêm Kênh truyền hình Nhân Dân

Mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện giúp giảm thiểu được các chi phí cho nhân lực, cơ sở hạ tầng, vừa đảm bảo được chất lượng và hiệu quả thông tin, phát huy nội lực và tăng cường mối quan hệ tương tác giữa các kênh truyền thông trong cùng một tòa soạn Phóng viên của tòa soạn có nhiều

kỹ năng tác nghiệp cùng một lúc trên nhiều thiết bị kỹ thuật và đảm bảo cung cấp được thông tin cho nhiều loại hình báo chí

Từ hình thức tồn tại cơ quan báo chí đa phương tiện, một thuật ngữ cũng

tương đồng với nó được ứng dụng trên thực tế đã ra đời: thuật ngữ tập đoàn

truyền thông, Tập đoàn báo chí

Thực tế cho thấy, mô hình Tập đoàn báo chí là một mô hình kinh tế khi

các cơ quan báo chí lớn thực hiện hai chiến lược là tập trung hàng dọc, thẳng đứng (Vertical) hay tập trung hàng ngang (Horizontal)

Mở rộng theo trục dọc là cơ quan báo chí nắm quyền sở hữu trong nhiều lĩnh vực truyền thông khác nhau tạo thành một mạng lưới sản xuất và tiêu thụ liên hoàn nhằm tăng cường ưu thế trong một ngành hoạt động nhất định Mở rộng trục ngang là cơ quan báo chí thâu tóm gần như trọn vẹn một lĩnh vực truyền thông nào đó, chẳng hạn như lĩnh vực xuất bản sách… Ví dụ như vào năm 1986, Công ty điện lực General Electric đã mua mạng truyền hình Mỹ NBC; Công ty viễn thông Mỹ AT&T năm 1999 đã nắm quyền kiểm soát hệ thống truyền hình cáp TCI, năm 2004 mua tiếp mạng Mediaone…

Theo nghiên cứu của các nước Tư bản chủ nghĩa thì đặc điểm lớn nhất của mô hình Tập đoàn báo chí, đó là các tập đoàn này chủ yếu được hình thành theo kiểu “cá lớn nuốt cá bé”, thôn tính và lũng đoạn lẫn nhau nhằm phân chia khu vực và lợi nhuận

Một tập đoàn báo chí thường sẽ là cơ quan báo chí đa loại hình với sự phát triển theo trục dọc Tuy nhiên, một cơ quan báo chí đa loại hình chưa hẳn

là một tập đoàn báo chí Tại Việt Nam, cơ quan báo chí đa loại hình không được gọi là một tập đoàn báo chí

Như vậy, thuật ngữ “Tập đoàn báo chí”, “Cơ quan truyền thông đa phương tiện”, “Tòa soạn đa loại hình” đều có chung một đặc điểm: đó là cơ quan truyền thông mà ở đó có thể có nhiều loại hình truyền thông cùng hoạt động, nhưng tùy theo điều kiện và cách nhìn nhận cơ quan báo chí đó để có cách gọi cụ thể và chính xác “Tập đoàn báo chí” là sự nhìn nhận dưới góc độ kinh tế; “Tòa soạn đa loại hình” hay “Tòa soạn hội tụ” là cái nhìn dưới góc độ

tổ chức, còn “Cơ quan truyền thông đa phương tiện” là cách nhìn dưới góc độ

kỹ thuật

1.2 Phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ đa phương tiện

1.2.1 Quan niệm về phương thức sản xuất chương trình truyền hình

1.2.1.1 Quan niệm về chương trình truyền hình

Để tìm hiểu về phương thức sản xuất chương trình truyền hình, trước hết, cần hiểu thế nào là chương trình truyền hình

Chương trình truyền hình là sự liên kết, sắp xếp bố trí hợp lý các tin bài, băng tư liệu, hình ảnh, âm thanh trong một thời gian nhất định, được mở đầu bằng nhạc hiệu, hình hiệu, lời giới thiệu, kết thúc bằng lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo chí truyền hình và mang lại hiệu quả thông tin cao nhất cho khán giả [31, tr.113]

Truyền hình cũng như trên phát thanh, có nhiều dạng chương trình khác nhau Nếu phân chia theo tiêu chí tính chất thời sự của thông tin, có: chương trình Thời sự, chương trình Chuyên đề Nếu phân chia theo lĩnh vực phản ánh, có: chương trình Kinh tế, Văn hóa, Quân đội, Giáo dục đào tạo, Y tế, Thể

thảo… Nếu chia theo tiêu chí giới và lứa tuổi, có các chương trình: Phụ nữ, Thiếu nhi, Thanh niên, Người cao tuổi… Nếu theo tiêu chí mục đích thông tin, chủ yếu có các chương trình Giải trí (gameshows), các chương trình tin tức thời sự…

