Đổi mới HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG dầu của VIỆT NAM TRONG điều KIỆN hội NHẬP KINH tế QUỐC tế

LUẬN án TIẾN sĩ KINH tế đề tài đổi mới HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG dầu của VIỆT NAM TRONG điều KIỆN hội NHẬP KINH tế QUỐC tế

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan: lu n án v i ñ tài “ð i

m i qu n lý nhà nư c ho t ñ ng kinh doanh xăng d u c a Vi t Nam trong ñi#u ki n h i nh$p kinh t& qu'c t&” là công trình khoa h c

ñ c l p c a riêng tôi Các s# li$u trong lu n án

là trung th%c, các k't qu) nghiên c*u c a ñ tài chưa ñư,c ai nghiên c*u và công b#

Hà n i, ngày tháng năm 2010

Tác gi

Nguy n Duyên Cư ng

M C L C

L/I CAM ðOAN i

DANH M8C CÁC KÝ HI<U, CÁC CH> VI@T TAT v

DANH M8C HÌNH VC, BENG BIGU vi

MH ðIU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SH LÝ LUNN VO QUEN LÝ NHÀ NƯRC ðSI VRI HOTT ðUNG KINH DOANH XĂNG DIU H VI<T NAM 12

1.1 M t s v n ñ chung v kinh doanh xăng d%u 12

1.1.1.Xăng d[u 12

1.1.2 Kinh doanh xăng d[u 13

1.1.3.Xu]t nh p kh^u và phân ph#i xăng d[u .14

1.1.4.Tha trưbng và phân loci tha trưbng xăng d[u 17

1.2 Qu n lý nhà nư,c ñ i v,i ho-t ñ ng kinh doanh xăng d%u 21

1.2.1 Khái ni$m qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u 21

1.2.1.1 Qu)n lý nhà nư c v kinh t' 21

1.2.1.2 Qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh 26

1.2.2 Các ch*c năng ch y'u c a qu)n lý nhà nư c v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u 28

1.2.3 N i dung qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u .29

1.2.4 S% c[n thi't ñji m i qu)n lý nhà nư c v hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam .38

1.3 Kinh nghi0m qu n lý Nhà nư,c ñ i v,i ho-t ñ ng kinh doanh xăng d%u 3 m t s nư,c trên th6 gi,i và bài h8c cho Vi0t Nam 40

1.3.1 Th%c tiln và kinh nghi$m qu)n lý Nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k m t s# nư c 40

1.3.2 Bài h c kinh nghi$m cho Vi$t Nam v qu)n l ý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u 49

CHƯƠNG 2: THnC TRTNG QUEN LÝ NHÀ NƯRC đSI VRI HOTT đUNG

KINH DOANH XĂNG DIU H VI<T NAM 54

2.1 Khái quát v s< phát tri>n th? trư@ng và qu n lý Nhà nư,c v ho-t ự ng kinh doanh xăng d%u 3 Vi0t Nam 54

2.1.1 Các giai ựocn phát triqn c a tha trưbng xăng d[u và qu)n lý Nhà nư c v hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam 54

2.1.2 Th%c trcng các nhân t# )nh hưkng ự'n qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam 63

2.1.3 đánh giá v hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam 80

2.2 Th<c tr-ng qu n lý Nhà nư,c ự i v,i ho-t ự ng kinh doanh xăng d%u 3 Vi0t Nam .84

2.2.1 Cơ ch', chắnh sách qu)n lý chung v hoct ự ng kinh doanh xăng d[u 84

2.2.2 Qu)n lý giá ự#i v i các s)n ph^m xăng d[u 102

2.2.3 Qu)n lý thu' và các kho)n thu tt xăng d[u 114

2.2.4 Qu)n lý hcn ngcch nh p kh^u .121

2.2.5 Qu)n lý hoct ự ng kinh doanh tcm nh p tái xu]t 125

2.3 đánh giá chung v qu n lý ho-t ự ng kinh doanh xăng d%u trong b i c nh h i nhCp kinh t6 qu c t6 .126

2.3.1 Nhung thành t%u ựct ựư,c trong qu)n lý Nhà nư c hoct ự ng kinh doanh xăng d[u 126

2.3.2 Hcn ch' trong qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u 128

CHƯƠNG 3: QUAN đIGM VÀ GIEI PHÁP đwI MRI QUEN LÝ NHÀ NƯRC VO KINH DOANH XĂNG DIU H VI<T NAM GIAI đOTN 2011 Ờ 2020 138

3.1 NhEng thách thFc ự i v,i qu n lý nhà nư,c v kinh doanh xăng d%u 3 Vi0t Nam trong ựi u ki0n h i nhCp kinh t6 qu c t6 138

3.2 Quan ựi>m ựGi m,i qu n lý Nhà nư,c ự i v,i ho-t ự ng kinh doanh xăng d%u trong giai ựo-n 2011H2020 142

3.3 Các gi i pháp ựGi m,i qu n lý ho-t ự ng kinh doanh xăng d%u 3 Vi0t Nam giai ựo-n 2011H2020 147 3.3.1 đji m i tư duy nh n th*c v kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam giai ựocn

3.3.2 Hình thành Trung tâm nghiên c*u d% báo v xăng d[u 151

3.3.3 ðji m i cơ ch', chính sách qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u 152

3.3.4 ðji m i cơ ch', chính sách d% tru qu#c gia 162

3.3.5 ðji m i công tác quy hocch 163

3.3.6 ðji m i công tác kiqm tra, giám sát hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u 164

K@T LUNN 167

DANH M8C TÀI LI<U THAM KHEO 170

PH8 L8C 1: PHI@U ðIOU TRA BzNG BENG H{I 178

PH8 L8C 2: TwNG H|P PHI@U ðIOU TRA BzNG BENG H{I 181

PH8 L8C 3 MUT SS VĂN BEN C}A NHÀ NƯRC VO QUEN LÝ GIÁ XĂNG DIU 188

PH8 L8C 4 M~C THU T• XĂNG DIU NHNP KH€U 1996y2008 189

PH8 L8C 5 BIGU ð• DI‚N BI@N GIÁ XĂNG KHÔNG CHÌ RON92 & DIU DIESEL 0,5%S GIAI ð‡AN 2000 y 2008 190

PH8 L8C 6 THÔNG TIN NwI BNT VO XĂNG DIU HI<N NAY 193

DANH M C CÁC KÝ HINU, CÁC CHQ VIRT TST

AFTA Khu v%c m u dach t% do Asean ( Asean Free Trade Area)

ASEAN Hi$p h i các qu#c gia đông Nam Á (Association of South East

Asian Nations) BTA Hi$p ựanh thương mci song phương( Biligual Trade Agreement) CIF Giá, B)o hiqm và cư c v n t)i (Cost, Insurance and freight) CNHyHđH Công Nghi$p hóa, hi$n ựci hóa

FOB Giao hàng lên tàu (Free On Board)

FTAA Khu v%c thương mci t% do châu mỚ (Free Trade of Africa Area) GDP Tjng s)n ph^m qu#c n i

DANH M C HÌNH VU, BWNG BIYU

HÌNH VU

Hình 2.1 Mô hình hoct ñ ng cung *ng xăng d[u ñ'n tháng 11/1988 [6] 56

Hình 2.2 Mô hình hoct ñ ng cung *ng xăng d[u thbi kỳ 1988y1993 [6] 57

Hình 2.3 Bi'n ñ ng giá d[u và nhung s% ki$n chính tra, kinh t' 1970y2007 [67] 71

Hình 2.4 Bi'n ñ ng giá d[u giai ñocn 1999y2000 [69] 71

Hình 2.5 Bi'n ñ ng giá d[u giai ñocn 2001y2005 và các s% ki$n [67] 73

Hình 2.6 Bi'n ñ ng giá d[u quí 2y2008 ñ'n quí 1y2009 [69] 74

Hình 2.7 Bi'n ñ ng giá d[u giai ñocn 1978y2009 [69] 75

Hình 2.8 D% báo giá d[u ñ'n 2030 [77] 77

Hình 2.9 Mô hình qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u [33] 87

Hình 2.10 Sơ ñ’ cơ ch' qu)n lý giá trư c tác ñ ng c a tha trưbng 105

Hình 2.11 Qúa trình hình thành và phát triqn cơ ch' ñanh giá xăng d[u k Vi$t Nam .113

BWNG BIYU B)ng 2.1: Lư,ng tiêu th› nhiên li$u trong giai ñocn 2003y2008 81

B)ng 2.2: Lư,ng xăng d[u phân ph#i c a các doanh nghi$p ñ[u m#i 82

B)ng 2.3 Tjng h,p các chœ tiêu ñi u tra, ph•ng v]n 88

B)ng 2.4: H$ th#ng bán l• c a m t s# doanh nghi$p xăng d[u k Vi$t Nam 91

B)ng 2.5 Giá bán l• xăng d[u t#i ña theo quy ñanh c a Nhà nư c (2000 y 2008).114 B)ng 2.6 M*c thu tt xăng d[u nh p kh^u qua các năm tt 1996 ñ'n 2001 và 2008 117

MZ ð[U

1 Tính c p thi6t c]a ñ tài

Tt sau năm 1986, Vi$t Nam th%c hi$n công cu c ñji m i, chuyqn tt n n kinh t' k' hocch hóa t p trung sang n n kinh t' tha trưbng ñanh hư ng xã h i ch nghĩa

M t trong nhung n i dung tr ng tâm c a chính sách ñji m i là thay ñji phương th*c qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh c a các doanh nghi$p Vai trò

c a nhà nư c trong vi$c ñi u hành n n kinh t' nói chung và doanh nghi$p nói riêng chuyqn d[n tt cơ ch' qu)n lý tr%c ti'p sang cơ ch' qu)n lý thông qua vi$c ban hành các văn b)n pháp lu t, các cơ ch' chính sách và các công c› vĩ mô nhŸm ñi u ti't các hoct ñ ng c a doanh nghi$p trên tha trưbng

Xăng d[u là m t hàng chi'n lư,c, có t[m quan tr ng, có tác ñ ng mcnh m¡ t i s% phát triqn kinh t' và s% jn ñanh xã h i c a m¢i qu#c gia Xăng d[u là y'u t# ñ[u vào quan tr ng c a s)n xu]t Xăng d[u là loci năng lư,ng có hcn, không thq tái sinh

và chưa thq thay th' ñư,c S% bi'n ñ ng c a xăng d[u trên tha trưbng th' gi i )nh hưkng mcnh m¡ ñ'n hoct ñ ng s)n xu]t kinh doanh c a các doanh nghi$p nói riêng

và c a n n kinh t' qu#c gia nói chung

Tuy nhiên, trong công cu c c)i cách và ñji m i kinh t' c a Vi$t Nam, công tác qu)n lý nhà nư c ñ#i v i tha trưbng và hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u còn ñang trong quá trình hoàn thi$n Công tác qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u còn nhi u b]t c p Nhà nư c v£n còn lúng túng trong vi$c ñi u hành giá xăng d[u và ñ#i phó v i s% bi'n ñ ng giá c) xăng d[u trên tha trưbng th' gi i Tình trcng buôn bán l u, gian l n thương mci trong kinh doanh xăng d[u còn t’n tci, hoct ñ ng tcm nh p tái xu]t còn l n x n chưa ñư,c gi)i quy't Tính ch

ñ ng và năng l%c ccnh tranh c a các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u còn hcn ch', hi$u qu) kinh doanh chưa cao

M c dù Vi$t Nam không cam k't mk c¥a lĩnh v%c phân ph#i xăng d[u, nhưng trong th%c t' ñã cho phép các doanh nghi$p nư c ngoài thành l p liên doanh phân ph#i xăng d[u Bên ccnh ñó Vi$t Nam cam k't s¡ mk c¥a tha trưbng ñq các hãng xăng d[u nư c ngoài tr%c ti'p tham gia xu]t nh p kh^u xăng d[u Cùng v i ti'n trình h i nh p, hàng rào thu' quan, phi thu' quan, s% can thi$p hành chính c a Nhà

nư c vào tha trưbng xăng d[u s¡ gi)m d[n Trư c tình hình ựó Nhà nư c ph)i ựji

m i qu)n lý hoct kinh doanh xăng d[u nhỲm qu)n lý hoct ự ng kinh doanh xăng d[u theo nhung mỈc tiêu c a Nhà nư c, ựỖng thbi tco ựi u ki$n ựq doanh nghi$p

ch ự ng, t% phát triqn Bên ccnh ựó, b)n thân các doanh nghi$p ph)i có chi'n lư,c phù h,p, ựji m i phù h,p v i s% thay ựji c a môi trưbng kinh doanh nhỲm giu jn ựanh tha trưbng xăng d[u Vi$t Nam, nâng cao hi$u qu) kinh doanh, chi'n thậng trên

Ộsân nhàỢ và hư ng t i thậng l,i trên sân c a các nư c trong khu v%c

Tt nhung lý do trên, ựji m i qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u và công tác qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam là v]n ự c]p bách và r]t c[n thi't trong b#i c)nh Vi$t Nam h i nh p kinh t' qu#c t'

2 M^c ựắch nghiên cFu

Nghiên c*u này ựư,c th%c hi$n v i mỈc tiêu ự xu]t các gi)i pháp ựji m i qu)n lý nhà nư c hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam, ựq có ựư,c các gi)i pháp toàn di$n và hi$u qu), nghiên c*u th%c hi$n các mỈc tiêu cỈ thq sau:

Xác ựanh cơ sk lý lu n c a qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u nói chung và k Vi$t Nam nói riêng Trong ựó: (i) Làm rõ ự c ựiqm c a ngành hàng xăng d[u, các khái ni$m và n i dung c a hoct ự ng kinh doanh xăng d[u; (ii) H$ th#ng hoá và phát triqn lý lu n qu)n lý nhà nư c v hoct ự ng kinh doanh xăng d[u; (iii) Nghiên c*u th%c tiln qu)n lý nhà nư c ự#i v i hoct kinh doanh xăng d[u c a m t s# qu#c gia trên th' gi i, trên cơ sk ựó ựưa ra các bài h c kinh nghi$m cho Vi$t Nam

