Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của đàn bò Holstein Friesian nuôi tại Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội

Phát triển chăn nuôi bò sữa và sản xuất sữa là một trong những hướng chiến lược ưu tiên trong chương trình phát triển nông nghiệp hiện nay của Việt Nam. Cả nước phấn đấu đến năm 2010 nâng tổng

Tạp chí KHKT Nông nghiệp, Tập 2 số 1/2004

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của đàn bò Holstein Friesian nuôi tại Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội

Some biological characteristics of Holstein Friesian cattle raised at the Hanoi

Center for milk production and dairy cattle breeding

Mai Thị Thơm

Summary

A survey was carried out to study some biological characteristics of Holstein Friesian (HF) cattle raised at the Hanoi Center for milk production and dairy cattle breeding Results showed that the average mild yield was 3131-3525 kg/305 days of lactation, which was lower than that of HF raised in other areas such as Moc Chau and Lam Dong In general, blood parameters were in normal ranges, except that the concentration of leukocytes was higher (11.79 ± 0.35 thousand/mm3) The incidence of diseases such as mastitis and parasites was high in these cattle

Key words : Holstein Friesian, cattle, milk, diseases

1 Đặt vấn đề

Phát triển chăn nuôi bò sữa và sản xuất

sữa là một trong những hướng chiến lược ưu

tiên trong chương trình phát triển nông nghiệp

hiện nay của Việt Nam Cả nước phấn đấu

đến năm 2010 nâng tổng đàn bò sữa lên

200.000 con với sản lượng sữa tươi đạt

230-320.000 tấn (Định hướng phát triển chăn nuôi

2000-2010, Bộ Nông nghiệp và PTNN)

Quyết định 167-2001/QĐ/TTg của Thủ

tướng Chính phủ ban hành ngày 26/10/2001

đã tạo ra bước ngoặt mới trong lịch sử phát

triển chăn nuôi bò sữa ở nước ta Phong trào

chăn nuôi bò sữa phát triển mạnh ở nhiều

tỉnh, thành trong cả nước

Cùng với cả nước Hà Nội đang phấn đấu

đẩy mạnh chăn nuôi bò sữa tại các khu vực

ngoại thành Tuy nhiên, trước mắt chúng ta

còn nhiều khó khăn như việc sản xuất con

giống cho năng suất cao với số lượng lớn

không phải dễ Nếu nuôi thích nghi được bò

sữa Holstein Friesian (HF) thuần, vấn đề con

giống sẽ được giải quyết dễ hơn Từ năm

1998 trung tâm sữa và giống bò Hà Nội đã

nhập bò HF thuần từ Mộc Châu về nuôi tại

Trung tâm nhằm nâng cao năng suất sữa và

cung cấp con giống cho các vùng phụ cận

Việc theo dõi khả năng sản xuất của đàn bò

này không chỉ có ý nghĩa trước mắt mà còn

có ý nghĩa rất lớn về mặt lý luận và thực tiễn góp phần vào việc hoạch định chiến lược phát triển ngành chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam

nghiên cứu

Đề tài tiến hành nghiên cứu một số nội dung sau :

- Theo dõi khả năng sản xuất sữa của

đàn bò Holstein Friesian

- Tình hình sức khoẻ và bệnh tật của đàn

bò Holstein Friesian

Để thực hiện các nội dung trên chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu hiện hành thường dùng trong nghiên cứu đại gia súc Số liệu được xử lý theo phương pháp thống kê sinh học trên phầm mềm Excel 5.0

3.1 Sức sản xuất sữa của đàn bò Holstein Friesian

3.1.1 Thời gian cho sữa của đàn bò

Holstein Friesian

Kết quả điều tra thời gian cho sữa của đàn bò HF trong 3 năm lần lượt là: 316; 320 và 311 ngày Như vậy thời gian vắt sữa của đàn bò cái nuôi tại Trung tâm chênh lệch nhau không đáng kể