Mỗi chương trình truyền hình có tôn chỉ mục đích, chức năng nhiệm vụ khác nhau, đối tượng khán giả khác nhau Căn cứ vào các yếu tố đó, người ta thường xây dựng chương trình có cấu trúc, format tương đối ổn định, có thời lượng xác định, thời điểm phát cụ thể Các chương trình được phát trên từng kênh sóng khác nhau

1.2.1.2 Quan niệm về Phương thức sản xuất

Theo từ điển tiếng Việt, “phương thức” được định nghĩa là “cách thức,

phương pháp được quy định để tiến hành” [29, tr.402], còn “sản xuất” là

“quá trình tạo ra của cải, vật chất”

Như vậy, có thể hiểu “phương thức sản xuất” chính là cách thức, phương

pháp tạo ra một sản phẩm theo tiến trình đã định sẵn

1.2.1.3 Phương thức sản xuất chương trình truyền hình

Phương thức sản xuất Chương trình Truyền hình có thể hiểu là toàn bộ

những công việc nhằm làm ra một chương trình truyền hình trong một thời gian nhất định, được sắp xếp theo một quy trình định sẵn

Cũng như trong phát thanh, người ta thường chia phương thức sản xuất chương trình truyền hình thành 2 phương thức: chương trình được sản xuất trực tiếp và chương trình truyền hình có hậu kỳ

Trong cuốn Giáo trình báo chí truyền hình, tác giả - PGS TS Dương Xuân Sơn nhận định: “Dựa vào khả năng kỹ thuật và công nghệ, có thể phân

chia các loại phương thức sản xuất chương trình truyền hình như sau:

- Chương trình băng từ

- Chương trình phim nhựa

- Chương trình phát trực tiếp

( ) Riêng chương trình sản xuất bằng phim nhựa vì giá thành rất cao nên hầu như không được sử dụng trong truyền hình Vì vậy, trong sản xuất chương trình truyền hình thường có hai loại: băng từ và trực tiếp”

Theo nhận định này, phương thức sản xuất chương trình có hậu kỳ chính là phương thức chương trình băng từ như ý kiến của PGS TS Dương Xuân Sơn

Trong luận văn, khi nghiên cứu về phương thức sản xuất chương trình

truyền hình, chúng tôi không chỉ tiếp cận để tìm hiểu xem chương trình truyền

hình được sản xuất theo phương thức trực tiếp hay có hậu kỳ, mà thực chất,

chúng tôi còn nghiên cứu kỹ về quy trình tổ chức sản xuất một chương trình

truyền hình với những cách thức tổ chức sản xuất cụ thể trong từng quy trình đó

1.2.2 Quan niệm về phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

1.2.2.1 Về thuật ngữ Góc độ

Góc độ là “chỗ đứng để nhìn nhận, đánh giá sự vật, sự việc” Ở luận văn này, khi nói đến góc độ truyền thông đa phương tiện trong sản xuất chương

trình truyền hình, là chúng tôi muốn tìm hiểu những biểu hiện của tính đa

phương tiện trong một chương trình truyền hình cũng như tìm hiểu những đặc tính của truyền thông đa phương tiện đã ảnh hưởng, chi phối như thế nào đến quá trình sản xuất chương trình truyền hình

1.2.2.2 Các góc độ đa phương tiện trong sản xuất chương trình truyền hình

Theo chúng tôi, góc độ đa phương tiện trong sản xuất chương trình truyền hình được biểu hiện như sau:

- Đa phương tiện trong khai thác tư liệu để xây dựng nội dung truyền

thông: “chất liệu” hay nguồn tin được sử dụng trong các sản phẩm truyền hình

được sản xuất, khai thác từ nhiều loại phương tiện truyền thông đại chúng khác nhau, chẳng hạn như từ báo in, báo mạng điện tử, phát thanh

- Đa phương tiện trong khâu biên tập nội dung: thông tin sau khi đã

được khai thác từ các phương tiện truyền thông khác nhau (từ báo in, báo phát thanh, báo mạng) sẽ được các biên tập viên biên tập lại cho phù hợp với những tiêu chí của chương trình truyền hình, đảm bảo phù hợp với thói quen, khả năng tiếp nhận của khán giả