đánh giá th%c trcng qu)n lý Nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u c a Vi$t Nam Trong ựó: (i) Khái quát hóa quá trình phát triqn tha trưbng và qu)n lý Nhà nư c v hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam tt năm 1975 cho ự'n nay; (ii) Phân tắch nhung nhân t# tác ự ng ự'n hoct ự ng qu)n lý nhà nư c ự#i

v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam; (iii) Phân tắch th%c trcng qu)n lý Nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam, ựánh giá nhung m t ựư,c và chưa ựư,c trong qu)n lý Nhà nư c ự#i v i hoct ự ng kinh doanh xăng d[u Vi$t Nam giai ựocn tt 1975 ự'n nay, trong ựó t p trung cho giai ựocn 2005y2010

ð xu]t các quan ñiqm và gi)i pháp ñji m i qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam giai ñocn 2011y2020

3 ð i tư_ng và ph-m vi nghiên cFu

ð i tư_ng nghiên cFu:

ð#i tư,ng nghiên c*u c a ñ tài là hoct ñ ng qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct

ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam bao g’m mô hình qu)n lý, cơ ch' chính sách qu)n lý c a Nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u

ð tài nghiên c*u công tác qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u trong ñó t p trung vào hoct ñ ng xu]t nh p kh^u (V i tư cách là qu n lý ngu6n hàng) và phân ph#i xăng d[u trong ñi u ki$n h i nh p kinh t' qu#c t' ð tài nghiên c*u khái quát , ñánh giá hoct ñ ng c a các doanh nghi$p nh p kh^u và phân ph#i xăng d[u ñq kiqm nghi$m công tác qu)n lý c a Nhà nư c trong kinh doanh xăng d[u

Ph-m vi nghiên cFu:

ð tài phân tích hoct ñ ng qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng nh p kh^u và phân ph#i xăng d[u k Vi$t Nam K't h,p v i nghiên c*u các cơ ch' chính sách qu)n lý hoct ñ ng nh p kh^u và kinh doanh phân ph#i xăng d[u và nhung tác ñ ng

c a cơ ch' chính sách qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng này trong hơn 20 năm qua (tt 1986 ñ'n năm 2010), nhưng t p trung vào giai ñocn 2005y2010 Các quan ñiqm và gi)i pháp ñư,c xây d%ng ñ'n năm 2020

ð tài chœ t p trung xem xét ñ'n vi$c xu]t nh p kh^u( nh p kh^u, tái xu]t) và kinh doanh phân ph#i các s)n ph^m xăng d[u chính (Xăng, Diesel, Ko, Fo) không nghiên c*u các s)n ph^m hoá d[u khác như Zet A1, GAS, d[u m- nhbn, nh%a ñưbng, hoá ch]t vv

4 Các câu hci nghiên cFu

Câu h•i tjng quát: “Qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u

k Vi$t Nam c[n có nhung ñji m i như th' nào ñq nâng cao hi$u qu) hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, ñ’ng thbi ñ)m b)o phát triqn kinh t' xã h i và an ninh năng lư,ng

k Vi$t Nam trong b#i c)nh h i nh p kinh t' qu#c t'?”

Các câu h•i nghiên c*u c› thq c a ñ tài bao g’m:

y Th' nào là qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u? N i dung và các phương pháp qu)n lý c a nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng này như th' nào?

y Nhung ñ c ñiqm ñ c thù v qu)n lý nhà nư c ñ#i v i kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam? Nhung thách th*c ñ#i v i qu)n lý nhà nư c v hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam trong b#i c)nh h i nh p kinh t' qu#c t' là gì?

y Th%c tiln qu)n lý kinh doanh xăng d[u c a nư c ngoài và nhung bài h c c› thq rút ra cho Vi$t Nam là gì?

y Quá trình hình thành và phát triqn c a tha trưbng và kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam tt khi th#ng nh]t ñ]t nư c (1975) và nhung thay ñji ch y'u trong qu)n

lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u là gì?

y Nhung thành t%u và nhung hcn ch' v qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam tt năm 1975 ñ'n nay và giai ñocn 2005y2010 là gì? Nguyên nhân c a nhung hcn ch' này?

y Tác ñ ng tt nhung bi'n ñ ng c a tha trưbng xăng d[u th' gi i và c a h i

nh p kinh t' qu#c t' ñ'n tha trưbng xăng d[u Vi$t Nam và hoct ñ ng qu)n lý nhà

nư c ñ#i v i kinh doanh xăng d[u như th' nào?

y Nhung quan ñiqm và gi)i pháp ñji m i qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam trong b#i c)nh h i nh p kinh t' qu#c t' nhŸm nâng cao hi$u qu) kinh doanh xăng d[u và ñ)m b)o các m›c tiêu phát triqn b n vung c a qu#c gia giai ñocn 2011y2020?

5 Phương pháp nghiên cFu

Phương pháp nghiên cFu:

Trong nghiên c*u ñ tài này, tác gi) ñã s¥ d›ng cách ti'p c n mang tính h$ th#ng v qu)n lý nhà nư c thông qua nghiên c*u ñánh giá cơ ch' chính sách Nhung phân tích này th%c hi$n d%a trên cơ sk h$ th#ng hóa v chính sách và mô hình qu)n lý trong nhi u năm qua

Phương pháp nghiên c*u cơ b)n và xuyên su#t quá trình nghiên c*u là phương pháp Duy v t bi$n ch*ng và Duy v t lach s¥

Phương pháp nghiên c*u c› thq là: Phương pháp tjng h,p và phân tích, phương pháp th#ng kê, nghiên c*u so sánh, phương pháp d% báo trên các lý thuy't

v kinh t' h c, kinh t' qu#c t'; áp d›ng phương pháp nghiên c*u tci bàn (Desk Study) và phương pháp nghiên c*u tci hi$n trưbng (Field Study)

ðq nghiên c*u sâu v qu)n lý nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, trong nghiên c*u này tác gi) s¥ d›ng phương pháp ñi u tra bŸng B)ng h•i (Questionaires) C› thq như sau:

ð#i tư,ng ñi u tra qua B)ng h•i là lãnh ñco và cán b qu)n lý làm vi$c trong các doanh nghi$p ñ[u m#i nh p kh^u xăng d[u và các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam, các nhà khoa h c

Thbi gian ñi u tra là tháng 6 y2010

Tjng s# phi'u ñư,c g¥i ñi là 115 phi'u, tjng s# phi'u thu v là 97 phi'u, s# phi'u h,p l$ là 94 phi'u

M£u Phi'u ñi u tra ñư,c thq hi$n k Ph› l›c 1;

K't qu) ñi u tra ñư,c tjng h,p và s¥ lý qua ph[n m m EXCEL B)ng tjng h,p k't qu) ñi u tra thq hi$n Ph› l›c 2

ðq tj ch*c thu th p thông tin ph›c v› nghiên c*u, tác gi) ñã tj ch*c 03 h i th)o (Seminar) tci Hà N i trong thbi gian cu#i năm quí 4 năm 2009 và tt tháng 4 ñ'n tháng 6 năm 2010 Thành ph[n tham gia h i th)o là các cán b , chuyên viên c a

m t s# B /Ngành liên quan như B Công Thương, B Tài chính, B K' hocch và ð[u tư, Tjng c›c H)i quan, Tjng c›c Thu', Vi$n nghiên c*u Thương mci và m t s# gi)ng viên ñci h c c a Trưbng ðci h c Kinh t' Qu#c dân, Trưbng ðci h c Ngoci thương và Trưbng ðci h c Thương mci

Nguen s li0u sf d^ng trong nghiên cFu:

Ngu’n s# li$u s¥ d›ng trong nghiên c*u bao g’m s# li$u th* c]p và s# li$u sơ c]p

S li0u thF c p: Thông tin s# li$u tt các báo cáo c a Chính ph , các

B /Ngành c a Vi$t Nam, Tjng công ty xăng d[u Vi$t Nam (Petrolimex), Tjng Công ty D[u Vi$t Nam (PV Oil) các doanh nghi$p nh p kh^u và kinh doanh phân ph#i xăng d[u Vi$t Nam, các báo cáo c a Tj ch*c Thương mci Th' gi i (WTO), Ngân hàng th' gi i (WB), Cơ quan năng lư,ng qu#c t' (IEA), k't qu) c a m t s# công trình nghiên c*u ñã công b#

S li0u sơ c p: Thông tin s# li$u ñư,c thu th p tt phi'u ñi u tra qua B)ng

hỚi và 03 h i th)o do tác gi) và các c ng tác c a mình th%c hi$n trong năm 2009

và 2010

6 TGng thuCt các công trình nghiên cFu liên quan ự6n ự tài

đã có nhi u công trình nghiên c*u phân tắch chắnh sách xu]t nh p kh^u c a chắnh ph Vi$t Nam, nghiên c*u tác ự ng c a h i nh p kinh t' qu#c t', gia nh p WTO ự'n hoct ự ng xu]t nh p kh^u nói chung c a Vi$t Nam Trong lĩnh v%c xăng d[u cũng có m t s# công trình khoa h c nghiên c*u, các công trình này ựã t p trung vào tj ch*c kinh doanh c a các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u, ựi u chỦnh chắnh sách nh p kh^u và ựi u hành giá bán lỚ xăng d[u và d% tru qu#c gia Trong nhung năm g[n ựây do nhung bi'n ự ng l n c a tha trưbng xăng d[u th' gi i cũng

ựã có nhi u bài vi't, công trình nghiên c*u c a m t s# tác gi) trong và ngoài nư c ựưa ra nhung ý ki'n v qu)n lý hoct ự ng nh p kh^u và ựi u ti't giá bán lỚ xăng d[u, d% báo xu hư ng v n ự ng c a tha trưbng xăng d[u th' gi i và có ki'n ngha v i chắnh ph v các chắnh sách d% tru, chắnh sách thu' và ựi u chỦnh giá bán lỚ, tj ch*c kho c)ng và tj ch*c hoct ự ng kinh doanh xăng d[u

Xu]t nh p kh^u, chắnh sách xu]t nh p kh^u nói chung và kinh doanh xăng d[u nói riêng là nhung ch ự cũng ựư,c nhi u tác gi) nghiên c*u trong các ự tài khoa

h c, lu n văn thcc sỚ, lu n án ti'n sỚ cũng như m t s# sách nghiên c*u

đ c p ự'n các v]n ự cỈ thq, ự tài: ỘHoàn thi$n chắnh sách ngoci thương Vi$t nam trong quá trình công nghi$p hoá hi$n ựci hóa và h i nh p k khu v%c và th'

gi iỢ Lu n án ti'n sỚ kinh t' có mã s# 5.02.05, năm 2003 c a tác gi) Tt Thanh Thuồ (Vi$n nghiên c*u Thương mci) ựã nghiên c*u lý lu n và th%c tiln c a vi$c hoàn thi$n chắnh sách ngoci thương trong quá trình CNHyHđH và h i nh p kinh t' qu#c t', ựánh giá th%c trcng và gi)i pháp hoàn thi$n chắnh sách ngoci thương c a Vi$t Nam trong quá trình công nghi$p hoá hi$n ựci hoá và h i nh p kinh t' qu#c t'

c a Vi$t Nam

đ tài: ỘChắnh sách xu:t nh$p kh;u c a Vi t nam trong xu th& t< do hoá thương m iỢ = Lu n án ti'n sỚ kinh t' mã s# 5.02.05 năm 2003 c a tác gi) Nguyln Tha Hưbngy ( H c vi$n chắnh tra qu#c gia HỖ Chắ Minh) ựã ự c p ự'n nguỖn g#c

c a XNK và chắnh sách XNK, các công cỈ cỈ thq ựq th%c hi$n mỈc tiêu chắnh sách

XNK trong xu th' t% do hoá thương mci; th%c trcng chính sách XNK c a Vi$t nam trong nhung năm ñji m i, lu n c* khoa h c nhŸm hoàn thi$n chính sách XNK c a Vi$t nam trong thbi kỳ 2001y2010

Năm 2007, tác gi) Mai Th' Cưbng y ðci h c Kinh t' Qu#c dân trong Lu n án Ti'n s• kinh t' v i ñ tài “Hoàn thi n chính sách thương m i qu'c t& c a Vi t Nam trong ñi#u ki n h i nh$p kinh t& qu'c t&” ñã phân tích nhung tác ñ ng, s*c ép c a

h i nh p kinh t' qu#c t' ñ'n vi$c ph)i hoàn thi$n chính sách thương mci qu#c t' thông qua phân tích nhung m#i liên h$ và tác ñ ng c a t% do hoá thương mci và b)o

h m u dach, các công c› c a chính sách thương mci qu#c t' Tác gi) cũng ñã chœ ra nhưng b]t c p, thi'u ñ’ng b trong xây d%ng và tj ch*c th%c hi$n chính sách thương mci qu#c t' giua các ngành liên quan ñ’ng thbi chœ ra vi$c theo dõi các công c› phi thu' quan chưa ñư,c th%c hi$n vi$c ph#i h,p th%c hi$n chính sách còn y'u Tác gi) cũng ñưa ra các gi)i pháp tjng thq, ñ’ng b nhŸm hoàn thi$n chính sách thương mci qu#c t' c a Vi$t nam trong ñi u ki$n h i nh p kinh t' qu#c t' [38]

Ý nghĩa c a thương mci qu#c t' cũng ñư,c kh²ng ñanh trong nhi u nghiên c*u trên th' gi i, ví d› như nhóm tác gi) Markusen, Melvin, Kaempfer, Maskus trong cu#n International Trade Theory and Evidence ñư,c xu]t b)n bki Mc Graw Hill, 1991cho rŸng, theo lý thuy't cân bŸng tjng thq, trong n n kinh t' mk vi$c xu]t kh^u

và nh p kh^u là ñi u t]t y'u ñq ñ)m b)o t#i ña hóa l,i ích c a ngưbi s)n xu]t và ngưbi tiêu dùng trong n n kinh t' mk Theo các tác gi), cho dù nhìn dư i góc ñ nào thì xu]t nh p kh^u cũng mang lci l,i ích cho các bên tham gia, thông qua vi$c trao ñji, chuyên môn hóa, vv

Chính ph có thq can thi$p vào xu]t nh p kh^u ñq ñ)m b)o l,i ích tjng thq thông qua các chính sách như tr, giá, thu', khu v%c ưu ñãi thương mci, b)o h vv,

m t s# hcn ch' c a tha trưbng lci trk thành y'u t# c a thương mci qu#c t' như ccnh tranh không hoàn h)o

S% c[n thi't t’n tci nhung can thi$p c a nhà nư c vào n n kinh t' ñã ñư,c tranh cãi nhi u trong các nghiên c*u c a các h c gi) trên th' gi i, theo Keynes: cơ ch' t% ñi u chœnh c a tha trưbng diln ra r]t ch m, c[n có s% can thi$p c a nhà nư c trong m t s# giai ñocn và ñ#i v i m t s# lĩnh v%c ñ c bi$t, ñ c bi$t trong giai ñocn ñ[u c a phát triqn như k Vi$t Nam r]t c[n vai trò c a nhà nư c ñq ñ)m b)o tính

hi$u qu) và công bŸng Tuy nhiên các nhà kinh t' theo trưbng phái tr ng ti n lci không ng h quan ñiqm ñó, h cho rŸng s% can thi$p c a nhà nư c s¡ d£n ñ'n s% méo mó và không hi$u qu), tuy nhiên trong nghiên c*u c a mình, NCS Cao Thúy Xiêm – cũng như nhi u nhà nghiên c*u khác ñã ng h s% t’n tci c a qu)n lý nhà

nư c, ñ c bi$t trong giai ñocn ñ[u c a phát triqn, cùng v i quan ñiqm này còn có tác gi) Nguyln Duy Hưng, theo tác gi) thì trong giai ñocn ñ[u c a s% phát triqn, s% can thi$p c a nhà nư c s¡ d£n ñ'n nhi u l,i ích như [46]

ðưa ra ñanh hư ng chi'n lư,c ñúng ñ§n ñóng vai trò tiên quy't ñ#i v i s% phát triqn c a kinh t' m¢i nư c

Hình thành ñư,c các chính sách thu hút v#n ñ[u tư tt các ngu’n trong và ngoài nư c

Th%c hi$n chính sách jn ñanh kinh t' vĩ mô

ði u chœnh vi$c s¥ d›ng các thành ph[n kinh t'

ðưa ra và th%c hi$n ñư,c chi'n lư,c s¥ d›ng và phát triqn ngu’n nhân l%c Quan ñiqm ng h s% t’n tci c a qu)n lý nhà nư c cũng ñư,c nhi u tác gi) trên th' gi i ng h , tác gi) Samuel Erittan trong cu#n Government and Market Economy cho rŸng s% can thi$p c a nhà nư c “Qu)n lý nhà nư c” là c[n thi't vì nó mang lci s% phát triqn jn ñanh, nhà nư c c[n ñưa ra nhung can thi$p mang tính tích c%c, tuy nhiên nhung can thi$p này c[n ñ)m b)o s% công bŸng ñ#i v i t]t c) các thành ph[n kinh t', các khu v%c kinh t' trong ccnh tranh M t s# biqu hi$n c a l,i ích c a s% can thi$p này có thq kq ñ'n như c)i thi$n môi trưbng ccnh tranh (tác

ñ ng ñ'n ñ c quy n, chính sách thu', t° giá, giá c) và thu nh p, vv)

ð#i v i các nghiên c*u v kinh doanh xăng d[u, theo tác gi) ñư,c bi't hi$n tci

m i chœ có các nghiên c*u liên quan tr%c ti'p ñ'n hi$u qu) c a vi$c kinh doanh xăng d[u, nâng cao s*c ccnh tranh c a m t doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u…, ñiqn hình là nghiên c*u c a Ths Lê Cưbng v tha trưbng xăng d[u, theo ñó,

Xăng d[u là m t trong các m t hàng có liên quan ñ'n cân ñ#i l n c a n n kinh t'

ð c ñiqm c a xu]t nh p kh^u xăng d[u là nh p kh^u tinh, xu]t thô

Vi$c b#c d-, v n chuyqn ñư,c th%c hi$n v i các phương ti$n chuyên d›ng Xu]t nh p kh^u xăng d[u chau s*c ép c a các quan h$ kinh t', chính tra

Giá c) ph› thu c vào t° giá (bên ccnh giá g#c, thu')

Xăng d[u là m t hàng kinh doanh có ñi u ki$n, (gi]y phép, cơ sk v t ch]t, phương ti$n, bŸng c]p vv)

Cũng v tha trưbng xăng d[u ñ tài “Kinh doanh xăng d u theo cơ ch& th@ trưAng B nư c ta hi n nay” Lu n án PTS Kinh t' 5.02.05, năm 1995 c a tác gi) Nguyln Cao Vãng (H c vi$n Chính tra qu#c gia H’ Chí Minh) ñã phân tích th%c trcng hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u tt năm 1990 trk v trư c và tt năm 1991 ñ'n

1995, ñưa ra m t s# gi)i pháp tj ch*c qu)n lý, cơ ch' khai thác, mô hình kinh doanh xăng d[u theo cơ ch' tha trưbng

G[n ñây có ñ tài “Nghiên cDu áp dEng mô hình công ty c:u trúc m ng trong ngành xăng d u Vi t nam” Lu n án Kinh t' 5.02.05 năm 2004 c a tác gi) Nguyln Anh Dũng (ðci h c Thương mci) Trong lu n án này tác gi) ñã phân tích nhung lý

lu n và th%c tiln v mô hình tj ch*c c a công ty nói chung và nhung công ty c]u trúc mcng nói riêng Lu n án cũng ñã phân tích th%c trcng mô hình tj ch*c c a Tjng công ty xăng d[u Vi$t nam nhŸm ñưa ra gi)i pháp ñq áp d›ng mô hình công ty

tj ch*c mcng trong ngành xăng d[u Vi$t Nam

Như v y, theo tjng thu t nghiên c*u c a tác gi) cho ñ'n nay chưa có ñ tài nào, công trình nghiên c*u c› thq nào phân tích ñánh giá toàn di$n v vai trò c a Nhà nư c trong hoct ñ ng qu)n lý kinh doanh xăng d[u tt ñó có nhung ki'n ngha c› thq v công tác qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u dư i tác ñ ng c a h i nh p kinh t' qu#c t', các nghiên c*u trư c ñó chœ t p trung vào

ho c là hoàn thi$n các chính sách thương mci qu#c t' nói chung, qu)n lý nhà nư c ñ#i v i xu]t nh p kh^u, ho c là xu]t nh p kh^u xăng d[u, ho c là v]n ñ h i nh p kinh t' nói chung mà chưa nghiên c*u ñ'n tác ñ ng c a s% giao thoa giua qu)n lý nhà nư c và kinh doanh xăng d[u, trong ñó xem xét bi$n ch*ng giua hoct ñ ng kinh doanh xu]t nh p kh^u và kinh doanh phân ph#i trong ñi u ki$n h i nh p, ñó chính

là lý do nghiên c*u c a ñ tài

So v i các công trình, các ñ tài ñã công b#, ñ tài lu n án này có nhung khác bi$t c› thq sau:

Ti'p c n nghiên c*u c a ñ tài là tt vai trò c a Nhà nư c trong n n kinh t' tha trưbng ñanh hư ng xã h i ch nghĩa (XHCN)

ð tài t p trung vào nghiên c*u qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u c a Vi$t Nam trong b#i c)nh h i nh p kinh t' qu#c t'

ð tài nghiên c*u ñánh giá, ñ xu]t nhung gi)i pháp ñji m i qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hai hoct ñ ng cơ b)n c a kinh doanh xăng d[u là hoct ñ ng xu]t nh p kh^u

và phân ph#i xăng d[u, không xem xét riêng l• mà ñ t hai h$ th#ng qu)n lý trong m#i quan h$ ch t ch¡ và bi$n ch*ng

Trên cơ sk nhung tác ñ ng c a h i nh p kinh t' qu#c t', vai trò c a Nhà

nư c trong n n kinh t' tha trưbng, ñ tài lu n án ñ xu]t nhung gi)i pháp ñji m i

v qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u trong giai ñocn tt

2011 ñ'n 2020

7 Ý nghĩa khoa h8c và th<c timn c]a ñ tài

Lu n án sau khi hoàn thành s¡ ñem lci nhung k't qu):

y H$ th#ng hoá và phát triqn lý lu n v qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u tci Vi$t Nam, làm cơ sk cho quá trình hocch ñanh, th%c thi và ñánh giá cơ ch', chính sách phát triqn tha trưbng xăng d[u Vi$t Nam trong quá trình công nghi$p hóa, hi$n ñci hóa (CNHyHðH) ñ]t nư c và h i nh p kinh t' qu#c t'

Kinh doanh phân ph#i xăng d[u

Qu)n lý nhà nư c

Kinh doanh xu]t nh p kh^u xăng d[u

Qu)n lý nhà nư c ñ#i

v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u trong

ñi u ki$n h i nh p kinh t' qu#c t'

y Nghiên c*u kinh nghi$m qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u c a m t s# qu#c gia, trên cơ sk ñó rút ra ñư,c nhung bài h c kinh nghi$m cho Vi$t Nam

y Phân tích th%c trcng qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh xăng d[u tci Vi$t Nam tt 1975 ñ'n nay, ñ c bi$t trong giai ñocn 2005y2010 Làm rõ quan h$ tác

ñ ng c a các mô hình qu)n lý và cơ ch' chính sách hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u tci Vi$t Nam trong thbi gian qua

y Góp ph[n ñánh giá vai trò c a qu)n lý nhà nư c và các cơ ch' chính sách liên quan trong quá trình bi'n ñ ng và phát triqn tha trưbng xăng d[u mà c› thq là hoct ñ ng xu]t nh p kh^u và kinh doanh phân ph#i xăng d[u k Vi$t Nam

y Xây d%ng các quan ñiqm và ñ xu]t các gi)i pháp ñji m i qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam phù h,p v i nhung bi'n ñ ng c a tha trưbng xăng d[u trong tương lai

y Giúp các cơ quan qu)n lý Nhà nư c và các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u

có ñư,c cái nhìn toàn di$n hơn v nhung )nh hưkng c a quá trình h i nh p kinh t' qu#c t', có phương hư ng và nhung gi)i pháp phù h,p, chu^n ba nhung ñi u ki$n c[n thi't cho hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u trong ñi u ki$n h i nh p kinh t' qu#c t'

8 K6t c u c]a LuCn án

Ngoài ph[n mk ñ[u; k't lu n; m›c l›c; ph› l›c; danh m›c tài li$u tham kh)o;

Lu n án k't c]u theo 3 chương truy n th#ng, c› thq như sau:

Chương 1 Cơ sk lý lu n v qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh xăng d[u k Vi$t Nam

Chương 2 Th%c trcng qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam

Chương 3 Quan ñiqm và gi)i pháp ñji m i qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam giai ñocn 2011y 2020

ð c ñiqm chung c a nhóm s)n ph^m này là dl cháy, ñ c bi$t khi nén k áp su]t cao chuyqn thành thq khí Khi cháy chúng phát sáng, thq tích tăng ñ t ng t và sinh nhi$t Xăng d[u là m t loci hàng hoá ñư,c s¥ d›ng r]t r ng rãi trong cu c s#ng và trong các ngành công nghi$p Xăng d[u ñư,c dùng ñq th§p sáng và tco nhi$t ( xăng, d[u ho), nhiên li$u diezen, nhiên li$u ph)n l%c) Xăng d[u dùng cho các loci ñ ng

cơ ñ#t trong, làm nhiên li$u dùng cho ñ ng cơ nj diezen, nhiên li$u dùng cho ñ ng

cơ ph)n l%c Nhóm d[u nhbn dùng trong các ñ ng cơ nj v i m›c ñích làm mát

ñ ng cơ, bôi trơn làm gi)m masát cho các b ph n và chi ti't chuyqn ñ ng làm tăng tuji th thi't ba Xăng d[u dùng làm dung môi trong nhi u ngành công nghi$p ñ c bi$t là công nghi$p sơn do có kh) năng hoà tan nhi u ch]t huu cơ

Xăng d[u là loci hàng hóa quan tr ng vì (i) xăng d[u là y'u t# ñ[u vào quan

tr ng và chưa thq thay th' ñư,c c a s)n xu]t, (ii) xăng d[u là năng lư,ng ph›c v› dân sinh, qu#c phòng và an ninh Do xăng d[u là hàng hóa quan tr ng nên các qu#c gia ñ u có chính sách, chi'n lư,c và các bi$n pháp qu)n lý s)n xu]t, kinh doanh và d% tru xăng d[u Xăng d[u là m t hàng chi'n lư,c, có t[m quan tr ng, có tác ñ ng mcnh m¡ t i s% phát triqn kinh t' và s% jn ñanh xã h i c a m¢i qu#c gia Xăng d[u

là y'u t# ñ[u vào quan tr ng c a s)n xu]t, ñ’ng thbi là loci năng lư,ng có hcn,

không thq tái sinh và chưa thq thay th' ñư,c S% bi'n ñ ng c a xăng d[u trên tha trưbng th' gi i )nh hưkng r]t mcnh m¡ ñ'n hoct ñ ng s)n xu]t kinh doanh c a các doanh nghi$p nói riêng và c a n n kinh t' qu#c gia nói chung

1.1.2 Kinh doanh xăng d u

Kinh doanh là thu t ngu ñư,c s¥ d›ng r]t phj bi'n trong ñbi s#ng kinh t' c a

nư c ta, trên th%c t' khái ni$m kinh doanh có nhi u cách hiqu Theo như cách hiqu thông thưbng, Kinh doanh ñư,c hiqu là các hoct ñ ng nhŸm tìm ki'm l,i nhu n thông qua vi$c mua, bán hàng hóa Theo cách hiqu này thì Kinh doanh ñ’ng nh]t

v i khái ni$m v Thương mci ñư,c nêu trong b lu t Thương mci Vi$t Nam ban hành năm 1997

Tuy nhiên, khái ni$m “kinh doanh” chính th*c ñư,c Lu t Vi$t Nam s¥ d›ng

tt năm 1990 khi chính ph ñưa ra hai b lu t quan trong, ñó là Lu t Công ty và

Lu t Doanh nghi$p tư nhân ð'n năm 1999 khái ni$m “kinh doanh” m t l[n nua ñư,c nh§c lci trong Lu t Doanh nghi$p như sau: “Kinh doanh ñư,c hiqu là vi$c th%c hi$n m t, m t s# ho c t]t c) các công ñocn c a quá trình ñ[u tư, tt s)n xu]t ñ'n tiêu th› s)n ph^m ho c cung *ng dach v› trên tha trưbng nhŸm m›c ñích sinh l,i” Theo ñó, Kinh doanh bao hàm c) các hoct ñ ng mua bán trao ñji hàng hóa, các hoct ñ ng s)n xu]t, gia công, ñ[u tư hay các hoct ñ ng khác nhŸm m›c ñích sinh l,i Cách hiqu này v Kinh doanh khá tương ñ’ng v i khái ni$m v Thương mci m i ñư,c nêu ra trong Lu t Thương mci s¥a ñji năm 2005, theo b lu t này

“Hoct ñ ng thương mci là hoct ñ ng nhŸm m›c ñích sinh l,i, bao g’m mua bán hàng hóa, cung *ng dach v›, ñ[u tư, xúc ti'n thương mci và các hoct ñ ng nhŸm m›c tiêu sinh l,i khác”, ñây cũng là cách hiqu phj bi'n v thương mci trên th' gi i Như v y, hi$n nay khái ni$m Kinh doanh ñư,c hiqu như là Thương mci theo nghĩa r ng

Bên ccnh hoct ñ ng thương mci trong nư c, m t n i dung không thq không nh§c ñ'n c a hoct ñ ng thương mci là thương mci qu#c t', hoct ñ ng này ñư,c hiqu

là s% trao ñji hàng hóa và dach v› giua các qu#c gia, thông qua mua bán, l]y ti n làm môi gi i, tuân theo nguyên t§c trao ñji ngang giá nhŸm ñưa lci l,i ích cho các bên [59,28] Thương mci qu#c t' có m[m m#ng tt hàng ngàn năm nay, nó ra ñbi

s m nh]t và hi$n nay v£n giu va trí trung tâm trong các hoct ñ ng kinh t' qu#c t'

Trong thương mci qu#c t' bao g’m nhi u hoct ñ ng khác nhau, dư i góc ñ c a

m t qu#c gia có thq kq ñ'n các hoct ñ ng sau: xu]t và nh p kh^u hàng hóa, gia công, tái xu]t kh^u và chuyqn kh^u, xu]t kh^u tci ch¢ Trong ñó hoct ñ ng xu]t và

nh p kh^u hàng hóa ñư,c coi là phj bi'n nh]t

Trư c kia nói ñ'n xu]t nh p kh^u thưbng ñư,c hiqu là vi$c xu]t nh p kh^u hàng hóa huu hình, tuy nhiên ngày nay khi các loci hình hàng hóa ngày càng ña dcng hoct ñ ng xu]t nh p kh^u chia thành xu]t nh p kh^u hàng hóa huu hình và xu]t nh p kh^u hàng hóa vô hình Theo giáo trình Kinh t' Qu#c t', Nhà xu]t b)n ðci h c Kinh t' Qu#c dân xu]t nh p kh^u bao g’m: Xu]t nh p kh^u hàng hóa huu hình (nguyên v t li$u, máy móc, thi't ba, lương th%c, th%c ph^m, các loci hàng tiêu dùng…) thông qua xu]t nh p kh^u tr%c ti'p ho c xu]t nh p kh^u y thác Xu]t

nh p kh^u hàng hóa vô hình (các bí quy't công ngh$, bŸng phát minh, sáng ch', ph[n m m máy tính, các b)ng thi't k' k• thu t, các dach v› l§p ráp thi't ba, máy móc, dach v› du lach, kiqu dáng công nghi$p, quy n tác gi), ñ c quy n thương hi$u, nhãn hi$u…) thông qua xu]t nh p kh^u tr%c ti'p ho c y thác [60,28] Tác gi) John D.Daniesl trong cu#n Internationnal Business Environments and Operations ñã chia xu]t nh p kh^u thành hai ph[n xu]t nh p kh^u hàng hóa và xu]t nh p kh^u dach v› trong ñó: Xu]t kh^u hàng hóa là nhung hàng hóa huu hình ñư,c ñưa ra nư c ngoài,

nh p kh^u hàng hóa là nhung hàng hóa huu hình ñư,c mang và trong nư c.[10,58] Theo ngha ñanh 84/2009/NðyCP c a Chính ph Vi$t Nam v vi$c “Kinh doanh Xăng d[u” Kinh doanh Xăng d[u bao g’m các hoct ñ ng sau: Xu]t nh p,

nh p kh^u, tcm nh p, tái xu]t, chuyqn kh^u; Gia công xu]t kh^u xăng d[u nguyên li$u, s)n xu]t và pha ch' xăng d[u; Phân ph#i xăng d[u tci tha trưbng trong nư c; Dach v› cho thuê kho, c)ng, b)o qu)n, v n chuyqn xăng d[u [52] Trong nghiên c*u này các hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u ñư,c t p trung nghiên c*u là hoct ñ ng xu]t nh p kh^u và phân ph#i xăng d[u tci tha trưbng trong nư c

1.1.3.Xu t nh p kh u và phân ph$i xăng d u

Căn c* vào ñanh nghĩa Kinh doanh ñư,c nêu trên ta có thq phân chia hoct

ñ ng kinh doanh thành các hoct ñ ng như: Hoct ñ ng gia công, s)n xu]t; Hoct ñ ng thương mci qu#c t' (Xu]t nh p kh^u, tcm nh p, tái xu]t, chuyqn kh^u); Hoct ñ ng thương mci n i ñaa (Phân ph#i s)n ph^m, cung c]p các dach v› liên quan); Hoct

ñ ng ñ[u tư trong nư c và qu#c t' Các hoct ñ ng trên chœ ñư,c nhìn nh n là hoct

ñ ng kinh doanh khi ñư,c th%c hi$n v i m›c ñích tìm ki'm l,i nhu n S)n xu]t và ch' bi'n xăng d[u là quá trình l c d[u, chuyqn hóa d[u thô và các nguyên li$u khác thành các s)n ph^m xăng d[u Nguyên li$u ñq s)n xu]t và ch' bi'n xăng d[u g’m: d[u thô, condensate, xăng có chœ s# octan cao, refomate, naphta và các ch' ph^m, ph› gia khác Trong nghiên c*u này, tác gi) tách hai hoct ñ ng cơ b)n c a kinh doanh xăng d[u ñq nghiên c*u ñó là xu]t nh p kh^u xăng d[u (xem xét v i tư cách

là ñ)m b)o ngu’n cung) và kinh doanh thương mci n i ñaa ( phân ph#i xăng d[u) Hoct ñ ng xu]t nh p kh^u xăng d[u g’m các hoct ñ ng xu]t kh^u, nh p kh^u, tcm nh p tái xu]t

Hoct ñ ng phân ph#i hàng hoá là hoct ñ ng thương mci, theo ñó nhà s)n xu]t t% mình ho c thông qua trung gian thương mci luân chuyqn hàng hoá tt nhà s)n xu]t ñ'n ngưbi tiêu dùng ðji lci, trung gian thương mci nh n ñư,c

m t kho)n ti n lbi tt hoct ñ ng ñó Phân ph#i xăng d[u là hoct ñ ng kinh doanh bao g’m hoct ñ ng tr%c ti'p bán buôn, bán l• và bán qua h$ th#ng ñci lý, tjng ñci lý

H$ th#ng phân ph#i hàng hóa là h$ th#ng ñư,c thi't l p trên cơ sk các ph[n t¥ tham gia và quá trình phân ph#i hàng hóa và m#i quan h$ giua các ph[n t¥ ñó Như

v y h$ th#ng phân ph#i hàng hóa là h$ th#ng ñư,c ñanh nghĩa là h$ th#ng phân ph#i ñư,c thi't l p trên cơ sk m#i quan h$ giua các doanh nghi$p và cá thq, cá nhân cùng tham gia vào quá trình ñưa hàng hóa tt ngu’n hàng, ho c nơi s)n xu]t ñ'n tay ngưbi tiêu dùng

Có nhi u hình th*c thi't l p h$ th#ng phân ph#i, tt s# lư,ng thành viên tham gia vào h$ th#ng có thq chia thành các loci kênh phân ph#i sau:

y Kênh phân ph$i tr&c ti(p: Là kênh phân ph#i không có ho c chœ có 1 trung gian thương mci Trong ñó nhà s)n xu]t ho c nh p kh^u ñưa tr%c ti'p hàng hóa ñ'n tay khách hàng ho c thông qua các nhà ñci lý bán l• ñưa ñ'n tay khách hàng

y Kênh phân ph$i gián ti(p: Là kênh phân ph#i có ít nh]t 2 trung gian thương mci Trong ñó hàng hóa tt tay nhà s)n xu]t ho c nh p kh^u ñi qua nhà

bán buôn, nhà môi gi i m i t i nhà bán l• và t i tay khách hàng

Do ñ c ñiqm c a s)n ph^m xăng d[u là dl cháy nj, )nh hưkng tr%c ti'p ñ'n tính mcng con ngưbi và tài s)n, vi$c b)o qu)n, d% tru, v n chuyqn…ph)i ñáp *ng yêu c[u v k• thu t và công ngh$ và nhung ñi u ki$n khác v môi trưbng…vv, nên các nư c ñ u quy ñanh xăng d[u là m t hàng kinh doanh có

ñi u ki$n

H Vi$t Nam, Ngha ñanh s# 59/2006/NðyCP hư ng d£n thi hành lu t thương mci v các loci hàng hóa, dach v› c]m kinh doanh, hcn ch' kinh doanh và kinh doanh có ñi u ki$n Theo ngha ñanh này, hàng hóa kinh doanh có ñi u ki$n ñư,c hiqu là loci hàng hóa chœ ñư,c kinh doanh khi ñư,c cơ quan nhà nư c có th^m quy n c]p gi]y ch*ng nh n ñ ñi u ki$n kinh doanh, bao g’m các ñi u ki$n v tiêu chu^n cơ sk v t ch]t, trang thi't ba, cán b qu)n lý, cán b k• thu t v v [53] Các

ñi u ki$n c› thq ñư,c cơ quan qu)n lý quy ñanh riêng ñ#i v i ttng m t hàng

Cơ sk kinh doanh xăng d[u là nơi th%c hi$n vi$c s)n xu]t, ch' bi'n, giao nh n, t’n tru, bán l• xăng d[u, bao g’m: c)ng chuyên d›ng xu]t nh p kh^u xăng d[u, nhà máy s)n xu]t, ch' bi'n xăng d[u; kho xăng d[u, phương ti$n v n t)i xăng d[u; c¥a hàng bán l• xăng d[u

H$ th#ng ñci lý xăng d[u là m t b ph n c a h$ th#ng phân ph#i xăng d[u

c a doanh nghi$p xăng d[u ñ[u m#i H$ th#ng phân ph#i xăng d[u c a doanh nghi$p xăng d[u ñ[u m#i bao g’m: các ñơn va tr%c thu c doanh nghi$p tr%c ti'p bán xăng d[u cho các h công nghi$p và cung *ng xăng d[u cho các ñci lý, các c¥a hàng bán l• xăng d[u tr%c thu c doanh nghi$p ho c tr%c thu c các ñơn va trên H$ th#ng ñci lý xăng d[u bao g’m các Tjng ñci lý và ñci lý bán l• xăng d[u cho ngưbi tiêu dùng

Các y'u t# )nh hưkng ñ'n qu)n lý nhà nư c hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u nói chung ñư,c xác ñanh là:

H Nhóm các y'u t# liên quan ñ'n tha trưbng xăng d[u n i ñaa bao g’m các y'u t# như cung và c[u v các s)n ph^m xăng d[u, trong ñó ñ c bi$t chú ý t i nhu c[u tiêu dùng n i ñaa, nhu c[u d% tr% ñ)m b)o an ninh năng lư,ng, nhu c[u phát triqn, kh) năng khai thác, ch' bi'n các s)n ph^m xăng d[u k trong nư c

H Nhóm các y'u t# liên quan ñ'n năng l%c và va th' c a ngành xăng d[u: trong nhóm y'u t# này c[n xem xét t i các doanh nghi$p và năng l%c ccnh tranh c a các doanh nghi$p trong ngành, va th' tương quan c a ngành xăng d[u v i các ngành kinh t' xã h i khác trong phcm vi qu#c gia…vv

H Nhóm các y'u t# liên quan ñ'n tư duy nh n th*c v s% qu)n lý c a nhà

nư c ñ#i v i hoct ñ ng xu]t nh p kh^u và kinh doanh xăng d[u: chính ph các

nư c ñ u có các bi$n pháp và chính sách can thi$p, tác ñ ng vào hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u thông qua s¥ d›ng các công c› qu)n lý như pháp lu t, chính sách, s¥ d›ng công c› thu' và phi thu' quan, th%c hi$n chính sách b)o h ñ#i v i ngành xăng d[u…vv Nhà nư c còn ñóng vai trò ñi u ti't tha trưbng, tco l p môi trưbng kinh doanh lành mcnh cho các doanh nghi$p tham gia vào tha trưbng, ñ)m b)o th%c hi$n các m›c tiêu phúc l,i chung, an ninh, an toàn, ñ)m b)o an ninh năng lư,ng và các v]n ñ quan tr ng khác

H Tha trưbng th' gi i và bi'n ñ ng c a tha trưbng xăng d[u th' gi i: xăng d[u

là m t hàng nhcy c)m, là ñ[u vào cho các ngành khác, )nh hưkng tr%c ti'p ñ'n tăng trưkng và phát triqn kinh t' c a các qu#c gia, tuy nhiên cung c[u và giá c) tha trưbng xăng d[u th' gi i lci chau tác ñ ng c a r]t nhi u các nhân t# như chính tra,

an ninh, chi'n tranh, kh ng ho)ng tài chính….vv Hi$n nay chính ph các qu#c gia

ñ u có xu hư ng “th) nji” giá xăng d[u theo bi'n ñ ng giá c a tha trưbng th' gi i

ði u này )nh hưkng tr%c ti'p ñ'n cơ ch' ñi u hành và can thi$p c a các chính ph

và )nh hưkng tr%c ti'p ñ'n hoct ñ ng xu]t nh p kh^u và kinh doanh xăng d[u c a các doanh nghi$p

1.1.4.Th- trư ng và phân lo/i th- trư ng xăng d u

Tha trưbng là tjng s# nhu c[u v m t loci hàng hoá, là nơi th%c hi$n giá tra c a hàng hoá và là nơi diln ra các hoct ñ ng mua bán, trao ñji hàng hoá

Tha trưbng t’n tci hai y'u t# cung và c[u Ngưbi mua ñci di$n cho c[u, ngưbi bán ñci di$n cho cung ðiqm mà cung c[u g p nhau g i là tha trưbng S# lư,ng ngưbi mua, ngưbi bán ph)n ánh trcng thái, quy mô c a tha trưbng Vi$c xác ñanh các y'u t# kh#i lư,ng, giá c), ñaa ñiqm, thbi gian mua và bán hàng hoá do quan h$

cung c[u quy't ñanh Tuy v y, tha trưbng là nơi th%c hi$n s% liên k't giua hai khâu s)n xu]t và tiêu dùng s)n ph^m hàng hoá, dach v›

Theo nhà kinh t' h c David Begg: “Tha trưbng là s% biqu hi$n thu g n c a quá trình thông qua các quy't ñanh c a các gia ñình v tiêu dùng m t hàng nào, các quy't ñanh c a các công ty v s)n xu]t cái gì, s)n xu]t như th' nào và quy't ñanh

c a ngưbi công nhân v vi$c làm vi$c bao lâu, cho ai ñ u dung hoà bŸng s% ñi u chœnh giá c)”

Theo nhà kinh t' h c Samueson:“Tha trưbng là m t quá trình trong ñó ngưbi mua và ngưbi bán có tác ñ ng qua lci v i nhau ñq xác ñanh giá c) và s# lư,ng hàng hoá”

Dư i nhung góc ñ nhìn nh n khác nhau, ñq hiqu rõ hơn v tha trưbng ngưbi ta ti'n hành phân loci tha trưbng Vi$c phân loci tha trưbng có vai trò h't s*c quan tr ng,

nó giúp chúng ta hiqu rõ hơn v tha trưbng tt ñó ñưa ra nhung phương án ñúng ñ§n nhŸm tho) mãn nhu c[u tha trưbng Tuỳ ttng góc ñ ti'p c n mà ngưbi ta có các cách phân loci khác nhau Dư i ñây là m t s# cách phân loci tha trưbng ch y'u:

H Căn c* vào m›c ñích s¥ d›ng c a hàng hoá

Theo cách phân loci này, tha trưbng ñư,c chia ra làm 2 loci: tha trưbng tư li$u s)n xu]t và tha trưbng s)n ph^m tiêu dùng

Tha trưbng s)n ph^m tiêu dùng là tha trưbng các hàng hoá và dach v› ph›c v› nhu c[u cá nhân ngưbi tiêu dùng Khách hàng c a tha trưbng này là nhung cá nhân,

h gia ñình S# lư,ng ngưbi mua và bán r]t ñông Các doanh nghi$p r]t coi tr ng hình th*c dach v› bán hàng và sau bán hàng

Tha trưbng tư li$u s)n xu]t là tha trưbng các s)n ph^m dach v› ph›c v› cho nhu c[u c a các doanh nghi$p Nó giúp các Doanh nghi$p gi)i quy't các y'u t# ñ[u vào cho s)n xu]t, trên tha trưbng tư li$u s)n xu]t thưbng là nhung nhà kinh doanh

l n, ccnh tranh, dung lư,ng tha trưbng l n nhưng nhu c[u không phong phú và ña dcng như tha trưbng l n nhưng nhu c[u không phong phú và ña dcng như tha trưbng s)n ph^m tiêu dùng Tha trưbng tư li$u s)n xu]t ch y'u là tha trưbng bán buôn

H Căn c* vào các loci hàng hoá

Theo cách phân loci này, ngưbi ta chia hàng hoá nói chung thành tha trưbng ttng

loci s)n ph^m c› thq như: tha trưbng d[u khí, tha trưbng cà phê, tha trưbng ti n t$… Theo cách phân loci này, càng ngày càng có nhi u tha trưbng s)n ph^m, do s)n ph^m ñáp *ng nhu c[u cu c s#ng không ngtng tăng lên c) v s# lư,ng l£n ch ng loci

Nhìn chung, doanh nghi$p không thq s)n xu]t cùng m t lúc t]t c) các loci s)n ph^m hàng hoá c a m t ngành nào ñó mà chœ s)n xu]t m t s# m t hàng ch y'u Do

ñó, trong quá trình s)n xu]t kinh doanh, các doanh nghi$p chœ hư ng s% quan tâm

c a mình vào ttng loci s)n ph^m c› thq ñq tt ñó phát huy ñư,c l,i th' c a mình v i m›c ñích thu ñư,c l,i nhu n t#i ña có thq

H Căn c* vào phương th*c hình thành giá c) tha trưbng

Theo cách phân loci này ngưbi ta chia tha trưbng thành 2 loci: tha trưbng ñ c quy n và tha trưbng ccnh tranh

Tha trưbng ñ c quy n là tha trưbng trong ñó giá c) và các quan h$ kinh t' khác bi$t ba chi ph#i r]t l n bki các nhà ñ c quy n, tha trưbng ñ c quy n có thq là tha trưbng ñ c quy n bán ho c ñ c quy n mua Tuy v y, trên tha trưbng v£n t’n tci s% ccnh tranh tương ñ#i giua ngưbi mua và ngưbi bán, v£n có s% hoct ñ ng c a cơ ch' tha trưbng

Tha trưbng ccnh tranh là tha trưbng có nhi u ngưbi mua, nhi u ngưbi bán và không có m t s# ngưbi nào có kh) năng chi ph#i giá c) và s# lư,ng s)n ph^m trên tha trưbng Trên tha trưbng ccnh tranh, các quan h$ kinh t' diln ra tương ñ#i khách quan

H Theo m*c ñ thông tin trên tha trưbng ccnh tranh

Theo cách phân loci này, ngưbi ta chia tha trưbng thành 2 loci: tha trưbng ccnh tranh hoàn h)o và tha trưbng ccnh tranh không hoàn h)o

Tha trưbng ccnh tranh hoàn h)o ñư,c tco l p bki các ñi u ki$n:

S)n ph^m hàng hoá ñ’ng loct

Ph)i có s# lư,ng ngưbi bán và ngưbi mua l n

Vi$c gia nh p và rbi b• tha trưbng là hoàn toàn t% do ñ#i v i m i ngưbi mua

và ngưbi bán

Quy mô kinh doanh hàng hoá ñ#i v i m i ch thq không l n so v i quy mô tha trưbng

Không có s% c]u k't giua nhung ngưbi mua v i nhau, không có s% c]u k't giua nhung ngưbi bán v i nhau, hay s% c]u k't giua ngưbi mua và ngưbi bán

Ngưbi mua luôn t#i ña tjng l,i ích và ngưbi bán luôn t#i ña tjng l,i nhu n Tha trưbng ccnh tranh không hoàn h)o là tha trưbng thi'u m t trong nhung

ñi u ki$n trên M*c ñ không hoàn h)o ít hay nhi u c a tha trưbng tuỳ thu c vào vi$c tha trưbng ñó thi'u ít hay nhi u ñi u ki$n trên

H Căn c* vào m*c ñ xã h i hoá c a tha trưbng

D%a vào tiêu chí này ngưbi ta chia tha trưbng ra: tha trưbng ñaa phương, tha trưbng trong nư c và tha trưbng qu#c t'

M*c s#ng khác nhau c a ngưbi tiêu dùng và ñi u ki$n kinh doanh khác nhau

c a ngưbi s)n xu]t khi'n cho cung c[u và giá c) ñ#i v i m t m t hàng c› thq cũng khác nhau k ttng tha trưbng ñaa phương, trong nư c và qu#c t'

Trong qúa trình toàn c[u hoá hi$n nay, tha trưbng qu#c t' có )nh hưkng nhanh chóng và m*c ñ )nh hưkng ngày càng sâu ñ'n tha trưbng trong nư c ð#i v i các doanh nghi$p, ñ c bi$t là doanh nghi$p tham gia tha trưbng qu#c t', luôn chau s% )nh hưkng c a tha trưbng qu#c t' ð#i v i các doanh nghi$p này, vi$c nghiên c*u k• lu t pháp thông l$ qu#c t' và n§m b§t các bi'n ñ ng tt tha trưbng qu#c t' ñq có nhung chính sách phù h,p là ñi u h't s*c quan tr ng

H Căn c* vào t° tr ng hàng hoá tiêu th›

D%a vào tiêu chí này, có thq chia tha trưbng ra làm tha trưbng chính và tha trưbng ph› Tha trưbng chính là tha trưbng tiêu th› tuy$t ñci ña s# hàng hoá ñưa

ra tiêu th› c a doanh nghi$p Tha trưbng chính t p trung nhi u nhà kinh doanh

l n và s# lư,ng ngưbi mua ñông, các quan h$ kinh t' và giá c) tương ñ#i jn ñanh, các ñi u ki$n dach v› cho mua và bán cũng thu n ti$n hơn nhi u so v i tha trưbng ph›

H ð#i v i xăng d[u, ngoài nhung nguyên t§c phân loci tha trưbng cơ b)n trên, k Vi$t Nam còn phân loci như:

Theo s)n ph^m có tha trưbng xăng, tha trưbng d[u…

Theo cách th*c phân ph#i có tha trưbng bán l•, trưbng bán buôn…

Theo ñ#i tư,ng khách hàng có tha trưbng ngành than, tha trưbng ngành ñi$n, tha trưbng ngành v n t)i, tha trưbng ngành ngư nghi$p…

Theo vùng mi n có tha trưbng nông thôn, tha trưbng thành tha, tha trưbng trên biqn, tha trưbng mi n núi…

1.2 Qu n lý nhà nư,c ñ i v,i ho-t ñ ng kinh doanh xăng d%u

1 .1 Khái ni0m qu3n lý nhà nư5c ñ$i v5i ho/t ñ7ng kinh doanh xăng d u

1.2.1.1 Qu n lý nhà nư c v# kinh t&

Qu)n lý Nhà nư c v kinh t' là s% tác ñ ng có tj ch*c và bŸng pháp quy n

c a Nhà nư c lên n n kinh t' qu#c dân nhŸm s¥ d›ng hi$u qu) nh]t các ngu’n l%c kinh t' trong và ngoài nư c, các cơ h i có thq có ñq ñct ñư,c các m›c tiêu phát triqn kinh t' mà ñ]t nư c ñ t ra [36;30]

ðq th%c hi$n vi$c qu)n lý, Nhà nư c s¥ d›ng các công c› c a mình ñq tác

ñ ng lên m i ch thq c a n n kinh t' Các công c› qu)n lý kinh t' ch y'u c a nhà

nư c bao g’m:[115;30]

Pháp luCt

Pháp lu t ñư,c hiqu là h$ th#ng các quy t§c x¥ s% có tính ch]t b§t bu c chung thq hi$n ý chí c a giai c]p th#ng tra và c ng ñ’ng xã h i, do Nhà nư c ñ t ra, th%c thi và b)o v$, nhŸm m›c tiêu b)o toàn và phát triqn xã h i theo các ñ c trưng ñã ñanh (Giáo trình Qu)n lý nhà nư c v kinh t' y ñci h c KTQD) Hi'n pháp nư c

C ng hòa xã h i ch nghĩa Vi$t Nam năm 1992 kh²ng ñanh “Nhà nư c qu)n lý xã

h i bŸng pháp lu t” Trong th%c t' có hai loci văn b)n pháp lu t ñi u chœnh hoct

ñ ng qu)n lý c a Nhà nư c v kinh t' là văn b)n quy phcm pháp lu t và văn b)n áp d›ng quy phcm pháp lu t

K6 ho-ch

Theo nghĩa h¶p k' hocch là phương án hành ñ ng trong tương lai, theo nghĩa

r ng là quá trình xây d%ng, ch]p hành và giám sát, kiqm tra vi$c th%c hi$n phương

án hành ñ ng trong tương lai (Giáo trình Qu)n lý nhà nư c v kinh t', Trưbng ðci

h c Kinh t' Qu#c dân) K' hocch v i tính cách là m t công c› qu)n lý vĩ mô c a Nhà nư c, b)n thân là m t h$ th#ng bao g’m nhi u n i dung hoct ñ ng trong ñó

chia thành: Chi'n lư,c phát triqn kinh t' y xã h i (đưbng l#i chung tjng quát và gi)i pháp ch y'u trong m t giai ựocn dài thưbng là 10 năm), Quy hocch phát triqn kinh t' y xã h i (CỈ thq hóa m t bư c c a chi'n lư,c phát triqn kinh t' xã h i), K' hocch chung hcn (k' hocch 3 năm, k' hocch 5 năm), K' hocch hàng năm

Cơ ch6

Theo Tt ựiqn Ti'ng Vi$t (NXB đà Nởng, Trung tâm tt ựiqn h c năm 1998)

Ộcơ ch' là cách th*c theo ựó m t quá trình th%c hi$nỢ Tương t% như v y, các tác gi) c a cu#n đci tt ựiqn Ti'ng Vi$t Ộcho rỲng cơ ch' là cách th*c sập x'p tj ch*c

ựq làm ựưbng hư ng, cơ sk theo ựó mà th%c hi$nỢ

V phương di$n khoa h c, nhi u công trình nghiên c*u ựã ự c p ự'n khái ni$m Ộcơ ch'Ợ Trong cu#n Sj tay v phát triqn, thương mci và WTO (NXB Chắnh tra Qu#c gia năm 2004), các nhà khoa h c cho rỲng Ộcơ ch' là m t phương th*c,

m t h$ th#ng các y'u t# làm cơ sk, ựưbng hư ng cho s% v n ự ng c a m t s% v t hay hi$n tư,ngỢ M t quan ựiqm cỈ thq hơn v cơ ch' ựư,c ự c p trong cu#n ỘCác

nư c ựang phát triqn v i cơ ch' gi)i quy't tranh ch]p c a Tj ch*c thương mci th'

gi i Ộ (NXB Lao ự ng Xã h i năm 2006) Theo các tác gi) c a cu#n sách này thì nói ự'n cơ ch' bao gib cũng gỖm hai m t: bên ngoài (thq hi$n k cách th*c tj ch*c nên nó) và bên trong (s% tj ch*c và hoct ự ng ngay trong n i tci c a s% v t, hi$n tư,ng) Nói cách khác, cơ ch' là h$ th#ng các m#i quan h$ huu cơ, liên quan ự'n cách th*c tj ch*c, hoct ự ng, cách th*c tỖn tci và phát triqn c a s% v t, hi$n tư,ng

Cơ ch' là m t quá trình, m t h$ th#ng, là tjng thq các y'u t# tco nên s% hoct ự ng

Chính sách

Chính sách là m t trong các công c› ch y'u mà Nhà nư c s¥ d›ng qu)n lý

n n kinh t' qu#c dân Dư i dcng chung nh]t, m¢i chính sách c› thq là m t t p h,p các gi)i pháp nh]t ñanh ñq th%c hi$n các m›c tiêu b ph n trong quá trình ñct t i các m›c tiêu chung c a s% phát triqn kinh t' y xã h i M¢i chính sách b]t kỳ thưbng g’m hai b ph n, các m›c tiêu c[n ñct và các gi)i pháp c[n áp d›ng ñq ñct ñư,c m›c tiêu Các chính sách kinh t' ch y'u là Chính sách cơ c]u kinh t', Chính sách tài chính, Chính sách ti n t$, Chính sách giá c), Chính sách kinh t' ñ#i ngoci, Chính sách thương nhân (ch thq tham gia kinh doanh), chính sách m t hàng, chính sách tha trưbng,vv

Chính sách là thu t ngu ñư,c s¥ d›ng r ng rãi trong ñbi s#ng kinh t' y xã h i, bàn v khái ni$m chính sách các nghiên c*u cho th]y có r]t nhi u cách phát biqu khác nhau V i vi$c hiqu chính sách nói t i k ñây là chính sách phát triqn kinh t' y

xã h i c a nhà nư c (hay còn g i là chính sách công) ta có m t s# ñanh nghĩa như sau: M t cách ñanh nghĩa ñơn gi)n và dl nh nh]t v chính sách là c a Thomas R.Dye (1984) “Chính sách công là cái mà chính ph l%a ch n làm hay không làm” hay như ñanh nghĩa ñư,c ñưa ra trong giáo trình hocch ñanh và phân tích chính sách công c a H c vi$c Hành chính Qu#c gia “Chính sách công là nhung quy ñanh v

*ng x¥ c a Nhà nư c v i nhung hi$n tư,ng n)y sinh trong ñbi s#ng c ng ñ’ng, ñư,c thq hi$n dư i nhung hình th*c khác nhau m t cách jn ñanh nhŸm ñct ñư,c m›c tiêu ñanh hư ng” Theo ñó, m t chính sách luôn bao g’m hai b phân ñó là: (i) M›c tiêu chính sách: là nhung giá tra trong tương lai mà nhà nư c theo ñuji; (ii) Thái ñ *ng x¥: là cách *ng x¥ c a nhà nư c trư c m›c tiêu ñã ñưa ra

Trong quá trình nghiên c*u v chính sách các nhà nghiên c*u ñưa ra thêm m t khái ni$m là “N i hàm chính sách” hay “Hàm ý chính sách” trong ñó hàm ý chính sách ñư,c hiqu là n i dung c a chính sách ñư,c Nhà nư c g¥i vào trong các văn b)n ban hành Qua ñó m t hàm ý chính sách s¡ ñư,c thq hi$n trong r]t nhi u văn b)n liên quan hay m t văn b)n ban hành có thq bao hàm nhi u hàm ý chính sách

V i tư cách là công c› c a nhà nư c trong qu)n lý hoct ñ ng kinh t' y xã h i, chính sách có nhung ch*c năng sau: (i) Khuy'n khích các hoct ñ ng kinh t' xã h i

ñq m i thành viên trong xã h i có thq ñóng góp s*c mình, kìm hãm hay hcn ch' các

m t tiêu c%c c a xã h i; (ii) ð)m b)o cho s% cân ñ#i, jn ñanh v m i m t c a xã

h i; (iii) Phát huy ñư,c m t tích c%c và hcn ch' m t tiêu c%c c a kinh t' tha trưbng; (iv) Tco l p môi trưbng thích h,p cho các y'u t# c a n n kinh t' xã h i v n ñ ng như chúng ta th%c hi$n chính sách mk c¥a, tăng cưbng giao lưu và h,p tác kinh t'

v i th' gi i; (v) D£n d§t, h¢ tr, các b ph n c a n n kinh t' theo ñanh hư ng, ph#i h,p các hoct ñ ng c a các ngành các c]p

Có nhi u cách th*c phân loci chính sách Tuy nhiên, căn c* vào ñ#i tư,ng tác

ñ ng c a chính sách có thq phân chia thành các loci chính sách chung như:

y Chính sách ñ#i ngoci c a Nhà nư c: ch trương, chính sách mang tính ñ#i ngoci c a qu#c gia

y Chính sách xã h i: chính sách ưu ñãi tr, giúp cho m t s# t[ng l p xã h i nh]t ñanh như chính sách xã h i ñ#i v i công tác giáo d›c k vùng cao, vùng sâu, chính sách xã h i ñ#i v i thương binh, gia ñình li$t sĩ

y Chính sách ti n t$: chính sách c a Nhà nư c nhŸm ñi u ti't (tăng ho c gi)m) lư,ng ti n t$ trong lưu thông ñq ñct ñư,c nhung m›c tiêu nh]t ñanh như ch#ng lcm phát, kích thích s)n xu]t, gi)m th]t nghi$p, c)i thi$n cán cân thanh toán qu#c t'

Trong m¢i loci chính sách chung lci t’n tci các chính sách riêng cho ttng lĩnh v%c, ví d›: Trong chính sách kinh t' có các chính sách m u dach t% do, chính sách b)o h thu' quan, chính sách tài chính Trong chính sách ti n t$ có chính sách tha trưbng t% do, trong chính sách xã h i có chính sách dân t c Tóm lci, có nhi u loci chính sách khác nhau, có chính sách chung, chính sách c› thq tuỳ thu c vào n i dung và lĩnh v%c kinh t' y xã h i Chính sách ñư,c th%c thi khi ñư,c thq ch' hoá bŸng pháp lu t Nói m t cách khác, pháp lu t là k't qu) thq ch' hoá ñưbng l#i, chính sách, là công c› ñq th%c thi chính sách

Chính sách có các loci c]p ñ khác nhau, các c]p ñ này ñư,c phân chia do ngu’n ban hành chính sách Ngu’n chính sách có r]t nhi u, t]t c) các văn b)n ñư,c

cơ quan nhà nư c ban hành ñ u mang hàm ý chính sách c a nhà nư c Có thq ñưa

ra m t s# ngu’n chính sách như sau: (i) Hi'n pháp, pháp lu t do Qu#c h i ban hành;

(ii) Các ngha ñanh, ngha quy't, quy't ñanh…do Qu#c h i, chính ph ban hành; (iii) Các ngha ñanh, thông tư, quy't ñanh… do các b , ngành ban hành; (iv) Các cam k't qu#c t'; (v) Các chi'n lư,c, quy hocch, k' hocch, ñ án phát triqn ngành vv

Tài s n qu c gia

Theo nghĩa r ng bao g’m t]t c) các ngu’n l%c c a ñ]t nư c, theo nghĩa h¶p k ñây là ngu’n v#n và các phương ti$n v t ch]t – k• thu t mà Nhà nư c có thq s¥ d›ng ñq th%c hi$n nhi$m v› qu)n lý kinh t' y xã h i c a mình (giáo trình QLNNVKT) Tài s)n qu#c gia bao g’m: Công sk, Ngân sách nhà nư c, Tài nguyên thiên nhiên, Công kh#, K't c]u hc t[ng, Doanh nghi$p Nhà nư c, H$ th#ng thông tin Nhà nư c

Phương pháp qu)n lý c a Nhà nư c v kinh t' là tjng thq nhung cách th*c tác

ñ ng có ch ñích và có thq có c a Nhà nư c lên n n kinh t' qu#c dân và các b

ph n h,p thành c a nó ñq th%c hi$n các m›c tiêu qu)n lý kinh t'

Các phương pháp qu)n lý nhà nư c v kinh t' bao g’m:

Phương pháp hành chính

Phương pháp hành chính trong qu)n lý nhà nư c v kinh t' là cách th*c tác

ñ ng tr%c ti'p c a Nhà nư c thông qua các quy't ñanh d*t khoát có tính ch]t b§t

bu c lên ñ#i tư,ng qu)n lý nhà nư c v kinh t', nhŸm th%c hi$n các m›c tiêu qu)n

lý kinh t' vĩ mô trong nhung tình hu#ng nh]t ñanh.Nhà nư c tác ñ ng lên ñ#i tư,ng qu)n lý bŸng phương pháp Hành chính theo hư ng tác ñ ng v m t tj ch*c, Nhà

nư c xây d%ng và không ngtng hoàn thi$n khung pháp lu t, tco ra m t hành lang pháp lý cho các ch thq kinh t' yên tâm hoct ñ ng trong môi trưbng an toàn và tr t t% Nhà nư c quy ñanh nhung th t›c hành chính bu c t]t c) các ch thq tt cơ quan nhà nư c, các doanh nghi$p ñ'n h gia ñình và cá nhân ph)i tuân th Nhung quy ñanh này là các công c› nhŸm giúp nhà nư c c› thq hóa khung pháp lu t và tác ñ ng tr%c ti'p ñ'n tha trưbng như th t›c xét duy$t, c]p gi]y phép ñ[u tư, thành l p doanh nghi$p, th t›c ñăng ký kinh doanh, ñăng ký ch]t lư,ng, nhãn hi$u hàng hóa, th t›c c]p gi]y phép xu]t nh p kh^u.v.v

Phương pháp kinh t6

Phương pháp kinh t' trong qu)n lý Nhà nư c v kinh t' là cách th*c tác ñ ng gián ti'p c a Nhà nư c, d%a trên nhung l,i ích kinh t' có tính hư ng d£n, lên ñ#i

tư,ng qu)n lý nhà nư c v kinh t', nhŸm làm cho h quan tâm ñ'n hi$u qu) cu#i cùng c a s% hoct ñ ng, tt ñó mà t% giác, ch ñ ng, hoàn thành t#t nhi$m v› ñư,c giao, không c[n ph)i có s% tác ñ ng thưbng xuyên c a Nhà nư c bŸng phương pháp hành chính Nhà nư c tác ñ ng lên ñ#i tư,ng qu)n lý bŸng phương pháp Kinh t' theo các hư ng sau: (i) ðanh hư ng phát triqn chung bŸng các m›c tiêu, nhi$m v› phù h,p v i ñi u ki$n th%c t' c a h$ th#ng, bŸng nhung chœ tiêu c› thq cho ttng thbi gian, cho ttng phân h$, cho ttng cá nhân c a h$ th#ng (ii) S¥ d›ng các ñanh m*c kinh t' (m*c thu', phí, m*c lãi su]t ngân hàng v.v ), các bi$n pháp ñòn b^y, kích thích kinh t' ñq lôi cu#n, thu hút, khuy'n khích các cá nhân và các doanh nghi$p phát triqn s)n xu]t theo hư ng vta l,i nhà vta ích nư c (iii) BŸng cách ưu ñãi kinh t' ñq ñi u chœnh hoct ñ ng kinh t' trong c) nư c và thu hút ñư,c ti m năng

c a Vi$t Ki u cũng như các tj ch*c, cá nhân nư c ngoài

Phương pháp giáo d^c

Phương pháp giáo d›c trong qu)n lý nhà nư c v kinh t' là cách th*c tác

ñ ng c a Nhà nư c vào nh n th*c và tình c)m c a nhung con ngưbi thu c ñ#i tư,ng qu)n lý nhà nư c v kinh t', nhŸm nâng cao tính t% giác, tích c%c và nhi$t tình lao ñ ng c a h trong vi$c th%c hi$n t#t nhi$m v› ñư,c giao Phương pháp giáo d›c thưbng ñư,c s¥ d›ng k't h,p v i các phương pháp khác Vi$c s¥ d›ng phương pháp giáo d›c m t cách uyqn chuyqn s¡ tco ra hi$u qu) r ng rãi và lâu dài, b n vung trong xã h i

1.2.1.2 Qu n lý nhà nư c ñ'i v i ho t ñ ng kinh doanh

Hoct ñ ng kinh doanh là m t b ph n c a n n kinh t' vì v y qu)n lý nhà

nư c trong hoct ñ ng kinh doanh chính là qu)n lý Nhà nư c v kinh t' ðq qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh, Nhà nư c có nhung công c› riêng, các công c› ñó tác ñ ng lên hoct ñ ng kinh doanh, trong ñó m t nhóm công c› quan tr ng là các công c› qu)n lý hoct ñ ng thương mci n i ñaa và qu#c t' Các công c› mà nhà nư c s¥ d›ng

ch y'u ñq qu)n lý nhóm hoct ñ ng này là công c› thu' và phi thu'.1

1 Giáo trình Thu', Trưbng ðci h c Kinh t' Qu#c dân

Công c9 thu(:

Thu' là kho)n ñóng góp b§t bu c c a các tj ch*c, cá nhân cho Nhà nư c theo m*c ñ và thbi gian ñư,c pháp lu t quy ñanh, không mang tính ch]t hoàn tr) tr%c ti'p, nhŸm s¥ d›ng cho m›c ñích chung toàn xã h i Nhà nư c th%c hi$n qu)n

lý, ñi u ti't vĩ mô n n kinh t' bŸng nhi u bi$n pháp như: giáo d›c chính tra tư tưkng, hành chính, lu t pháp và kinh t'; trong ñó bi$n pháp kinh t' là g#c Trong các bi$n pháp kinh t', Thu' là công c› quan tr ng và s§c bén nh]t Thu' là công c›

ñi u hoà thu nh p, th%c hi$n công bŸng xã h i trong phân ph#i Các s§c thu' tr%c thu (ñ c bi$t là thu' thu nh p cá nhân) v i vi$c s¥ d›ng thu' su]t lũy ti'n là s§c thu' có tác d›ng r]t l n trong vi$c ñi u ti't thu nh p, ñ)m b)o công bŸng xã h i Vi$c ñi u hoà thu nh p giua các t[ng l p dân cư ñư,c th%c hi$n m t ph[n thông qua thu' gián thu, ñ c bi$t là hình th*c thu' tiêu th› ñ c bi$t Thu' là công c› ñq th%c hi$n kiqm tra, kiqm soát các hoct ñ ng s)n xu]t kinh doanh, ñ)m b)o th%c hi$n t#t qu)n lý nhà nư c ñ#i v i m i m t c a ñbi s#ng kinh t', xã h i

Căn c* theo hình th*c hoct ñ ng thương mci có thq chia thu' thành hai loci

là thu' quan và thu' n i ñaa Thu' quan là các kho)n ti n t$ mà ngưbi ch hàng hóa xu]t kh^u, nh p kh^u ho c quá c)nh ph)i n p cho h)i quan là cơ quan ñci di$n c a

nư c sk tci Thu' quan có ba loci là thu' xu]t kh^u, thu' nh p kh^u và thu' quá c)nh

Thu' n i ñaa là h$ th#ng các loci thu' mà các ch thq c a n n kinh t' ph)i có trách nhi$m n p theo quy ñanh c a Nhà nư c, cho cơ quan qu)n lý thu' c a ñaa phương H$ th#ng thu' n i ñaa r]t ña dcng có thq kq ñ'n m t s# loci thu' như thu' thu nh p, thu' l,i th*c, thu' giá tra gia tăng (VAT), v.v

Công c^ phi thu6 quan:

Các công c› phi thu' quan bao g’m hcn ngcch, gi]y phép, các quy ñanh v tiêu chu^n k• thu t, vv

Hcn ngcch ñư,c hiqu là quy ñanh cao nh]t ho c th]p nh]t c a Nhà nư c v s# lư,ng m t m t hàng ho c m t nhóm hàng ñư,c phép xu]t, nh p kh^u hay tiêu th› trên tha trưbng Trong qu)n lý kinh t' vi$c s¥ d›ng hcn ngcch ñq ñưa ra các chœ tiêu s)n xu]t chœ t’n tci phj bi'n trong mô hình kinh t' bao c]p, hi$n nay v i mô hình kinh t' tha trưbng vi$c s¥ d›ng hcn ngcch trong hoct ñ ng thương mci n i ñaa ñã

không còn t’n tci, tuy nhiên trong hoct ñ ng thương mci qu#c t' v£n còn áp d›ng hcn ngcch xu]t kh^u và nh p kh^u cho m t s# hàng hóa ñ c bi$t

Gi]y phép là hình th*c cơ quan có th^m quy n cho phép các nhà kinh doanh ñư,c quy n xu]t kh^u, nh p kh^u hay phân ph#i trên tha trưbng m t loci hàng hóa nh]t ñanh Hi$n nay vi$c s¥ d›ng gi]y phép ñã ñư,c hcn ch' trên th' gi i, k Vi$t Nam chœ còn s¥ d›ng gi]y phép ñ#i v i m t s# m t hàng, các loci hàng hóa c[n ñư,c c]p gi]y phép kinh doanh ñư,c li$t kê trong ñi u kho)n v các loci hàng hóa c]m kinh doanh, hcn ch' kinh doanh và kinh doanh có ñi u ki$n c a b lu t Thương Mci Vi$t Nam ban hành năm 2005

Nhung quy ñanh v tiêu chu^n k• thu t: ðây là nhung quy ñanh v tiêu chu^n v$ sinh, ño lưbng, an toàn lao ñ ng, bao bì ñóng gói, ñ c bi$t là các tiêu chu^n v v$ sinh th%c ph^m, v$ sinh phòng dach ñ#i v i ñ ng, th%c v t tươi s#ng, tiêu chu^n v b)o v$ môi trưbng sinh thái ñ#i v i các máy móc, thi't ba và dây chuy n công ngh$ ñư,c nhà nư c ho c các tj ch*c qu#c t' ñưa ra ñq ñánh giá ch]t lư,ng c a hàng hóa

Ngoài các bi$n pháp cơ b)n ñư,c nêu trên th%c t' nhà nư c còn s¥ d›ng r]t nhi u các bi$n pháp khác ñq ñi u ti't hoct ñ ng thương mci như quy ñanh ñ c quy n mua bán, quy ñanh giá cho m t s# loci m t hàng, tr, giá s)n xu]t, vv

1.2.2 Các ch:c năng ch; y(u c;a qu3n lý nhà nư5c v5i ho/t ñ7ng kinh doanh xăng d u

Hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u là hoct ñ ng kinh doanh có tính ñ c thù do xăng d[u ñư,c x'p vào m t hàng kinh doanh có ñi u ki$n, ñ’ng thbi ñây cũng là

m t hàng nhiên li$u cơ b)n có )nh hưkng ñ'n toàn b hoct ñ ng c a n n kinh t' Bki v y qu)n lý nhà nư c v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u cũng có nhung ñ c ñiqm riêng, hai ñ c ñiqm cơ b)n trong ñó là:

Qu)n lý Nhà nư c ñ#i v i m t hàng kinh doanh có ñi u ki$n, do v y ph)i xây d%ng và ñi u chœnh các ñi u ki$n cho phù h,p v i yêu c[u phát triqn và th%c tiln Qu)n lý ñ#i m t hàng xăng d[u v i ý nghĩa là v t tư ñ[u vào c a nhi u ngành kinh t' do ñó Nhà nư c ph)i th]y ñư,c m#i quan h$ qua lci giua giá xăng d[u v i chi phí, giá thành c a các ngành kinh t' khác ñq ñi u chœnh, can thi$p cho phù h,p

S% can thi$p c a nhà nư c vào hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u thq hi$n qua các ch*c năng sau:

M t là, Nhà nư c hocch ñanh chi'n lư,c phát triqn kinh t' nói chung và chi'n lư,c phát triqn ngành xăng d[u c a Vi$t Nam nói riêng Trên cơ sk ñó, các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u có thq xây d%ng chi'n lư,c kinh doanh xăng d[u riêng cho doanh nghi$p c a mình

Hai là, Nhà nư c tco môi trưbng kinh t' và khuôn khj lu t pháp, môi trưbng chính tra xã h i và công ngh$ jn ñanh và thu n l,i cho hoct ñ ng kinh doanh và s% phát triqn c a các doanh nghi$p xăng d[u C› thq, nhà nư c thi't l p khuôn khj pháp lý nhŸm thúc ñ^y và duy trì s% ccnh tranh lành mcnh giua các doanh nghi$p

Ba là, Nhà nư c th%c hi$n các gi)i pháp tác ñ ng ñq phân bj lci ngu’n l%c xã

h i và kh§c ph›c các th]t bci c a tha trưbng C› thq là nhà nư c có bi$n pháp ñi u ti't nhŸm duy trì công bŸng xã h i và l,i ích c a các bên liên quan

B'n là, Nhà nư c kiqm tra, giám sát hoct ñ ng c a các doanh nghi$p nhŸm ñ)m b)o hoct ñ ng c a các doanh nghi$p xăng d[u ñư,c th%c hi$n trong môi trưbng ccnh tranh lành mcnh, tuân th các khuôn khj pháp lý ñã ñ ra

Các ch*c năng trên c a qu)n lý nhà nư c c[n ph)i ñư,c th%c hi$n m t cách ñ’ng b nhŸm can thi$p hi$u qu) vào hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u k Vi$t Nam 1.2.3 N7i dung qu3n lý nhà nư5c ñ$i v5i ho/t ñ7ng kinh doanh xăng d u

N i dung qu)n lý Nhà nư c ñ'n hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u bao g’m các

cơ ch', chính sách, các gi)i pháp c› thq Cơ ch' và chính sách có m#i quan h$ ch t ch¡ và bi$n ch*ng, ñq nghiên c*u và làm rõ n i dung qu)n lý nhà nư c trong nghiên c*u c a mình, tác gi) t p trung phân tích làm rõ cơ ch' qu)n lý nhà nư c ñ#i v i hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u và chính sách qu n lý nhà nư,c ñ i v,i ho-t

ñ ng kinh doanh xăng d%u

1.2.3.1 Cơ ch6 qu n lý nhà nư,c ñ i v,i ho-t ñ ng kinh doanh xăng d%u Như trên ñã trình bày, có thq nh n th]y hai y'u t# cơ b)n tco thành cơ ch', ñó

là y'u t# t chDc (cơ c]u) và y'u t# ho t ñ ng (v n hành) Y'u t# tj ch*c ñ c p ñ'n các thành viên (ch thq) tham gia, cách th*c hình thành tj ch*c (cơ c]u) và cách th*c tj ch*c h$ th#ng n i tci Y'u t# hoct ñ ng thq hi$n m#i quan h$ tác ñ ng qua lci giua các thành viên (s% phân công và h,p tác giua các thành viên) trong quá

trình th%c hi$n ch*c năng và nhi$m v› c a tj ch*c; nguyên t§c v n hành c a cơ ch'

và n i dung hoct ñ ng c a nó

Trong hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, nhung cơ ch' ch y'u ñư,c ñ c p bao g’m:

Cơ ch( ñi=u hành qu3n lý ho/t ñ7ng kinh doanh xăng d u

Cơ ch' ñi u hành qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u bao g’m mô hình tj ch*c qu)n lý Nhà nư c v kinh doanh xăng d[u, xác ñanh rõ ch*c năng nhi$m v› c a các b /ngành, cơ quan trong qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, quan h$ và s% ph#i h,p giua các cơ quan qu)n lý nhà nư c trong qu)n lý tha trưbng xăng d[u

Cơ ch( ñi=u hành giá xăng d u

Trong các cơ ch', chính sách qu)n lý hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, cơ ch'

và chính sách ñi u hành giá xăng d[u có ý nghĩa h't s*c quan tr ng Nhìn chung các qu#c gia ñ u xây d%ng nhung cơ ch', chính sách riêng trong ñi u hành giá bán l• xăng d[u

Giá xăng d[u là m t bi'n s# kinh t' có tác ñ ng r]t l n ñ'n ñbi s#ng kinh t' Vi$c ñanh giá và ñi u chœnh giá là m t hoct ñ ng mang tính nhcy c)m cao, c[n ñư,c cân nh§c và tính toán v i nhi u y'u t# Vi$c ñanh giá và thay ñji giá xăng d[u k Vi$t Nam hi$n nay chau s% qu)n lý c a nhà nư c, căn c* vào chi phí c a doanh nghi$p và bi'n ñ ng giá xăng d[u th' gi i ñq hình thành Bki v y, xây d%ng m t cơ ch' giá ñơn gi)n, linh hoct ñ#i v i các doanh nghi$p và nhcy c)m v i tác ñ ng c a tha trưbng là ti n ñ tco l p và giu jn ñanh tha trưbng xăng d[u Vi$t Nam

Cơ ch( ki>m tra giám sát ho/t ñ7ng kinh doanh xăng d u

Cơ ch' kiqm tra giám sát hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u có ý nghĩa quan

tr ng ñ)m b)o cho tha trưbng kinh doanh xăng d[u minh bcch, b)o v$ l,i ích c a các nhóm liên quan Cơ ch' giám sát h,p lý, hi$u qu) giúp cho các doanh nghi$p kinh doanh trên tha trưbng tuân th các quy ñanh c a nhà nư c, ch#ng các tiêu c%c trong kinh doanh, b)o v$ l,i ích c a ngưbi tiêu dùng và c a chính các doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u

1.2.3.2 Chính sách qu n lý nhà nư,c ñ i v,i ho-t ñ ng kinh doanh xăng d%u

ðq ñi u ti't hoct ñ ng kinh doanh xăng d[u, nhà nư c s¥ d›ng m t s# chính

sách ch y'u là: chính sách thu' và chính sách giá, chính sách qu)n lý ch]t lư,ng, qu)n l ý ñ[u m#i và hcn ngcch nh p kh^u, chính sách d% tru lưu thông, qu)n lý ch thq kinh doanh(bao g’m qu)n lý các thương nhân ñ[u m#i và phân ph#i, bán l•)

a Chính sách giá và thu(

Xăng d[u là hàng hóa v t tư ñ c bi$t và có ý nghĩa chi'n lư,c ñ#i v i m¢i qu#c gia Xăng d[u ñư,c coi là m t m t hàng ch y'u ñem lci ngu’n thu cho ngân sách thông qua các chính sách thu' và nhung cách th*c qu)n lý giá bán xăng d[u

V i vai trò là ngu’n thu l n cho ngân sách nhà nư c, nhà nư c ñưa ra chính sách thu' áp d›ng cho vi$c xu]t nh p kh^u xăng d[u, thông qua ñó ñi u chœnh giá bán xăng d[u trên tha trưbng, góp ph[n bình jn tha trưbng, ñ)m b)o l,i ích qu#c gia, l,i ích cho doanh nghi$p kinh doanh xăng d[u và l,i ích c a ngưbi tiêu dùng

Trong quá trình h i nh p kinh t' qu#c t', xu hư ng nhà nư c s¡ ñq m t hàng xăng d[u ñư,c kinh doanh theo cơ ch' tha trưbng ði u ñó có nghĩa là nhà nư c ttng bư c ñi u hành giá xăng d[u b)o ñ)m bù ñ§p ñư,c chi phí và ch]m d*t h¢ tr, tài chính ñ#i v i kinh doanh các m t hàng xăng d[u; và giá bán xăng d[u s¡ ñư,c

ñi u chœnh cao, th]p ph› thu c và giá c a m t hàng xăng d[u trên tha trưbng th' gi i Giá d[u thô và các s)n ph^m l c hóa d[u tt trư c t i nay luôn là y'u t# khá nhcy c)m tác ñ ng ñ'n n n kinh t' c a m¢i qu#c gia nói riêng và kinh t' th' gi i nói chung M¢i chính ph can thi$p vào cơ ch' ñi u hành giá v i m*c ñ và phương th*c khác nhau sao cho phù h,p v i tình hình th%c t' c a nư c mình Tùy theo s% phát triqn c a n n kinh t' c a qu#c gia mà cơ ch' qu)n lý giá xăng d[u cũng khác nhau Các qu#c gia có n n kinh t' phát triqn thì thưbng giá xăng d[u do cơ ch' cung c[u trên tha trưbng ñi u ti't Các qu#c gia ñang phát triqn và kém phát triqn thì chính ph có xu hư ng kiqm soát giá xăng d[u ch t Trong b#i c)nh h i nh p kinh t' qu#c t' c a Vi$t Nam, ñq qu)n lý giá bán xăng d[u, Nhà nư c ñã nhi u l[n thay ñji cơ ch' giá theo hư ng ti'p c n g[n hơn v i tha trưbng

V i vai trò là ngu’n thu l n cho ngân sách nhà nư c, nhà nư c c[n ph)i tính toán thu' m t cách khoa h c ñq jn ñanh ñư,c ngu’n thu mà không ph› thu c vào s% tăng gi)m ñ t bi'n c a giá xăng d[u th' gi i M t khác, là công c› ñi u chœnh giá bán xăng d[u, nhà nư c c[n tính toán m*c thu' sao cho tco ñư,c s% ch ñ ng cho

doanh nghi$p trong vi$c xác ñanh giá bán, vta ch ñ ng trong nh p kh^u và kinh doanh xăng d[u Như v y, thu' là công c› mà thông qua ñó, nhà nư c có thq ñ)m b)o gi)i quy't m t cách hài hòa l,i ích qu#c gia, l,i ích c a doanh nghi$p và l,i ích

c a ngưbi tiêu dùng

b Chính sách qu3n lý ch t lưBng xăng d u

Xăng d[u như ñã ñ c p k trên là s)n ph^m ñư,c s)n xu]t tt vi$c l c d[u thô Hi$n nay các s)n ph^m xăng d[u r]t ña dcng c) v ch ng loci và ch]t lư,ng Các

m t hàng xăng d[u phj bi'n k Vi$t Nam hi$n nay g’m có xăng, diesel, d[u h•a, mazut, ZA1 và m t s# loci d[u máy ð#i v i m¢i loci m t hàng ñ u có nhi u loci

v i ch]t lư,ng khác nhau tùy theo các chœ s# k• thu t và hàm lư,ng hóa h c c a s)n ph^m M t s# chœ s# k• thu t ñq ñánh giá s)n ph^m xăng d[u là hàm lư,ng chì, chœ s# Octan ,% Benzen, % Aromate % Sulfure ñ#i v i Diesel và Fo v.v Nhìn chung,

v ch]t lư,ng các s)n ph^n v xăng d[u trên th' gi i r]t ña dcng tùy thu c vào công ngh$ l c d[u c a nhà s)n xu]t

Xăng d[u hi$n nay ñang là nguyên li$n chính chưa thq thay th', ch]t lư,ng c a các s)n ph^m này có )nh hưkng r]t l n ñ'n các v]n ñ như: ñ b n c a máy, ñ an toàn trong s¥ d›ng, ñ c bi$t là )nh hưkng r]t l n ñ'n môi trưbng thiên nhiên và s*c kh•e c a con ngưbi Bki v y vi$c quy ñanh nhung yêu c[u v ch]t lư,ng ñ#i v i s) ph^m xăng d[u là t]t c[n thi't Hi$n nay trên th' gi i nhi u nư c ñã ñưa ra các b tiêu chu^n ch]t lư,ng cho m t hàng xăng d[u như Euro 2, Euro 3 – 2000, Euro 4 –

2005, các tiêu chu^n c a H’ng Công, Trung Qu#c, Nh t B)n v.v Nhung b tiêu chu^n này luôn thay ñji theo chi u hư ng nghiêm ng t hơn nhŸm gi)m ô nhilm môi trưbng, ñ)m b)o s*c kh•e con ngưbi và phù h,p v i s% thay ñji mcnh m¡ c a ti'n b khoa h c và công ngh$

Các s)n ph^m xăng d[u ñang lưu thông trên tha trưbng vào Vi$t Nam qua hai con ñưbng trong ñó ch y'u là tt nh p kh^u và m t ph[n ñư,c s)n xu]t tt hai nhà máy l c d[u trong nư c là Dung Qu]t và các nhà máy Codensate Vi$c qu)n lý tiêu chu^n xăng d[u k Vi$t Nam cũng ñư,c nhà nư c r]t quan tâm B Khoa h c và Công ngh$ ñã ban hành quy chu^n qu#c gia v xăng d[u v i nhung quy ñanh v ch]t lư,ng xăng d[u và qu)n lý ch]t lư,ng xăng d[u ñ#i v i các t p thq, cá nhân có

liên quan t i hoct ñ ng xu]t nh p kh^u, s)n xu]t, ch' bi'n, pha ch', phân ph#i, bán l• xăng d[u Các tiêu chu^n ban hành ñư,c quy ñanh v i m¢i loci s)n ph^n xăng d[u

và c› thq hóa phương pháp ñq th¥ và kiqm tra ch]t lư,ng Tiêu chu^n qu#c gia này ñư,c ban hành và ñi u chœnh theo xu hư ng chung c a th' gi i là thay ñji theo

hư ng nghiêm ng t hơn, gi)m thiqu ô nhilm môi trưbng

c Chính sách qu3n lý h/n m:c nh p kh u xăng d u

Xăng d[u là m t hàng chi'n lư,c và là m t hàng kinh doanh có ñi u ki$n, do

v y vi$c cân ñ#i lư,ng xăng d[u d% tru qu#c gia và lư,ng tiêu dùng c a qu#c gia ñóng vai trò r]t quan tr ng Vi$c qu)n lý hcn m*c nh p kh^u xăng d[u c a nhà

nư c nhŸm m›c ñích ch#ng kh ng ho)ng “thi'u” xăng d[u là ch y'u Nhà nư c không hcn ch' m*c t#i ña nh p kh^u xăng d[u mà chœ hcn ch' m*c nh p kh^u xăng d[u t#i thiqu cho các ñ[u m#i nh p kh^u xăng d[u trên cơ sk tính toán lư,ng xăng d[u t#i thiqu c[n thi't cho nhu c[u tiêu dùng trong m t kho)ng thbi gian nh]t ñanh

Cơ sk c a vi$c ñưa ra nhung hcn m*c nh p kh^u này là do xăng d[u là hàng hóa

ñ c bi$t, ngu’n cung ph› thu c vào m t s# qu#c gia và khi nh p kh^u thưbng ph)i kèm theo nhung ñi u ki$n nh]t ñanh Nhung ñi u ki$n này lci chau )nh hưkng bki nhi u y'u t# như kinh t', chính tra, xã h i, ñi u ki$n t% nhiên, phương ti$n v n chuyqn mà có thq các bên tham gia hoct ñ ng xu]t nh p kh^u xăng d[u khó có thq kiqm soát ñư,c

d Chính sách qu3n lý d& trC lưu thông xăng d u

NŸm trong nhóm chính sách nhŸm bình jn tha trưbng xăng d[u và ñ)m b)o ngu’n nguyên li$u cho n n kinh t', chính sách qu)n lý d% tru lưu thông xăng d[u là vi$c quy ñanh m*c d% tru t#i thiqu ñ#i v i các thương nhân kinh doanh xu]t, nh p kh^u xăng d[u, các thương nhân s)n xu]t xăng d[u và có h$ th#ng phân ph#i trên tha trưbng M*c d% tru này ñư,c tính bŸng lư,ng d% tru ñ)m b)o cho m t hàng xăng d[u các loci lưu thông trên tha trưbng trong m t kho)ng thbi gian nh]t ñanh Hiên nay m*c d% tru này ñư,c nhà nư c quy ñanh trong Ngha ñanh 84/2009/NðyCP c a chính ph v qu)n lý kinh doanh xăng d[u như sau:

ð#i v i thương nhân kinh doanh xu]t kh^u, nh p kh^u xăng d[u ph)i b)o ñ)m jn ñanh m*c d% tru lưu thông xăng d[u t#i thiqu bŸng ba mươi (30) ngày cung

*ng c) v cơ c]u ch ng loci, theo k' hocch tiêu th› ñư,c xác ñanh hàng năm c a thương nhân

ð#i v i thương nhân s)n xu]t xăng d[u có h$ th#ng phân ph#i trên tha trưbng trong nư c ph)i b)o ñ)m jn ñanh m*c d% tru lưu thông xăng d[u t#i thiqu bŸng ba mươi (30) ngày cung *ng c) v cơ c]u ch ng loci, theo k' hocch tiêu th› xăng d[u trong nư c ñã ñăng ký v i B Công Thương hàng năm

Hi$n nay, thbi gian d% tru lưu thông 30 ngày ñư,c c# ñanh cho ñ'n năm 2025

là Sau năm 2025 tùy theo quy ñanh c a chính ph mà ñi u chœnh

e Chính sách qu3n lý ñ u m$i nh p kh u xăng d u

Xăng d[u là m t hàng v t tư thi't y'u và mang tính chi'n lư,c ñ#i v i s% phát triqn c a ñ]t nư c, thu c ñ c quy n Nhà nư c Nhà nư c Vi$t Nam th%c hi$n ñ c quy n c a mình ñ#i v i xu]t nh p kh^u xăng d[u thông qua qu)n lý quy n tr%c ti'p xu]t nh p kh^u c a doanh nghi$p và quy ñanh hcn ngcch nh p kh^u

NhŸm jn ñanh tha trưbng xăng d[u trong nư c, hoct ñ ng xu]t kh^u và nh p kh^u xăng d[u ñư,c th%c hi$n theo k' hocch và nhung d% báo v tình hình bi'n

ñ ng c a tha trưbng xăng d[u trên th' gi i Trên cơ sk cân ñ#i nhu c[u xăng d[u hàng năm c a n n kinh t' qu#c dân, Nhà nư c giao hcn ngcch nh p kh^u cho các doanh nghi$p ñ[u m#i xu]t nh p kh^u xăng d[u Vi$c l%a ch n nhung ñ[u m#i xu]t

và nh p kh^u cũng ñư,c th%c hi$n khá ch t ch¡ V i vai trò qu)n lý, Nhà nư c ñưa

ra các tiêu chu^n và ñi u ki$n ñq l%a ch n các ñ[u m#i nh p kh^u xăng d[u Nhà

nư c cũng xác ñanh s# lư,ng các ñ[u m#i nh p kh^u xăng d[u h,p lý sao cho có thq tco ra m t sân chơi mang tính ccnh tranh, tăng áp l%c cho các doanh nghi$p nhŸm b)o ñ)m quy n l,i cho ngưbi tiêu dùng

Các ñ[u m#i xu]t nh p kh^u và kinh doanh xăng d[u ph)i ñáp *ng ñ[y ñ các

ñi u ki$n v v#n, kho ch*a, c)ng ñ[u ngu’n, phương ti$n v n chuyqn, mcng lư i phân ph#i do Nhà nư c quy ñanh m i ñư,c phép xu]t nh p kh^u và kinh doanh xăng d[u Theo quy ñanh c a Ngha ñanh 55 trư c ñây ( nay là ngha ñanh 84) thương nhân có ñ các ñi u ki$n quy ñanh dư i ñây ñư,c c]p phép kinh doanh xu]t nh p kh^u xăng d[u [51]: