Tăng cường sử dụng kênh hình trong giảng dạy sinh học 6 nhằm phát triển năng lực quan sát, tự học của học sinh

Khác với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học quá trình nhận thức trong học tập không phát hiện những điều loài người chưa biết mà nhằm lĩnh hội những tri thức mà loài người đã tích lũy được thông qua những kênh chữ, kênh hình. Trong học tập nghiên cứu, kênh hình là điều cần thiết giúp học sinh khám phá, những hiểu biết mới đối với bản thân. Học sinh sẽ thông hiểu, ghi nhớ những gì đã nắm được qua hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình nhờ kênh hình . Từ đó người học cũng làm ra những tri thức mới cho khoa học.

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SÁNG KIẾN

Tên đề tài sáng kiến:

“Tăng cường sử dụng kênh hình trong giảng dạy sinh học 6 nhằm phát triển năng lực quan sát, tự học của học sinh.”

1- Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến)

2- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục

3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 2019 -2020

4- Mô tả bản chất của sáng kiến :

4.1 Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết:

Môn Sinh học 6 nghiên cứu chủ yếu về thế giới thực vật, học sinh trường THCS Chu Văn An có lợi thế trong học môn này vì các em ở vùng nông thôn, khá gần gũi với các loài thực vật.Dù vậy, việc tìm hiểu, vận dụng, đổi mới phương pháp dạy và học là yêu cầu cần thiết để kích thích các em tích cực tự tìm hiểu, tự nghiên cứu và giúp các em nhận biết các loài thực vật trong tự nhiên, vận dụng tìm ra kiến thức mới của bài học Từ đó giúp các

em tự tin trong học tập, hoạt động và đạt kết quả học tập cao hơn

Khác với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học quá trình nhận thức trong học tập không phát hiện những điều loài người chưa biết mà nhằm lĩnh hội những tri thức mà loài người đã tích lũy được thông qua những kênh chữ, kênh hình Trong học tập nghiên cứu, kênh hình là điều cần

thiết giúp học sinh khám phá, những hiểu biết mới đối với bản thân Học sinh sẽ thông hiểu, ghi nhớ những gì đã nắm được qua hoạt động chủ động,

nỗ lực của chính mình nhờ kênh hình Từ đó người học cũng làm ra những tri thức mới cho khoa học

- Bên cạnh đó, việc tìm hiểu thực vật xung quanh, cũng giúp các em nhận thức rõ, để học tốt môn sinh học, cần có sự quan sát tự nhiên một cách khoa học, kết hợp với kiến thức sách giáo khoa, sự hướng dẫn của giáo viên, cùng sự tích cực tham gia các hoạt động học tập

Sách giáo khoa mới có nhiều cải tiến đáng kể không chỉ về nội dung kiến thức mà có sự cải tiến về số lượng và chất lượng kênh hình Sách giáo khoa thay đổi đòi hỏi người dạy và cả người học phải có sự thay đổi về phương pháp dạy và học cho phù hợp để có chất lượng cao trong giáo dục Sinh học 6 , Chính vì vây, việc tìm hiểu kênh hình cần thiết để giải quyết các lệnh trong bài và hạn chế những tiết dạy mang tính lý thuyết suông mà học sinh không hiểu bản chất vấn đề

4.2 Nêu nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm của giải pháp đã biết:

Trước đây, kênh hình đã được sử dụng nhiều trong dạy sinh học 6 Tuy nhiên , giáo viên chủ yếu dùng tranh vẽ , những tranh cơ bản trong chương trình sách giáo khoa để hướng dẫn học sinh quan sát tìm tòi kiến thức mới Điều này lặp đi lặp lại tạo cho học sinh sự nhàm chán, ít hứng thú trong giờ học

Nay, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, mỗi phòng học đều được lắp đạt màn hình tivi, máy vi tính tạo điều kiện tốt nhất cho việc dạy và học Chính vì vậy, giáo viên cần khai thác nhiều hình ảnh hơn nữa, ngoài hình ảnh sách giáo khoa còn thêm các hình ảnh mở rộng, sinh động tạo hứng

tú cho học sinh trong quá trình học tập, tìm tòi tri thức

4.3 Nêu các điều kiện, phương tiện cần thiết để thực hiện và áp dụng giải pháp:

4.3.1.Điều kiện học tập ở trường:

Trong năm học qua, nhà trường đã được đầu tư trang thiết bị dạy học mới nhằm phục vụ tốt nhất cho việc dạy và học Cụ thể: Mỗi phòng học được lắp đặt hệ thống máy tính và màn hình tivi lớn để giáo viên tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học.Chính nhờ có công nghệ thông tin , việc đưa hình ảnh để dạy chương trinh sinh học 6 trở nên dễ dàng, sinh động và tiết kiệm được thời gian hơn