Tạp chí KHKT Nông nghiệp, Tập 2 số 1/2004

Bảng 1 : Thời gian cho sữa của bò Holstein Friesian (ngày)

Kết quả này chứng tỏ rằng thời gian cho sữa

của đàn bò thuần đưa từ Mộc Châu về nuôi tại

Trung tâm trong 3 năm tương đổi ổn định

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tương

đương với kết quả nghiên cứu của các tác giả

Nguyễn Văn Thưởng (1997) và Trần Trọng

Thêm (1986) Các tác giả này thông báo thời

gian cho sữa của đàn bò lai trong một chu kỳ

từ 291-342 ngày

3.1.2 Sản lượng sữa trong một chu kỳ cho

sữa 305 ngày

Sản lượng sữa trong một chu kỳ 305

ngày của đàn bò HF được thể hiện ở bảng 2

Sản lượng sữa 305 ngày của đàn bò HF

trung bình qua 3 năm đạt: 3131; 3341 và

3525 kg tương ứng với các năm 2000, 2001

và 2002 Như vậy sản lượng sữa đạt cao

nhất năm 2002 và thấp nhất năm 2000

Theo Nguyễn Văn Thưởng (1997) sản lượng

sữa trên chu kỳ 305 ngày của đàn bò HF

thuần là 3800-4000 kg ở phía Bắc và

4500-4600 kg ở các tỉnh phía Nam Nghiên cứu

trên đàn bò HF nuôi ở tại Lâm Đồng, Phạm

Ngọc Thiệp cho biết sản lượng sữa trên chu

kỳ cho sữa 305 ngày đạt 5059,4 kg Kết quả

nghiên cứu của chúng tôi thấp hơn so với

các thông báo trên, điều đó minh chứng

rằng với khí hậu nóng ẩm ở khu vực ngoại

thành Hà Nội, nguồn thức ăn không phong

phú và mất cân đối đã làm cho đàn bò chưa

phát huy tốt tiềm năng sinh học của chúng

3.2 Tình hình sức khoẻ và bệnh tật của

đàn bò Holstein Frisian

3.2.1 Hàm lượng hồng cầu, bạch cầu và

Hemoglobin

Kết quả về chỉ tiêu này được thể hiện ở

bảng 3

Số liệu bảng 3 cho thấy đàn bò HF ở

Trung tâm có số lượng hồng cầu trung bình là

hemoglobin là 7,25g% Kết quả này cũng nằm trong phạm vi sinh lý bình thường của bò sữa Khi nghiên cứu trên đàn bò HF tại Sao

Đỏ-Mộc Châu, Lương Văn Lãng (1983) cho biết số lượng hồng cầu là 5,19-5,96 triệu/mm3, bạch cầu 8,95 nghìn/mm3 và Hemoglobin là 9,60-10,86 g% Như vậy số lượng hồng cầu trong máu của bò HF nuôi tại Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội tương

đương đàn bò sữa nuôi ở Sao Đỏ-Mộc châu, nhưng số lượng bạch cầu lại cao hơn Nguyên nhân của hiện tượng này là do chúng tôi nghiên cứu chỉ tiêu sinh lý máu trên đàn bò

HF lần 1 và lần 2 vào tháng 5 và tháng 6, khi

đàn bò mới đưa từ Mộc Châu về, hơn nữa trong 2 tháng này ở các vùng phụ cận đang có dịch bệnh dẫn đến hàm lượng bạch cầu tăng Nhìn chung chỉ tiêu sinh lý máu của đàn bò

HF ở Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội đều nằm trong biên độ cho phép và giới hạn sinh

lý bình thường của gia súc cho sữa ở điều kiện khí hậu nhiệt đới

3.2.2 Tỷ lệ mắc bệnh của đàn bò Holstein

Friesian

Phân tích số liệu bảng 4 chúng ta thấy rằng tỷ lệ mắc bệnh của đàn bò HF ở Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội tương đối cao

Đàn bò được nhập về tháng 5/1998, đây là thời điểm không thích hợp cho đàn bò được nuôi ở cao nguyên Mộc Châu, nơi có khí hậu mát mẻ, có nguồn thức ăn xanh tương