- Đa phương tiện trong sử dụng đồng thời các phương tiện ngôn ngữ

chuyển tải thông tin: chẳng hạn như trong một chương trình truyền hình,

ngoài hình ảnh truyền hình và âm thanh, còn có cả hình ảnh tĩnh (tranh ảnh),

đồ hình - đồ họa (bảng biểu, biểu đồ, hình mô phỏng ), chữ viết (text) và những hình thức tương tác khác (điện thoại nối trực tiếp từ hiện trường; tương tác qua máy tính có kết nối mạng Internet v.v )

- Đa phương tiện trong khâu truyền phát các chương trình truyền hình:

việc sở hữu nhiều phương tiện truyền thông giúp các cơ quan truyền thông

“vươn” xa hơn trong chiếm lĩnh các nhóm công chúng đích, thỏa mãn nhiều hơn nhu cầu tiếp nhận thông tin của họ Truyền hình truyền thống chỉ phát sóng trên TV thông qua sóng vô tuyến, còn bây giờ, trong môi trường truyền thông đa phương tiện, truyền hình còn phát sóng trên các thiết bị thông minh như điện thoại di động smartphone, máy tính, máy tính bảng dựa trên nền tảng Internet Mỗi cơ quan hoặc kênh truyền hình có yếu tố đa phương tiện như vậy đều có một bộ phận chuyên đảm trách nhiệm vụ kết nố, đăng tải các chương trình đang phát sóng lên mạng, phục vụ mục đích phát sóng trực tuyến, đồng thời chịu trách nhiệm “đẩy” các chương trình đã phát sóng lên trang web của cơ quan, đơn vị mình để công chúng có thể theo dõi lại chương trình bất cứ lúc nào

- Cách thức tương tác đa phương tiện với công chúng: không chỉ sử

dụng những hình thức tương tác truyền thống như thư tay, các chuyên mục bạn đọc đăng tải trên ấn phẩm truyền thông, điện thoại , công chúng còn

hoàn toàn có thể tương tác với cơ quan truyền thông đó thông qua email, hoặc tương tác trực tiếp với ban biên tập thông qua website trực tuyến với các ô phản hồi ngay bên dưới mỗi bài viết Cách thức tương tác này thực sự tạo thuận lợi cho cả cơ quan truyền thông lẫn công chúng vì tính nhanh gọn, tiện dụng Hơn nữa, cơ quan truyền thông cũng không cần mất công mở các cuộc điều tra xã hội học tốn kém, quy mô như trước đây mà vẫn có thể thu được kết quả phản ánh thái độ, ý kiến của công chúng thông qua các bình chọn trực tuyến dành cho họ

- Đội ngũ nhân lực có khả năng tác nghiệp đa phương tiện: trước đây,

người làm truyền hình chỉ tác nghiệp theo quy trình sản xuất cho truyền hình, phục vụ tiêu chí chỉ cho truyền hình, nhưng trong môi trường đa phương tiện, người đó còn phải đáp ứng được kỹ năng của một phóng viên phát thanh, báo

in, báo mạng điện tử đồng thời sử dụng thành thạo thiết bị kỹ thuật dùng để sản xuất cho từng loại hình báo chí

Nói tóm lại, những góc độ truyền thông đa phương tiện trong sản xuất

chương trình truyền hình mà chúng tôi vừa nêu sẽ làm cơ sở để tác giả khảo sát phương thức sản xuất chương trình Thời sự của kênh VOVTV dưới góc độ truyền thông đa phương tiện trong Chương 2

1.2.3 Thế mạnh của chương trình truyền hình được sản xuất dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

1.2.3.1 Đối với cơ quan báo chí truyền hình

Rõ ràng, việc sản xuất chương trình truyền hình dựa trên nền tảng đa phương tiện sẽ giúp cơ quan báo chí - truyền thông có thêm nhiều lợi thế trong việc đáp ứng những nhu cầu phức tạp và đa dạng của công chúng Hoạt động báo chí, truyền thông ngày nay không chỉ đơn thuần là cung cấp thông tin, các loại hình giải trí mà đòi hỏi sự trực quan và tương tác cao Nhờ công nghệ, họ có thể có được những sản phẩm sáng tạo thỏa mãn xã hội ở những

khu vực khác nhau nhất một cách nhanh chóng, kịp thời và thuận tiện nhất, đồng thời đảm bảo được sự đa dạng của thông tin

Không chỉ có vậy, cơ quan báo chí truyền hình còn có thể tiết kiệm được chi phí dùng để chi trả cho nhân lực, kinh phí sản xuất, đồng thời giảm được thời gian thực hiện chương trình truyền hình

Một thuận lợi nữa của việc sản xuất chương trình truyền hình đa phương tiện là khả năng thu hút được nhiều đối tượng công chúng Càng có nhiều loại hình truyền thông đại chúng, cơ quan báo chí đó càng “tận dụng” được lượng độc giả của báo mạng, báo in hay thính giả của phát thanh theo dõi sản phẩm truyền hình của mình

Nhờ có đa phương tiện, thương hiệu của cơ quan báo chí truyền hình cũng được mở rộng hơn thông qua việc quảng bá dưới nhiều hình thức khác nhau Một người là độc giả báo mạng của một cơ quan báo chí đa phương tiện cũng đồng thời có thể trở thành khán giả của chương trình truyền hình được phát trên tờ báo điện tử của cơ quan đó

1.2.3.2 Đối với người làm truyền hình

Sự phát triển của truyền hình được sản xuất theo phương thức đa phương tiện chắc chắn sẽ vừa đặt ra yêu cầu, vừa tạo ra cơ hội cho người làm truyền hình thỏa sức sáng tạo Họ được làm việc trong môi trường năng động hơn, đồng thời bản thân họ cũng phải rèn luyện thêm nhiều kỹ năng khác ngoài chuyên môn gốc của mình để có thể đáp ứng được nhu cầu công việc

Ngoài ra, người làm truyền hình cũng có cơ hội được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin dưới nhiều hình thức khác nhau hơn So với truyền thống, đội ngũ phóng viên, biên tập viên truyền hình sẽ phải chờ thông tin được khai thác đầy đủ về cả âm thanh lẫn hình ảnh (video) rồi thực hiện khâu hậu kỳ mới có thể cho ra sản phẩm hoàn chỉnh được thì nay, họ hoàn toàn có thể nắm được

thông tin chính xác từ rất sớm thông qua phát thanh, báo mạng điện tử và tiến hành xử lý thông tin, phát sóng luôn chứ không cần chờ đợi hình ảnh nữa

1.2.3.3 Đối với công chúng

Thời đại của truyền hình đa phương tiện giúp cho thị hiếu của công chúng được thỏa mãn hơn bao giờ hết Họ rất dễ dàng và thuận lợi trong việc tiếp cận với sản phẩm truyền thông Nếu không thể xem được truyền hình ngay lúc cần, họ có thể mua báo in, hoặc lên mạng Internet để theo dõi cả văn bản text lẫn xem sản phẩm truyền hình đang được phát trực tuyến Hoặc nếu bận không theo dõi được đúng lúc sản phẩm truyền hình lên sóng, họ vẫn có thể xem lại chương trình đó sau nếu cơ quan báo chí - truyền thông có dịch vụ đăng tải file chương trình lên mạng Internet qua website

Hơn nữa, công chúng không còn phải “chịu đựng” tính thoảng qua của truyền hình mà họ còn có thể đọc thông tin thông qua dòng tin chạy (hay còn gọi là “tin text”) trên màn hình vô tuyến Nhờ đó, khả năng lưu giữ thông tin của họ được tăng lên, thông điệp của nhà truyền hình muốn gửi tới khán giả của mình cũng được chuyển tải trọn vẹn hơn

Tuy nhiên, việc sản xuất chương trình truyền hình đa phương tiện cũng

có những mặt hạn chế Bản thân những hạn chế này nằm ngay trong chính sự phát triển những kỹ năng tổng hợp để đáp ứng đòi hỏi của mô hình hoạt động

đa phương tiện Đó chính là sự mâu thuẫn giữa việc mở rộng các khả năng hoạt động của con người và những đòi hỏi chính đáng đối với sự phát triển chiều sâu trí tuệ cần thiết trong từng khả năng của nó

