QUẢN lý NHÀ nước về THU và sử DỤNG PHÍ ĐƯỜNG bộ ở VIỆT NAM

LUẬN án TIẾN sĩ KINH tế đề tài QUẢN lý NHÀ nước về THU và sử DỤNG PHÍ ĐƯỜNG bộ ở VIỆT NAM

L I CAM ðOAN

Nghiên c u sinh cam ñoan trong lu n án này các s

li u, thông tin ñư c trích d n theo ñúng quy ñ#nh, d$ li u kh&o sát là trung th'c, có ch ng c , l p lu n, phân tích, ñánh giá, ki+n ngh# ñư c ñưa ra d'a trên quan ñi,m cá nhân

và nghiên c u c.a tác gi& lu n án, không có s' sao chép c.a b1t kỳ tài li u nào ñã ñư c công b

Tác gi lu n án

Phan Huy L

M C L C

TRANG PH BÌA

L I CAM đOAN i

M C L C ii

DANH M C CÁC KÝ HI U, T VI"T T#T iii

DANH M C CÁC B$NG iv

DANH M C CÁC HÌNH V%, đ& TH' v

PH(N M) đ(U 1

CHƯƠNG 1: T.NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C1U LIÊN QUAN đ"N đ2 TÀI LU4N ÁN 4

1.1 Tình hình nghiên c u liên quan ự n Lu n án 4

1.2 Công trình khoa h c liên quan ự n Lu n án 9

CHƯƠNG 2: CƠ S) LÝ LU4N VÀ TH7C TI8N QU$N LÝ NHÀ NƯ9C V2 THU VÀ S: D NG PHÍ đƯ NG B< 16

2.1 đư$ng b&, thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 16

2.2 Qu0n lý nhà nư2c v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 27

2.3 N&i dung qu0n lý Nhà nư2c v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 43

2.4 đánh giá QLNN v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 53

2.5 Qu0n lý Nhà nư2c v3 thu và s* d,ng PđB : m&t s< nư2c và bài h c kinh nghi=m cho Vi=t Nam 60

CHƯƠNG 3: TH7C TR>NG QU$N LÝ NHÀ NƯ9C V2 THU VÀ S: D NG PHÍ đƯ NG B< ) VI T NAM 76

3.1 Th@c trAng ựư$ng b&, thu và s* d,ng PđB b& : Vi=t Nam 76

3.2 Th@c trAng QLNN v3 thu và s* d,ng PđB : Vi=t Nam 99

3.3 Thu th p s< li=u và ựánh giá QLNN v3 thu và s* d,ng PđB 122

3.4 Nguyên nhân tDn tAi trong QLNN v3 thu và s* d,ng PđB 137

CHƯƠNG 4: GI$I PHÁP HOÀN THI N QU$N LÝ NHÀ NƯ9C V2 THU VÀ S: D NG PHÍ đƯ NG B< ) VI T NAM 141

4.1 đEnh hư2ng QLNN v3 thu và s* d,ng PđB : Vi=t Nam 141

4.2 Gi0i pháp hoàn thi=n QLNN v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 148

4.3 đi3u ki=n th@c hi=n thành công gi0i pháp hoàn thi=n QLNN v3 thu và s* d,ng PđB 171

K"T LU4N 184

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BA CBA TÁC GI$ 186

DANH M C TÀI LI U THAM KH$O 187

PH L C 194

DANH M C CÁC KÝ HI U, T VI"T T#T

DANH M C CÁC B$NG

B0ng 3.1 M c cWp v<n duy tu b0o dưXng ựư$ng b& năm 2009 79

B0ng 3.2 K t qu0 thu phắ cYa các trAm thu phắ trên c0 nư2c 88

B0ng 3.3 Quy t toán thu PđB năm 2008 PđB cYa khu QL ựư$ng b& 4 92

B0ng 3.4 Quy t toán s* d,ng PđB năm 2009 cYa khu QL ựư$ng b& 4 93

B0ng 3.5 K t qu0 hoAt ự&ng thu và s* d,ng PđB tZ tháng 12/2008 ự n tháng 12/2009 cYa trAm thu phắ s< 2 97

B0ng 3.6 Mô t0 ựi3u tra nghiên c u b\ng phi u h]i 122

B0ng 3.7 đánh giá QLNN v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 125

B0ng 3.8 Kinh phắ ựUu tư cho giao thông ựư$ng b& 132

B0ng 4.1 D@ báo hàng hoá v n chuyLn, luân chuyLn b\ng ựư$ng b& ự n năm 2020 143

B0ng 4.2 D@ báo hàng hoá v n chuyLn, luân chuyLn b\ng ựư$ng b& ự n năm 2020 144

B0ng 4.3 V<n ựUu tư xây d@ng và duy tu b0o dưXng ựư$ng b& giai ựoAn 2007 d@ báo 2020 ( Ngu6n v n Ngân sách Nhà nư7c) 145

DANH M C CÁC HÌNH V%, đ& TH'

Hình 2.1 Cơ cWu hàng hoá công c&ng 18

Hình 2.2 Qu0n lý Nhà nư2c v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 30

Hình 2.3 M<i quan h= trong cung ng hàng hóa công c&ng 40

Hình 2.4 Các giai ựoAn ựánh giá trong qu0n lý Nhà nư2c 57

Hình 3.1 Cơ cWu ựư$ng b& Vi=t Nam 77

Hình 3.2 K t qu0 ựi3u tra ự<i v2i cá nhân và doanh nghi=p v3 m c thu PđB87 Hình 3.3 đánh giá v3 m c ự& ph c tAp cYa h= th<ng văn b0n QLNN v3 thu và s* d,ng PđB hi=n nay 106

Hình 3.4 đánh giá v3 m c ự& hoàn thành k hoAch thu và s* d,ng PđB cYa Doanh nghi=p 108

Hình 3.5 TR ch c qu0n lý nhà nư2c v3 thu và s* d,ng phắ ựư$ng b& 111

Hình 3.6 TR ch c QLNN cYa B& Giao thông v n t0i 115

Hình 3.7 TR ch c qu0n lý nhà nư2c v3 thu và s* d,ng PđB tAi cWp t_nh 117

Hình 3.8 Quy trình ựi3u tra b\ng phi u h]i và ph]ng vWn 123

Hình 4.1 M<i quan h= k hoAch tR ch c QLNN v3 thu và s* d,ng PđB 156

Hình 4.2 Mô hình cWu trúc h= th<ng trAm thu phắ ựi=n t* cYa ITD 169

PH(N M) ð(U

1 Tính cRp thiFt cTa LuUn án

Giao thông v n t0i nói chung và giao thông ñư$ng b& nói riêng ñưIc xác ñEnh là b& ph n quan tr ng cYa k t cWu hA tUng kb thu t, m&t dEch v, công c&ng hi=n do Nhà nư2c là nhà cung ng chính tAi Vi=t Nam

ñư$ng b& ñã ñAt ñưIc nheng thành tích ñáng kL Nhi3u công trình cUu, ñư$ng hi=n ñAi ñã ñưIc ñUu tư xây d@ng, trong ñó có các công trình mang tUm cX qu<c t và khu v@c như: Tuy n ñư$ng cao t<c Láng K Hoà LAc, CUu Mb Thu n, CUu Bãi Cháy v.v, ñóng góp không nh] cho s@ nghi=p phát triLn ñWt nư2c Bên cAnh nheng thành tích ñã ñAt ñưIc, QLNN v3 giao thông ñư$ng b& cũng b&c l& rõ nheng bWt c p: s@ thi u h,t v3 kinh phí ñUu tư, b0o dưXng và duy tu ñư$ng b& ngày m&t tăng; nhi3u sai phAm trong qu0n lý ñã xuWt hi=n, gây thWt thoát và lãng phí l2n, tAo b c xúc trong nhân dân, gi0m hi=u qu0 cung ng dEch v, công cYa Nhà nư2c v3 lĩnh v@c này Báo cáo tAi ðAi h&i ð0ng toàn qu<c lUn th X cũng ch_ rõ: “PhUn l2n các ñơn vE công ích hoAt ñ&ng theo cơ ch s@ nghi=p v2i nguDn kinh phí chY y u d@a vào ngân sách Nhà nư2c Vi=c duy trì quá lâu cơ ch này dnn t2i tăng rWt nhanh v2i ñòi h]i chWt lưIng cao hơn Vì v y, cUn ñRi m2i cơ ch qu0n lý và cung ng dEch v, công c&ng theo hư2ng: ChuyLn các cơ s: ñang hoAt ñ&ng theo cơ ch mang npng tính hành chính bao cWp sang cơ ch t@ chY, không bao cWp tràn lan và không nh\m m,c tiêu lIi nhu n” [16, tr 333 K 334]

ðEnh hư2ng cYa ð0ng, Nhà nư2c ñang ñưIc B& Giao thông v n t0i tR

ch c th@c hi=n như: chWn ch_nh các trAm thu phí ñư$ng b&, ñWu thUu thu phí, thu hút nhi3u hình th c ñUu tư cho ñư$ng b&, tăng cư$ng qu0n lý chi phí ñUu

tư xây d@ng…, Nhưng ñi3u quan tr ng nhWt là làm sao ñL nuôi dưXng, t n thu

và s* d,ng hi=u qu0 nguDn phí ñư$ng b& v<n ñã khan hi m? ðây vnn còn là

m&t câu h]i chưa có l$i gi0i tho0 ñáng, cUn có s@ ñUu tư nghiên c u v3 lý lu n

và triLn khai vào th@c tivn m&t cách khoa h c.TZ nheng ñòi h]i trên, nghiên

c u sinh mAnh dAn ch n ñ3 tài: “Qu&n lý nhà nư7c v< thu và s= d>ng phí ñư?ng b@ A Vi t Nam” cho Lu n án nghiên c u cYa mình

2 MWc ñích nghiên cZu

M,c ñích nghiên c u cYa Lu n án nh\m làm rõ cơ s: lý lu n v3 QLNN v3 thu và s* d,ng phí ñư$ng b& (PðB), các chính sách v3 thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam Trên cơ s: nghiên c u, ñánh giá k t qu0 hoAt ñ&ng thu và s* d,ng PðB, các m<i quan h= tác ñ&ng ñ n QLNN v3 thu và s* d,ng PðB trong th$i gian qua ñL xác ñEnh nheng nguyên nhân cYa thành công và hAn

ch trong qu0n lý TZ ñó, ñưa ra nheng ñ3 xuWt, ki n nghE nh\m hoàn thi=n QLNN v3 thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam, ñánh giá s@ tác ñ&ng v3 ñư$ng l<i chính sách trong vi=c tZng bư2c chuyLn ñRi phương th c qu0n lý thu và s* d,ng PðB theo hư2ng xã h&i hoá, trên cơ s: ñó làm rõ vai trò qu0n lý cYa Nhà nư2c trong n3n kinh t thE trư$ng ñEnh hư2ng xã h&i chY nghĩa

3 ð[i tư]ng và ph_m vi nghiên cZu

ð<i tưIng nghiên c u cYa Lu n án là vai trò qu0n lý cYa Nhà nư2c ñ<i v2i hoAt ñ&ng thu và s* d,ng PðB thông qua cơ ch chính sách, các ñơn vE thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam như: B& Giao thông v n t0i (BGTVT), B& Tài chính (BTC), UT ban Nhân dân (UBND) các cWp ñưIc uT quy3n thu và s* d,ng PðB

PhAm vi nghiên c u cYa Lu n án thông qua vi=c nghiên c u và phân tích th@c trAng QLNN v3 thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam th$i gian tZ năm 2006

ñ n nay ñL xác ñEnh xác ñEnh rõ các y u t< tác ñ&ng ñ n thu và s* d,ng PðB, trên cơ s: ñó ñ3 xuWt các gi0i pháp hoàn thi=n

4 Cơ sc lý luUn thfc tign và phương pháp nghiên cZu

Lu n án nghiên c u s* d,ng n3n t0ng lý lu n cYa tri t h c Mác – Lê Nin

k t hIp v2i các quan ñiLm cYa ð0ng và Nhà nư2c trong lĩnh v@c qu0n lý giao thông ñư$ng b&, qu0n lý tài chính, qu0n lý ñUu tư và qu0n lý phí và l= phí; các

phương pháp khoa h c như: (i) phương pháp phân tắch so sánh tRng hIp; (ii) phương pháp ti p c n h= th<ng; (iii) phương pháp ựi3u tra kh0o sát thu th p s< li=u sơ cWp, (iv) phương pháp nghiên c u tư li=u v.v ựL phân tắch và làm sáng t] nheng n&i dung c<t lõi cYa vWn ự3 cUn nghiên c u

5 đóng góp mji vk khoa hnc cTa LuUn án

5.1 V m t lý lu n: h= th<ng hoá nheng lu n ựiLm cơ b0n cYa QLNN v3 thu và s* d,ng PđB, xây d@ng ựưIc nheng lu n ch ng khoa h c d@a trên các nguyên txc, ựi3u ki=n cUn thi t ựL th@c hi=n hi=u qu0 QLNN v3 thu và s* d,ng PđB; tRng k t kinh nghi=m th@c tivn cYa m&t s< nư2c phát triLn cũng như ựang phát triLn có ựi3u ki=n KTK XH phát triLn tương ựDng v2i Vi=t Nam Qua ựó, làm căn c so sánh, phân tắch và lu n bàn v3 mpt lý lu n cũng nheng bài h c kinh nghi=m cho QLNN v3 thu và s* d,ng PđB : Vi=t Nam 5.2 V m t th c ti n: Lu n án phân tắch th@c trAng QLNN và ựánh giá tác ự&ng cYa các chắnh sách ự<i v2i thu và s* d,ng PđB; ựánh giá phân tắch nheng nguyên nhân dnn ự n thành công và hAn ch trong QLNN v3 thu và s* d,ng PđB TZ ựó, nghiên c u ự3 xuWt m&t s< gi0i pháp, ki n nghE hoàn thi=n QLNN v3 thu và s* d,ng PđB Nghiên c u cYa Lu n án có thL ựem lAi nheng ựóng góp m2i v3 mpt lý lu n và th@c tivn cho QLNN v3 thu và s* d,ng PđB : Vi=t Nam trong nheng năm t2i

6 KFt cRu cTa LuUn án

Tên Lu n án: ỘQu n lý nhà nư c v thu và s d"ng phắ ựư&ng b( ) Vi*t NamỢ Ngoài phUn m: ựUu, k t lu n, danh m,c tài li=u tham kh0o, Lu n án ựưIc trình bày trong 4 chương:

Chương 10 TFng quan tình hình nghiên c u liên quan ự+n ự< tHi Lu n án; Chương 2 K Cơ sA lý lu n và th'c tiNn qu&n lý Nhà nư7c v< thu và s=

CHƯƠNG 1 T.NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C1U

LIÊN QUAN ð"N ð2 TÀI LU4N ÁN

1.1 Tình hình nghiên cZu liên quan ñFn LuUn án

Trên th gi2i ñã có không ít công trình nghiên c u v3 dEch v, công và vai trò cYa Nhà nư2c v3 qu0n lý và tR ch c cung ng dEch v, công, trong ñó

có QLNN v3 thu và s* d,ng PðB TZ nheng năm 50 cYa th kT XX, nhi3u nư2c, nhWt là các nư2c có n3n kinh t thE trư$ng phát triLn, trong quá trình ñRi m2i, c0i cách hoAt ñ&ng cYa b& máy hành chính Nhà nư2c cYa mình v2i m,c tiêu: Nhà nư2c hoAt ñ&ng hi=u qu0 hơn, ph,c v, và ñáp ng nheng nhu cUu thi t y u cho nhân dân t<t hơn ñã t p trung nghiên c u v3 dEch v, công TAi Vi=t Nam, tZ ñUu nheng năm 2000, vWn ñ3 này cũng ñưIc các nhà khoa h c quan tâm nghiên c u và ñã ñAt ñưIc nheng k t qu0 nhWt ñEnh

Tr0i qua nhi3u giai ñoAn, các nhà khoa h c và qu0n lý trên th gi2i và trong nư2c ñã ti p c n khái ni=m và phAm vi cYa dEch v, công tZ nhi3u góc ñ& khác nhau Trong ñó, myi nư2c tuỳ thu&c vào ñpc ñiLm, trình ñ& phát triLn

c, thL cYa nư2c mình theo tZng giai ñoAn nhWt ñEnh có nheng cách ti p c n n&i dung dEch v, công khác nhau Khó có thL ch_ ra m&t ñEnh nghĩa chung th<ng nhWt v3 dEch v, công, cũng như không thL li=t kê ra m&t danh m,c các hoAt ñ&ng ñưIc g i là dEch v, công th<ng nhWt giea các nư2c

Thông qua tra c u tư li=u tAi Thư vi=n Qu<c gia, danh m,c ñ3 tài nghiên

khoa h c, bài vi t, Lu n án Ti n sb ñưIc công b< trong lĩnh v@c QLNN v3

S@ tham gia tràn ng p cYa Chính phY trong tài chính, qui ñEnh ñi3u ti t,

và vi=c cung ng GTVT ñã dnn ñ n nheng k t qu0 hoAt ñ&ng y u kém trong

nhi3u trư$ng hIp, làm y u ñi trách nhi=m tài chính và ñi3u hành cYa các nhà qu0n lý, áp ñpt nheng m,c tiêu mâu thunn nhau, và chính trE hoá các quy t ñEnh v3 ñUu tư, ñEnh giá, lao ñ&ng, và ch n l@a công ngh= CUn ph0i xem xét lAi cơ s: lý lu n hIp lý cho s@ can thi=p cYa Chính phY và lý gi0i cho myi cách ph0n ng v3 mpt chính sách Trong nhi3u trư$ng hIp, kinh nghi=m cho thWy rYi ro v3 k t qu0 hoAt ñ&ng y u kém do thWt bAi thE trư$ng còn ñX nghiêm

tr ng ñ<i v2i n3n kinh t hơn so v2i rYi ro v3 thWt bAi cYa Chính phY Các công ty ñ&c quy3n nhà nư2c v3 cơ s: hA tUng ñã ñưIc thành l p tAi nhi3u nư2c nh\m khai thác lIi th kinh t theo qui mô, b0o v= quy3n lIi qu<c gia,

và huy ñ&ng nguDn l@c cho s@ phát triLn h= th<ng cơ b0n Trên th@c t , nhi3u

cơ quan này không ñAt ñưIc hi=u qu0 mà cũng ch}ng công b\ng v3 mpt phân ph<i, và không tAo ra ñưIc nguDn tài chính b3n veng (bWt kL tZ doanh thu bên trong, các kho0n vay hay v<n cR phUn) Ngoài ra, chWt lưIng c@c kỳ y u kém

và tính chWt không ñáng tin c y cYa dEch v, còn làm què qupt các hoAt ñ&ng kinh t trong nheng lĩnh v@c khác cYa n3n kinh t ;

ð<i v2i nheng hoAt ñ&ng liên quan ñ n nheng hàng hoá công hay gUn như hàng hoá công, ñ&c quy3n t@ nhiên, v<n ñUu tư có chi phí chìm cao như giao thông ñư$ng b& cUn có m&t l p lu n Yng h& vai trò cYa khu v@c công trong vi=c qui hoAch, hoAch ñEnh chính sách, tài trI và s: heu; hay như m&t s@ ch n l@a,

có thL thu&c s: heu tư nhân dư2i các qui ñEnh ñi3u ti t cYa nhà nư2c Nheng hoAt ñ&ng cUn thi t ñL tAo ra dEch v, tZ các phương ti=n này có l• t<t hơn h t nên ñưIc th@c hi=n trên cơ s: ñWu thUu cAnh tranh ñL có thL gi0m b2t s@ quy3n ñ&c quy3n trong hoAt ñ&ng Trách nhi=m cYa Chính phY là ký k t hIp ñDng ñ&c quy3n và giám sát k t qu0 hoAt ñ&ng theo các ñi3u kho0n cYa hIp ñDng; ñL b0o ñ0m r\ng các nhà cung ng dEch v, khác s* d,ng các phương ti=n mAng lư2i cũng ñ ng trư2c nheng ñi3u ki=n ti p c n công b\ng như v y (bao gDm giá c0);

và b0o v= ngư$i s* d,ng trư2c s@ lAm d,ng th l@c ñ&c quy3n

Chính phY nên chEu trách nhi=m b0o đ0m s@ cAnh tranh cơng b\ng, ch n l@a các th]a thu n thL ch v2i s@ phân đEnh trách nhi=m thích hIp cho các khu v@c nhà nư2c và tư nhân Các phương án cUn xem xét : đây tiêu biLu cho vi=c liên t,c đi tZ trách nhi=m khu v@c cơng chY y u cho đ n trách nhi=m khu v@c tư nhân chY y u đ<i v2i các ch c năng qui hoAch / hoAch đEnh chính sách, s: heu, qui đEnh đi3u ti t, tài trI, đUu tư, v n hành và b0o dưXng Nheng phương án thL ch này bao gDm: (i) Ban ngành Chính phY; (ii) cơng ty ti=n ích cơng c&ng cYa Nhà nư2c; (iii) các hIp đDng dEch v,; (iv) các hIp đDng qu0n lý; (v) các hIp đDng cho thuê; (vi) hIp đDng nhưIng quy3n, bao hàm các d@ án BOT (xây d@ng, v n hành, chuyLn giao); (vii) kinh doanh tư nhân (nghĩa là chí ít cũng cĩ đa s< s: heu tư nhân), thơng qua gi0m b2t doanh nghi=p nhà nư2c; và (viii) các chương trình cơng xã hay “t@ l@c”, bao gDm các hIp tác xã Xu hư2ng ngày càng chú ý đ n quá trình “tư nhân hố” trong lĩnh v@c giao thơng đư$ng b& (các d@ án BOT và vi=c gi0m b2t doanh nghi=p nhà nư2c)

ðL thi t k chính sách đi3u ti t thích hIp cho m&t hoAt đ&ng thu và s* d,ng PðB cUn ph0i nh n di=n rõ ràng cơ s: lý lu n v3 s@ can thi=p cYa Chính phY và nheng m,c tiêu c, thL mà ngư$i ta mong mư<n tìm ki m M&t đi3u ki=n tiên quy t cho các qui đEnh đi3u ti t là m&t khung pháp lý Rn đEnh và cĩ thL d@ đốn đưIc, cĩ thL cưXng ch thi hành, đpc bi=t v3 quy3n s: heu, nghĩa v,, và giao k t hIp đDng

Các ch c năng và trách nhi=m đi3u ti t nên đưIc tách bi=t rõ ràng v2i các ch c năng và trách nhi=m v n hành h= th<ng; đi3u này cĩ thL đAt đưIc b\ng s@ tách bi=t v3 mpt tR ch c (ví d,, các cơ quan qu0n lý đi3u ti t đ&c l p v2i các đơn vE v n hành hoAt đ&ng, gi<ng như trong lĩnh v@c ti=n ích cơng c&ng cYa Anh) hay b\ng cơ ch uT thác thơng qua hIp đDng như thơng l= th@c hành trong các dEch v, đơ thE cYa Pháp Các thY t,c qui đEnh nên minh bAch rõ

ràng, th@c hi=n và cưXng ch nhanh chóng Các cơ quan qu0n lý ñi3u ti t cũng cUn ti p c n tr@c ti p v2i thông tin v3 chWt lưIng dEch v, và s@ th]a mãn cYa ngư$i tiêu dùng, v2i cơ ch lWy ý ki n tZ công chúng ð<i v2i Chính phY nheng nư2c không quen v2i vi=c qu0n lý ñi3u ti t chính th c, bi=n pháp giao

k t hIp ñDng cho vi=c v n hành dEch v, (thông qua các hIp ñDng dEch v,, các hIp ñDng qu0n lý, và hIp ñDng thuê) có thL mang lAi m&t quá trình h c h]i dUn dUn, v2i ch c năng ñi3u ti t thL hi=n trong vi=c thi t k và giám sát hIp ñDng ðây có thL là m&t phương pháp có tính th@c tivn tAi m&t s< qu<c gia ñang phát triLn hơn so v2i vi=c thành l p m&t cơ quan ñi3u ti t m2i, bi=t l p ngay tZ ñUu, ñpc bi=t ñ<i v2i nheng lĩnh v@c như ñư$ng sxt, cWp nư2c ñô thE

và h= th<ng v= sinh

Nghiên c u cYa m&t s< tác gi0 trên th gi2i ñã ch_ rõ: ðEnh giá và tài trI

có thL s• hi=u qu0 v3 mpt kinh t hơn, và có nheng tác ñ&ng thu n lIi hơn ñ<i v2i môi trư$ng khi có tính phí s* d,ng Vi=c không tính phí s* d,ng thư$ng không thúc ñƒy s@ ti p c n dEch v, cYa nheng ngư$i nghèo, mà ñúng hơn, còn làm gi0m s@ s„n có dEch v, và làm tDi t= hơn tình trAng bWt bình ñ}ng Phí s* d,ng nên d@a trên m c giá kinh t , ph0n ánh c0 chi phí cung ng và nheng cân nhxc v3 nhu cUu (s@ s„n lòng chi tr0), và n u có thL, nên tính c0 các y u t< ngoAi tác Trong thu và s* d,ng PðB, cơ cWu thu quan cUn ñưIc s*a ñRi ñL bãi b] hay gi0m thiLu nheng kho0n trI cWp chéo Khi c0i cách thL ch cho phép các phương ti=n và dEch v, không còn bu&c chpt vào v2i nhau (nghĩa là qu0n lý theo các cơ cWu tR ch c riêng bi=t), và khu v@c tư nhân ñưIc phép tham gia nhi3u hơn, cơ cWu giá c0 có thL tr: nên quan tr ng hơn, vì chính cơ cWu giá c0 s• xác ñEnh ñ&ng cơ khuy n khích ñUu tư và hoAt ñ&ng trong nheng phân khúc thE trư$ng khác nhau Các m,c tiêu xã h&i (ñ<i v2i nheng nghĩa v, ñ<i v2i nheng vùng thu nh p thWp) nên ñưIc tài trI b\ng trI cWp ngân sách chính th c cho nhà cung ng dEch v, vì nheng m,c ñích này; hay, m&t

phương pháp t<t hơn trong nheng trư$ng hIp có thL, là chuyLn tr0 tr@c ti p cho nheng ngư$i nghèo Các kho0n thanh toán chuyLn giao như th ph0i ñưIc qui ñEnh rõ ràng ngay tZ ñUu trong bWt kỳ m&t th]a thu n hIp ñDng nào v2i nheng nhà cung ng tư nhân Ngoài ra, các hoAt ñ&ng này nên ñưIc ñWu thUu

ñL giao cho nheng nhà thUu nào có thL cung ng dEch v, v2i chi phí t<i thiLu Trư2c khi bi=n h& cho bWt kỳ m&t kho0n trI cWp nào, ph0i ñánh giá m&t cách

rõ ràng v3 kh0 năng và m c s„n lòng chi tr0 cYa ngư$i tiêu dùng cho dEch v, Trong nheng hoAt ñ&ng mà ngư$i ta không thL ñEnh giá dEch v, căn c vào

m c tiêu th, cá nhân, vi=c tài trI thông qua thu lIi ích (nghĩa là ñưIc tr0 b:i nheng ngư$i hư:ng lIi dEch v,) s• tác ñ&ng tích c@c ñ n qu0n lý nhu cUu và ñƒy mAnh vi=c phân bR nguDn l@c m&t cách hi=u qu0 Vi=c thi t l p m&t m<i quan h= chính th c giea s< thu và các hoAt ñ&ng mà nguDn thu này hy trI có thL là m&t thành t< quan tr ng trong vi=c chuyLn ñRi nheng dEch v, như b0o trì ñư$ng sá tZ m&t công tác hành chính tr: thành m&t hoAt ñ&ng thương mAi M&t khi nheng ñ&ng cơ khuy n khích thu hDi chi phí n&i b& và kb cương tài chính ñã ñưIc thi t l p rõ ràng trong các lĩnh v@c ñư$ng b&, triLn v ng ti p

c n nguDn tài chính bên ngoài s• ñưIc c0i thi=n Các công c, nI s• ñưIc s* d,ng trong nhi3u lĩnh v@c cơ s: hA tUng, ñpc bi=t trong vi=c tAo ra nheng tài s0n có tuRi th cao ñL tAo ñi3u ki=n dv dàng cho s@ tAo l p ngân qub; chia x… gánh npng và tAo l p s@ công b\ng giea các tR ch c và công dân Nheng công

c, như trái phi u công trình cũng như vi=c phát hành v<n cR phUn có thL giúp cung cWp nguyên li=u cho s@ hình thành các thE trư$ng v<n và thu hút các tR

ch c ñUu tư N u các thL ch chuyên bi=t ñưIc thành l p ñL cung ng tín d,ng cho chính quy3n ñô thE, các thL ch này nên hoAt ñ&ng d@a trên các tiêu chí tài chính ði3u này có thL ñòi h]i ph0i huy ñ&ng chính sách thu m&t cách heu hi=u hơn, cũng như nheng thay ñRi trong vi=c chia x… trách nhi=m thu và chi ngân sách giea các cWp chính quy3n

1.2 Công trình khoa hnc liên quan ñFn LuUn án

1.2.1 Lu n án Ti4n sĩ kinh t4

QLNN v3 thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam mà ch_ có hai Lu n án Ti n sĩ Kinh t liên quan ñ n m&t phUn n&i dung ñ3 tài, như:

ðy ThE H0i Hà (2006), “Hoàn thi n qu&n lý Nhà nư7c ñ i v7i cung ng d#ch v> công c@ng” nghiên c u này chY y u làm rõ vai trò cYa Nhà nư2c trong vi=c cung ng dEch v, công Xem xét và ñ3 xuWt v3 năng l@c cYa Nhà nư2c không ch_ liên quan ñ n vi=c Nhà nư2c làm gì mà còn là Nhà nư2c làm ñi3u ñó như th nào? Mpc dù Nhà nư2c vnn có vai trò tr ng tâm trong vi=c ñ0m b0o cung cWp dEch v, cơ b0n: Giáo d,c, Y t , cơ s: hA tUng song không

có nghĩa là Nhà nư2c ph0i là nhà cung cWp ñ&c nhWt hopc tDn tAi v2i tư cách là nhà cung cWp Nheng ch n l@a cYa Nhà nư2c v3 vi=c cung cWp, tài trI và ñi3u

ti t các dEch v, này ph0i ñưIc xây d@ng trên nheng s c mAnh tương ñ<i cYa thE trư$ng, xã h&i công dân và các cơ quan Nhà nư2c Tư duy lAi v3 Nhà nư2c cũng có nghĩa là ph0i tìm ra nheng công c, thay th , c0 hi=n có và m2i ñL có thL nâng cao hi=u l@c và hi=u qu0 qu0n lý cYa Nhà nư2c;

Nguyvn ThE Th@c (2006), “Nghiên c u phương pháp tính toán tr giá cho v n t&i hành khách công c@ng A ñô th# Vi t Nam” Trong lĩnh v@c dEch v, công c, thL là giao thông ñư$ng b&, nghiên c u ñ3 xuWt phương pháp tính toán trI giá cho v n tAi hành khách công c&ng nh\m phát triLn dEch v, này khi chuyLn dEch hoAt ñ&ng tZ bao cWp sang cơ ch thE trư$ng

1.2.2 Công trình khoa h;c, t=p chí

Các nhà khoa h c ngoài nư2c nghiên c u v3 lĩnh l@c này như: Adrienne Curry (1999), v2i bài vi t v3 “Sáng tHo qu&n lý d#ch v> công” ñã ñ3 c p ñ n vi=c qu0n lý và cung cWp cơ s: hA tUng giao thông mpc dù là m&t phUn cYa hàng hóa dEch v, công mà Nhà nư2c ph0i cung cWp, nhưng cUn nhìn nh n vi=c

qu0n lý như ự<i v2i m&t doanh nghi=p Sonny Nwankwo và Bill Richardson (1994), trong bài nghiên c u v3 Ộđ&m b&o và ựo lư?ng ch1t lư ng d#ch v>

ự i v7i khu v'c côngỢ cũng ựã nhìn nh n ngư$i tham gia giao thông là khách hàng cYa các cơ quan qu0n lý hA tUng giao thông Vi=c ựEnh m c giá (phắ giao thông) vi=c cung c p các hA tUng thi t y u cUn xuWt phát tZ nguy=n v ng cYa khách hàng Tuy nhiên các nghiên c u này m2i ch_ t p trung vào c0i cách dEch v, công nói chung, chưa có s@ phân tắch sâu v3 vi=c qu0n lý thu và s* d,ng PđB Các nghiên c u ựó cũng chưa làm rõ ựưIc cơ s: lý lu n v3 qu0n

lý Nhà nư2c ự<i v2i thu và s* d,ng PđB

Nghiên c u chuyên sâu hơn cYa Marcus Einbock v3 ỘVnh hưAng c.a thu phắ ựư?ng b@ t7i h th ng các doanh nghi pỢ ựã nhìn nh n tác ự&ng tiêu c@c cYa vi=c thu phắ bWt hIp lý t2i hoAt ự&ng cYa các doanh nghi=p nói chung Vi=c s* d,ng hA tUng giao thông ựem lAi lIi ắch l2n cho các doanh nghi=p, ựpc bi=t là các doanh nghi=p v n t0i, h ựã gi0m thiLu ựưIc chi phắ v n hàng bao gDm chi phắ v3 xăng dUu, chi phắ v3 khWu hao, b0o dưXng s*a chea, chi phắ rYi ro, chi phắ v3 th$i gian Thông thư$ng các lIi ắch này sỚ l2n hơn chi phắ v<n ựUu tư và chi phắ s* d,ng hA tUng đ0m b0o ựưIc ựi3u này sỚ ựem lAi lIi ắch cho c0 nhà ựUu tư và ngư$i s* d,ng hA tUng Theo nghiên c u này, vi=c ựánh giá, tR ch c thu phắ hA tUng giao thông không ựơn thuUn là ựánh giá tZng d@ án hA tUng mà cUn xét trên m&t tRng thL, m&t mAng lư2i r&ng hơn Vi=c tR

ch c thu phắ cũng có thL th@c hi=n ph<i hIp nhi3u d@ án hA tUng Nghiên c này ựã ựi sâu tìm hiLu cách th c tR ch c thu phắ ựL ựem lAi hi=u qu0 tRng thL m&t cách cao nhWt Tuy v y, nghiên c u này lAi quá t p trung vào ự<i tưIng hư:ng lIi hA tUng giao thông là các doanh nghi=p mà không ựánh giá nhi3u t2i các ự<i tưIng khác

Esther Cheung và Albert P.C Chan (2009), trong nghiên c u v3 Ộđánh giá mô hình BOT trong ựYu tư cơ sA hH tYngỢ ựã phân tắch khá chi ti t hình

thái ñUu tư HIp ñDng xây d@ngKchuyLn giaoKkinh doanh (BOT) v2i vi=c s* d,ng chính nguDn thu tZ BOT ñL tái ñUu tư hA tUng giao thông Hình th c ñUu

tư BOT t] ra có hi=u qu0 kinh t cao, khi ñây th@c s@ là m&t loAi hình kinh doanh Nhưng n u không có s@ can thi=p và qu0n lý cYa nhà nư2c thì nhi3u khi lIi ích cYa ngư$i tham gia giao thông lAi bE vi phAm và nhi3u nơi cUn cũng không có d@ án BOT nào ñUu tư Công trình nghiên c u này cũng chưa ñưa ra ñưIc cơ s: lý lu n cũng như nheng hư2ng ñ3 xuWt cho vi=c s* d,ng có hi=u qu0 nguDn thu tZ PðB

Nghiên c u cYa Ngân hàng Th gi2i có thL xem là m&t nghiên c u ñUy

ñY và chi ti t nhWt v3 thi t k và b0o dưXng h= th<ng ñư$ng b& Nghiên c u

ñã ñưa ra ñưIc m&t mô hình và chương trình phUn m3m giúp nhà qu0n lý hoAch ñEnh vi=c thi t k và b0o dưXng ñư$ng b& GUn ñây nhWt h ñã cho ra phiên b0n th ba (HDMKIV) v2i nhi3u c0i ti n v3 quy trình l p k hoAch xây d@ng và s*a chea, b0o dưXng ñư$ng b& Mô hình này ñưIc xây d@ng d@a trên các phân tích v3 hi=u qu0 ñUu tư bao gDm c0 hi=u qu0 v3 tài chính (FIRR) và hi=u qu0 v3 kinh t xã h&i (EIRR) Vi=c thi t k và xây d@ng quy hoAch mAng lư2i ñư$ng b&, theo mô hình, cUn phân tích nhu cUu ñUu tư, chi phí v<n ñUu tư

và không thL tách r$i là chi phí v3 b0o dưXng và duy tu ñư$ng b& ñL ñ0m b0o tính b3n veng cYa các tác ñ&ng tích c@c tZ d@ án cũng như hi=u qu0 ñUu tư M&t lUn nea, mô hình này ñã t p trung vào mpt kb thu t cYa quá trình qu0n lý mAng lư2i giao thông, chưa phân tích và ch_ ra ñưIc vai trò qu0n lý cYa nhà nư2c v3 s* d,ng phí giao thông ñư$ng b& và qu0n lý nguDn thu

Các nghiên c u cYa Gillen, D (1997), v3 hi=u qu0 s* d,ng cơ s: hA tUng giao thông v2i m c giá lý tư:ng: quy lu t t<t th hai, cYa Jones, P (2003), v3 kh0 năng chWp nh n m c phí giao thông cYa ngư$i s* d,ng ñư$ng giao thông, ñ<i mpt v2i nheng thác th c, và nghiên c u cYa Kratena, K và Puwein, W (2002), v3 m c phí ñ<i v2i xe t0i hAng npng, ñã t p trung phân tích và ñưa ra

các lu n ñiLm cũng như cách ti p c n ñL xác ñEnh các m c phí gia thông Nghiên c u cũng ch_ ra các vư2ng mxc có thL gpp ph0i khi s* d,ng các cách

ti p c n khác nhau ñL ñEnh m c phí s* d,ng ñư$ng giao thông và các hư2ng ñ3 xuWt gi0i quy t Nheng ñóng góp chính cYa các công trình này là ñưa ra ñưIc nheng lu n ñiLm chpt ch• v3 s@ cUn thi t, s@ phù hIp cYa cách ti p c n xác ñEnh phí giao thông ña nhân t< trong ñó ñpc bi=t nhWn mAnh t2i ti ng nói cYa các ñ<i tưIng hư:ng lIi Khi tính phí ph0i tRng hòa ñưIc m<i quan h= v3 lIi ích cYa nhà ñUu tư, cYa xã h&i và cYa ñ<i tưIng hư:ng lIi tr@c ti p Bên cAnh ñó vi=c tính phí cũng cUn xác ñEnh d@a trên m c ñ& 0nh hư:ng cYa vi=c s* d,ng cYa ñ<i tưIng hư:ng lIi t2i chWt lưIng và ñ& b3n cYa công trình Parry, I.W.H (2002), v2i công trình nghiên c u v3 so sánh hi=u qu0 cYa các chính sách hAn ch ách txc giai thông; Nghiên c u cYa Poole, R (1992), v3 gi2i thi=u thu phí ñư$ng theo giá cYa s@ txc ngh•n; Công trình nghiên c u cYa Hai Yan and William H K Lam v3 t<i ưu hóa phí giao thông trong ñi3u ki=n ách txc, ñã nghiên c u vi=c thu phí giao thông dư2i m&t góc ñ& khác Thu phí giao thông lúc này ñưIc xem như là m&t công c, qu0n lý ñL hAn ch ách txc giao thông Cơ quan qu0n lý có thL s* d,ng lIi ích kinh t ñL ñi3u ph<i giao thông, hAn ch s@ quá t0i : các tuy n ñư$ng huy t mAnh, tr ng y u Lúc này bài toán quay sang gi0i quy t s@ cân b\ng giea lIi ích và chi phí cYa ngư$i s* d,ng ñL ñEnh m c giá phù hIp nh\m ñAt m,c tiêu ñi3u ph<i giao thông hAn ch ách txc Khi m khuy t l2n nhWt cYa các ñ3 xuWt cYa các công trình này là kh0 năng ng d,ng h•p, ch_ phù hIp : các khu ñô thE ñông ñúc

Áp d,ng công ngh= thông tin vào quá trình thu PðB cũng ñã có nhi3u công trình nghiên c u khám phá Nghiên c u cYa Blythe, Philip T và Peter J Hills (1994), v3 ñư$ng ñi=n t*, s* d,ng ñEnh m c phí và thu phí; Nghiên c u cYa Borin, Sanford F 1988, v3 xác ñEnh m c phí ñi=n t*; Nghiên c u cYa Cewers, M (1994), v3 h= th<ng thu phí giao thông : Stockholm ñã nghiên

c u kh0 năng ng d,ng công ngh= thông tin vào quá trình thu PðB nh\m ñem lAi lIi ích t<i ưu cho ngư$i hư:ng lIi Các nghiên c u ñã ch_ ra các cách th c

tR ch c thu phí ñi=n t* phù hIp v2i cơ ch m c phí ph0i n&p tương ng v2i

m c ñ& hư:ng lIi tZ ñư$ng giao thông Nh$ áp d,ng công ngh= thông tin, trAm thu phí có thL xác ñEnh ñưIc quãng ñư$ng ph0i n&p phí mà ngư$i tham gia giao thông ñã s* d,ng ñL làm căn c tính phí giao thông Các nghiên c u này ñã ñ3 c p ñưIc vi=c qu0n lý thu, tránh thWt thoát nh$ công ngh= thông tin, nhưng ñã không chú ý ñ n các 0nh hư:ng, các tác ñ&ng và chính sách tZ phía các cơ quan qu0n lý nhà nư2c

Small, Kenneth A (1992), v2i công trình nghiên c u v3 s* d,ng nguDn thu tZ phí hAn ch txc ñư$ng, ñã quan tâm t2i vi=c s* d,ng nguDn thu tZ PðB

Ý tư:ng lúc này không ph0i lWy thu bù chi mà là vi=c s* d,ng có hi=u qu0 nguDn thu Theo quan ñiLm cYa tác gi0, phí ñương b& thu ñưIc không nhWt thi t ph0i quay lAi ñUu tư cho giao thông mà có thL hòa vào các qub l2n, các ngân sách khác ñL ti p t,c ñUu tư cho s@ phát triLn KT K XH HAn ch chính cYa nghiên c u này là không ch_ ra ñưIc n u tái ñUu tư vào giao thông thì cUn qu0n lý như th nào cho hi=u qu0, tránh thWt thoát, lãng phí

dEch v, công như: Nguyvn Ng c Hi n (2002), Vai trò c.a Nhà nư7c trong cung ng d#ch v> công, Nxb Văn hoá K Thông tin; Lê Chi Mai (2002), Chuy,n giao d#ch v> công cho cơ sơ ngoài Nhà nư7c K V1n ñ< và gi&i pháp, Nxb Lao ñ&ng – Xã h&i, Hà N&i; M&t s< ñ3 tài nghiên c u khoa h c cWp B& như: B& K hoAch và ðUu tư (2006), “M@t s gi&i pháp huy ñ@ng ngu6n l'c

và tF ch c th'c hi n nh\m ñ&m b&o công tác duy tu b&o dư]ng h th ng ñư?ng b@ Vi t Nam giai ñoHn ñ+n 2010”; C,c ðư$ng b& Vi=t Nam (2004), ð< án nhu cYu v n cho công tác b&o trì ñư?ng b@ Vi t Nam.v.v

Các nghiên c u : Vi=t Nam cũng lu n bàn v3 Nhà nư2c, m&t vWn ñ3 cUn ñưIc xem xét và phân tích Th@c t , nheng divn bi n sâu r&ng và to l2n cYa kinh t th gi2i ñòi h]i chúng ta ph0i nhìn lAi nheng vWn ñ3 cơ b0n v3 Nhà nư2c: Nhà nư2c nên có vai trò gì? Nhà nư2c có thL làm gì? Và không thL làm gì? Và làm th nào là t<t nhWt? Làm cho vai trò tương x ng v2i năng l@c Nhà nư2c Trong lĩnh v@c QLNN v3 dEch v, công, cUn thi t ph0i có s@ t p trung nhi3u hơn ñL nâng cao tính hi=u qu0: Ch n làm gì và không làm gì là vô cùng quan tr ng Vi=c l@a ch n cách ti n hành s@ vi=c như th nào K Làm th nào

ñL phân ph<i các dEch v, cơ b0n, cung cWp cơ s: hA tUng, ñi3u ti t n3n kinh t

K ch không ph0i có nên làm chúng hay không?

Mpc dù, khái ni=m dEch v, công và nghiên c u dEch v, công vnn là vWn ñ3 còn m2i m… ñ<i v2i nhi3u nhà khoa h c và nhà qu0n lý trong nư2c và ñã

có nhi3u cu&c h&i th0o quy mô ñưIc tR ch c xoay quanh chY ñ3 v3 dEch v, công nh\m làm rõ nheng vWn ñ3 còn gây tranh cãi Qua các cu&c h&i th0o và các công trình nghiên c u v3 dEch v, công, có thL nh n thWy vnn ñang tDn tAi nheng ý ki n khác nhau, không th<ng nhWt v3 phAm vi dEch v, công, vi=c phân loAi và tên g i cYa các hoAt ñ&ng dEch v, công, phương th c th@c hi=n cũng như vWn ñ3 xã h&i hoá dEch v, công Th m chí còn có nheng quan ñiLm,

ý ki n và ñánh giá trái ngưIc nhau v3 tR ch c mô hình dEch v, hành chính công : m&t s< thành ph< l2n M&t s< ñ3 tài khoa h c ñã nghiên c u v3 dEch

v, cơ s: hA tUng và xã h&i hoá dEch v, cơ s: hA tUng và trên các divn ñàn khoa

h c cũng có nhi3u bài vi t, công trình nghiên c u chuyên sâu v3 lĩnh v@c này mang tính th@c tivn và cũng ñã có nheng ñóng góp nhWt ñEnh Nhưng do m,c tiêu ñi3u tra, nghiên c u không trùng hIp hoàn toàn nên các vWn ñ3 lý lu n v3 dEch v, công nói chung ch_ ñưIc nghiên c u, xem xét m&t cách có gi2i hAn, chưa ñi sâu và bao quát toàn di=n v3 dEch v, giao thông ñư$ng b& nói chung cũng như QLNN v3 thu và s* d,ng PðB nói riêng

Nheng công trình nghiên c u trong và ngoài nư2c có liên quan ñ n ñ3 tài cYa Lu n án ñã xây d@ng ñưIc h= th<ng cơ s: lý lu n v3 vai trò Nhà nư2c trong vi=c cung ng dEch v, công, cũng như ñ3 ra m&t s< gi0i pháp ki n nghE trong m&t s< lĩnh v@c mà c, thL là trong lĩnh v@c dEch v, giao thông v n t0i ñư$ng b&

Nhìn m&t cách tRng quát có thL thWy: các nghiên c u : trong nư2c ñ<i v2i hoAt ñ&ng QLNN v3 thu và s* d,ng PðB hi=n còn chưa ñưIc quan tâm Các nghiên c u cYa tác gi0 nư2c ngoài v3 QLNN v3 thu và s* d,ng PðB thì hopc ñi quá sâu vào tZng ñ<i tưIng c, thL hopc chung chung : lĩnh v@c ñUu tư ñư$ng b& Do v y, vnn chưa thuy t ph,c ngư$i ñ c, kL c0 v3 mpt cơ s: lý

lu n, v3 khái ni=m, và ñpc bi=t là chưa tr0 l$i tho0 ñáng nheng vWn ñ3 b c xúc ñang ñpt ra trong xã h&i v3 ranh gi2i giea nhà nư2c và tư nhân trong vi=c cung ng dEch v, ñưIc g i là “dEch v, giao thông v n t0i ñư$ng b& K trong ñó

VWn ñ3 còn tDn tAi là ph0i nghiên c u tRng hIp dư2i khía cAnh lý lu n v3 qu0n lý cYa Nhà nư2c ñ<i v2i thu và s* d,ng PðB là cUn ph0i tr0 l$i ñưIc câu h]i: “Trong ñi<u ki n KT – XH Vi t Nam,Nhà nư7c ph&i làm gì và làm như th+ nào ñ, thu và s= d>ng PðB m@t cách hi u qu&” ðây chính là m&t kho0ng tr<ng v3 mpt lý lu n mà Lu n án s• t p trung ñL làm rõ m&t cách cơ b0n, toàn di=n, sâu sxc và có h= th<ng v3 quan ñiLm lý lu n, th@c tivn ñ<i v2i QLNN v3 thu và s* d,ng PðB : Vi=t Nam

*

CHƯƠNG 2

CƠ S) LÝ LU4N VÀ TH7C TI8N QU$N LÝ

NHÀ NƯ9C V2 THU VÀ S: D NG PHÍ ðƯ NG B<

2.1 ðưtng bI, thu và sv dWng phí ñưtng bI

Cơ s: hA tUng, trong ñó có giao thông ñư$ng b& là vE trí tr ng tâm trong chi n lưIc phát triLn ñWt nư2c và m: c*a ra n3n kinh t th gi2i M<i quan h= giea xây d@ng cơ s: hA tUng, tăng trư:ng và xoá ñói gi0m nghèo, b\ng tr@c giác chúng ta cũng thWy gUn như là ñương nhiên Mu<n tăng trư:ng kinh t b3n veng và công b\ng còn ñòi h]i các ñi3u ki=n khác nea như: môi trư$ng thu n lIi cho s@ phát triLn cYa khu v@c tư nhân, khuôn khR pháp lý Rn ñEnh, s@ cAnh tranh lành mAnh giea các ñơn vE kinh t , s@ ñi3u hành và qu0n lý có hi=u qu0 cYa Nhà nư2c, h= th<ng các công c, b0o trI xã h&i Nhưng các ñi3u ki=n khác nhau ñó còn cUn m&t chính sách chY ñ&ng trong ñUu tư phát triLn giao thông ñư$ng b&nh\m năng cao tính heu ích cũng như tính hi=u qu0 cYa n3n kinh t

Giao thông ñư$ng b& gie hai vai trò chY y u trong n3n kinh t : M&t mpt,

cung cWp nheng dEch v, thi t y u là n3n t0ng không ch_ ñ<i v2i công tác xoá ñói gi0m nghèo mà c0 ñ<i v2i kh0 năng cYa tZng cá nhân trong vi=c tAo ra các hoAt ñ&ng s0n xuWt; Mpt khác, giao thông ñư$ng b& còn tAo ra nhi3u ngoAi

ng tích c@c quan tr ng tác ñ&ng ñ n toàn b& hoAt ñ&ng kinh t trên cơ s: k t n<i các cá nhân và thE trư$ng tách bi=t lAi v2i nhau Vi=c lên chương trình phát triLn Giao thông ñư$ng b& cUn ñDng th$i chú tr ng ñ n c0 nheng dEch v,

mà giao thông ñư$ng b& s• tAo ra, ñDng th$i câu tr0 l$i ñưIc câu h]i “vi c hình thành các tuy+n ñư?ng b@ sc có nh$ng tác ñ@ng gì ñ+n hoHt ñ@ng kinh t+” Ví d, như vi=c lên k hoAch xây d@ng m&t mAng lư2i ñư$ng b& không

nên tính theo (hay ch_ tính theo) s< km ñư$ng làm ñưIc, mà ph0i tính theo lIi ích cYa vi=c giao thương thu n lIi, cYa vi=c gi0m chi phí v n t0i, cYa nheng luDng hoAt ñ&ng kinh t có thL tAo ñưIc Nói cách khác, vi=c quy t ñEnh ñUu

tư cYa Nhà nư2c ph0i d@a trên cơ s: tính ñ n các tác ñ&ng qua lAi và s@ ph<i hIp giea các d@ án ñEnh th@c hi=n, các d@ án và hoAt ñ&ng hi=n có cũng như toàn b& các chính sách và quy ñEnh cYa Nhà nư2c có thL 0nh hư:ng ñ n kh0 năng sinh l$i cYa các d@ án s• triLn khai

Các ñpc tính trên cYa giao thông ñư$ng b& cho thWy ngoài vi=c ñòi h]i v<n l2n còn ph0i có s@ can thi=p cYa Nhà nư2c m&t cách phù hIp trên phương di=n qu0n lý (có thL uT quy3n), kiLm tra, ñi3u ti t, cung cWp v<n và th m trí c0 trI cWp (cho vi=c k t n<i hay chi tr0 dEch v, thông qua vi=c thu phí) nh\m tAo

ra và phân ph<i m&t cách công b\ng các ngoAi ng khác nhau và nh\m b0o ñ0m cho giao thông ñư$ng b& ph,c v, ñưIc lâu dài S@ thành công hay thWt bAi cYa các d@ phát triLn án phát triLn giao thông ñư$ng b& ph, thu&c rWt nhi3u vào vi=c có quan tâm ñúng m c hay không ñ n các nhân t< mang tính thL ch này Nói khác ñi, hi=u suWt cYa cơ s: v t chWt là do chWt lưIng các dEch v, tAo ra quy t ñEnh Bài h c này v<n tZng ph0i tr0 giá rWt ñxt trong nheng th p kT qua m2i có ñã ñưIc ñpc bi=t lưu ý trong Báo cáo Toàn cYu năm 2004 v< Phát tri,n K Ngân hàng Th gi2i (2004)

2.1.1 ðư&ng b( và phí ñư&ng b(

2.1.1.1 ðư?ng b@

1 Khái ni=m ñư$ng b&

Là các công trình giao thông ph,c v, cho s@ ñi lAi cYa ngư$i và các phương ti=n v n t0i, bao gDm: ñư$ng b&, nơi dZng xe, ñy xe trên ñư$ng b&, ñèn tín hi=u, biLn báo hi=u, vAch k… ñư$ng, c c tiêu, rào chxn, ñ0o giao thông, d0i phân cách, c&t cây s<, tư$ng, kè, h= th<ng thoát nư2c, trAm kiLm tra t0i

tr ng xe, trAm thu phí và các công trình, thi t bE ph, trI khác

ðư$ng b& trong c0 nư2c là m&t mAng liên hoàn, tAo thành m&t h= th<ng

do nhà nư2c th<ng nhWt qu0n lý không phân bi=t ñưIc xây d@ng b\ng nguDn v<n nào ðư$ng b& ñưIc x p loAi là hàng hoá công c&ng có thu phí nh\m ñáp

ng các nhu cUu ñi lAi cYa công dân, xã h&i do Nhà nư2c tr@c ti p th@c hi=n hopc các doanh nghi=p th@c hi=n theo yêu cUu cYa Nhà nư2c (thông qua hIp ñDng hopc nhi=m v, phân giao)

H= th<ng ñư$ng b& cUn Nhà nư2c th<ng nhWt qu0n lý b:i vì: ñây ñưIc coi ñưIc coi như m&t hàng hoá công c&ng không thuUn tuý (impure public good) ch_ tho0 mãn 1 trong 2 thu&c tính công c&ng ñó là: (i) tính không loAi trZ trong tiêu dùng (non excludable); (ii) tính không cAnh tranh (tính không thL loAi trZ K non rival) Ví d, như: h= th<ng ñư$ng sá, cUu c<ng, công viên, h= th<ng thoát nư2c v.v.) Hình 2.1 cho thWy vE trí cYa ñư$ng b& ñưIc x p loAi trong cơ cWu hàng hoá công c&ng ñã ñưIc các nhà kinh t h c trong và ngoài nư2c nghiên c u

Ngu6n: [16, tr 13]

Hình 2.1 Cơ cRu hàng hoá công cIng

Hàng hoá công cIng (HHCC)

K ðư$ng

sá, cUu c<ng

K Công viên

K H= th<ng thoát nư2c

K v.v

Hàng hoá khuyFn dWng

K Giáo d,c

K Nghiên

c u Kv.v

Hàng hoá

có tính cá nhân cyn ñư]c cung cRp công cIng

K ñi=n, nư2c

K Giao thông công c&ng

K v.v

Hàng hoá công c&ng ñáp ng nhu cUu chung cYa m i công dân trong xã h&i, liên quan ñ n cu&c s<ng chung và lIi ích chung cYa toàn xã h&i mà ngoài Nhà nư2c thì thE trư$ng và các tR ch c phi Chính phY ñ3u không thL cung ng m&t cách công b\ng và hi=u qu0 [ 16, tr 13 K 14]

2 Phân loAi ñư$ng b&

Có nhi3u cách phân loAi ñư$ng b& khác nhau như: (i) phân loAi theo cWp qu0n lý; (ii) phân loAi theo phUn c ng và m3m; (iii) phân loAi theo nguDn v<n ñUu tư

a Phân loHi ñư?ng b@ theo c1p qu&n lý

+ H= th<ng qu<c l& (Ký hiêu là QL) là các tr,c ñư$ng chính cYa mAng lư2i ñư$ng b& toàn qu<c có tác d,ng ñpc bi=t quan tr ng ph,c v, lIi ích kinh

t , chính trE, văn hoá, xã h&i, an ninh qu<c phòng cYa ñWt nư2c

+ H= th<ng ñư$ng t_nh (ký hi=u là ðT) là các ñư$ng tr,c trong ñEa bàn m&t t_nh, thành ph< tr@c thu&c trung ương bao gDm các ñư$ng n<i tZ thành ph< hopc trung tâm hành chính cYa t_nh t2i trung tâm hành chính cYa huy=n

và các ñư$ng tr,c n<i trung tâm hành chính cYa t_nh v2i trung tâm hành chính cYa các t_nh lân c n

+ H= th<ng ñư$ng huy=n (ký hi=u là ðH) là các ñư$ng n<i tZ trung tâm hành chính huy=n t2i trung tâm hành chính cYa xã hopc c,m các xã cYa huy=n

và các ñư$ng n<i trung tâm hành chính huy=n t2i trung tâm hành chính các huy=n lân c n

+ H= th<ng ñư$ng xã (ký hi=u là ðX) là ñư$ng n<i tZ trung tâm hành chính xã ñ n các thôn, xóm hopc các ñư$ng n<i giea các xã v2i nhau nh\m ph,c v, giao thông công c&ng trong phAm vi xã

+ H= th<ng ñư$ng ñô thE (ký hi=u là ððT) là ñư$ng giao thông n\m trong n&i ñô, n&i thE thu&c phAm vi ñEa gi2i hành chính cYa thành ph<, thE xã, thE trWn + H= th<ng ñư$ng chuyên dùng (ký hi=u là ðCD) là ñư$ng n&i b& hopc ñư$ng chuyên ph,c v, cho nhu cUu v n chuyLn và ñi lAi cYa m&t hopc nhi3u

cơ quan, doanh nghi=p, tư nhân [11]

b Phân loHi theo phYn c ng, phYn m<m

+ PhUn c ng bao gDm các công trình cUu, ñư$ng, b n phà và các công trình phù trI thi t bE an toàn giao thông, h= th<ng thoát nư2c, trAm ñõ xe, trAm thu phí, trAm cân xe, h= th<ng ñèn chi u sáng, h= th<ng ñèn tín hi=u, c c tiêu biLn báo, kiLm tra giao thông và các thi t bE ñi3u khiLn giao thông khác

+ PhUn m3m là toàn b& h= th<ng chính sách, cơ ch hoAt ñ&ng, môi trư$ng an ninh xã h&i gxn v2i giao thông ñư$ng b&, ñ0m b0o cho hoAt ñ&ng giao thông ti n hành thu n lIi

c Phân loHi theo ngu6n v n ñYu tư

TAi Vi=t Nam trư2c ñây ch_ phR bi n loAi hình ñư$ng b& có nguDn v<n ñUu tư tZ Ngân sách Nhà nư2c, ñAi di=n cho Nhà nư2c là TRng c,c ñư$ng b& (TCðB) Vi=t Nam qu0n lý Hi=n nay trong xu hư2ng xã h&i hoá các hoAt ñ&ng cung ng dEch v, công c&ng, tính ñ&c quy3n cYa các doanh nghi=p Nhà nư2c ñã gi0m và xuWt hi=n 4 hình th c ñư$ng b& mà nhi3u nư2c trên th gi2i ñang th@c hi=n, ñó là:

+ ðư$ng b& ñUu tư b\ng v<n ngân sách Nhà nư2c, bao gDm b<n loAi chY

y u sau: (i) ñư$ng b& do ngân sách nhà nư2c (NSNN) cWp v<n ñUu tư; (ii) ñư$ng b& ñUu tư b\ng v<n có nguDn g<c tZ NSNN, như: ti3n thu phí ñL lAi cho ñơn vE, ti3n vi=n trI không hoàn lAi, ti3n hy trI do các tR ch c, cá nhân ñóng góp ; (iii) ñư$ng b& ñUu tư b\ng v<n vay và NSNN tr0 nI, không phân bi=t NSNN ph0i tr0 hoàn toàn s< nI (bao gDm c0 g<c và lãi) hay NSNN ch_ tr0 phUn nI g<c, còn phUn lãi ti3n vay tr0 b\ng ti3n thu phí (kL c0 v<n do NSNN vay hopc do chY ñUu tư vay); (iv) các ñư$ng b& khác do Nhà nư2c qu0n lý, như: ñư$ng b& ñUu tư ñL kinh doanh, sau khi ñã k t thúc giai ñoAn kinh doanh, chuyLn giao cho Nhà nư2c qu0n lý; ñư$ng b& ñUu tư theo hình

th c BT (Nhà nư2c thanh toán v<n cho tR ch c, cá nhân ñUu tư và tR ch c, cá nhân ñUu tư chuyLn giao ñư$ng b& cho Nhà nư2c qu0n lý); ñư$ng b& xây

d@ng theo hình th c ñRi ñWt lWy công trình (Nhà nư2c giao ñWt và tR ch c, cá nhân giao công trình ñư$ng b&).v.v

+ ðư$ng b& do nhà nư2c ñUu tư b\ng v<n vay và thu phí hoàn v<n: là nheng ñư$ng b& ñưIc Nhà nư2c cho phép chY ñUu tư (các cơ quan qu0n lý nhà nư2c v3 ñư$ng b&) vay v<n ñL ñUu tư, sau ñó thu phí hoàn tr0 v<n vay theo d@ án ñUu tư ñưIc cơ quan nhà nư2c có thƒm quy3n phê duy=t (trZ nheng ñư$ng b& ñUu tư b\ng v<n vay ñL kinh doanh) M c thu PðB Nhà nư2c ñUu tư b\ng v<n vay và thu phí hoàn v<n ñưIc áp d,ng theo m c thu PðB ñUu tư b\ng v<n NSNN Trư$ng hIp áp d,ng m c thu theo m c thu PðB ñUu tư b\ng v<n NSNN không b0o ñ0m hoàn v<n theo d@ án ñUu tư ñưIc duy=t thì chY ñUu tư ph0i có văn b0n ñ3 nghE B& Tài chính (BTC) ñ<i v2i qu<c l&; H&i ñDng nhân dân (HðND) cWp t_nh ñ<i v2i ñư$ng ñEa phương quy t ñEnh m c thu c, thL phù hIp, nhưng t<i ña không quá hai lUn m c thu PðB ñUu tư b\ng v<n NSNN

+ ðư$ng b& ñUu tư b\ng v<n liên danh, bao gDm: (i) ñư$ng b& ñUu tư b\ng nguDn v<n liên doanh giea v<n NSNN và v<n cYa các ñ<i tác khác; (ii) ñư$ng b& do Nhà nư2c ñUu tư m&t phUn (m&t cUu trong toàn b& ñoAn ñư$ng thu phí, hopc m&t phUn ñư$ng trong toàn b& ñoAn ñư$ng thu phí), phUn ñư$ng còn lAi do các ñ<i tác khác ñUu tư Trong trư$ng hIp này các bên liên doanh ph0i th<ng nhWt ñánh giá giá trE th@c t cYa phUn ñư$ng b& do tZng bên ñUu

tư, ñL xác ñEnh v<n góp cYa tZng bên liên doanh M c thu PðB ñUu tư b\ng v<n liên doanh ñưIc coi là giá cư2c dEch v, s* d,ng ñư$ng b& ñã bao gDm thu giá trE gia tăng (GTGT), do BTC (ñ<i v2i qu<c l&) hopc HðND cWp t_nh (ñ<i v2i ñư$ng ñEa phương) quy ñEnh phù hIp v2i cWp ñư$ng và ñ& dài ñoAn ñư$ng thu phí theo d@ án ñUu tư ñưIc duy=t và ñ3 nghE cYa chY ñUu tư, t<i ña không quá hai lUn m c thu PðB ñUu tư b\ng v<n NSNN

+ ðư$ng b& ñUu tư ñL t@ kinh doanh: do tR ch c, cá nhân t@ ñUu tư khai thác sau khi ñưIc các cơ quan qu0n lý Nhà nư2c cho phép M c thu PðB ñUu

tư ñL kinh doanh (kL c0 BOT và các loAi hình kinh doanh khác) là giá cư2c dEch v, s* d,ng ñư$ng b& ñã bao gDm thu GTGT, do BTC (ñ<i v2i qu<c l&) hopc HðND cWp t_nh quy ñEnh c, thL (ñ<i v2i ñư$ng ñEa phương), phù hIp v2i cWp ñư$ng và ñ& dài ñoAn ñư$ng thu phí theo d@ án ñUu tư ñưIc duy=t và ñ3 nghE cYa chY ñUu tư, nhưng t<i ña không quá hai lUn m c thu PðB ñUu tư b\ng v<n NSNN S< ti3n thu ñưIc tZ PðB ñUu tư ñL kinh doanh là doanh thu hoAt ñ&ng kinh doanh cYa ñơn vE ðơn vE thu PðB có nghĩa v, kê khai, n&p thu GTGT và thu thu nh p doanh nghi=p, th@c hi=n hAch toán k t qu0 kinh doanh theo quy ñEnh cYa pháp lu t K t thúc giai ñoAn kinh doanh theo hIp ñDng hopc theo quy t ñEnh cYa cơ quan nhà nư2c có thƒm quy3n, chY ñUu tư ph0i chuyLn giao ñư$ng b& này cho Nhà nư2c qu0n lý và ñơn vE thu phí ph0i th@c hi=n thu, n&p và qu0n lý, s* d,ng PðB theo ch ñ& quy ñEnh ñ<i v2i ñư$ng b& ñUu tư b\ng v<n NSNN nêu trên

2.1.1.2 Phí ñư?ng b@

1 Phí ñư$ng b&

Phí ñư$ng b& là nheng kho0n thu theo quy ñEnh cYa pháp lu t mà ngư$i s* d,ng các phương ti=n khi tham gia trên ñư$ng b& như: xe máy chuyên dùng (máy thi công, xe máy nông nghi=p, lâm nghi=p tham gia giao thông ñư$ng b&); xe ô tô (kL c0 xe lam, xe bông sen, xe công nông); xe mô tô hai bánh, mô tô ba bánh, xe gxn máy và các loAi xe tương t@, kL c0 xe cơ gi2i dùng cho ngư$i tàn t t ph0i n&p cho các tR ch c ñưIc phép thu

2 Phân loAi phí ñư$ng b&

PðB ñưIc thu b\ng hình th c thu tr@c ti p b\ng các loAi vé Ngoài ra cũng có thL s* d,ng PðB b\ng các hình th c thu gián ti p như: s* d,ng PðB thông qua giá xăng; s* d,ng PðB b\ng hình th c thông qua giá bán l<p xe,

thu qua thu mua bán các phương ti=n giao thông v.v Hi=n nay, nhi3u nư2c trong ñó có Vi=t Nam thư$ng áp d,ng hình th c thu PðB tr@c ti p b\ng vé

a Phí ñư?ng b@ thu tr'c tiêp: Là hình th c thu PðB ñưIc th@c hi=n tr@c

ti p b\ng vé tAi các lưIt lưu thông ñư$ng b& ñ<i v2i các loAi phương ti=n v2i

m c thu ñưIc các cơ quan QLNN có thƒm quy3n qui ñEnh Hình th c này tương ñ<i công b\ng nhưng khó khăn trong tR ch c th@c hi=n, dv gây thWt thoát, lãng phí v3 th$i gian ùn txc tAi các trAm thu phí ;

b Phí ñư?ng b@ thu qua xăng dYu: Là hình th c thu PðB gián ti p thông qua giá xăng dUu Hình th c thu PðB này áp d,ng ñơn gi0n nhưng thư$ng gây ra vi=c thi u công b\ng, ví d,: Phương ti=n s* d,ng tAi các vùng sâu vùng

xa h= th<ng ñư$ng b& chưa phát triLn vnn ph0i chEu chung m&t m c thu như các vùng ñô thE, m&t s< loAi phương ti=n như xe máy cũng ph0i tr0…;

c Phí ñư?ng b@ thu qua ñăng ký xe, phương ti n giao thông: Là hình

th c thu PðB ñưIc th@c hi=n m&t lUn khi phương ti=n tham gia giao thông th@c hi=n vi=c ñăng ký lưu hành Hình th c này dv áp d,ng nhưng gây khó khăn v3 tài chính ñ<i v2i chY phương ti=n vì ph0i n&p thêm m&t kho0n chi phí l2n khi mua và ñăng ký phương ti=n

2.1.2 Thu và s d"ng phí ñư&ng b(

2.1.2.1 Thu phí ñư?ng b@

1 ð<i tưIng áp d,ng

1 ð<i tưIng chEu phí s* d,ng ñư$ng b& là các phương ti=n giao thông

cơ gi2i ñư$ng b& và xe máy chuyên dùng tham gia giao thông ñư$ng b&;

2 TR ch c, cá nhân (Vi=t Nam và nư2c ngoài) có phương ti=n tham gia giao thông ñư$ng b& quy ñEnh thu phí thì ph0i tr0 phí PðB;

3 Ngư$i (Vi=t Nam và nư2c ngoài) tr@c ti p ñi3u khiLn phương ti=n tham gia giao thông ñư$ng b& ph0i tr0 PðB dư2i hình th c vé (loAi vé do BTC quy ñEnh) cho myi lUn ñi trên ñư$ng tAi trAm thu PðB;

4 Mivn PðB ñ<i v2i nheng trư$ng hIp sau ñây: (i) Xe c u thương, bao gDm c0 các loAi xe khác ch: ngư$i bE tai nAn ñ n nơi cWp c u; (ii) Xe c u ho0; (iii) Xe máy nông nghi=p, lâm nghi=p; (iv) Xe h& ñê, xe làm nhi=m v, khƒn cWp v3 ch<ng l,t bão; (v) Xe chuyên dùng ph,c v, qu<c phòng, an ninh; (v) ðoàn xe ñưa tang; (vi) ðoàn xe có xe h& t<ng, dnn ñư$ng

2 ði3u ki=n thu phí ñư$ng b&

ðư$ng b& quy ñEnh thu phí là nheng ñư$ng b& ñã có quy t ñEnh thu phí cYa cơ quan nhà nư2c có thƒm quy3n trong th$i gian hi=u l@c thi hành và ph0i

có ñY các ñi3u ki=n sau ñây[11]:

1 Hoàn thành vi=c xây d@ng, s*a chea, nâng cWp theo d@ án ñưIc cWp có thƒm quy3n phê duy=t, b0o ñ0m chWt lưIng ph,c v, giao thông t<t hơn trư2c khi thu phí;

2 Thu&c Quy hoAch mAng lư2i thu PðB do cơ quan có thƒm quy3n quy t ñEnh sau khi ñã có ý ki n cYa BTC, như: (i) ð<i v2i ñư$ng qu<c l&, ph0i thu&c quy hoAch mAng lư2i thu phí qu<c l& và có quy t ñEnh thành l p trAm thu phí cYa B& trư:ng BGTVT; (ii) ð<i v2i ñư$ng ñEa phương, ph0i thu&c quy hoAch mAng lư2i thu phí ñư$ng ñEa phương do HðND cWp t_nh quy t ñEnh và ph0i ñDng th$i g*i cho BTC và BGTVT

Trư$ng hIp ñư$ng b& ñpt trAm thu phí không thu&c Quy hoAch mAng lư2i thu PðB do cơ quan có thƒm quy3n ban hành, trư2c khi xây d@ng trAm thu phí, cơ quan chY qu0n hopc chY ñUu tư có văn b0n g*i BTC nêu rõ: ñ& dài toàn tuy n ñư$ng, s< trAm và vE trí ñpt các trAm thu phí trên tuy n ñư$ng ñó (s< trAm d@ ki n hopc th@c t ñã có), ñ& dài cYa ñoAn ñư$ng d@ ki n ñpt trAm thu phí và lý do cYa vi=c ñpt trAm

3 Hoàn thành các công trình ph, trI ph,c v, vi=c thu phí, như: xây d@ng trAm thu phí (ñEa ñiLm bán vé, kiLm soát vé, ), h= th<ng chi u sáng, ñUy ñY các loAi vé thu phí, b& máy tR ch c thu và kiLm soát vé,

4 BTC ban hành quy t ñEnh quy ñEnh m c thu phí ñ<i v2i qu<c l& hopc HðND cWp t_nh ñã ra nghE quy t hopc quy t ñEnh quy ñEnh m c thu ñ<i v2i ñư$ng ñEa phương phù hIp v2i loAi ñư$ng d@ ki n thu phí

2.1.2.2 S= d>ng phí ñư?ng b@

1 ði3u ki=n s* d,ng phí ñư$ng b&

Các ñơn vE ñưIc giao trách nhi=m thu PðB thu&c TCðBVN hopc các doanh nghi=p qu0n lý khai thác ñư$ng b& tR ch c thu ñưIc s* d,ng Vi=c s* d,ng ph0i tuân thY theo các nguyên txc QLNN v3 tài chính như: có k hoAch,

có d@ toán ñưIc cWp thƒm quy3n phê duy=t, thanh quy t toán theo quy ñEnh ð<i v2i các ñơn vE cá nhân không do Nhà nư2c qu0n lý thì t@ hAch toán và t@ chY v3 tài chính

2 N&i dung s* d,ng phí ñư$ng b&

Phí ñư$ng b& do các ñơn vE ñưIc giao trách nhi=m thu PðB thu&c TCðBVN hopc các doanh nghi=p qu0n lý khai thác ñư$ng b& tR ch c thu ñưIc s* d,ng như sau:

+ S* d,ng ñL chi phí cho các hoAt ñ&ng tR ch c qu0n lý thu PðB;

+ S* d,ng ñL chi phí cho các hoAt ñ&ng ñUu tư,duy tu thư$ng xuyên

Có thL phân n&i dung s* d,ng PðB theo hai cách chính sau:

A S d"ng ti n thu phí, l* phí thu(c ngân sách nhà nư c

a) ðơn vE thu PðB ñã ñưIc NSNN b0o ñ0m kinh phí cho hoAt ñ&ng thu phí theo d@ toán hàng năm thì ph0i n&p toàn b& s< ti3n phí, l= phí thu ñưIc vào NSNN;

b) Trư$ng hIp ñơn vE thu phí chưa ñưIc NSNN b0o ñ0m kinh phí cho hoAt ñ&ng thu PðB thì ñưIc ñL lAi m&t phUn trong s< ti3n phí thu ñưIc ñL trang tr0i chi phí cho vi=c thu phí; phUn ti3n phí còn lAi ph0i n&p vào NSNN c) ðơn vE thu PðB thu ñưIc m: tài kho0n “tAm gie ti3n phí, l= phí” tAi Kho bAc nhà nư2c nơi thu ñL theo dõi, qu0n lý Căn c vào tình hình thu phí (s< ti3n phí thu ñưIc nhi3u hay ít, nơi thu phí xa hay gUn Kho bAc nhà nư2c, )

mà ñEnh kỳ hàng ngày hopc hàng tuUn ñơn vE thu phí ph0i g*i s< ti3n ñã thu ñưIc trong kỳ vào tài kho0n tAm gie và ph0i tR ch c hAch toán riêng kho0n thu này theo ch ñ& k toán ñơn vE hành chính s@ nghi=p (ñ<i v2i ñơn vE s@ nghi=p có thu) hopc ch ñ& k toán doanh nghi=p (ñ<i v2i doanh nghi=p);

d) PhUn phí ñL lAi cho ñơn vE thu ñL trang tr0i chi phí cho vi=c thu phí ñưIc tính theo tT l= phUn trăm (%) trên tRng s< ti3n PðB thu ñưIc hàng năm

TT l= phUn trăm (%) này ñưIc xác ñEnh như sau:

D@ toán c0 năm v3 chi phí cUn thi t cho vi=c thu phí theo ch ñ&, tiêu chuƒn, ñEnh m c quy ñEnh

e) PhUn PðB ñL lAi cho tR ch c thu không ph0i chEu thu và ñưIc qu0n

lý, s* d,ng như sau: (i) Chi tr0 các kho0n ti3n lương hopc ti3n công, các kho0n ph, cWp, các kho0n ñóng góp theo ti3n lương, ti3n công, theo ch ñ& hi=n hành cho lao ñ&ng tr@c ti p thu phí; (ii) Chi phí tr@c ti p ph,c v, cho vi=c thu phí như: Văn phòng phƒm, v t tư văn phòng, ñi=n thoAi, ñi=n, nư2c, công tác phí, công v, phí theo tiêu chuƒn, ñEnh m c hi=n hành; (iii) Chi s*a chea thư$ng xuyên, s*a chea l2n tài s0n, máy móc, thi t bE ph,c v, tr@c ti p cho công tác thu phí; (iv) Chi mua sxm v t tư, nguyên li=u và các kho0n chi khác liên quan tr@c ti p ñ n vi=c thu phí; (v) Trích qub khen thư:ng, qub phúc lIi cho cán b&, nhân viên tr@c ti p thu phí trong ñơn vE M c trích l p 2 (hai) qub khen thư:ng và qub phúc lIi, bình quân m&t năm, m&t ngư$i t<i ña không quá 3 (ba) tháng lương th@c hi=n n u s< thu năm nay cao hơn năm trư2c và b\ng 2 (hai) tháng lương th@c hi=n n u s< thu năm nay thWp hơn hopc b\ng năm trư2c

Hàng năm, ñơn vE thu phí ph0i l p d@ toán thu, chi g*i: cơ quan qu0n lý ñư$ng b&, cơ quan tài chính, cơ quan thu cùng cWp (ñ<i v2i tR ch c thu là

UBND các cWp ph0i g*i cơ quan tài chính, cơ quan thu cWp trên), Kho bAc Nhà nư2c nơi tR ch c thu m: tài kho0n tAm gie ti3n PðB ñL kiLm soát chi theo quy ñEnh; hàng năm ph0i quy t toán thu chi theo th@c t Sau khi quy t toán ñúng ch ñ&, s< ti3n phí chưa chi trong năm ñưIc phép chuyLn sang năm sau ñL ti p t,c chi theo ch ñ& quy ñEnh

PhUn ti3n phí n&p vào Ngân sách Nhà nư2c ñưIc phân chia cho các cWp Ngân sách và ñưIc qu0n lý, s* d,ng theo quy ñEnh cYa Lu t NSNN

B S d"ng ti n thu phí không thu(c ngân sách nhà nư c

Phí ñư$ng b& thu ñưIc tZ các tuy n ñư$ng b& không do Nhà nư2c ñUu

tư, hopc do Nhà nư2c ñUu tư nhưng ñã chuyLn giao cho tR ch c, cá nhân th@c hi=n theo nguyên txc hAch toán, t@ chY tài chính, t@ chEu trách nhi=m v3 k t qu0 thu phí là kho0n thu không thu&c NSNN

Ti3n thu PðB không thu&c NSNN ñưIc xác ñEnh là doanh thu cYa tR

ch c, cá nhân thu phí TR ch c, cá nhân thu phí có nghĩa v, n&p thu theo quy ñEnh cYa pháp lu t ñ<i v2i s< phí thu ñưIc và có quy3n qu0n lý, s* d,ng s< ti3n thu PðB sau khi ñã n&p thu theo quy ñEnh cYa pháp lu t

Hàng năm, tR ch c, cá nhân thu PðB ph0i th@c hi=n quy t toán thu ñ<i v2i s< ti3n phí thu ñưIc cùng v2i k t qu0 hoAt ñ&ng s0n xuWt, kinh doanh khác (n u có) v2i cơ quan thu theo quy ñEnh cYa pháp lu t v3 thu hi=n hành 2.2 Qu{n lý nhà nưjc vk thu và sv dWng phí ñưtng bI

2.2.1 Tính tCt y4u khách quan QLNN v thu và s d"ng PðB

a Thông thư$ng Nhà nư2c có hai ch c năng chính là: (i) ch c năng cai trE hay còn g i là QLNN bao gDm các hoAt ñ&ng qu0n lý và ñi3u ti t ñ$i s<ng KTK XH thông qua các công c, vĩ mô như pháp lu t, chi n lưIc, chính sách, quy hoAch, k hoAch và kiLm tra, kiLm soát; (ii) ch c n\ng ph,c v, bao gDm các hoAt ñ&ng cung ng dEch v, công cho xã h&i, cho các tR ch c xã h&i và công dân, nh\m ph,c v, các lIi ích thi t y u, các quy3n và nghĩa v, cơ b0n cYa tR ch c và công dân Vi=c th@c hi=n QLNN là th@c hi=n theo nhu cUu cYa

b0n thân b& máy nhà nư2c nh\m ñ0m b0o tr t t@, Rn ñEnh và an toàn xã h&i Còn vi=c cung ng dEch v, công lAi do nhu cUu c, thL cYa các tR ch c và công dân, ngay c0 khi các nhu cUu này có thL phát sinh tZ nheng yêu cUu cYa Nhà nư2c

b Xét v3 b0n chWt: Nhà nư2c th@c hi=n ch c năng cai trE hay QLNN, ñDng th$i không thL thi u ñưIc vi=c cung cWp công c&ng m&t s< hàng hoá và dEch v, thi t y u ph,c v, nhu cUu cYa xã h&i [20, tr 10]

Giao thông ñư$ng b& là m&t trong s< các dEch v, công (public service) cũng như ñi=n, nư2c, bưu ñi=n, v= sinh môi trư$ng… Theo ñó, dEch v, công

có nghĩa là các hoAt ñ&ng vì lIi ích chung do các cơ quan nhà nư2c hopc các

tR ch c xã h&i, tR ch c phi Chính phY, các doanh nghi=p Nhà nư2c và tư nhân ñưIc Nhà nư2c trao quy3n uT nhi=m, trao quy3n th@c hi=n và cung cWp Do nhu cUu chung nên nhà nư2c có thL thu thu hopc phí khi s* d,ng ñL chi tr0 cho hàng hoá dEch v, này ð<i v2i ñư$ng b& thư$ng Nhà nư2c áp d,ng m c thu tZng phUn ñưIc g i là phí giao thông ñư$ng b&, kho0n thu này ñưIc Nhà nư2c s* d,ng cho vi=c ti p t,c ñUu tư, phát triLn ñư$ng b& Cơ quan tr@c ti p QLNN v3 thu và s* d,ng PðB là BGTVT

c ð<i v2i myi qu<c gia: PðB có m&t vai trò quan tr ng nó liên quan ñ n vi=c phát triLn ñư$ng b& m&t trong nheng lĩnh v@c ñưIc coi là huy t mAch cYa n3n kinh t Qu0n lý Nhà nư2c v3 thu và s* d,ng PðB nh\m bù ñxp phUn nào nguDn kinh phí do Nhà nư2c ñã b] ra ñL ñUu tư, duy tu b0o dưXng ñư$ng b& nh\m ñ0m b0o các ñi3u ki=n cho s0n xuWt, cho sinh hoAt cYa ngư$i dân, cho s@ phát triLn cYa doanh nghi=p và n3n kinh t Ti n t2i vi=c Nhà nư2c chuyLn giao vi=c cung cWp dEch v, này cho các tR ch c doanh nghi=p th@c hi=n nh\m huy ñ&ng t<i ña m i nguDn l@c cho phát triLn

QLNN v3 thu và s* d,ng PðB nh\m ñi3u ch_nh v3 thu nh p, công b\ng

xã h&i, thúc ñƒy và phát huy các nguDn l@c trong ngư$i dân, doanh nghi=p và phát triLn h= th<ng giao thông ñư$ng b& Phát triLn KTK XH s• dnn ñ n k t qu0 nhu cUu cao hơn v3 v n chuyLn hàng hoá và con ngư$i ðL th]a mãn nhu

cUu giao thông ngày càng tăng trong c0 nư2c, cUn ựUu tư ựáng kL ựL nâng cWp

và b0o dưXng h= th<ng ựư$ng b& Trong nheng năm gUn ựây ựL hoàn thành các m,c tiêu hi=n ựAi hoá v n t0i qu<c gia, BGTVT d@ ựEnh ựUu tư 14 tT ựô la

Mb vào hA tUng v2i kho0ng 70% dành cho ệ−êng bé Tuy nhiên, BGTVT d@ tắnh ph0i ự<i mpt v2i nhi3u thách th c nh\m ự0m b0o nguDn tài chắnh tương

ng v2i nhu cUu ựUu tư này đóng góp cYa ngân sách d@ tắnh ch_ ựáp ng 35K

40 % cYa ựUu tư cUn thi t và nguDn tài trI ựã ựưIc xác ựEnh chi m 60 % tRng nhu cUu trong th$i gian này Phát triLn hA tUng, và v n hành các d@ án giao thông là trách nhi=m và truy3n th<ng cYa khu v@c công Nhưng trên th@c t ựL khxc ph,c s@ thi u h,t các nguDn tài trI, các nguDn v<n bR sung ựã ựưIc tìm

ki m, kL c0 v<n tư nhân thông qua Xây d@ng, V n hành và ChuyLn giao (BOT) và các mô hình liên quan ựưIc cho phép theo khuôn khR quy ựEnh và

lu t pháp hi=n hành Hi=n nay có khá nhi3u phương án khác ựL thu hút s@ tham gia cYa khu v@c tư nhân vào phát triLn hA tUng: HIp tác Công K Tư tZ nheng d@ án mà khu v@c công gie các trách nhi=m v3 tài trI, xây d@ng, v n hành và duy trì tài s0n, cùng v2i trách nhi=m x* lý các rYi ro kèm theo V3 phUn mình, khu v@c tư có thL có trách nhi=m v3 nheng vWn ự3 này Các gi0i pháp nh\m chia sẦ rYi ro và trách nhi=m giea khu v@c công và các ự<i tác nhà nư2c v2i tư nhân cUn ph0i ựưIc th@c hi=n HIp tác công tư cUn phát triLn và ựưIc s* d,ng, chWp nh n như m&t gi0i pháp thay th và phương pháp hi=u qu0 huy ự&ng các nguDn tài chắnh và lIi ắch bR sung tZ tắnh hi=u qu0 cYa khu v@c tư nhân Vai trò cYa khu v@c Tư sỚ thay ựRi tZ nhà cung cWp dEch v, thành m&t tR ch c qu0n lý và giám sát các nhà thUu tư nhân ự0m b0o và tăng cư$ng lIi ắch tuỳ thu&c m c ự& qu0n lý và h= th<ng giám sát hi=u qu0

2.2.2 Khái ni*m qu n lý Nhà nư c v thu và s d"ng phắ ựư&ng b(

Có thL hiLu v3 khái ni=m QLNN v3 thu và s* d,ng PđB như: Qu&n lý nhà nư7c v< thu và s= d>ng PđB là s' tác ự@ng có tF ch c và b\ng pháp

quy<n c.a c.a b@ máy nhà nư7c lên ñ i tư ng b# qu&n lý là các cơ quan ñơn v# th'c hi n thu và s= d>ng PðB QLNN v< thu và s= d>ng PðB nh\m bF sung và s= d>ng hi u qu& vi c chi tiêu ngân sách nhà nư7c trong ñYu tư, b&o dư]ng ñư?ng b@ ph>c v> cho ngư?i dân m@t cách công b\ng và phi l i nhu n, khuy+n khích các thành phYn kinh t+ tham gia ñYu tư khai thác ñư?ng b@ làm gi&m gánh njng cho Nhà nư7c trong cung ng hàng hoá công c@ng

QLNN v3 thu và s* d,ng PðB là m&t b& ph n quan tr ng cYa QLNN ñ<i v2i ñư$ng b& cũng như qu0n lý nhà nư2c ñ<i v2i xã h&i nói chung Xã h&i luôn luôn có nheng vWn ñ3 chung liên quan ñ n cu&c s<ng cYa m i ngư$i, vưIt quá phAm vi cYa myi cá nhân, myi nhóm ngư$i M&t trong nheng vWn ñ3

ñó là giao thông ñư$ng b&, và kinh phí ñL duy trì b0o dưXng và phát triLn nó nh\m ph,c v, t<t hơn cho xã h&i, tác gi0 mô t0 m<i quan h= QLNN v3 thu và s* d,ng PðB theo Hình 2.2

Trong ñó, Nhà nư2c ñóng vai trò chY thL qu0n lý thu và s* d,ng PðB,

và cung ng ñư$ng b& cho xã h&i; ñ<i tưIng bE qu0n lý bao gDm: Các b&, ngành, UBND t_nh, thành, qu n (huy=n), xã… Các ñơn vE tR ch c cung ng ñư$ng b& và thu phí như: các doanh nghi=p nhà nư2c, tư nhân, các tR ch c trong ngoài nư2c và c&ng ñDng dân cư ñưIc Nhà nư2c cho phép thu phí theo các quy ñEnh và các hIp ñDng qu0n lý; Khách hàng tiêu dùng là ngư$i dân và các doanh nghi=p tR ch c, vZa là ñ<i tưIng bE qu0n lý Nhà nư2c trong thu và s* d,ng PðB v2i tư cách ngư$i hư:ng lIi tZ ñư$ng b&, vZa là khách thL qu0n

lý v2i tư cách là nheng ngư$i ñòi h]i và bu&c Nhà nư2c ph0i ph,c v, lAi mình tZ nheng kho0n ñóng góp tZ thu và PðB Giea chY thL và ñ<i tưIng bE qu0n lý trong thu và s* d,ng PðB có m<i quan h= bi=n ch ng chpt ch•, ràng bu&c và l= thu&c lnn nhau

2.2.3 M"c tiêu qu n lý Nhà nư c v thu và s d"ng phí ñư&ng b( Qu0n lý nhà nư2c ñ<i v2i thu và s* d,ng PðB nh\m ñ0m b0o cho tài s0n cYa Nhà nư2c, Doanh nghi=p ñưIc s* d,ng m&t cách hi=u qu0, công b\ng trong tiêu dùng trên c0 phương di=n lIi ích tư nhân và lIi ích c&ng ñDng; ñ0m b0o s@ phát triLn cYa h= th<ng GTVT, cũng như vi=c phát triLn KT – XH; hAn

ch các y u t< ñ&c quy3n và ñUu cơ; tình trAng khai thác cAn ki=t và hYy hoAi ñư$ng b&

Do v y, trong qu0n lý và s* d,ng ñư$ng b& ph0i ñưIc th@c hi=n m&t cách khoa h c, ti t ki=m, nh\m mang lAi nguDn lIi ích cao nhWt cho c&ng ñDng c0 v3 mpt v t chWt và tinh thUn, ñ0m b0o cho ñư$ng b& ñưIc s* d,ng lâu dài, thu n ti=n và an toàn Qu0n lý nhà nư2c v3 thu và s* d,ng PðB, ph0i ñưIc xem xét, phân tích trên c0 hai quan ñiLm lIi ích cá nhân và lIi ích xã h&i theo phương án mang lAi lIi ích KT – XH t<t nhWt khi có s@ can thi=p cYa Nhà nư2c thông qua: (i) TAo ra h= th<ng giao thông ñư$ng b& có chWt lưIng,

ñY s< lưIng, cơ cWu chYng loAi ñáp ng yêu cUu xã h&i v2i giá c0 hIp lý; (ii)

Thu và s* d,ng PðB theo quy ñEnh, ñEnh m c và phân ph<i hIp lý theo nguyên txc thL ch ñã ñEnh; (iii) Thu ñưIc s@ hài lòng cYa ngư$i dân, doanh nghi=p trong s* d,ng, góp phUn tích c@c nhWt vào vi=c th@c hi=n các m,c tiêu phát triLn chung cYa ñWt nư2c TZ th@c tivn cYa n3n kinh t , QLNN v3 thu và s* d,ng PðB cUn ñAt ñưIc các m,c tiêu c, thL sau:

a TAo ñưIc lòng tin cYa nhân dân ñ<i v2i ngành GTVT nói riêng và Nhà nư2c, ch ñ& xã h&i nói chung TZ ñó tAo ñưIc s@ Yng h& và b0o v= cYa nhân dân ñ<i v2i ch ñ& xã h&i, tAo ñưIc ñ&ng l@c ñDng chi3u và l2n mAnh ñL b0o v= và phát triLn ñWt nư2c;

b S* d,ng hi=u qu0 và ti t ki=m nguDn kinh phí nh\m phát triLn ñư$ng b&, c0i thi=n và nâng cao ñ$i s<ng m i mpt (tinh thUn và v t chWt) cYa ngư$i dân, thúc ñƒy hoAt ñ&ng s0n xuWt kinh doanh, lưu thông phân ph<i và gi0m b2t s@ cách bi=t giea các vùng mi3n;

c Góp phUn thúc ñƒy s c s0n xuWt phát triLn, xây d@ng ñWt nư2c giUu có văn minh (môi tru$ng s0n xuWt, kinh doanh thu n ti=n, v.v);

d TAo m i cơ h&i cho công dân, doanh nghi=p phát triLn bình ñ}ng (vi=c làm, s0n xuWt kinh doanh, giao lưu qu<c t , thu n lIi ñi lAi, v.v.);

ñ Thu hút m i nguDn l@c, m i m<i quan h= trong ngoài nư2c vào vi=c phát triLn h= th<ng GTVT, gi0m gánh npng v3 chi phí ngân sách cho Nhà nư2c ñ<i v2i vi=c ñUu tư và tái ñUu tư nh\m phát triLn h= th<ng giao thông ñư$ng b& trong c0 nư2c

Thu và s* d,ng PðB là m&t chY trương l2n cYa Ð0ng và Nhà nư2c, nhWt

là vi=c tR ch c ñWu thUu quy3n thu phí là th@c hi=n chY trương xã h&i hóa công tác thu phí s* d,ng ñư$ng b&, nh\m huy ñ&ng v<n cYa nhà ñUu tư ñL xây d@ng và b0o trì h= th<ng ñư$ng b& trong ñi3u ki=n nguDn v<n ngân sách còn khó khăn Nhu cUu kinh phí b0o dưXng thư$ng xuyên cho ñư$ng b& m&t năm

k hoAch là rWt l2n TRng nhu cUu kinh phí s*a chea ñư$ng b& cho m&t năm

k hoAch kho0ng 2.062 tT ựDng Theo báo cáo cYa Chắnh phY kh<i lưIng nI xây d@ng cơ b0n hi=n nay là 11 nghìn tT ựDng, riêng giao thông nI 3.000

tT ựDng Nhà nư2c hi=n không còn nguDn trang tr0i nheng kho0n nI này Do

v y, nguDn thu ngân sách tZ PđB không ch_ là m,c tiêu trư2c mxt mà còn là m,c tiêu lâu dài trong phát triLn giao thông ựư$ng b& tAi Vi=t Nam

2.2.4 Nguyên tJc QLNN v thu phắ và s d"ng phắ ựư&ng b(

đL nâng cao hi=u qu0 QLNN v3 thu và s* d,ng PđB, Nhà nư2c và các

cơ quan ch c năng qu0n lý, cung ng ựư$ng b& cUn tuân thY nghiêm ngpt các nguyên txc qu0n lý đó là các ràng bu&c khách quan mang tắnh khoa h c, mà nhà nư2c và các cơ quan qu0n lý cUn ph0i tuân thY trong quá trình hoAt ự&ng cYa mình

H= th<ng các nguyên txc QLNN ự<i v2i thu và s* d,ng PđB ph0i phù hIp v2i nguyên txc tR ch c và hoAt ự&ng chung cYa Nhà nư2c, ph0i bám sát các m,c tiêu ựã ự3 ra, ph0i ph0n ánh ựúng quan ựiLm cYa Nhà nư2c trong vi=c cung ng dEch v, công, ph0i tuân thY ựúng các ựòi h]i cYa các quy lu t khách quan liên quan ự n hoAt ự&ng thu và s* d,ng PđB; ựDng th$i ph0i phù hIp v2i th@c trAng ựWt nư2c và các thông l=, ràng bu&c cYa qu<c t như:

a Nguyên tJc công bKng: QLNN nư2c v3 thu và s* d,ng PđB ph0i tAo

ựY và Rn ựEnh, m c thu chi th<ng nhWt trên toàn qu<cvà phù hIp v2i tZng loAi phương ti=n, tránh vi=c cùng m&t loAi cWp ựư$ng gi<ng nhau lAi có m c thu chi khác nhau : các ựEa phương khác nhau

b Nguyên tJc tuân thL pháp lu t: đ0m b0o nguDn thu và s* d,ng PđB ph0i tuân thY các quy ựEnh cYa pháp lu t v3 thu chi, ch ự& qu0n lý tài chắnh

và ựưIc các cWp có thẶm quy3n phê duy=t theo k hoAch, d@ toán và quy t toán theo ựúng quy ựEnh

c Nguyên tJc phi lMi nhu n: đây là nguyên txc ựpc thù ựòi h]i các nhà cung ng, qu0n lý ựư$ng b& không thL tuy=t ự<i tuân theo quy lu t thE trư$ng

Nguyên txc này ch_ cho phép s* d,ng các nguyên txc tắch c@c cYa thE trư$ng (cAnh tranh trong khuôn khR cho phép) trong vi=c qu0n lý và cung ng ựư$ng b& v2i quan ựiLm hi=u qu0 ph0i là hi=u qu0 tRng hIp ( xã h&i K chắnh trE K kinh

t K văn hoá K truy3n th<ng Ờ dân t&c v.v.);

d Nguyên tJc ti4t ki*m hi*u qu : QLNN v3 thu và s* d,ng PđB ph0i ựưIc ti n hành ựAt k t qu0 mong mu<n v2i m c chi phắ và tRn thWt hIp lý nhWt trong phAm vi có thL Hi=u qu0 ti t kiLm ph0i ựAt ựưIc s@ th<ng nhWt cYa

3 yêu cUu: (i) kinh t , có nghĩa là cung cWp dEch v, chWt lưIng t<t nhWt b\ng chi phắ thWp nhWt; (ii) Hi=u qu0, có nghĩa là làm ựưIc nhi3u vi=c trong phAm

vi cho phép, mang lAi nhi3u lIi ắch cho xã h&i m&t cách công b\ng và ựúng ựxn (iii) chWt lưIng, có nghĩa là thu n ti=n, công khai và làm cho ngư$i dân hài lòng [30];

e Nguyên tJc công khai, minh b=ch: đây là yêu cUu chắnh ựáng cYa ngư$i dân, ựòi h]i Nhà nư2c cho bi t vi=c QLNN v3 thu và s* d,ng PđB ựưIc th@c hi=n th n0o? Các ự<i tưIng bE thu có phù hIp và tho0 ựáng không? Nheng khó khăn thu n lIi cYa công ch c trong nhi=m v, này là gì? Ai là ngư$i qu0n lý và s* d,ng các kho0n thu, chúng ựưIc s* d,ng như th nào? đi3u này ựưIc thL hi=n rõ theo tinh thUn dân bi t Ờ dân bàn Ờ dân làm Ờ dân kiLm tra;

g Nguyên tJc t p trung dân chL (phân cCp qu n lý): đòi h]i s@ phân cWp ph0i b0o ự0m m<i liên h= bi=n ch ng giea các chY thL tham gia vào QLNN v3 thu và s* d,ng PđB: Nhà nư2c trung ương gie vai trò ch_ ựAo và chEu trách nhi=m cu<i cùng ự<i v2i thu và s* d,ng PđB; phát huy tắnh chY ự&ng, sáng tAo, chEu trách nhi=m cYa các ngành có liên quan và các ựEa phương trong QLNN v3 thu và s* d,ng PđB; gxn Nhà nư2c, công dân và xã h&i công dân v2i các nhà ựUu tư xây d@ng ựư$ng b& đây là nguyên txc quan trong nhWt làm n3n t0ng cho hoAt ự&ng ựi3u ti t cYa Nhà nư2c ự<i v2i n3n kinh t

2.2.5 Y4u tR nh hư)ng ñ4n QLNN v thu phí và s d"ng PðB

2.2.5.1 Năng l'c, th, ch+ c.a Nhà nư7c

Nheng y u t< 0nh hư:ng ñ n QLNN v3 thu và s* d,ng PðB có nhi3u Nhưng trư2c h t là m<i quan h= giea các tác nhân trong thE trư$ng (ñpc bi=t là Chính phY và các thành phUn tư nhân) và cơ cWu, ñ&ng cơ khuy n khích Trong cơ ch thE trư$ng cAnh tranh, cơ s: lý lu n ch n l@a các th]a thu n c, thL cho vi=c thu và s* d,ng PðB trong cung ng các dEch v, ñư$ng b& nh\m m,c ñích ñƒy mAnh hi=u qu0, công b\ng, và trách nhi=m gi0i trình ñ<i v2i ngư$i s* d,ng và các nhà tài chính M<i quan h= này d@a trên s@ am hiLu các ñpc ñiLm kinh t và công ngh= s* d,ng trong ngành ñư$ng b&; các ñ&ng cơ khuy n khích hình thành tZ nheng th]a thu n khác nhau; và nheng vWn ñ3 liên quan trong th@c hi=n các th]a thu n ñL ñAt ñưIc nheng k t qu0 như mong ñIi ða s< các dEch v, cơ s: hA tUng có nheng ñpc ñiLm riêng khi n cho vi=c cung ng dEch v, thông qua nheng thE trư$ng cAnh tranh ñơn thuUn tr: nên khó có thL thích hIp Nheng ñpc ñiLm cYa tình trAng “thWt bAi thE trư$ng” bao gDm các ñi3u ki=n kinh t và kb thu t tAo ra tính ñ&c quy3n t@ nhiên, các yêu cUu ñUu tư l2n, các 0nh hư:ng ngoAi lai ñ<i v2i nheng ngư$i không s* d,ng dEch v,, vi=c m&t s< dEch v, ñưIc tiêu th, chung như nheng “hàng hoá công” Nheng y u t< này tAo ra m&t m<i lIi ích công chính ñáng trong cung ng cơ s: hA tUng, nhưng không nhWt thi t ñòi h]i s@ can thi=p cYa Chính phY trong

m i khía cAnh cYa cung ng Ngoài ra, ngư$i ta ngày càng thZa nh n r\ng nheng ñpc ñiLm truy3n th<ng tZ trư2c ñ n nay vnn ñưIc gán cho cơ s: hA tUng không hoàn toàn ñúng ñ<i v2i m i hoAt ñ&ng cYa ngành GTVT Ví d,, trong ñư$ng sxt, ch_ có cơ s: hA tUng ñư$ng ray có nheng ñpc ñiLm ñ&c quy3n, (và ngay c0 nheng ñpc ñiLm ñ&c quy3n này cũng rWt có gi2i hAn thông qua s@ cAnh tranh cYa nheng phương th c giao thông v n chuyLn khác), trong khi thi t bE v n chuyLn ñư$ng sxt thì không có các ñpc ñiLm ñ&c quy3n;