đối dồi dào, phong phú ở khu vực ngoại thành Hà Nội vào thời điểm này nhiệt độ môi trường cao và độ ẩm cao đã ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ của đàn bò Trong 6 tháng năm 1998 đàn bò mắc bệnh ngoại khoa chiếm tỷ lệ cao nhất 25,28%, bệnh nội khoa là 17,24% còn thấp nhất là ký sinh trùng 4,59% và đặc biệt là tỷ lệ bò chết

Bảng 2 : Sản lượng sữa trong một chu kỳ 305 ngày (kg)

Bảng 3: Kết quả một số chỉ tiêu sinh lý máu của bò Holstein Friesian (n=12)

Hồng cầu (triệu/mm3) 5,85 ± 0,27 6,15 ± 0,16 6,00 ± 0,21

Bạch cầu (nghìn/mm3) 12,88 ± 0,29 16,71± 0,42 11,79± 0,35

Bảng 4: Các loại bệnh thường gặp ở đàn bò Holstein Friesian Năm

Loại bệnh

4/1999 1999 2000 2001 2002

1.Bệnh sản khoa

- Sát nhau

- Viêm tử cung

- Sảy thai, đẻ non

- Viêm vú

1

2

3

6

3

3

4

5

4

3

2

4

Số con mắc bệnh

Tỷ lệ mắc bệnh (%)

42,85

15 38,46

13 30,95 2.Bệnh nội khoa

- Viêm phổi

- Tiêu chảy

- Chướng hơi

- Viêm tiết niệu

6

4

3

2

2

3

2

1

3

2

2

2

4

4

2

1

2

3

2

1

Số con mắc bệnh

Tỷ lệ mắc bệnh (%)

15 17,24

8 10,12

9 8,41

11 10,00

9 7,31

3 Bệnh ngoại khoa

- Bại liệt

- Viêm móng

- Sưng khớp

- áp xe

2

8

11

1

3

4

6

3

2

4

3

4

6

4

7

3

3

4

6

3

Số con mắc bệnh

Tỷ lệ mắc bệnh (%)

22 25,28

16 20,25

13 12,14

20 18,18

16 13,80

4 Bệnh ký sinh trùng

- Số con mắc bệnh

- Tỷ lệ (%)

4 4,59

3 3,79

3 2,80

5 4,54

4 3,25 Tổng số bò chết

Tỷ lệ chết (%)

8 9,19

5 6,32

1 0,93

2 1,81

1 0,81

đã làm tổn thất lớn cho Trung tâm Phân

tích số liệu cho thấy với thời tiết không

thuận lợi, bò thường mắc các bệnh viêm

phổi, tiêu chảy, viêm móng, đặc biệt là sưng

khớp Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ bò chết

cao là do đàn bò mới nhập về chưa thích

nghi với khí hậu nóng ẩm ở khu vực ngoại

thành Hà Nội và không đáp ứng đủ nhu cầu

dinh dưỡng dẫn đến giảm sức đề kháng của

gia súc đối với bệnh tật Vì vậy số lượng bò

chết nhiều nhất khi mới nhập về (riêng

tháng 5-6/1998 chết 5 con) Đến năm 1999,

sau hơn một năm sức khoẻ của đàn bò đã

khá hơn, tỷ lệ mắc các loại bệnh đã giảm

dần, đặc biệt là bệnh nội khoa chỉ còn

10,12%, bệnh ngoại khoa vẫn giữ ở mức cao

chiếm 20,25% và tỷ lệ chết giảm xuống còn

6,32% ở các năm tiếp theo như năm 2000,

2001 và đến năm 2002 nhìn chung sức khoẻ

của đàn bò đã tương đối ổn định, bệnh nội

khoa chỉ còn 7,31-10,00%, bệnh ngoại khoa

giảm xuống còn 12,14-18,18% và tỷ lệ chết

của đàn bò giảm đáng kể (0,93, 1,81 và

0,81%) Riêng trong 3 năm (2000-2002)