Có nhà tư tưởng từng phát biểu rằng: đối với bản thân con người, với tư cách một sinh thể theo quy luật tự nhiên thì mỗi bước tiến về văn minh là một bước thụt lùi về năng lực Sự ra đời của phương tiện kỹ thuật đã thay thế cơ bản các hoạt động con người từ lao động cơ bắp đến năng lực giác quan hay trí não, Máy móc làm con người lười đi và phụ thuộc vào nó Dù khả năng

con người nói chung được coi là vô hạn thì trong từng phạm vi mỗi cá nhân

nó lại là hữu hạn

Công nghệ có thể giúp cá nhân thích ứng và mở rộng các kỹ năng trong những điều kiện nhất định, song cũng vì thế, nó rất có nguy cơ làm thui chột các năng lực tự nhiên ở con người Đáng lẽ một nhà báo có thể trở thành một phóng viên truyền hình với những phóng sự sắc sảo và chỉ cần như thế là đủ, thì trong môi trường đa phương tiện, anh ta lại phải “phân thân” ra làm những công việc của loại hình khác: phải biết chụp ảnh, sử dụng máy ghi âm, biết viết cho báo in, báo mạng, phát thanh chứ không chỉ truyền hình - một sự phát triển năng lực thiếu chiều sâu Cái xu thế chung mà mọi sản phẩm phục

vụ đời sống đều phải thỏa mãn được đòi hỏi “nhanh, nhiều, tốt, rẻ” cuốn theo nhiều giá trị mà đôi khi đồng tiền khó mà đo đếm được

1.2.4 Một số yêu cầu để tổ chức sản xuất thành công chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện

Trong xu thế phát triển mạnh mẽ của truyền thông đa phương tiện, nhiều mặt vốn dĩ tồn tại lâu nay trong đời sống truyền thông - báo chí truyền thống

dù tốt, dù hay đến mấy cũng phải dần nhường chỗ cho những cái mới lạ, hợp thời Vấn đề đặt ra cho sự phát triển của truyền thông là đào tạo đội ngũ phóng viên trẻ có khả năng thích nghi với Multimedia ngay từ bây giờ để kịp thời nâng cao chất lượng truyền thông đa phương tiện trên Internet Đào tạo phóng viên chuyên nghiệp, thành thạo trong tác nghiệp với các phương tiện như máy ảnh số, máy quay số, công nghệ mạng, dựng phim… là điều quan trọng có ý nghĩa thiết thực hiện nay

Để làm được việc này cần sự thay đổi to lớn về hầu như mọi mặt của cả

cơ quan báo chí lẫn đội ngũ những người làm truyền hình, cụ thể như sau:

1.2.4.1 Đối với cơ quan báo chí, cụ thể với cơ quan báo hình

Để mô hình hiện đại này thành công rất cần những tư duy đột phá của các nhà quản lý các toà soạn báo nói chung và truyền hình nói riêng Trước hết các tổng biên tập phải là người đầu tiên có tư duy “tích hợp”, nhận thấy được rõ ràng những lợi ích mà toà soạn tích hợp, đa phương tiện mang lại, bắt đầu bằng cách sắp xếp lại bộ máy sao cho mối quan hệ đa chiều và tính tương tác giữa các bộ phận, phóng viên trong tòa soạn đảm bảo linh hoạt, rõ ràng Cần thiết phải có đào tạo và chọn lựa phóng viên thích hợp với tác nghiệp đa phương tiện

Hơn nữa, cần nhận thức rằng việc đầu tư cơ sở vật chất về thiết bị kỹ thuật cần thiết cho sản xuất chương trình truyền hình đa phương tiện, bố trí phòng ban phù hợp với nhu cầu công việc là một trong những yêu cầu trọng yếu hàng đầu Các tòa soạn cần có không gian rộng để tổ chức văn phòng theo mô hình hội tụ; phải được trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện đại cho các phóng viên (thiết bị di động, truyền phát các gói tin, các thiết bị phục vụ tác nghiệp hiện trường như máy tính, máy quay…), tại trung tâm xử lý thông tin đòi hỏi phải có hệ thống quản lý nội dung dựa trên nền tảng của web, đảm bảo tin bài có thể được khai thác bằng tất cả các thiết bị có thể và được truyền tải đến nhiều loại hình báo chí Chỉ có xây dựng được một nền tảng kỹ thuật vững chắc mới tạo cơ sở cho sự phát triển sau này

Những lợi ích từ những việc làm trên mang lại không chỉ giúp tối ưu hóa bộ máy, nâng cao chất lượng thông tin nhanh nhạy mà còn mang về nguồn lợi kinh tế Ngoài ra, xây dựng tòa soạn đa phương tiện cũng là cách tận dụng các công cụ mạng xã hội để nghiên cứu, thu thập tin tức, sản xuất và phổ biến tin tức Từ đó, báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử hay báo chí trên các thiết bị di động sẽ có sự tương hỗ quảng bá lẫn nhau

Đối với khán giả, cơ quan báo hình cần chú trọng đến công tác điều tra xã hội học các đối tượng công chúng để nắm bắt được nhu cầu, thị hiếu của họ về chương trình truyền hình đa phương tiện Việc làm này phải được tiến hành thường xuyên, kết quả thu thập về phải được nhanh chóng xử lý thành các nhận định nắm bắt về xu hướng phát triển trong thị hiếu của công chúng, bởi nhu cầu của họ là cái thay đổi hàng ngày; cơ quan báo chí - truyền thông nào đáp ứng càng nhanh nhạy lại càng tạo cho mình được lợi thế thu hút công chúng

1.2.4.2 Đối với nhà báo truyền hình

Để có được kỹ năng sản xuất chương trình truyền hình đa phương tiện, người làm truyền hình phải được đào tạo để có thể ứng dụng, làm chủ các thiết bị công nghệ mới, đặc biệt là các thiết bị di động và thiết bị cầm tay (ghi

âm, quay phim, xử lý kỹ thuật cơ bản, truyền phát dữ liệu….) Trong công việc, phóng viên cũng được đòi hỏi vừa linh hoạt, sáng tạo, song phải phát huy tối đa tinh thần cộng tác, làm việc theo nhóm, có sự nhạy bén để xử lý thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để đưa vào chương trình

1.2.4.3 Đối với công chúng

Sự thành bại của bất cứ sản phẩm truyền thông nào cũng được đánh giá

từ khả năng tiếp nhận và hiệu quả từ phía công chúng Để được đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin của mình, công chúng trong thời đại truyền thông đa phương tiện nói chung, khán giả truyền hình nói riêng cần tăng cường gửi góp

ý, phản hồi về chất lượng chương trình mà cơ quan báo chí - truyền thông sản xuất; đưa ra những yêu cầu, mong muốn, nguyện vọng để cơ quan đó lấy làm

cơ sở hình thành những thay đổi trong sản xuất chương trình, phục vụ tốt hơn nhu cầu công chúng

*Tiểu kết chương 1

Với xu thế hình thành những cơ quan báo chí đa phương tiện dựa trên nền tảng Multimedia hoạt động trên môi trường Internet, mỗi cơ quan báo chí muốn tồn tại và phát triển đều cần phải dựa trên nền tảng phát triển này, đặc biệt là với truyền hình - một loại hình báo chí tuy không mới mẻ, lạ lẫm nhưng vẫn có sức cuốn hút rất lớn đối với công chúng tại Việt Nam Vấn đề đặt ra là làm thế nào để biến xu thế đa phương tiện - Multimedia trở thành công cụ đắc lực, là đòn bẩy để tạo nên những sản phẩm truyền hình độc đáo, sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo tôn chỉ, mục đích và phong cách mà cơ quan báo chí - truyền thông đã, đang và sẽ xây dựng Nắm bắt được xu thế này không những sẽ tạo ra hiệu quả cao trong truyền thông mà còn tạo ra được những giá trị kinh tế

Trên tinh thần đó, trong Chương 1 của Luận văn, ngoài việc trình bày hệ thuật ngữ có liên quan đến truyền thông đa phương tiện như: đa phương tiện, truyền thông đa phương tiện, các cấp độ của truyền thông đa phương tiện, tác giả còn trình bày hệ thống quan niệm liên quan đến phương thức sản xuất chương trình truyền hình dưới góc độ truyền thông đa phương tiện Theo chúng tôi, có 6 biểu hiện của một chương trình truyền hình được sản xuất dưới góc độ đa phương tiện Đó là:

- Đa phương tiện trong khai thác tư liệu để xây dựng nội dung truyền thông

- Đa phương tiện trong khâu biên tập nội dung

- Đa phương tiện trong sử dụng đồng thời các phương tiện ngôn ngữ chuyển tải thông tin

- Đa phương tiện trong khâu truyền phát các chương trình truyền hình

- Cách thức tương tác đa phương tiện với công chúng

- Đội ngũ nhân lực có khả năng tác nghiệp đa phương tiện

Ngoài ra, trong Chương 1, chúng tôi cũng trình bày thế mạnh của chương trình truyền hình sản xuất dưới góc độ đa phương tiện, những yêu cầu đặt ra để có thể tổ chức sản xuất thành công chương trình truyền hình dưới góc độ đa phương tiện