4.3.2 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 6:

Học sinh khối 6 được cho là nhẹ gánh nhất trong trường THCS vì các em còn ngây thơ, dễ dạy so với các khối khác Như vậy, vô tình cả gia đình lẫn nhà trường đều có xu hướng an tâm khi trẻ học lớp 6 Điều đó thật thiệt thòi cho các em vì đây là năm đầu tiên lên trung học, các em còn nhiều bỡ ngỡ trước mọi thứ mới lạ, không như ở tiểu học

Việc đầu tiên làm cho các em trở nên nhút nhát là từ HS lớn nhất của trường tiểu học lại trở thành nhỏ nhất của trường THCS Nhìn các anh chị lớp trên

to lớn, lanh lợi, các em bỗng thấy mình sao nhỏ bé, ngờ nghệch, nếu bị các anh chị lớp trên hù dọa lại càng sợ hơn Chưa hết, các nội quy, quy định của nhà trường đều được thực hiện thật nghiêm túc như đi trễ, không có phù hiệu trên áo, không đeo khăn quàng, quên mang dép có quai hậu… sẽ bị nhắc nhở, ghi tên từ ở cổng trường rồi sau đó còn bị giáo viên chủ nhiệm nhắc nhở trong tiết sinh hoạt lớp, bị trừ điểm hạnh kiểm Từ đó dẫn đến tình trạng các em rụt rè, mất tự tin

Bên cạnh đó, học sinh lớp 6 vẫn còn giữ nhiều thói quen khi còn ở tiểu học, sẽ lơ là, hay nói chuyện, thiếu tập trung trong giờ học

Sự thay đổi về phương pháp dạy học và hình thức học tập, ở mỗi môn học có một giáo viên giảng dạy, vì vậy các em được học với nhiều thầy cô Mỗi thầy, cô có cách trình bày, phương pháp dạy học của mình Nên cách dạy và nhân cách của người thầy sẽ tác động vào việc hình thành và phát triển trí tuệ, cách lập luận, nhân cách của học sinh

Chính vì vây, cần tăng cường sử dụng hình ảnh trong dạy học , đặc biệt môn sinh học 6, nhằm lôi cuốn, tạo sự tập trung, hứng thú cho học sinh trong giờ học, từ đó nâng cao chất lương bộ môn

4.4 Nêu các bước thực hiện giải pháp, cách thức thực hiện giải pháp :

4.4.1 Mục đích sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 6:

4.4.1.1 giáo viên sử dụng kênh hình trong giảng dạy sinh học 6 để:

- Minh họa lời nói, nội dung kiến thức

- Khai thác các thông tin cần thiết

- Vừa chứng minh, vừa khai thác kiến thức

4.4.1.2 Hoạt động của giáo viên và học sinh khi sử dụng kênh hình để khai thác các thông tin:

* Hoạt động của giáo viên:

- Nêu mục đích của việc khai thác kênh hình

- Trình bày, yêu cầu học sinh quan sát

- Yêu cầu học sinh phân tích, nhận xét và rút ra kết luận

* Hoạt động của học sinh:

- Biết được mục đích yêu cầu của việc quan sát kênh hình

- Quan sát kênh hình theo sự hướng dẫn của giáo viên.

- Phân tích nội dung kiến thức trên kênh hình

- Rút ra kết luận

4.4.2.Sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 6:

4.4.2.1 Sử dụng kênh hình trong khâu kiểm tra kiến thức học sinh

Việc kiểm tra kiến thức học sinh của giáo viên không nhất thiết tiến hành đầu tiết dạy đầu tiết dạy Khi kiểm tra, giáo viên cần hạn chế việc bắt buộc học sinh thuộc lòng nội dung bài học một cách máy móc mà cần tăng cường kiểm tra kiến thức thông qua việc phân tích, giải thích vì sao? Rút ra kết luận hoặc có thể sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa (hoặc hình vẽ phóng lớn) để học sinh trình bày kiến thức đã học theo các nội dung thể hiện trong kênh hình Như vậy để trả lời được câu hỏi của giáo viên , trong quá trình học bài mới, học sinh phải phân tích các lĩnh vực, suy nghĩ và phải tập trung quan sát, chú ý nghe thầy cô giảng bài thì hiệu quả của quá trình dạy và học được nâng cao

Vd So sánh lớp 1 lá mầm và lớp 2 lá mầm (Sinh học 6)

4.4.2.2 Sử dụng kênh hình trong khâu giảng bài mới

* Khai thác kiến thức trên kênh hình :

Việc hình thành các khái niệm, giải thích các thí nghiệm và hoàn thành các lệnh trong bài là một trong những nhiệm vụ chính của quá trình

dạy học Nhiệm vụ này không thể hoàn thành trọn vẹn nếu không có sự hỗ trợ của các phương tiện thiết bị dạy học và quan trọng nhất là kênh hình trong sách giáo khoa

Vd Nêu cấu tạo của hoa (Sinh học 6)

Vd Tìm hiểu quang hợp của lá

4.4.2.3 Sử dụng kênh hình để rèn luyện kỹ năng cho học sinh

Kênh hình là một công cụ quan trọng để rèn luyện kỹ năng học tập sinh học cho học sinh như : Kĩ năng quan sát, tìm nội dung được thể hiện trên kênh hình, kỹ năng đọc và phân tích hình ảnh, sơ đồ, kỹ năng so sánh rút ra kết luận,… nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng cho học sinh có thể diễn ra ở mọi khâu của quá trình lên lớp, trong mỗi khâu tuỳ theo nội dung, giáo viên nên chọn những kiến thức và biện pháp rèn luyện kỹ năng khác nhau

Vd.Tìm hiểu các loại hoa

Vd: Bài Sự phát tán của quả và hạt

Học sinh quan sát hình ảnh , phân tích so sánh và rút ra các cách phát tán của quả và hạt

4.4.2.4 Vận dụng kênh hình để củng cố kiến thức

Việc củng cố kiến thức cho học sinh có thể tiến hành ngay sau khi dạy xong một nội dung trong bài học hoặc cuối tiết học khi dạy xong toàn bộ nội dung bài học Thời gian một tiết học ngắn, nội dung kiến thức nhiều, do đó khi mới tiếp thu xong học sinh chưa nhớ ngay kiến thức vừa học Vì vậy ngay khi củng cố kiến thức cho học sinh, giáo viên không nên yêu cầu học sinh trả lời nội dung lý thuyết thuộc lòng ngay mà cần củng cố kiến thức qua các bài tập hoặc dưạ vào kênh hình để nêu câu hỏi và học sinh làm việc với kênh hình để giải quyết các yêu cầu mà giáo viên đặt ra

Củng cố kiến thức bằng cách sử dụng kênh hình nêu trên có tác dụng tích cực hơn là chỉ nêu câu hỏi rồi yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã học và khi đó học sinh chỉ biết đọc lại các nội dung đã ghi trong vở hoặc trong sách giáo khoa

Vd Bài các bộ phận của hoa Củng cố kiến thức về cấu tạo của nhụy

4.5 Chứng minh khả năng áp dụng của sáng kiến :

Sau khi tiếp tục vận dụng và hoàn thiện các biện pháp nhằm khai thác triệt

để kênh hình và rén kĩ năng quan sát, tự học cho học sinh thì kết quả thu được tương đối khả quan: học sinh phát huy được vai trò tự học chủ động ,

sáng tạo của mình, phát huy năng lực quan sát tìm tòi đồng thời hứng thú hơn, ham học hơn chính vì thế chất lượng bộ môn được nâng cao đáng kể

5- Những thông tin cần được bảo mật:

6- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:

Sau khi tiếp tục vận dụng và hoàn thiện các biện pháp nhằm khai thác triệt

để kênh hình và rén kĩ năng quan sát, tự học cho học sinh thì kết quả thu được tương đối khả quan: học sinh phát huy được vai trò tự học chủ động , sáng tạo của mình, phát huy năng lực quan sát tìm tòi đồng thời hứng thú hơn, ham học hơn chính vì thế chất lượng bộ môn được nâng cao đáng kể

7- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần

đầu, kể cả áp dụng thử :

Qua việc áp dụng sáng kiến “Tăng cường sử dụng kênh hình trong dạy học sinh học 6 nhằm phát triển năng lực quan sát tự học của học sinh” , tôi nhận thấy rằng học sinh đã có nhiều hứng thú, say mê hơn trong giờ học Các em tập trung quan sát, tìm tòi, khám phá kiến thức mới, đồng thời kiến thức cũng được khắc sâu hơn Các em tự tin trong việc trình bày ý kiến của mình trên tranh, trên hình.Từ đó, kết quả học tập được nâng cao hơn Trong các bài kiểm tra, điểm số tăng lên đáng kể Kết quả học tập bộ môn trong học kì 1 có nhiều tiến bộ vượt trội