bệnh sản khoa vẫn ở mức cao

(42,85-30,95%), trong đó bệnh viêm vú chiếm tỷ lệ

cao nhất

Với điều kiện vệ sinh chuồng trại như

hiện nay và khi đang còn vắt sữa bằng tay

đã làm chấn thương bầu vú nên rất dễ nhiễm

khuẩn dẫn đến tỷ lệ bò viêm vú cao Mặt

khác hầu như khẩu phần dinh dưỡng cho bò

sữa hiện nay ở nhiều nơi đặc biệt là ở các

nông hộ đang mất cân đối trầm trọng, thức

ăn tinh vẫn chiếm tỷ lệ quá cao Trung tâm

sữa và giống bò Hà Nội cũng năm trong

tình trạng đó nên bò đẻ thường bị sát nhau

dẫn đến viêm tử cung và cuối cùng làm cho

khoảng cách giữa 2 lứa đẻ dài, tổng sản

lượng sữa trên một đời gia súc thấp đã ảnh

hưởng lớn đến hiệu quả của ngành chăn

nuôi bò sữa

4 Kết luận và đề nghị

Đàn bò sữa HF thuần nuôi tại Trung tâm sữa và giống bò Hà Nội chưa phát huy được tiềm năng sinh học của chúng

- Khả năng sản xuất sữa của bò HF ở Trung tâm thấp hơn bò cùng giống nuôi ở Mộc Châu, Lâm Đồng bởi vì điều kiện môi trường, khí hậu ở Hà Nội không thích hợp với bò HF thuần, hơn nữa nguồn thức ăn xanh không phong phú và dinh dưỡng chưa

đáp ứng đầy đủ nên đàn bò HF có sản lượng sữa 305 ngày thấp (3131-3525 kg)

- Sức khoẻ và bệnh tật của đàn bò HF mới đưa từ Mộc Châu về đang ổn định dần Các chỉ tiêu về sinh lý máu ở mức độ bình thường, chỉ có số lượng bạch cầu cao (11,79±0,35 nghìn/mm3) Tỷ lệ bò chết ở năm đầu rất cao chiếm 9,19% giảm xuống còn 0,81% năm 2002 Tỷ lệ mắc các loại bệnh của đàn bò HF giảm dần qua các năm, riêng bệnh sản khoa vẫn chiếm tỷ lệ cao

4.2 Đề nghị

Hiện tại, với cơ sở hạ tầng, điều kiện nuôi dưỡng chưa tốt, Trung tâm chỉ nên nuôi bò lai hướng sữa

Tài liệu tham khảo

Lương Văn Lãng, (1983) "Đánh giá một số đặc

điểm về khả năng sinh sản, sinh trưởng và sản xuất sữa của bò Holstein Friesian (Cu Ba) trong quá trình nuôi thích nghi

1970-1979 tại Trung tâm giống bò sữa Hà Lan,

Sao Đỏ- Mộc Châu- Sơn La" Luận án Phó

tiến sĩ Nông nghiệp, 1983

Nguyễn Văn Thưởng, (1997) "Định hướng phát triển bò sữa và sữa ở Việt Nam trong thời

gian tới", Chăn nuôi, Số 4, tr 5-6

Trần Trọng Thêm, (1986) "Một số đặc điểm và khả năng sản xuất của các nhóm bò lai giữa

bò laisind với bò sữa gốc Hà Lan" Luận án

Phó tiến sĩ khoa học Nông nghiệp, 1986

Phạm Ngọc Thiệp, (2003) "Một số đặc điểm về sinh trưởng, sanh sản và sản xuất sữa của bò

Holstein Friesian nuôi tại Lâm Đồng" Luận

văn thạc sĩ khoa học Nông nghiệp

Bộ Nông nghiệp và PTNT, (2002) Hiện trạng

và định hướng phát triển bò sữa ở Việt

T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp, TËp 2 sè 1/2004