CHÍNH SÁCH TRỢ GIÚP xã hội THƯỜNG XUYÊN CỘNG ĐỒNG ở VIỆT NAM

LUẬN án TIẾN sĩ KINH tế đề tài CHÍNH SÁCH TRỢ GIÚP xã hội THƯỜNG XUYÊN CỘNG ĐỒNG ở VIỆT NAM

chính sách trợ giúp x hội

chính sách trợ giúp x hội thường xuyên cộng đồng ở việt nam thường xuyên cộng đồng ở việt nam

chính sách trợ giúp x hội

chính sách trợ giúp x hội thường xuyên cộng đồng ở việt nam

Chuyên ng nh: Khoa học Khoa học QQQuản lýuản lý

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u khoa h c c a riêng tôi Các s li u và trích d$n trong Lu&n án là trung th'c Các k(t q a nghiên c u c a lu&n

án ñã ñư,c tác gi- công b trên t/p chí, không trùng v3i công trình nghiên c u khác./

Tác gi lu n án

Nguy n Ng c To n

Nguy n Ng c To n

M C L C

TRANG PH BÌA

L I CAM ðOAN i

DANH M C CH! VI#T T$T v

DANH M C B%NG BI&U, BI&U ð), HÌNH V*, H+P vi

PH,N M- ð,U 1

CHƯƠNG 1: CƠ S- LÝ LU1N V2 CHÍNH SÁCH TR5 GIÚP XÃ H+I THƯ NG XUYÊN C+NG ð)NG 11

1.1 TR GIÚP XÃ H I 11

1.1.1 Khái ni m 11

1.1.2 Quan ñi m ti p c!n TGXH 13

1.1.3 Phân lo&i tr( giúp xã h-i 17

1.1.4 Vai trò tr( giúp xã h-i 18

1.2 CHÍNH SÁCH TGXH THƯ9NG XUYÊN C NG ð>NG 21

1.2.1 B@n chAt chính sách 21

1.2.2 MEc tiêu chính sách 21

1.2.3 Nguyên tHc chính sách 22

1.2.4 Nhân tI @nh hưKng chính sách 23

1.2.5 ðIi tư(ng chính sách 26

1.2.6 N-i dung chính sách 29

1.2.7 Công cE chính sách 31

1.2.8 Tiêu chí, chR tiêu ñánh giá chính sách 36

1.3 KINH NGHISM VT CHÍNH SÁCH TGXH U M T SV NƯWC 43

1.3.1 Kinh nghi m K Pháp 43

1.3.2 Kinh nghi m K Trung QuIc 44

1.3.3 Kinh nghi m K Nh!t B@n 47

1.3.4 Kinh nghi m K Nam Phi 50

1.3.5 Kinh nghi m K Malaysia 51

1.3.6 Kh@ năng v!n dEng kinh nghi m m-t sI nư[c vào Vi t Nam 53

CHƯƠNG 2: TH<C TR=NG CHÍNH SÁCH TR5 GIÚP XÃ H+I THƯ NG XUYÊN C+NG ð)NG 56

2.1 GIWI THISU NGHIÊN C]U 56

2.2 TH^C TR_NG ðVI TƯ NG BTXH VÀ TGXH THƯ9NG XUYÊN C NG ð>NG 57

2.2.1 Quy mô, cơ cAu ñIi tư(ng 57

2.2.2 Thbc tr&ng và nhu ccu TGXH cda teng nhóm ñIi tư(ng 58

2.2.3 K t lu!n te thbc tr&ng ñIi tư(ng 85

2.3 TH^C TR_NG CHÍNH SÁCH TGXH THƯ9NG XUYÊN C NG ð>NG 86

2.3.1 Quan ñi m, chd trương vg chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 87 2.3.2 Thbc tr&ng chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 89

2.4 ðÁNH GIÁ KjT QUk VÀ H_N CHj CHÍNH SÁCH 96

2.4.1 K t qu@ ñ&t ñư(c cda chính sách trong giai ño&n vea qua 96

2.4.2 H&n ch cda chính sách và nguyên nhân 124

CHƯƠNG 3: GI%I PHÁP HOÀN THI?N CHÍNH SÁCH TGXH THƯ NG XUYÊN C+NG ð)NG 135

3.1 BVI CkNH ðmT RA ðVI VWI CHÍNH SÁCH TGXH THƯ9NG XUYÊN C NG ð>NG 135

3.2 ðoNH HƯWNG HOÀN THISN CHÍNH SÁCH TRONG GIAI ðO_N TWI137 3.2.1 ðqnh hư[ng vg mEc tiêu chính sách chính sách 137

3.2.2 ðqnh hư[ng hoàn thi n chính sách 137

3.3 GIkI PHÁP HOÀN THISN CHÍNH SÁCH TGXH THƯ9NG XUYÊN C NG ð>NG 141

3.3.1 Teng bư[c mK r-ng ñIi tư(ng hưKng l(i nhsm bao phd toàn b- dân

cư khó khăn 141

3.3.2 Nghiên ctu xây dbng mtc chuun tr( và h sI TCXH phù h(p 143

3.3.3 ða d&ng các hình thtc chăm sóc, trong ñó ưu tiên tr( giúp t&i c-ng ñing, t&i gia ñình 152

3.3.4 Chuy n ñxi cơ ch miyn gi@m trong vi c thbc hi n m-t sI chính sách hi n nay sang cung cAp tign mzt ñ ñIi tư(ng tb chi tr@ khi s{ dEng dqch vE 153

3.3.5 Xây dbng khung pháp lu!t và k ho&ch quIc gia vg chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 156

3.3.6 ðxi m[i cơ ch qu@n lý, huy ñ-ng nguin lbc cho thbc thi chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 159

3.3.7 Nâng cao hi u qu@ công cE giáo dEc nhsm nâng cao nh!n thtc và thúc ñuy tx chtc thbc thi chính sách 161

3.3.8 Nâng cao năng lbc h thIng tx chtc thbc hi n chính sách 163

3.3.9 M-t sI gi@i pháp khác 170

K#T LU1N 172

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HBC LIÊN QUAN ð#N LU1N ÁN ðà CÔNG BD CEA TÁC GI% 174

DANH M C TÀI LI?U THAM KH%O 175

PH L C 182

DANH M C B%NG BI&U, BI&U đ), HÌNH V*, H+P

B%NG BI&U

B@ng 1.1 Mtc chuun thu nh!p thAp K Trung QuIc năm 2004 46

B@ng 1.2 TẶ l bHt bu-c nh!n NTT làm vi c t&i Nh!t B@n 49

B@ng 2.1 Txng ựIi tư(ng BTXH năm 2009 57

B@ng 2.2 Mong muIn ựư(c TGXH 63

B@ng 2.3 Cơ cAu TEMC theo tuxi và gi[i tắnh 66

B@ng 2.4 Trình ự- văn hoá cda TEMC 67

B@ng 2.5 Chi tiêu bình quân cda TEMC 69

B@ng 2.6 Khó khăn cda TEMC 70

B@ng 2.7 SI lư(ng và kinh phắ thbc hi n TCXH ựIi v[i TEMC 72

B@ng 2.8 Cơ cAu CMKT cda NTT theo tuxi, d&ng t!t 76

B@ng 2.9 Thu nh!p bình quân NTT 77

B@ng 2.10 Ngưhi ựơn thân nuôi con nhẤ và nhu ccu kinh phắ tr( cAp 84

B@ng 2.11 TẶ l ựIi tư(ng thu-c di n TGXH thưhng xuyên c-ng ựing 98

B@ng 2.12 đIi tư(ng và kinh phắ thbc hi n chắnh sách năm 2009 103

B@ng 2.13 đóng góp chắnh sách vào thu nh!p cda ựIi tư(ng 104

B@ng 2.14 Tác ự-ng bình quân cda chắnh sách ự n ựhi sIng cda NCT 105

B@ng 2.15 Mtc tr( cAp trbc ti p cho ựIi tư(ng 107

B@ng 2.16 Mtc tr( cAp cho ngưhi chăm sóc 108

B@ng 2.17 đqnh mtc phân bx chi sb nghi p b@o ự@m xã h-i 119

B@ng 2.18 Trách nhi m và thhi gian ra quy t ựqnh chắnh sách 132

B@ng 3.1 đg xuAt vg phương án mK r-ng ựIi tư(ng hưKng chắnh sách 143

B@ng 3.2 So sánh mtc các phương án chuun tr( cAp áp dEng năm 2011 v[i thu nh!p, chi tiêu và các ch ự- chắnh sách an sinh xã h-i 147 B@ng 3.3 Ư[c tắnh ngân sách b@o ự@m theo các phương án chuun TCXH 148

B@ng 3.4 K t qu@ xin ý ki n vg phương án xác ñqnh mtc chuun tr( cAp xã h-i

thưhng xuyên c-ng ñing 149

B@ng 3.5 Tính toán h sI tăng thêm do nhu ccu LTTP 150

B@ng 3.6 H sI tính mtc tr( cAp xã h-i 151

BI&U ð) Bigu ñi 2.1 Tình tr&ng stc kho• cda NCT 60

Bi u ñi 2.2 Nguin sIng chính cda NCT 62

Bigu ñi 2.3 Mtc ñ- quan tr…ng cda nhu ccu h† tr( 63

Bigu ñi 2.4 Tƒ l NCT ccn tr( giúp tài chính so v[i dân sI 64

Bi u ñi 2.5 Mong muIn nơi sIng cda TEMC 71

Bi u ñi 2.6 Nguyên nhân d‡n ñ n tàn t!t 73

Bi u ñi 2.7 Cơ cAu ñ- tuxi cda NTT 74

Bigu ñi 2.8 Trình ñ- văn hoá cda NTT 75

Bi u ñi 2.9 Nhu ccu TCXH cda NTT 80

Bi u ñi 2.10 Tích luˆ sI các trưhng h(p HIV K Vi t Nam 83

Bi u ñi 2.11 Ngưhi thu-c di n hưKng TCXH giai ño&n 2000‰ 2009 97

Bi u ñi 2.12 SI lư(ng ngưhi ñư(c TCXH và cAp th• BHYT 99

Bi u ñi 2.13 Tƒ l ñIi tư(ng thu-c di n hưKng, nhưng chưa ñư(c hưKng 101 Bi u ñi 2.14 TIc ñ- tăng kinh phí thbc hi n TCXH 110

Bi u ñi 2.15 Tƒ l kinh phí TGXH so v[i GDP và txng chi NSNN 110

Bi u ñi 2.16 Mtc ñ- hài lòng v[i mtc TCXH hàng tháng 126

Bi u ñi 2.17 Chuun TCXH, chuun nghèo, thu nh!p nhóm nghèo 127

Bi u ñi 3.1 TIc ñ- tăng GDP te 1994 ñ n 2009 135

HÌNH V*

Hình 1.1 Tháp thang b!c nhu ccu cda Maslow 14

Hình 1.2 TGXH v[i phát tri n kinh t ‰ xã h-i 20

Hình 1.3 Quy trình ñánh giá chính sách TGXH 42

Hình 1.4 Sơ ñi chính sách TGXH cda Nh!t B@n 47

Hình 2.1 Sơ ñi quy trình l!p db toán ngân sách nhà nư[c 120

Hình 3.1 Sơ ñi khung chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 138

Hình 3.2 Sơ ñi k ho&ch chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing 158

Hình 3.3 Sơ ñi quy trình xác ñqnh ñIi tư(ng TGXH 166

Hình 3.4 Sơ ñi quy trình ra quy t ñqnh chính sách TGXH 168

H+P H-p 2.1 Hi sơ hưKng chính sách TGXH c-ng ñing gim 123

PH,N M- ð,U

1 SS cOn thiIt

Vi t Nam là nư[c nghèo, ñigu ki n tb nhiên khHc nghi t và tr@i qua thhi gian dài chi n tranh ñã dAn ñ n có m-t b- ph!n không nh„ dân cư ccn tr( giúp xã h-i Theo B- Lao ñ-ng ‰ Thương binh và Xã h-i, năm 2008 c@ nư[c

có 13,6 tri u ngưhi thu-c thu-c ñIi tư(ng b@o tr( xã h-i (BTXH), chi m 16,22% dân sI [35] B- ph!n dân cư này luôn ccn ñ n sb h† tr( vg ñhi sIng, giáo dEc, y t , nhà K, nư[c s&ch

Chính sách tr( giúp xã h-i (TGXH) cho ñIi tư(ng BTXH K Vi t Nam ñư(c hình thành te khi Cách m&ng Tháng 8 năm 1945, v[i mEc ñích là ctu ñói cho nh’ng ngưhi chqu h!u qu@ chi n tranh, h!u qu@ thiên tai, tr• em mi côi, ngưhi tàn t!t Cùng v[i quá trình phát tri n kinh t ‰ xã h-i, chính sách TGXH ñã ñư(c s{a ñxi, bx sung phù h(p v[i yêu ccu cda xã h-i, ñ n nay chính sách TGXH là m-t trong nh’ng chính sách b- ph!n quan tr…ng cda chính sách an sinh xã h-i TGXH không chR là ctu ñói, h† tr( lương thbc cho

cá nhân, h- gia ñình chqu h!u qu@ thiên tai, chi n tranh, mà ñã mK r-ng thành các h(p phcn chính sách là tr( giúp ñ-t xuAt, tr( giúp thưhng xuyên (tr( giúp thưhng xuyên c-ng ñing, nuôi dư“ng trong các cơ sK b@o tr( xã h-i) M†i h(p phcn chính sách l&i bao gim các chính sách b- ph!n, ñzc bi t như chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing gim có các chính sách b- ph!n là: tr( cAp xã h-i hàng tháng, tr( giúp y t , tr( giúp giáo dEc, tr( giúp vi c làm, tr( giúp h…c nghg Cùng v[i quá trình phát tri n, chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing ñã ñư(c quy ñqnh trong h thIng các lu!t và văn b@n hư[ng d‡n lu!t ðIi tư(ng thE hưKng chính sách cũng ñư(c mK r-ng, phương thtc thbc hi n ña d&ng hơn Tuy v!y, chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing v‡n chưa ñáp tng ñcy ñd và toàn di n ñòi h„i cda xã h-i Chưa bao phd h t b- ph!n dân cư ccn tr( giúp, hi u lbc, hi u qu@ cda chính sách chưa cao Nguyên nhân h&n ch c@ te các y u tI khác quan, nh’ng cũng có y u tI chd quan te khi nghiên ctu xây dbng chính sách, ñ n tx chtc thbc thi ðigu này ñòi h„i ccn ti p tEc nghiên ctu hoàn thi n chính sách trong thhi gian t[i

Thhi gian qua, TGXH thưhng xuyên c-ng ựing ựã ựư(c quan tâm nghiên ctu, tuy nhiên hcu h t các nghiên ctu m[i chR deng l&i K vi c txng k t thbc tiyn, ựánh giá thbc tr&ng ựIi tư(ng, ựg xuAt gi@i pháp hoàn thi n m-t, hozc m-t vài chắnh sách b- ph!n, hozc c@i ti n công cE chắnh sách, chưa nghiên ctu m-t cách toàn di n, ựcy ựd vg cơ sK lý lu!n, cơ sK thbc tiyn vg chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing đ có ựư(c cơ sK lý lu!n và thbc tiyn cho vi c hoàn thi n chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing ựzt trong bIi c@nh phát tri n kinh t thq trưKng, ccn thi t nghiên ctu ựg tài "Chắnh sách

tr giúp xã h i thư ng xuyên c ng ự"ng # Vi%t Nam"

2 TUng quan tình hình nghiên cZu

2.1 Nghiên c)u v+ cơ s# lý lu/n TGXH thư ng xuyên c ng ự"ng

Trong nhỖng năm qua, v[i các phương pháp ti p c!n khác nhau ựã có nhigu nghiên ctu liên quan ự n cơ sK lý lu!n vg TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam CE th như: Năm 1993, Hoàng Chắ B@o ựã nghiên ctu

ỘM-t sI vAn ựg vg chắnh sách xã h-i K nư[c ta hi n nayỢ [3] Năm 1996, Trcn đình Hoan nghiên ctu vg ỘChắnh sách xã h-i và ựxi m[i cơ ch qu@n lý

vi c thbc hi nỢ[49], đẨ Minh Cương và M&c Văn Ti n nghiên ctu ựg tài

ỘGóp phcn ựxi m[i và hoàn thi n chắnh sách an sinh xã h-i K nư[c ta hi n nayỢ [2] Năm 2001, Ph&m Xuân Nam biên so&n cuIn ỘQu@n lý sb phát tri n

xã h-i trên nguyên tHc ti n b- và công bsngỢ [54] và cuIn ỘTri t lý vg mIi quan h giỖa c@i cách kinh t và xã h-i trong phát tri nỢ [55] Năm 2003, Trcn Thq Thanh Thanh, Chd nhi m ựg tài cAp nhà nư[c vg: ỘB@o v , chăm sóc

và giáo dEc trỚ em trong thhi kỳ ựxi m[i, m-t sI vAn ựg lý lu!n và thbc tiynỢ [63] Năm 2004, Lê B&ch Dương và các tác gi@ ựã xuAt b@n cuIn ỘB@o tr( xã h-i cho nhỖng nhóm thi t thòi K Vi t NamỢ [38] Năm 2006, đoàn Thq Thu

Hà và Nguyyn Thq NgẦc Huygn biên so&n cuIn ỘGiáo trình chắnh sách kinh

t xã h-iỢ [48] Năm 2007, đàm HỖu đHc có bài vi t v[i chd ựg ỘVi t Nam ựang hư[ng t[i h thIng an sinh xã h-i năng ự-ng, hi u qu@Ợ [39] và Nguyyn H@i HỖu chd biên cuIn ỘGiáo trình nh!p môn an sinh xã h-iỢ [50], tác gi@

cũng ti n hành nghiên ctu vg “Thbc tr&ng TGXH và ưu ñãi xã h-i K nư[c ta năm 2001‰2007 và khuy n nghq t[i năm 2015” [51] và ñg tài “H† tr( thbc

hi n chính sách gi@m nghèo và BTXH” [52] Nguyyn Thq Vân chd biên cuIn

“Ctu tr( xã h-i ‰ Giáo trình dùng cho sinh viên h cao ñšng chuyên ngành công tác xã h-i” [77] Năm 2007, Nguyyn Tr…ng An bàn vg “Tr• em bq @nh hưKng bKi HIV/AIDS: Thách thtc và ki n nghq” [1] Năm 2008, Nguyyn Văn ðqnh biên so&n cuIn “Giáo trình an sinh xã h-i” [45], Nguyyn H’u Dũng ñã

có bài vi t bàn vg “MIi quan h gi’a phát tri n kinh t thq trưhng ñqnh hư[ng

xã h-i chd nghĩa và thbc hi n chính sách an sinh xã h-i K nư[c ta trong quá trình h-i nh!p” [37] Năm 2009, Mai Ng…c Cưhng chd nhi m ñg tài nhà nư[c

“Xây dbng và hoàn thi n h thIng chính sách an sinh xã h-i” [33]

Nh’ng tài li u nghiên ctu trên ñã ñánh giá, phân tích vg TGXH thưhng xuyên c-ng ñing cda Vi t Nam dư[i các góc ñ- khoa h…c và thbc tiyn khác nhau:

‰ Nhìn nh!n chtc năng TGXH thưhng xuyên c-ng ñing như h thIng BTXH, Lê B&ch Dương và các tác gi@ (2005) [38] cho rsng, TGXH thưhng xuyên c-ng ñing bao gim ba chtc năng chính là: (i) Các bi n pháp nhsm nâng cao năng lbc, bao gim chd y u là nh’ng chính sách vĩ mô, chi n lư(c phát tri n và các bi n pháp th ch h† tr(; (ii) Các bi n pháp phòng ngea, bao gim các dqch vE b@o hi m xã h-i (BHXH) và các dqch vE khác ñ giúp cho ngưhi dân kh„i rơi vào tình tr&ng khdng ho@ng và ccn ñ n sb ctu tr( và (iii) Các bi n pháp b@o v , bao gim lư[i an toàn theo nghĩa h•p dành cho nh’ng ñIi tư(ng bq txn thương thông qua các kho@n khuyên góp bsng tign mzt, hi n v!t hozc bsng sb h† tr( ngHn h&n khác V[i phương pháp ti p c!n này các tác gi@ cho rsng TGXH thưhng xuyên c-ng ñing gim: (i) chính sách BTXH cho nông dân nghèo, (ii) chính sách xã h-i như m-t m&ng lư[i b@o v , (iii) chính sách xã h-i như m-t bàn ñ&p; (iv) chính sách cho lao ñ-ng di cư te nông thôn

ra thành thq, (v) chính sác TGXH cho ngưhi khuy t t!t, (vi) chính sách TGXH cho ngưhi bq nhiym HIV/AIDS ðing thhi các tác gi@ cũng ñưa ra nh’ng d‡n chtng vg sI li u, văn b@n, nguin lbc, k t qu@ thbc hi n, ñi m m&nh, ñi m h&n

ch cda h thIng BTXH cda Vi t Nam ñIi v[i các nhóm ñIi tư(ng y u th ccn tr( giúp ði m h&n ch cda quan ñi m ti p c!n này là khó có th phân bi t m-t cách rõ ràng h thIng BTXH gim các h(p phcn nào, nhAt là chtc năng cda Nhà nư[c, thq trưhng và c-ng ñing, ñ te ñó có ñư(c các gi@i pháp chính sách phù h(p

‰ Ti p c!n theo quan ñi m ho&ch ñqnh chính sách Nguyyn H@i H’u (2007) [50,51,52] và m-t sI tác gi@ khác có cùng quan ñi m cho rsng,

“TGXH là tr( cAp xã h-i hàng tháng cho ñIi tư(ng BTXH gim: Tr• em mi côi; ngưhi già cô ñơn; ngưhi te 90 tuxi trK lên; ngưhi tàn t!t nzng; gia ñình có

te hai ngưhi tàn t!t trK lên là ngưhi tàn t!t nzng không có kh@ năng tb phEc vE; ngưhi nhiym HIV/AIDS; gia ñình, ngưhi thân nuôi dư“ng tr• em mi côi, tr• em có hoàn c@nh ñzc bi t khó khăn; tr( giúp vg y t ; giáo dEc; d&y nghg, t&o vi c làm; ti p c!n các công trình công c-ng; ho&t ñ-ng văn hoá th thao và tr( giúp khun cAp’’[51] Te ñó ki n nghq gi@i pháp ti p tEc hoàn thi n chính sách tr( cAp xã h-i, khám ch’a b nh, giáo dEc và các chính sách b- ph!n khác cda chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

‰ Ti p c!n theo quan ñi m chtc năng cda chd th cung cAp dqch vE, Nguyyn Văn ðqnh (2008) và m-t sI tác gi@ ñing quan ñi m cho rsng, TGXH

là sb giúp ñ“ thêm cda c-ng ñing xã h-i, bsng tign hozc bsng các phương

ti n thích h(p ñ ngưhi ñư(c tr( giúp có th phát huy ñư(c kh@ năng tb lo li u cu-c sIng cho b@n thân và cho gia ñình, s[m hoà nh!p trK l&i v[i cu-c sIng c-ng ñing [45] ðing thhi tác gi@ cũng ñưa ra hai khái ni m khác gcn v[i khái ni m tr( giúp xã h-i là: “C u t( xã h5i là sb giúp ñ“ cda c-ng ñing xã h-i bsng tign hozc hi n v!t, có tính ttc thhi, khun cAp và K mtc ñ- tIi ccn thi t cho ngưhi ñư(c tr( cAp khi h… bq rơi vào hoàn c@nh bcn cùng, không còn kh@ năng tb lo li u cu-c sIng thưhng ngày cho b@n thân và gia ñình.” và

“C u tr, xã h5i là sb giúp ñ“ cda xã h-i bsng nguin tài chính cda Nhà nư[c

và cda c-ng ñing ñIi v[i thành viên gzp khó khăn, bAt h&nh và rdi ro trong cu-c sIng như thiên tai, ho@ ho&n, bq tàn t!t, già y u…d‡n ñ n mtc sIng quá

thAp, lâm vào c@nh neo ñơn túng qu‡n, nhsm giúp h… ñ@m b@o ñư(c ñigu ki n sIng tIi thi u, vư(t qua cơn nghèo khIn và vươn lên cu-c sIng bình thưhng” V[i cách gi@i thích này thì ctu t xã h-i có vai trò quan tr…ng nhAt, sau ñó ñ n ctu tr( xã h-i, rii m[i ñ n tr( giúp xã h-i Trong ñó, TGXH chR là các ho&t ñ-ng cda c-ng ñing, không có vai trò cda nhà nư[c Nhưng thbc tiyn K Vi t Nam, cũng như m-t sI nư[c trên th gi[i thì Nhà nư[c luôn gi’ vai trò chính cung cAp nguin lbc và các dqch vE TGXH, bao gim c@ bi n pháp khun cAp (tr( giúp ñ-t xuAt), bi n pháp lâu dài (tr( giúp thưhng xuyên) và các bi n pháp phát tri n dqch vE tr( giúp xã h-i c-ng ñing

‰ Ti p c!n theo quan ñi m h thIng, Nguyyn H’u Dũng (2008) [37] và các tác gi@ cùng quan ñi m cho rsng, TGXH là h(p phcn cda h thIng an sinh

xã h-i và ph@i ñư(c xây dbng trên cơ sK quan ñi m phát tri n kinh t và phát tri n h thIng an sinh xã h-i quIc gia Dba vào kinh nghi m cda Hoa Kỳ, Thu¡ ði n, ðtc và thbc tr&ng chính sách an sinh xã h-i (ASXH) Vi t Nam tác gi@ ñã ki n nghq ccn xây dbng mtc chuun tr( cAp chung Mtc chuun này ñư(c xác ñqnh trên cơ sK mtc chi tiêu bình quân ñ b@o ñ@m mtc sIng tIi thi u Te mtc chuun tr( cAp này, xác ñqnh mtc cho m†i lo&i chính sách b- ph!n cda chính sách ASXH [37]

2.2 Nghiên c)u ñánh giá th2c tr3ng ñ4i tư ng và cơ s# th2c ti6n c7a chính sách TGXH thư ng xuyên c ng ñ"ng

Cùng v[i nh’ng nghiên ctu vg cơ sK lý lu!n, trong thhi gian qua, các cơ quan, tx chtc cũng ñã thbc hi n các nghiên ctu thbc tr&ng ñIi tư(ng BTXH, tình hình thbc hi n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing nhsm phEc vE cho công tác qu@n lý, tx chtc thbc thi chính sách cũng như ñg xuAt gi@i pháp ñxi m[i, hoàn thi n chính sách và h thIng thbc thi

Năm 2005, VNAH và USAID ñã tài tr( B- LðTBXH kh@o sát NTT [11]; B- LðTBXH công bI “SI Li u 5 năm vg TGXH và xóa ñói gi@m nghèo” [13], nghiên ctu “Tình hình các gia ñình và tr• em bq @nh hưKng bKi HIV/AIDS K Vi t Nam” [14] Năm 2006, UNFPA ñã công bI nghiên ctu

ỘPopulation Ageing in East and South ỜEast Asia: Current Situation and Emerging ChallengesỢ K 15 nư[c đôngẸ đông Nam Á vg vAn ựg già hoá dân

sI [84]; UẶ ban các vAn ựg xã h-i cda QuIc h-i ỘBáo cáo k t qu@ giám sát thbc hi n chắnh sách, pháp lu!t vg NCT, NTT, dân sIỢ [73] Năm 2007, B- LđTBXH nghiên ctu ựg tài cAp b- hoàn thi n cơ ch , chắnh sách, gi@i pháp

vg BTXH theo hư[ng b@o ự@m hài hoà công bsng xã h-i và tăng trưKng kinh

t [17]; UẶ ban quIc gia vg ngưhi cao tuxi Vi t Nam công bI k t qu@ kh@o sát thu th!p, x{ lý thông tin vg ngưhi cao tuxi K Vi t NamỢ [74] Năm 2008, Vi n

xã h-i hẦc Ờ ISDS thbc hi n ựigu tra NTT K Thái Bình, Qu@ng Nam, đà Nặng

và đing Nai và công bI k t qu@ vg nhỖng phát hi n te ựigu tra; B- LđTBXH thbc hi n ỘKh@o sát ựánh giá tình hình thbc hi n pháp lu!t NTT Ợ Năm 2009, B- LđTBXH thbc hi n ỘKh@o sát tình hình thbc hi n pháp l nh NCT và chương tình hành ự-ng qIc gia NCT Vi t Nam giai ựo&n 2005Ẹ2010Ợ[236] và

ỘBáo cáo quIc gia lcn tht ba và tht tư Vi t Nam thbc hi n Công ư[c quIc t quygn trỚ em giai ựo&n 2002Ẹ2007Ợ [20], ựing thhi xây dbng và trình Chắnh phd ỘK ho&ch hành ự-ng quIc gia vì trỚ em bq @nh hưKng bKi HIV/AIDS ự n năm 2010 và tcm nhìn ự n năm 2020Ợ [25]

Bsng các phương pháp nghiên ctu khác nhau (kh@o sát, ựigu tra, ựigu tra, tẦa ựàm, nghiên ctu tài li u tht cAp, chuyên gia ), các nghiên ctu ựã cho thAy m-t btc tranh vg thbc tr&ng ựhi sIng, hoàn c@nh, nguy n vẦng, khó khăn cda ngưhi tàn t!t/khuy t t!t (NTT), ngưhi cao tuxi (NCT), trỚ em HIV/AIDS, k t qu@ thbc hi n chắnh sách TGXH, ki n nghq chắnh sách ựIi v[i ựIi tư(ng BTXH

Txng quan nghiên ctu cơ sK lý lu!n, thbc tiyn vg chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam cho thAy, bư[c ựcu ựã có ựư(c cơ sK lý lu!n vg TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam, ựánh giá thbc tr&ng ựhi sIng ựIi tư(ng và các nhu ccu TGXH làm cơ sK cho xây dbng, hoàn thi n chắnh sách Các nghiên ctu vg cơ sK lý lu!n ựã xây dbng phương pháp ti p c!n, xác ựqnh ựIi tư(ng, ph&m vi các chắnh sách b- ph!n, h thIng tx chtc

thbc thi, ựi m m&nh, ựi m h&n ch cda các quan ựi m ti p c!n và ựg xuAt ựIi v[i Vi t Nam Các kh@o sát, ựigu tra cho btc tranh vg ựIi tư(ng, k t qu@ thbc

hi n chắnh sách và ựg xuAt, ki n nghq các gi@i pháp tăng cưhng năng lbc h thIng thbc thi Tuy nhiên, phcn l[n các nghiên ctu chưa ựg c!p m-t cách toàn

di n cơ sK lý lu!n cda chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing, cũng như phân tắch ựánh giá k t qu@, hi u qu@ chắnh sách nhìn te góc ự- khoa hẦc qu@n

lý, ự ựg xuAt chd trương phát tri n TGXH thưhng xuyên c-ng ựing, gi@i pháp

và công cE chắnh sách phù h(p v[i ựigu ki n kinh t Ẹ xã h-i cda Vi t Nam

Te nhỖng vAn ựg nêu trên cho thAy, ccn ti p c!n trên góc ự- khoa hẦc qu@n lý ự lý gi@i vg cơ sK lý lu!n, cơ sK thbc tiyn cda chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing m-t cách toàn di n, te ựó ựg xuAt vg ựqnh hư[ng hoàn thi n, gi@i pháp, công cE chắnh sách phù h(p v[i quá trình chuy n ựxi và phát tri n kinh t cda ựAt nư[c

3 M\c ựắch và nhi_m v\ nghiên cZu

3.1 M9c ựắch nghiên c)u

Nghiên ctu làm rõ cơ sK lý lu!n và thbc tiyn vg chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing, khỌng ựqnh tắnh tAt y u, khách quan cda chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing trong bIi c@nh phát tri n kinh t thq trưhng K

Vi t Nam; ựánh giá thbc tr&ng ựIi tư(ng BTXH và nhu ccu tr( giúp thưhng xuyên, thbc tr&ng chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing; ki n nghq gi@i pháp hoàn thi n chắnh sách và công cE trong thhi gian t[i

3.2 Nhi%m v9 nghiên c)u

Ẹ H thIng, lu!n gi@i vg cơ sK lý lu!n chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam

Ẹ đánh giá thbc tr&ng và nhu ccu tr( giúp cda ựIi tư(ng BTXH nhsm xác ựqnh nhu ccu tr( giúp thưhng xuyên c-ng ựing và ựánh giá thbc tr&ng chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam giai ựo&n hi n nay, te

ựó rút ra nhỖng vAn ựg ccn ựxi m[i, hoàn thi n trong giai ựo&n t[i

‰ ðg xuAt gi@i pháp ñxi m[i, hoàn thi n chính sách TGXH thương xuyên c-ng ñing K Vi t Nam giai ño&n t[i

4 Phbm vi và ñci tưeng nghiên cZu

4.1 Ph3m vi nghiên c)u

Chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing bao gim nhigu chính sách b- ph!n và nhigu lo&i ñIi tư(ng hưKng l(i, do v!y Lu!n án gi[i h&n ph&m vi chR nghiên ctu gim:

‰ Vg ph&m vi chính sách: ChR nghiên ctu vg (i) Chính sách tr( cAp xã h-i hàng tháng, (ii) chính sách tr( giúp y t và (iii) chính sách tr( giúp giáo dEc, ñào t&o cho các ñIi tư(ng BTXH K Vi t Nam

‰ Vg không gian: Nghiên ctu trên ph&m vi c@ nư[c

‰ Vg thhi gian: Te năm 1986 ñ n nay, nguin sI li u te năm 2000 ñ n nay 4.2 ð4i tư ng nghiên c)u

‰ Các báo cáo, sI li u, tài li u nghiên ctu cda cơ quan, tx chtc chuyên gia trong nư[c và nư[c ngoài có liên quan vg TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

‰ H thIng văn b@n pháp lu!t, văn ki n các chương trình, db án vg TGXH thưhng xuyên c-ng ñing K Vi t Nam

‰ Các ñIi tư(ng BTXH sIng t&i c-ng ñing

‰ Cán b-, cơ quan, tx chtc có làm công tác liên quan ñ n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

5 Phương pháp nghiên cZu

Ngoài vi c s{ dEng các phương các phương pháp nghiên ctu khoa h…c ‰

xã h-i bao gim phương pháp duy v!t bi n chtng và duy v!t lqch s{, phương pháp thIng kê, phương pháp so sánh; phương pháp txng h(p Lu!n án ñã

ti n hành ñigu tra tr• em mô côi và ñigu tra cán b- làm chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

đing thhi, Lu!n án s{ dEng cơ sK dỖ li u tht cAp trong quá trình phân tắch thưc tr&ng ựIi tư(ng BTXH và thbc tr&ng chắnh sách (Kh@o sát tình hình thi hành pháp lu!t vg NTT [35], kh@o sát tình hình thbc hi n Pháp l nh NCT và Chương trình hành ự-ng quIc gia vg NCT giai ựo&n 2005Ẹ2010 [36]; txng h(p kinh nghi m m-t sI nư[c, te ựó rút ra bài hẦc kinh nghi m v!n dEng cho Vi t Nam

6 đóng góp cPa Lu n án

Lu!n án ựã có nhỖng ựóng góp chắnh sau ựây:

6.1.Nh>ng ựóng góp m@i v+ mAt hBc thu/t, lý lu/n:

Lu!n án ựã bx sung lý lu!n vg chắnh sách TGXH thưhng xuyên c-ng ựing K Vi t Nam, trong ựó ựưa ra khái ni m TGXH toàn di n bao gim c@ vai trò cda Nhà nư[c và xã h-i Quan ựi m này khác so v[i quan ni m trư[c vIn cho rsng TGXH là sb giúp ựỘ cda xã h-i, chưa ựg c!p ự n vai trò cda Nhà nư[c Lu!n án ựưa ra 7 nguyên tHc chắnh sách, trong ựó bx sung 4 nguyên tHc m[i (b@o ự@m tắnh hi u lbc, b@o ự@m tắnh hi u qu@, b@o ự@m tắnh công bsng, b@o ự@m sb xn ựqnh bgn vỖng); 3 nhóm nhân tI @nh hưKng chắnh sách (liên quan t[i ựIi tư(ng hưKng l(i, cơ ch , công cE chắnh sách, và nhân tI chắnh trq, kinh t , văn hóa và xã h-i); bx sung 6 chR tiêu ựánh giá chắnh sách (i) tẶ l bao phd so v[i dân sI, (ii) tẶ l bao phd so v[i ựIi tư(ng BTXH, (iii) tẶ l ựIi tư(ng chưa ựư(c hưKng chắnh sách, (iv) tẶ l ựIi tư(ng thay ựxi cu-c sIng sau hưKng chắnh sách, (v) kho@ng cách bình quân mtc TGXH, (vi) mtc ự- tương quan v[i các chắnh sách khác ự ựánh giá vg hi u lbc, hi u qu@, công bsng, bgn vỖng, tắnh kinh t cda chắnh sách Các ựóng góp này góp phcn hoàn thi n cơ sK chắnh sách và khHc phEc nhỖng h&n ch trong quan ni m TGXH, làm cơ sK phân tắch ựánh giá h thIng chắnh sách TGXH Vi t Nam giai ựo&n

hi n nay, ựg xuAt gi@i phát hoàn thi n giai ựo&n t[i

6.2 Nh>ng phát hi%n, ự+ xuDt m@i rút ra ựư c tE kGt quI nghiên c)u, khIo sát c7a lu/n án:

K t qu@ nghiên ctu phát hi n nhu ccu tr( giúp xã h-i tương ựIi ựông, tắnh chung 16,22% dân sI ccn TGXH Các nhu ccu ựư(c tr( giúp (ựhi sIng,

stc kho•, giáo dEc ) là khác nhau, tuỳ thu-c vào m†i nhóm ñIi tư(ng cE th Các công cE chính sách ñư(c quy ñqnh ñing b- (bao gim tr( cAp xã h-i, tr( giúp giáo dEc, y t ), và tính hi u qu@ cda chính sách ngày càng cao theo thhi gian Tuy nhiên, tính hi u lbc, hi u qu@, tính công bsng và bgn v’ng cda chính sách còn chưa ñ@m b@o (m[i bao phd 1,45% dân sI, 12,2% thu-c di n chưa ñư(c hưKng chính sách, 32% ñIi tư(ng, 55% cán b- chưa th!t sb hài lòng v[i chính sách)

Te k t qu@ này, lu!n án ñưa ra m-t sI ñqnh hư[ng và gi@i pháp hoàn thi n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing K Vi t Nam, bao gim:

‰ ðqnh hư[ng ñxi m[i chính sách: Chuy n te quan ñi m chính sách nhân ñ&o sang chính sách b@o ñ@m thbc hi n quygn cho ñIi tư(ng hưKng l(i, ñing thhi ph@i b@o ñ@m sb tương ñing v[i các chính sách xã h-i khác trên cơ sK phát tri n kinh t ‰ xã h-i và c@i cách th ch hành chính

‰ Các gi@i pháp cE th : MK r-ng ñIi tư(ng hưKng l(i nhsm bao phd toàn b- dân cư khó khăn, ñg xuAt mtc chuun tr( cAp tIi thi u áp dEng te năm 2011

là 315.000 ñing/tháng (70% mtc sIng tIi thi u dân cư) và các h sI xác ñqnh mtc tr( cAp ñIi v[i m†i nhóm ñIi tư(ng cE th , ña d&ng các hình thtc chăm sóc, nghiên ctu xây dbng lu!t TGXH và hoàn thi n k ho&ch chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

7 NLi dung cPa Lu n án

Ngoài phcn mK ñcu, k t lu!n, danh mEc công trình cda tác gi@, tài li u tham kh@o và phE lEc, Lu!n án trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sK lý lu!n vg chính sách tr( giúp xã h-i thưhng xuyên

c-ng ñing Chương 2: Thbc tr&ng chính sách tr( giúp xã h-i thưhng xuyên c-ng ñing Chương 3: Gi@i pháp hoàn thi n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing

te ng’ gcn v[i TGXH (b@o tr( xã h-i, công tác xã h-i, phúc l(i xã h-i, an sinh xã h-i, ctu t xã h-i, ctu tr( xã h-i, BTXH, dqch vE xã h-i) CE th : B- LðTBXH (1999) “B-o tr, xã h5i là h thIng các chính sách, ch ñ-, ho&t ñ-ng cda chính quygn các cAp và ho&t ñ-ng cda c-ng ñing xã h-i dư[i các hình thtc và bi n pháp khác nhau, nhsm giúp các ñIi tư(ng thi t thòi, y u

th hozc gzp bAt h&nh trong cu-c sIng có ñigu ki n tin t&i và có cơ h-i hoà nh!p v[i cu-c sIng chung cda c-ng ñing, góp phcn b@o ñ@m xn ñqnh và công bsng xã h-i” [4]

Chuyên gia Unicef (2006) ñqnh nghĩa “Công tác xã h5i là sb thúc ñuy thay ñxi trong xã h-i, thúc ñuy vi c gi@i quy t các vAn ñg trong quan h gi’a con ngưhi, trao quygn và gi@i phóng con ngưhi ñem l&i sb bình yên cho xã h-i V!n dEng lý thuy t vg hành vi cda con ngưhi và các h thIng xã h-i, công tác xã h-i can thi p vào các mzt mà K ñó con ngưhi tác ñ-ng trbc ti p t[i môi trưhng sIng cda h… Nguyên tHc vg quygn con ngưhi và công bsng xã h-i

là cIt lõi cda công tác xã h-i’’ [72]

Te ñi n Bách khoa Vi t Nam (2003) gi@i thích “Phúc l,i xã h5i là m-t b- ph!n thu nh!p quIc dân cda xã h-i ñư(c s{ dEng nhsm tho@ mãn nh’ng

nhu ccu v!t chAt và tinh thcn cda các thành viên trong xã h-i, chd y u ñư(c phân phIi ngoài thu nh!p theo lao ñ-ng Phúc l(i xã h-i bao gim: nh’ng chi phí xã h-i như tr@ tign hưu trí, các lo&i tr( cAp b@o hi m xã h-i, h…c bxng cho h…c sinh, nh’ng chi phí cho h…c t!p không mAt tign, nh’ng dqch vE y t , nghR ngơi an dư“ng, nhà tr•, m‡u giáo” [71]

Nguyyn H@i H’u (2007) ñqnh nghĩa “An sinh xã h5i là m-t h thIng các

cơ ch , chính sách, các gi@i pháp cda Nhà nư[c và c-ng ñing nhsm tr( giúp m…i thành viên trong xã h-i ñIi phó v[i các rdi ro, các cú sIc vg kinh t ‰ xã h-i làm cho h… suy gi@m, hozc mAt nguin thu nh!p do bq Im ñau, thai s@n, tai n&n, b nh nghg nghi p, già c@ không còn kh@ năng lao ñ-ng, hozc vì các nguyên nhân khách quan khác rơi vào c@nh nghèo khx, bcn cùng hoá và cung cAp dqch vE chăm stc kho• cho c-ng ñing, thông qua các h thIng chính sách

vg b@o hi m xã h-i, b@o hi m y t , TGXH và tr( giúp ñzc bi t” [50]

Nguyyn Văn ðqnh (2008) cho rsng “C u tr, xã h5i là sb giúp ñ“ cda xã h-i bsng nguin tài chính cda Nhà nư[c và cda c-ng ñing ñIi v[i các thành viên gzp khó khăn, bAt h&nh và gzp rdi ro trong cu-c sIng như thiên tai, h„a ho&n, bq tàn t!t, già y u d‡n ñ n mtc sIng quá thAp, lâm vào c@nh neo ñơn túng qu‡n nhsm giúp h… b@o ñ@m ñư(c ñigu ki n sIng tIi thi u, vư(t qua cơn nghèo khIn và vươn lên cu-c sIng bình thưhng” ðing thhi gi@i thích “C u t( xã h5i là sb giúp ñ“ cda c-ng ñing và xã h-i bsng tign hozc hi n v!t, có tính ttc thhi, khun cAp và K mtc ñ- tIi ccn thi t cho ngưhi ñư(c tr( cAp khi h… bq rơi vào hoàn c@nh bcn cùng, không còn kh@ năng tb lo li u cu-c sIng thưhng ngày cho b@n thân h… và gia ñình” [45] Cũng v[i cách ti p c!n này tác gi@ cũng cho rsng “TGXH là sb giúp ñ“ thêm cda c-ng ñing xã h-i bsng tign hozc bsng các phương ti n thích h(p ñ ngưhi ñư(c tr( giúp có th phát huy ñư(c kh@ năng tb lo li u cho cu-c sIng b@n thân và gia ñình, s[m hòa nh!p l&i v[i c-ng ñing’’ [45]

Txng h(p các gi@i thích trên cho thAy, hcu h t các khái ni m chưa mô t@ ñcy ñd vg TGXH, mà ccn gi@i thích toàn di n hơn n’a vg TGXH TGXH không chR là ho&t ñ-ng cda c-ng ñing và xã h-i mà ph@i là trách nhi m cda Nhà nư[c, không nh’ng th còn là ho&t ñ-ng có tính chAt vg công tác xã h-i, không dành riêng cho m-t, hozc m-t sI ñIi tư(ng xã h-i, ñing thhi TGXH không ph@i là gi@i pháp toàn di n vg an sinh xã h-i, mà chR là m-t h(p phcn cda

an sinh xã h-i Như v!y, có th hi u TGXH là các bi n pháp, gi-i pháp b-o ñ-m c a Nhà nư3c và xã h5i ñ i v3i các ñ i tư,ng BTXH (ngư@i bA thi t thòi, y(u th( hoCc gCp bDt h/nh trong cu5c s ng) nhFm giúp h khGc phHc nhIng khó khăn trư3c mGt cũng như lâu dài trong cu5c s ng Vi c b-o ñ-m này thông qua các ho/t ñ5ng cung cDp tài chính, v&t phNm, các ñiOu ki n v&t chDt khác cho ñ i tư,ng

1.1.2 Quan ñilm tiIp c n TGXH

Chính sách TGXH ñư(c xây dbng trên cơ sK quan ñi m phát tri n h thIng tr( giúp xã h-i cda m†i quIc gia V[i quan ñi m ti p c!n ñúng, s¥ có ñư(c h thIng chính sách hi u qu@, phát huy ñư(c vai trò h† tr( các chính sách kinh t và xn ñqnh xã h-i Ngư(c l&i quan ñi m không phù h(p, d‡n ñ n lba ch…n chính sách không phù h(p, gây tIn kém nguin lbc Nhà nư[c mà không hi u qu@, ñôi khi còn gây nên h!u qu@ xAu cho xã h-i

1.1.2.1 TiGp c/n theo quan ñiLm quy+n

Quan ñi m này lAy con ngưhi làm trung tâm cda mEc tiêu các chính sách V[i quan ni m con ngưhi sinh ra có các quygn sIng còn Nhà nư[c ccn

có bi n pháp bx tr( nh’ng cá nhân không có năng lbc thbc hi n quygn và b@o ñ@m nhu ccu cơ b@n ñ duy trì cu-c sIng Các nhu ccu K mtc ñ- cao xuAt

hi n khi các nhu ccu K mtc ñ- thAp ñã ñư(c ñáp tng TGXH là sb can thi p

ñ các cá nhân thbc hi n các nhu ccu cơ b@n Trách nhi m cda Nhà nư[c là b@o v sb an toàn cho tAt c@ các thành viên trong xã h-i trư[c các nguy cơ bq suy gi@m, hozc bq mAt nguin thu nh!p, trư[c các cú sIc vg kinh t ‰ xã h-i và

ñó thu-c vg chtc năng cơ b@n cda an sinh xã h-i [50, tr.2] Theo quan ñi m này, chính sách TGXH xây dbng trên cơ sK b@o ñ@m cho b- ph!n dân cư khó khăn thbc hi n các nhu ccu vg ñhi sIng (lương thbc, thbc phum), có nư[c s&ch sinh ho&t, có nơi K, b@o ñ@m v sinh cá nhân và môi trưhng, ñư(c chăm sóc y t , ñư(c ti p c!n giáo dEc, giao ti p, các ho&t ñ-ng c-ng ñing V[i các nhu ccu K b!c cao hơn thì tr( giúp gián ti p ñ xã h-i cung cAp dqch vE b@o ñ@m, hozc thông qua vi c khuy n khích ñ các cá nhân tb b@o ñ@m Quan

ñi m ti p c!n này còn ñư(c các tx chtc xã h-i v!n dEng ñ huy ñ-ng nguin lbc và thbc hi n cung cAp dqch vE TGXH tác ñ-ng là gi@m b[t (i) sb thi u thIn v!t chAt, (ii) sb tách bi t v[i môi trưhng và (iii) sb txn thương cá nhân TGXH nhân ñ&o ñư(c thbc hi n thông qua vi c cung cAp các dqch vE xã h-i làm thay ñxi vq th , tăng sb tham gia, có ñigu ki n kinh t và gi@m sb txn thương do hoàn c@nh, gi@m tình tr&ng khó khăn

NguPn: B5 LðTBXH [14]

Hình 1.1 Tháp thang b c nhu cOu cPa Maslow

Tù thùc hiÖn hãa Nhu cÇu vÒ danh Nhu cÇu x héi Nhu cÇu an to n Nhu cÇu c¬ b¶n (¨n, ë, mÆc, ®i l¹i )

1.1.2.2 TiGp c/n theo quan ñiLm quIn lý r7i ro

Cơ sK cda quan ñi m này là m…i thành viên trong xã h-i luôn có nguy cơ

bq rdi ro Rdi ro làm cho cá nhân trong xã h-i mAt hozc suy gi@m thu nh!p, không còn nguin sIng, thi u ngưhi chăm sóc TGXH là công cE qu@n lý rdi

ro và thbc hi n các chtc năng phòng ngea, gi@m thi u và khHc phEc rdi ro V[i quan ñi m này TGXH bao gim h thIng nhigu cAp ñ- chính sách khác nhau và t&o ra các lo&i hình dqch vE riêng CAp cao nhAt là tr( giúp phát tri n, sau ñó ñ n tr( giúp xn ñqnh và cAp cuIi cùng là tr( giúp ñ duy trì Trong m†i cAp ñ- tr( giúp l&i ñư(c chia thành các hình thtc khác nhau te tr( giúp ñơn gi@n ñ n phtc t&p Ví dE như, ñ duy trì cu-c sIng ñIi v[i ngưhi tàn t!t (NTT) nzng không có kh@ năng lao ñ-ng, không tb phEc vE ñư(c thì nhà nư[c có chính sách tr( cAp hàng tháng, nhưng n u như không b@o ñ@m ñư(c thì nuôi dư“ng trong các nhà xã h-i do cAp xã qu@n lý, trong trưhng h(p v‡n chưa b@o ñ@m thì ñưa vào nuôi dư“ng t!p trung trong các cơ sK BTXH V[i cách ti p c!n này ñIi tư(ng cda TGXH là nh’ng cá nhân chqu rdi ro và nh’ng

cá nhân có nguy cơ chqu rdi ro

1.1.2.3 TiGp c/n theo quan ñiLm phM c/p

Quan ñi m này dba trên cơ sK cho rsng, m…i thành viên xã h-i ñgu có nhu ccu ñư(c b@o ñ@m vg an sinh xã h-i Như v!y, chính sách TGXH phx c!p ñIi v[i tAt c@ các ñIi tư(ng, không có sb ràng bu-c vg ñigu ki n, cũng như các tiêu chí ưu tiên Ưu ñi m cda mô hình này là tiêu chí xác ñqnh ñIi tư(ng rAt ñơn gi@n do v!y, chi phí qu@n lý thAp Ví dE, như K Nam Phi tAt c@ nh’ng ngưhi te 65 tuxi không có thu nh!p, tr• em trong các gia ñình thu nh!p thAp, NTT không có kh@ năng lao ñ-ng ñgu ñư(c hưKng tr( cAp xã h-i Cá nhân thu-c di n hưKng chính sách chR ccn có ñơn xin tr( cAp, giAy th xác ñqnh tuxi, giAy xác nh!n gia ñình thu nh!p thAp (ñIi v[i tr• em sIng trong gia ñình thu

nh!p thAp), giAy xác nh!n không còn kh@ năng lao ñ-ng (ñIi v[i ngưhi khuy t t!t) ð- bao phd ñIi tư(ng hưKng tr( cAp so v[i dân sI thưhng K mtc cao 3‰3,5% dân sI [50] H&n ch cda quan ñi m này là do ñông ñIi tư(ng hưKng tr( cAp, nên mtc tr( cAp thưhng thAp không gHn v[i b@o ñ@m mtc sIng tIi thi u, nhưng txng kinh phí chi tr( cAp xã h-i hàng năm thì v‡n l[n Theo quan ñi m này, thưhng ít quan tâm ñ n chAt lư(ng, hi u qu@ cda chính sách mà chR quan tâm ñ n sI ngưhi ñư(c hưKng

1.1.2.4 TiGp c/n theo quan ñiLm m9c tiêu

MEc tiêu xuAt phát te nguin lbc quIc gia h&n ch , trong khi nhu ccu tb giác l[n ñã ñòi h„i ccu có ưu tiêu và thông thưhng ưu tiên nhóm khó khăn nhAt V[i quan ñi m này tiêu chí xác ñqnh ñIi tư(ng thưhng phtc t&p hơn, ph@i gHn nh’ng ñigu ki n gi[i h&n ñIi tư(ng hưKng l(i như nghèo, không tb b@o ñ@m ñư(c cu-c sIng; chi phí b- máy qu@n lý tIn kém hơn, b„ sót ñIi tư(ng; ñ- bao phd thAp hơn kho@ng 1,5% so v[i dân sI Nhưng ưu ñi m là chính sách cho nhóm ñIi tư(ng ưu tiên thưhng gHn v[i b@o ñ@m mtc sIng tIi thi u, cao hơn các chính sách phx c!p Nguin lbc thưhng thAp hơn mô hình chính sách phx c!p, vì ñ- bao phd so v[i dân sI thưhng thAp hơn CE th như ngay c@ chính sách tr( cAp xã h-i có nhigu mtc khác nhau theo ñigu ki n khó khăn, hoàn c@nh, nhu ccu cda teng ñIi tư(ng Quan ñi m này phù h(p v[i các nư[c nghèo, khó khăn ngân sách mà có ñông ñIi tư(ng ccn tr( giúp

1.1.2.5 TiGp c/n theo quan ñiLm tMng thL

Quan ñi m này dba trên các quan ñi m ti p c!n khác nhau ñ lba ch…n

mô hình TGXH vea k t h(p b@o ñ@m quygn, thbc hi n chtc năng chính sách, phx c!p hozc mEc tiêu ưu tiên chính sách Vi c lba ch…n mô hình, hư[ng ñi phù h(p v[i không gian, thhi gian và các nhóm ñIi tư(ng cE th Có thhi gian, nhóm ñIi tư(ng hozc vùng mign s¥ thbc hi n phx c!p, nhưng cũng trong m†i

chính sách l&i thi t k các ch ñ- phù h(p theo hư[ng khó khăn nhigu, h† tr( nhigu, khó khăn ít, h† tr( ít Quan ñi m này quan tâm c@ ñ n vi c mK r-ng chính sách và nâng cao chAt lư(ng cda teng chính sách, b@o ñ@m ñư(c mEc tiêu cda chính sách, thưhng ti p ki m nguin lbc cda Nhà nư[c, phát huy sb tham gia, vươn lên cda chính ñIi tư(ng hưKng l(i, tránh R l&i vào Nhà nư[c, xã h-i 1.1.3 Phân lobi tre giúp xã hLi

Tuỳ teng cách ti p c!n khác nhau ñ phân lo&i TGXH

1.1.3.1 Theo phương th)c th2c hi%n

‰ TGXH ñ-t xuAt: Hình thtc tr( giúp ñ-t xuAt ttc thì cho các cá nhân hozc nhóm dân cư do các nguyên nhân khách quan bAt kh@ kháng như thiên tai, ho@ ho&n, dqch b nh d‡n ñ n không có ñi ăn, nư[c uIng, nhà K trong kho@ng thhi gian xác ñqnh

‰ TGXH thưhng xuyên: Tr( giúp thưhng xuyên hàng tháng cho các cá nhân hozc h- gia ñình trong kho@ng thhi gian dài

1.1.3.2 Theo ñ4i tư ng cOn tr giúp chính sách

Phân theo ñIi tư(ng ccn tr( giúp bao gim:

‰ Ngưhi cao tuxi: Bao gim ngưhi không có lương hưu hozc tr( cAp b@o

hi m xã h-i, NCT cô ñơn nghèo

‰ Ngưhi tàn t!t: Không có kh@ năng lao ñ-ng, không có kh@ năng tb phEc vE nhu ccu sinh ho&t cá nhân, h- có te hai ngưhi tàn t!t nzng

‰ Tr• em mi côi: Mi côi c@ cha và m•, bq b„ rơi, mô côi cha, mô côi m•

‰ Ngưhi nhiym HIV/AIDS: Nghèo, không có kh@ năng lao ñ-ng

‰ ðIi tư(ng khó khăn khác

1.1.3.3 Theo nơi # c7a ñ4i tư ng hư#ng l i

‰ Tr( giúp t&i c-ng ñing: Thbc hi n tr( giúp t&i h- gia ñình, c-ng ñ-ng nơi ñIi tư(ng sinh sIng và do cAp xã qu@n lý, tx chtc thbc hi n

‰ Chăm sĩc, nuơi dư“ng trong các cơ sK BTXH: Thbc hi n nuơi dư“ng t!p trung đIi tư(ng trong các trung tâm BTXH

1.1.3.4 Theo ch7 thL th2c hi%n tr giúp

‰ Tr( giúp cda Nhà nư[c

‰ Tr( giúp cda c-ng đing

1.1.3.5 Theo ngu"n l2c th2c hi%n tr giúp

‰ Tr( giúp te ngân sách nhà nư[c: Nguin kinh phí tr( cAp do ngân sách nhà nư[c hozc các nguin h† tr( khác do các cơ quan nhà nư[c thbc hi n

‰ Tr( giúp te nguin quˆ do đĩng gĩp cda các thành viên thơng qua các quˆ b@o hi m, quˆ rdi ro cda các tx chtc đồn th , xã h-i

‰ Tr( giúp te các nguin quˆ v!n đ-ng xã h-i: Kho@n tr( giúp này đư(c thbc hi n thơng qua các tx chtc đồn th , xã h-i hozc cá nhân đtng ra v!n đ-ng, nhsm giúp đ“ cho các đIi tư(ng quˆ ngày vì ngưhi nghèo, quˆ n&n nhân chAt đ-c da cam, quˆ v!n đ-ng tr( giúp các b nh nhân bq b nh hi m nghèo

1.1.4 Vai trị tre giúp xã hLi

MEc tiêu hư[ng t[i cda m†i quIc gia trên th đgu là đ&t đư(c sb ti n b-

xã h-i [44] Nghĩa là vea ph@i b@o đ@m tăng trưKng kinh t , vea b@o đ@m phát tri n xã h-i Thư[c đo cda phát tri n xã h-i là vi c gi@i quy t các vAn đg xã h-i n@y sinh trong quá trình phát tri n kinh t Trong đĩ, cĩ chăm sĩc dân cư khĩ khăn, gi@i quy t vAn đg bAt bình đšng trong xã h-i TGXH là m-t trong nh’ng cơng cE qu@n lý cda Nhà nư[c và cĩ vai trị chính sau:

Th nhDt, TGXH th'c hi n ch c năng b-o đ-m an sinh xã h5i (ASXH)

c a Nhà nư3c:

Thơng qua lu!t pháp, chính sách, các chương trình TGXH, Nhà nư[c can thi p và tác đ-ng gi’ xn đqnh xã h-i, xn đqnh chính trq, phân hố giàu nghèo và gi@m phân tcng xã h-i, t&o sb đing thu!n xã h-i gi’a các nhĩm xã

h-i trong quá trình phát tri n Kinh t thq trưhng càng phát tri n thì xu hư[ng phân hoá giàu nghèo, phân tcng xã h-i và bAt bình ñšng càng gia tăng ð t&o

ra sb phát tri n bgn v’ng, ñòi h„i Nhà nư[c càng ph@i phát tri n m&nh m¥ TGXH ñ ñigu hoà các mâu thu‡n xã h-i phát sinh trong quá trình phát tri n TGXH s¥ giúp cho vi c ñigu ti t, h&n ch nguyên nhân nuy sinh mâu thu‡n

xã h-i, bAt xn cda xã h-i

Th hai, TGXH th'c hi n ch c năng tái phân ph i l/i c a c-i xã h5i: V[i chtc năng này TGXH s¥ ñigu ti t phân phIi thu nh!p, cân ñIi, ñigu chRnh nguin lbc ñ tăng cưhng cho các vùng nghèo, vùng ch!m phát tri n, t&o nên sb phát tri n hài hoà gi’a các vùng, gi@m b[t sb chênh l ch gi’a các vùng; gi’a các nhóm dân cư

Th ba, TGXH có vai trò phòng ngXa r i ro, gi-m thiYu và khGc phHc

r i ro và gi-i quy(t m5t s vDn ñO xã h5i nNy sinh:

TGXH trbc ti p gi@i quy t nh’ng vAn ñg liên quan ñ n gi@m thi u rdi ro, h&n ch tính d¥ bq txn thương và khHc phEc h!u qu@ cda rdi ro thông qua các chính sách và chương trình cE th nhsm giúp cho các thành viên xã h-i xn ñqnh cu-c sIng, tái hoà nh!p c-ng ñing, b@o ñ@m mtc sIng tIi thi u cho dân

cư khó khăn

ðing thhi, trong th gi[i hi n ñ&i, do khai thác tài nguyên quá mtc ñ phát tri n kinh t , chi n tranh, b nh dqch, tác ñ-ng khách quan cda các quy lu!t kinh t , @nh hưKng chd quan trong quá trình quy t ñqnh cda các chd th qu@n lý ñã d‡n ñ n nuy sinh các vAn ñg xã h-i và gia tăng ngưhi nghèo, NTT, TEMC, NCT cô ñơn B- ph!n dân cư này thưhng chqu nguy cơ txn thương cao, không tb chd quy t ñqnh cu-c sIng và phE thu-c vào sb h† tr( cda xã h-i, Nhà nư[c Các chính sách tr( cAp xã h-i, cAp th• b@o hi m y t , h† tr( giáo dEc ñIi v[i ngưhi tàn t!t, ngưhi cao tuxi, tr• em mô côi, ngưhi nghèo, dân t-c thi u sI s¥ giúp cho b- ph!n dân cư gi@m b[t khó khăn, xn ñqnh an ninh tr!t tb xã h-i

[NguPn: Tỏc gi- tZng h,p] Hỡnh 1.2 TGXH vvi phỏt triln kinh tI x xó hLi

Trong bIi c@nh h-i nh!p quIc t , bờn c&nh "cơ h-i" cũng cú nhigu

"thỏch thtc", "rdi ro"; khi núi ủ n cơ h-i, ủ n sb thu!n l(i mang l&i te h-i nh!p quIc t thưhng là cơ h-i cho phỏt tri n kinh t , ngư(c l&i sb thỏch thtc, rdi ro l&i là vAn ủg xó h-i như bAt bỡnh ủšng gia tăng, phõn hoỏ giàu nghốo, phõn tcng xó h-i, nghốo ủúi, bcn cựng hoỏ và ụ nhiym mụi trưhng Do v!y, kinh t thq trưhng càng phỏt tri n m&nh thỡ vai trũ cda TGXH càng l[n, cú như v!y m[i ủ@m b@o sb hài hoà gi’a phỏt tri n kinh t v[i phỏt tri n xó h-i trong teng bư[c ủi và giai ủo&n phỏt tri n cda ủAt nư[c

TGXH tIt sƠ gúp phcn thỳc ủuy tăng trưKng kinh t nhanh và bgn v’ng;

vỡ ngay c@ cỏc nhà ủcu tư khụng chR chỳ ý ủ n cỏc y u tI kinh t mà cũn chỳ

ý ủ n cỏc y u tI cda an toàn, xn ủqnh xó h-i M-t xó h-i xn ủqnh giỳp cỏc nhà ủcu tư yờn tõm ủcu tư phỏt tri n lõu dài, t&o cho kinh t tăng trưKng nhanh và

xn ủqnh, ngư(c l&i m-t xó h-i khụng xn ủqnh sƠ d‡n ủ n ủcu vi c tư ngHn h&n,

Phát triển kinh tế – x hội

Dân c−

khó khăn

Trợ giúp nhân đạo của cộng đồng Chính sách trợ giúp x hội

làm ăn theo ki u "ch-p gi!t" làm cho kinh t tăng trưKng không bgn v’ng Mzt khác b@n thân sb phát tri n TGXH cũng là m-t lĩnh vbc dqch vE t&o nguin tài chính cho phát tri n kinh t ðing thhi tăng trưKng t&o ra nguin lbc

ñ gi@i quy t các vAn xã h-i, góp phcn xn ñqnh xã h-i và t&o ra sb phát tri n bgn v’ng vg kinh t

1.2 CHÍNH SÁCH TGXH THƯ NG XUYÊN C+NG ð)NG

1.2.1 B n chyt chính sách

Cũng như TGXH hcu như chưa có tài li u ñqnh nghĩa m-t cách ñcy ñd, toàn di n vg chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing Theo cách l!p lu!n TGXH, k t h(p v[i các phương pháp phân lo&i TGXH trên cho thAy vg b@n chAt chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là gi@i pháp cE th , h(p phcn chính cda TGXH và do Nhà nư[c là chd th chính thbc hi n Như v!y, có th

hi u chính sách TGXH thư@ng xuyên c5ng ñPng là h,p ph\n c a chính sách TGXH ñư,c cH thY các bi n pháp, gi-i pháp b-o ñ-m c a Nhà nư3c ñY giúp

ñ i tư,ng BTXH có hoàn c-nh ñCc bi t khó khăn khGc phHc khó khăn trư3c mGt và lâu dài Vi c b-o ñ-m này thông qua vi c cung cDp nguPn tài chính hàng tháng, dAch vH h] tr, chăm sóc s c kho^, giáo dHc và các dAch vH TGXH thư@ng xuyên khác

1.2.2 M\c tiêu chính sách

MEc tiêu cda txng th cda chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là hư[ng t[i gi@i quy t vAn ñg công bsng, xn ñqnh và phát tri n bgn v’ng vg chính trq, kinh t và xã h-i cda quIc gia MEc tiêu cE th nhsm giúp ñIi tư(ng BTXH (NCT, NTT, TEMC và các ñIi tư(ng khó khăn khác) b@o ñ@m các ñigu ki n sIng xn ñqnh, an toàn, hoà nh!p, tham gia ñóng góp vào quá trình phát tri n xã h-i

Cơ sơ khoa h…c là các chính sách ban hành và thbc hi n ph@i ñư(c nghiên ctu m-t cách khách quan, tuân thd cơ sK lý lu!n và thbc tiyn, chính sách ñưa ra ph@i kh@ thi và ñư(c cu-c sIng chAp nh!n

1.2.3.3 BIo ñIm tính hi%u l2c

Thbc hi n nguyên tHc này là vi c xem xét thi t l!p mEc tiêu chính sách

ñ ñ&t ñư(c như mong muIn cda Nhà nư[c CE th như xác ñqnh ph&m vi @nh hưKng cda chính sách ðing thhi tính toán cân ñIi, db báo nguin lbc, ñigu

ki n ñ thbc hi n mEc tiêu, bao gim c@ các y u tI @nh hưKng cda quá trình thbc thi chính sách

1.2.3.4 BIo ñIm tính hi%u quI

Tính hi u qu@ ñòi h„i chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing ph@i ñư(c thbc hi n ñ&t k t qu@ mong muIn v[i mtc chi phí h(p lý nhAt trong ph&m vi có th Trong bIi c@nh nhu ccu tr( giúp l[n, ñIi tư(ng ñông và nguin ngân sách có h&n ñòi h„i ccn xác ñqnh ñư(c nhóm ưu tiên và mtc h† tr( h(p lý nhAt, ñ vea hư[ng t[i mEc tiêu mK r-ng ñIi tư(ng và nâng dcn chAt lư(ng chính sách

1.2.3.5 BIo ñIm tính công bUng

ðzc thù chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing có nhigu ñIi tư(ng, m†i lo&i ñIi tư(ng l&i có hoàn c@nh, mtc ñ- khó khăn khác nhau Vì vây, ngay

te khi nghiên ctu, xây dbng chính sách ph@i b@o ñ@m sb công bsng ngay trong các nhóm ñIi tư(ng hưKng l(i Tránh sb cao bsng chính sách ñIi v[i tAt c@ các nhóm ñIi tư(ng ðing thhi ph@i phù h(p cda chính sách v[i các chính sách xã h-i khác (chính sách tign lương, chính sách BHXH, chính sách gi@m nghèo, chính sách ngưhi có công ) Tránh không ñ có sb chênh l ch quá l[n vg các mtc chính sách trong h thIng chính sách xã h-i

1.2.3.6 BIo ñIm tính công khai, minh b3ch

ðây vea là yêu ccu cda ñIi tư(ng hưKng l(i và cũng là ñòi h„i cda cAp bách trong quá trình thbc thi chính sách Minh b&ch, công khai ngay te ho&ch ñqnh chính sách, trình tb thd tEc hi sơ xét duy t chính sách, giám sát k t qu@ 1.2.3.7 BIo ñIm s2 Mn ñQnh b+n v>ng

TGXH là tAt y u, khách quan do v!y chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là chính sách lâu dài Vì v!y ñòi h„i có sb xn ñqnh chính sách trong thhi gian nhAt ñqnh

1.2.3.8 BIo ñIm s2 chia sX trách nhi%m

Xác ñqnh vai trò cda Nhà nư[c và vai trò cda tư nhân, tách b&ch gi’a thương m&i và không thương m&i Nhà nư[c quy ñqnh và thbc hi n chính sách, tư nhân cung cAp dqch vE, ñing thhi ñuy m&nh xã h-i hóa ñ gi@m b[t gánh nzng ngân sách cda nhà nư[c

1.2.4 Nhân tc nh hưzng chính sách

Vi c phân tích các nhân tI @nh hưKng ñ n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là ccn thi t, ñ tìm ra nh’ng nguyên nhân, bài h…c cho thành công và thAt b&i cda chính sách, ñ te ñó tìm ra nh’ng gi@i pháp hoàn thi n

phù h(p Te thbc tiyn thbc hi n chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing K

Vi t Nam và kinh nghi m các nư[c có th khái quát nhân tI @nh hưKng chính sách bao gim:

1.2.4.1 Các nhân t4 tE ñ4i tư ng hư#ng l i

a) Quy mô, phân b ñ i tư,ng

ðây là m-t trong nh’ng nhân tI quy t ñqnh ñ n vi c lbc quan ñi m ti p c!n chính sách theo hư[ng mEc tiêu hay phx c!p N u quy mô ñIi tư(ng ít thì

có th lba ch…n hư[ng nâng cao chAt lư(ng chính sách, nhưng n u quy mô ñIi tư(ng ñông, nguin lbc có h&n thì ph@i lba ch…n hư[ng phx c!p chính sách Nhân tI này s¥ có @nh hưKng rAt l[n ñ n hi u qu@ và hi u lbc, tính công bsng cda chính sách

b) Nhu c\u tr, giúp c a các ñ i tư,ng

Nhu ccu cda ñIi tư(ng cũng là m-t trong nh’ng nhân tI @nh hưKng ñ n chính sách Chính sách có hi u qu@ cao ph@i là nh’ng chính sách hư[ng t[i nhu ccu cá nhân cho ñIi tư(ng hưKng l(i Nghĩa là ñIi tư(ng có nhu ccu gì, thì ưu tiên h† tr( vào nhu ccu ñó Chính vì v!y mà trong quá trình nghiên ctu xây dbng chính sách ccn ñánh giá vg nhu ccu và mong muIn cda ñIi tư(ng hưKng l(i

c) Năng l'c cá nhân c a ñ i tư,ng thH hư`ng

Năng lbc cá nhân K ñây ñư(c xem xét K hai khía c&nh Tht nhAt là kh@ năng tb b@m ñ@m các nhu ccu cá nhân cda minh và khía c&nh tht hai là kh@ năng ti p c!n các chính sách cda Nhà nư[c Mzc dù nhân tI này nsm ngoài cda quá trình ho&ch ñqnh, xây dbng chính sách, nhưng l&i có vai trò quan tr…ng trong vi c tx chtc thbc thi chính sách

1.2.4.2 Các nhân t4 tE cơ chG , công c9 chính sách

a) H th ng văn b-n pháp lu&t

Mtc ñ- th ch hoac chính sách dư[i d&ng các văn b@n quy ph&m pháp lu!t, sb phù h(p, tương ñing cda các văn b@n v[i h h thIng lu!t pháp và yêu ccu cda thbc tiyn Th ch hoá ph@i b@o ñ@m quy ñqnh c@ vg ñIi tư(ng, chính sách, nguyên tHc và các công, ñigu ki n tx chtc thbc thi như: Ngân sách, cán b-, kˆ thu!t nghi p vE N u th ch hoá thi u m-t trong các n-i dung thì cũng s¥ d‡n ñ n chính sách ban hành cũng khó có th thbc hi n có

hi u qu@ ñư(c

b) Năng l'c ho/ch ñAnh chính sách và tZ ch c th'c thi c a các cơ quan Năng lbc này th hi n bsng vi c ban hành các văn b@n có phù h(p không, có kh@ thi thbc hi n không, có ñúng v[i quy ñqnh không và có b@o ñ@m tính khách quan và thbc tiyn không Năng lbc ñư(c ñánh giá c@ bsng h thIng tx chtc b- máy, chuyên môn cda cán b- thbc thi chính sách te Trung ương ñ n cAp cơ sK

c) H th ng các công cH chính sách

Công cE chính sách bao gim c@ công công cE hành chính, tx chtc, công

cE tài chính, giáo dEc và các kˆ thu!t nghi p vE chính sách N u thi u m-t trong các công cE này thì chính sách không th ñi vào cu-c sIng ñư(c Vì v!y, khi xem xét h thIng chính sách ccn ñánh giá c@ công cE chính sách, gi@i pháp hoàn thi n công cE chính sách

1.2.4.3 Các nhân t4 thu c v+ chính trQ, kinh tG, văn hóa và xã h i Ngoài các nhân tI thu-c vg ñIi tư(ng hưKng l(i, cơ ch chính sách, công cE chính sách thì nhân tI thu-c vg chính trq, kinh t , văn hoá, xã h-i cũng là các nhân tI quan tr…ng quy t ñqnh ñ n hi u qu@ và hi u lbc cda chính

sách H thIng chính trq và lqch s’ s¥ quy t ñqnh quan ñi m và ñqnh hư[ng phát tri n chính sách Truygn thIng văn hoá quy t ñqnh ñ n các gi@i pháp,

bi n pháp và các công cE phù h(p ñ ñưa chính sách vào cu-c sIng ðigu

ki n kinh t quy t ñqnh ñ n tính kh@ thi cda chính sách, k t qu@ cda chính sách Ngoài ra quá trình h(p tác quIc t cũng s¥ chi phIi h thIng chính sách quIc gia và @nh hưKng ñ n nh’ng ñqnh hư[ng chính sách trong dài h&n Quá trình nghiên ctu xây dbng chính sách ccn xem xét ñ n các nhân tI môi trưhng cda chính sách

1.2.5 ðci tưeng chính sách

1.2.5.1 ð4i tư ng chính sách

Theo cách hi u thông thưhng thì ñIi tư(ng TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là m-t b- ph!n cda ñIi tư(ng BTXH và “ðIi tư(ng BTXH là m-t b- ph!n hay nhóm dân cư do các nguyên nhân chd quan, khách quan d‡n ñ n ph@i chqu nh’ng hoàn c@nh khó khăn trong sinh ho&t, lao ñ-ng, h…c t!p và ccn

ñ n sb tr( giúp cda gia ñình, c-ng ñing, nhà nư[c thì m[i có th b@o ñ@m cu-c sIng và hoà nh!p c-ng ñing” [16] Như v!y, ñIi tư(ng TGXH thưhng xuyên c-ng ñing là b- ph!n cda ñIi tư(ng BTXH sIng K c-ng ñing và có nhu ccu tr( giúp thưhng xuyên Chính vì v!y, ñ xác ñqnh ñâu là ñIi tư(ng TGXH thưhng xuyên c-ng ñing ccn ph@i ñánh giá thbc tr&ng ñIi tư(ng BTXH, te ñó chR ra các ñIi tư(ng cE th ccn tr( giúp thưhng xuyên dba trên các tiêu chí xác ñqnh

vg nhu ccu Theo quy ñqnh cda pháp lu!t hi n hành [30] thì ñIi tư(ng hưKng chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing gim 9 nhóm sau:

(1) Tr• em mi côi c@ cha và m•, tr• em bq b„ rơi mAt nguin nuôi dư“ng; tr• em mi côi cha hozc m• nhưng ngưhi còn l&i là m• hozc cha mAt tích hozc không ñd năng lbc, kh@ năng ñ nuôi dư“ng; tr• em có cha và m•, hozc cha hozc m• ñang trong thhi gian chAp hành hình ph&t tù t&i tr&i giam, không còn

ngưhi nuôi dư“ng; tr• em nhiym HIV/AIDS thu-c h- gia ñình nghèo

(2) NCT cô ñơn thu-c h- gia ñình nghèo; NCT còn v( hozc ching nhưng già y u không có con, cháu, ngưhi thân thích ñ nương tba thu-c h- gia ñình nghèo

(3) Ngưhi te 85 tuxi trK lên không có lương hưu hozc tr( cAp BHXH (4) NTT nzng không có kh@ năng lao ñ-ng hozc không có kh@ năng tb phEc vE

(5) Ngưhi mHc b nh tâm thcn thu-c các lo&i tâm thcn phân li t, rIi lo&n tâm thcn ñã ñư(c cơ quan y t chuyên khoa tâm thcn ch’a trq nhigu lcn nhưng chưa thuyên gi@m và có k t lu!n b nh mãn tính

(6) Ngưhi nhiym HIV/AIDS không còn kh@ năng lao ñ-ng thu-c h- gia ñình nghèo

(7) Gia ñình, cá nhân nh!n nuôi dư“ng tr• em mi côi, tr• em bq b„ rơi (8) H- gia ñình có te hai ngưhi trK lên là NTT nzng không có kh@ năng

(i) Không có kh@ năng lao ñ-ng,

(ii) Không có kh@ năng tb phEc vE cá nhân ccn ngưhi nuôi dư“ng, chăm sóc, giúp ñ“,

(iii) Khó khăn kinh t không có nguin thu nh!p, sIng trong hoàn c@nh h- nghèo,

(iv) Không còn ngưhi thân thích ñ nuôi dư“ng như cha, m• ñ•; cha, m• nuôi h(p pháp; v(, ching; con ñ•, con nuôi h(p pháp…

V[i nh’ng tiêu chí trên có th khái quát và hi u ñ i tư,ng TGXH thư@ng xuyên c5ng ñPng là m5t b5 ph&n c a ñ i tư,ng BTXH gCp m5t trong các hoàn c-nh là không còn kh- năng lao ñ5ng, không t' chăm sóc ñư,c b-n thân, khó khăn kinh t( hoCc hoàn c-nh khác d$n ñ(n khó khăn trong vi c t' b-o ñ-m các nhu c\u cơ b-n c a cá nhân như nhIng ngư@i bình thư@ng khác c\n ñ(n s' tr, giúp c a Nhà nư3c, xã h5i

1.2.5.2 Nhu cOu TGXH

Nhu ccu là m-t hi n tư(ng tâm lý cda con ngưhi, chi phIi ñ n ñhi sIng tâm lý và hành vi cda con ngưhi BAt ct m-t ho&t ñ-ng nào cda con ngưhi ñgu hư[ng t[i vi c th„a mãn m-t nhu ccu nào ñó Vi c tho@ mãn các nhu ccu cá nhân ñư(c x p theo 3 nhóm nhu ccu cơ b@n (nhu ccu v!t chAt, nhu ccu tinh thcn và nhu ccu xã h-i):

a) Nhu c\u v&t chDt

Các nhu ccu vg thbc phum, phương ti n sinh sIng như nư[c, ô xy ñ thK, qucn áo và nơi che chK ñ b@o v và gi’ cơ th Am áp Nhu ccu ñư(c ho&t ñ-ng, hozc ñư(c kích thích c@m giác và v!n ñ-ng k c@ khoái c@m, tình dEc, luy n t!p thân th và nghR ngơi Nhu ccu v!t chAt ñư(c phát tri n cùng v[i sb

ti n b- cda xã h-i

a) Nhu c\u tinh th\n

Các nhu ccu vg h…c t!p, hưKng thE giá trq văn hóa, ngh thu!t, chính trq, tình thương yêu, ñư(c thea nh!n

c) Nhu c\u xã h5i

Các nhu ccu n@y sinh te ngn văn hóa hozc bIi c@nh xã h-i mà con ngưhi

là m-t thành viên Các nhu ccu xã h-i ñan xen v[i các nhu ccu v!t chAt và nhu ccu tinh thcn Nh’ng nhu ccu xã h-i chung là nhu ccu ñing nhAt hóa hay nhu ccu thu-c m-t nhóm, m-t b- ph!n nào ñó: Nhu ccu giáo dEc, tôn giáo, gi@i trí Các nhu ccu xã h-i ñư(c ñáp tng và tác ñ-ng qua l&i v[i nh’ng ngưhi gcn gũi, các thành viên cda c-ng ñing, các nhóm xã h-i, gia ñình

Trong c-ng ñing, tAt c@ cá nhân ñgu ñư(c b@o ñ@m các nhu ccu chung như nh’ng thành viên khác và s¥ trK thành quygn, vi c ñáp tng quygn này thu-c trách nhi m cda Nhà nư[c, xã h-i Nhu ccu TGXH hình thành khi cá nhân không tb mình b@o ñ@m ñư(c nhu ccu xã h-i Nhu ccu tr( giúp phE thu-c vào các nhu ccu cơ b@n cda con ngưhi, nhưng ph@i ñư(c xem xét dư[i góc ñ- chung cda c-ng ñing Khi các cá nhân trong xã h-i tho@ mãn ñư(c các nhu ccu cá nhân, thì các nhu ccu ñó trK thành nhu ccu chung cda xã h-i

Sb tác ñ-ng cda văn hoá, kinh t xã h-i làm xuAt hi n nhu ccu m[i, các nhu ccu m[i này l&i trK thành nhu ccu nhóm dân cư, nhu ccu c-ng ñing, nhu ccu

xã h-i

1.2.6 NLi dung chính sách

TGXH ñư(c hình thành te nhu ccu thbc t cda các ñIi tư(ng Khi m[i hình thành TGXH do gia ñình, dòng h… thbc hi n, sau ñó mK r-ng trK thành các ho&t ñ-ng cda tx chtc tôn giáo, tx chtc xã h-i Khi nhu ccu ccn TGXH vư(t quá kh@ năng ñáp tng cda c-ng ñing thì Nhà nư[c thbc hi n bsng các

bi n pháp h† tr( trbc ti p và gián ti p hi n v!t, các cơ ch khuy n khích, te

ñó hình thành chính sách TGXH thưhng xuyên c-ng ñing Ban ñcu chR là h† tr( thtc ăn, nư[c uIng, sau ñó teng bư[c phát tri n thành h thIng các chính sách b- ph!n nhsm h† tr( cho tAt c@ các thành viên trong xã h-i khi gzp hoàn c@nh khó khăn

Các nhóm ñIi tư(ng khác nhau ñư(c hưKng các mtc tr( cAp khác nhau dba vào theo nguyên tHc b@o ñ@m không thAp hơn mtc chuun chung và khó khăn nhigu h† tr( nhigu, khó khăn ít h† tr( ít Ch ñ- tr( cAp ñư(c ñigu chRnh phù h(p v[i ñigu ki n phát tri n kinh t xã h-i cda ñAt nư[c và kh@ năng ngân sách Nhà nư[c

1.2.6.2 Chính sách tr giúp y tG

Tr( giúp y t nhsm giúp cho ñIi tư(ng b@o ñ@m các ñigu ki n chăm sóc stc kh„e, khám ch’a b nh, phEc hii chtc năng Chính sách tr( giúp y t ñư(c thbc hi n bsng vi c cung cAp nguin tài chính trbc ti p ñ thanh toán các dqch

vE khám b nh, ch’a b nh, phEc hii chtc năng ho&t ñ-ng, s{ dEng các dqch vE

y t ccn thi t khác ðing thhi cũng có th h† tr( chi phí ñ các cá nhân có th tham gia b@o hi m y t ñ s{ dEng các dqch vE do BHYT thanh toán khi s{ dEng dqch vE khám b nh, ch’a b nh, chăm sóc stc kho•, phEc hii chtc năng t&i các cơ sK khám b nh, ch’a b nh

1.2.6.3 Chính sách tr giúp giáo d9c, ñào t3o

Tr( giúp giáo dEc v[i mEc tiêu t&o ñigu ki n ñ ñIi tư(ng ti p c!n và s{ dEng dqch vE giáo dEc, bình ñšng như các thành viên khác trong xã h-i Chính sách giáo dEc ñư(c thbc hi n cho tAt c@ các l[p hozc bsng cách miyn, gi@m