Đây sẽ là những kiến thức lý thuyết cơ bản giúp chúng tôi có cơ sở để khảo sát, phân tích, đánh giá một cách cụ thể về phương thức sản xuất chương trình truyền hình Thời sự VOVTV – Đài Tiếng nói Việt Nam dưới góc độ truyền thông đa phương tiện ở Chương 2

Chương 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VOVTV DƯỚI GÓC ĐỘ ĐA PHƯƠNG TIỆN

2.1 Tổng quan về Chương trình Thời sự kênh VOVTV - Đài Tiếng nói Việt Nam

2.1.1 Đôi nét về kênh VOVTV

Kênh Truyền hình VOVTV chính thức lên sóng đến với khán giả truyền hình cả nước vào đúng dịp kỷ niệm 63 năm thành lập Đài TNVN, vào ngày 7/9/2008 Cùng với việc ra đời kênh truyền hình VOVTV, Đài TNVN đã đánh dấu một bước tiến mới trong lĩnh vực truyền thông, trở thành cơ quan báo chí hội tụ đủ 4 loại hình báo chí đa phương tiện gồm: Phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử, báo in

Kênh Truyền hình VOVTV là đơn vị báo chí thuộc Đài TNVN, hoạt động theo tôn chỉ và mục đích của Đài TNVN, với định hướng là Kênh truyền hình Thời sự - Chính trị - Tổng hợp Với nền tảng và bề dày phát triển của Đài TNVN, VOVTV luôn xác định thông tin kịp thời, chính xác các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước; tin tức thời sự cập nhật liên tục sẽ làm nên sức sống và đảm bảo cho khán giả luôn có thông tin mới mỗi khi lựa chọn VOVTV

Kênh Truyền hình VOVTV với sứ mệnh cùng với các loại hình truyền thông khác của Đài TNVN, tạo nên một sức mạnh chung Qua 3 năm phát sóng, VOVTV đã có một vị trí nhất định đối với khán giả xem truyền hình tại Việt Nam và lượng khán giả trung thành với các chương trình của VOVTV không ngừng tăng lên

Với sự cố gắng của đội ngũ phóng viên, biên tập viên cùng sự chỉ đạo và quan tâm của Lãnh đạo Đài TNVN, Kênh Truyền hình VOVTV không ngừng chuyển mình, từng bước đổi mới công nghệ phát sóng và nội dung các

chương trình để ngày càng thu hút khán giả Từ những ngày đầu phát sóng thử nghiệm 3 tiếng một ngày, đến nay VOVTV đang phát sóng 19 tiếng mỗi ngày, từ 5h sáng đến 24h đêm, với các chương trình thời sự, nội chính, chuyên đề, văn nghệ…

Đồng thời, qua 3 năm phát sóng, VOVTV liên tục mở rộng diện phủ sóng, hiện tại VOVTV đã phủ sóng toàn quốc trên hệ thống truyền hình Cáp Việt Nam VCTV, hệ thống truyền hình kỹ thuật số VTC, truyền hình Analog, truyền hình internet IPTV, truyền hình di động Mobile TV, đặc biệt ngày 28/02/2011 VOVTV được phát sóng trực tuyến trên internet thông qua trang website của báo mạng điện tử VOV Online

Phát huy sức mạnh của một cơ quan truyền thông đa phương tiện, Kênh Truyền hình VOVTV liên kết sản xuất và chia sẻ thông tin với các đơn vị trong Đài TNVN như Trung tâm tin, Hệ VOV1, Hệ VOV2, Hệ VOV3, Hệ VOV4, Hệ VOV5 và Báo Tiếng nói Việt Nam, Báo Điện tử VOV Online, nhằm đa dạng hóa các chương trình phát sóng Một số chương trình VOVTV

đã và đang tạo được chỗ đứng trong lòng khán giả xem truyền hình như: Chương trình Thời sự, các chương trình bản tin hàng ngày, chương trình Chính phủ với người dân, chương trình Quốc hội với cử tri, chương trình chuyên đề Sống để yêu thương, Các vấn đề xã hội, Xây dựng nông thông mới; chương trình văn nghệ có Nghệ thuật & Cuộc sống, Nghệ sĩ phía sau thành công…

Kể từ đầu năm 2012, VOVTV bổ sung thêm một số chương trình mới, bên cạnh những chương trình đã quen thuộc với khán giả của VOVTV như: Chương trình Nước non ngàn dặm, Chuyển động thể thao, Nhìn ra thế giới, Vóc dáng khỏe đẹp, Trước giờ bóng lăn, Sức sống âm nhạc, Thưởng thức nghệ thuật… Ngoài những chương trình mang tính tổng hợp và giải trí, VOVTV còn hướng tới những chương trình mang tính thời sự, bình luận

chuyên sâu như: Chương trình thời sự tổng hợp điểm các sự kiện trong nước nổi bật, chương trình Thế giới tuần qua, chương trình Góc nhìn thẳng

Với tầm nhìn trở thành một kênh truyền thông mũi nhọn trong hệ thống

đa phương tiện của Đài TNVN, Kênh Truyền hình VOVTV đang từng ngày, từng giờ đổi mới nội dung truyền tải tới khán giả truyền hình, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của mọi tầng lớp công chúng khán giả

2.1.2 Về Chương trình Thời sự VOVTV

2.1.2.1 Thời điểm ra đời

Ra đời cùng với sự hình thành và phát triển của kênh VOVTV (7/9/2008), với định hướng là một kênh truyền hình chuyên về mảng Thời sự

- Chính trị - Tổng hợp, Chương trình Thời sự có vị trí, vai trò rất quan trọng trong hệ thống các chương trình của kênh ngay từ khi mới ra đời

Hiện nay, Chương trình Thời sự trên kênh VOVTV được phát sóng ở 4 khung giờ: 06h (thời lượng 30 phút), 11h30 (30 phút), 18h (45 phút) và 22h30 (45 phút) Với các khung giờ chương trình được bố trí như vậy đảm bảo cho Chương trình Thời sự của VOVTV luôn đưa tin được sớm nhất, nhanh nhất

so với các kênh truyền hình chuyên về Thời sự - Chính trị - Tổng hợp của các

cơ quan, báo đài khác

Ngoài mảng nội dung tất yếu là những thông tin được sản xuất dưới nhiều thể loại phong phú, đa dạng về tất cả các mặt của đời sống chính trị, kinh tế, xã hội… trong nước và quốc tế, Chương trình Thời sự trên kênh VOVTV còn chú trọng đến việc thông tin nhanh nhạy và sâu sắc những hoạt động của Đài Tiếng nói Việt Nam nói chung cũng như các đơn vị khác trực thuộc Đài nói riêng; giữ vai trò là kênh quảng bá chéo hiệu quả những chương trình, ấn phẩm… của các đơn vị sản xuất nội dung khác trong Đài

Chính vì vai trò như vậy, Chương trình Thời sự trên kênh VOVTV luôn giữ được vị trí trọng tâm nhất, được ban lãnh đạo quan tâm nhất và được đầu

tư nhiều nhất cả về nhân lực, vật lực để sản xuất

2.1.2.2 Quy trình tổ chức sản xuất Chương trình thời sự của kênh VOVTV

Thông thường, một quy trình sản xuất chương trình tin tức thời sự bắt đầu bằng một cuộc họp nhóm sản xuất để Tổ chức sản xuất chung giao đề tài cho PV, BTV sản xuất và ngược lại: PV, BTV đề xuất đề tài lên TCSX; hoặc rộng hơn là cuộc họp có TCSXC và các TCSX chuyên mục cộng với PV, BTV (và một số chức danh khác nếu cần thiết) để TCSXC có thể nắm được

dự kiến sản xuất của PV, BTV mà TCSX chuyên mục báo cáo

Tuy nhiên, quy trình sản xuất Chương trình Thời sự tại kênh VOVTV lại khác: không có cuộc họp triển khai nội dung trước khi bắt tay vào sản xuất chương trình; thay vào đó, TCSXC là người giữ vai trò nắm dự kiến tin bài của các TCSX chuyên mục, cộng với nguồn tin bài từ các đơn vị CTV (như:

cơ quan thường trú, các kênh truyền hình khác, các Đài truyền hình địa phương, thông tin từ báo in, báo mạng điện tử chính thống v.v…), từ đó quyết định Chương trình Thời sự hôm đó sẽ phát những tin bài nào, theo thứ tự như thế nào Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau trong quy trình sản xuất Thời sự của kênh VOVTV với nhiều đơn vị thuộc các cơ quan khác

là do Chương trình Thời sự VOVTV được sản xuất theo hình thức “đóng gói”: thu sẵn, phát sau chứ không phải là chương trình phát sóng trực tiếp

Có thể hình dung quy trình sản xuất Chương trình Thời sự trên kênh VOVTV qua 2 khâu liên tiếp nhau như sau: