Chủ đề dạy học Ngữ văn 10 năm học 2020-2021

Kĩ năng - Biết đọc hiểu một sử thi, truyền thuyết, TCT theo đặc trưng thể loại - Tự nhận thức giá trị, bài học về lịch sử, bài học về nhân sinh - Bước đầu chọn sự việc, chi tiết tiêu biể

CHỦ ĐỀ: ĐỌC HIỂU TRUYỆN DÂN GIAN VIỆT NAM

Thời gian dạy: 08 tiết (từ tiết 09 đến tiết 16 PPCT năm học 2020-2021)

- Chiến thắng Mtao Mxây (Sử thi Đăm Săn)

- Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy

- Tấm Cám

- Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự

- Tóm tắt văn bản tự sự (dựa theo nhân vật chính)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức

- Hiểu biết về sử thi, truyền thuyết, truyện cổ tích Việt Nam: hoàn cảnh ra đời, phát triển, đặc trưng cơ bản, giá trị nội dung, nghệ thuật

- Những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các văn bản

- Nắm được kiến thức về sự việc, chi tiết tiêu biểu trong văn bản tự sự

- Nắm được cách tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính

2 Kĩ năng

- Biết đọc hiểu một sử thi, truyền thuyết, TCT theo đặc trưng thể loại

- Tự nhận thức giá trị, bài học về lịch sử, bài học về nhân sinh

- Bước đầu chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu khi viết một bài văn tự sự

- Rèn luyện kĩ năng tóm tắt, tạo lập văn bản tự sự

3 Thái độ

- Có ý thức sử dụng các đặc trưng của thể loại sử thi, truyền thuyết, truyện cổtích vào việc đọc hiểu tác phẩm văn học

- Yêu thích, say mê tìm hiểu, khám phá văn học dân tộc.

- Tự hào về truyền thống yêu nước, phẩm chất cao đẹp, lối sống của dân tộc

- Có ý thức giữ gìn di sản, góp phần phát triển các giá trị văn hóa truyền thốngtốt đẹp của dân tộc hài hòa trong điều kiện hiện nay

4 Năng lực

- Tự học: huy động kiến thức (văn học, văn hóa, thực tiễn đời sống, )

- Năng lực nhận xét đánh giá văn bản, vận dụng những hiểu biết từ văn bản vàothực tiễn cuộc sống

- Năng lực sáng tạo, trình bày suy nghĩ và cảm nhận của cá nhân, hợp tác khitrao đổi, thảo luận, làm việc nhóm, giải quyết các tình huống đặt ra trong chủ đề

- Năng lực cảm thụ văn chương

- Năng lực ngôn ngữ, giao tiếp, trình bày một vấn đề, năng lực thuyết trình

Chỉ ra đặc trưng thể loại Trình bày được đặc

trưng thể loại trong

Phân tích được những yếu

tố trong văn bản giúp hiểu

Xác định được hoàn cảnh

lịch sử, không gian trong

tác phẩm

Tác động của hoàncảnh đến việc thểhiện nội dung tưtưởng của toàn tácphẩm

Phân tích, đánh giá sự tácđộng

Chỉ ra yếu lịch sử và yếu

tố hư cấu

Cắt nghĩa một số từngữ, hình ảnh trongcác câu văn

Phân tích, lý giải, so sánh

để đánh giá ý nghĩa, tácdụng, sự sáng tạo của hìnhthức ngôn ngữ, h/a đó

Chỉ ra nhân vật, hành

động, tình cảm chính

trong các văn bản

- Nhận xét hànhđộng, tình cảm củanhân vật

- Đánh giá về phẩmchất, con người

Giải thích, phân tích, sosánh, lí giải hành động,tình cảm của nhân vậttrong câu văn

Phát hiện, chỉ ra những

hình tượng nghệ thuật

trong văn bản

- Nhận xét các đặcđiểm của hình tượngnghệ thuật đó trongviệc thể hiện cái nhìn

về lịch sử, cuộc sống

và con người củanhân dân

Phân tích để thấy sức hấpdẫn, khả năng biểu hiện tácđộng của hình tượng nghệthuật đó đối với tình cảm,thái độ của mọi người xưa

và nay

Chỉ ra những câu văn thể

hiện rõ nhất tư tưởng,

thông điệp mà dân gian

gửi gắm

Trình bày nội dung

tư tưởng thông điệp

mà dân gian gửi gắm

Phân tích, nhận xét, lí giải,

so sánh để khẳng định tưtưởng của nhân dân đượcthể hiện trong các văn bản.Chỉ ra các sự việc, chi tiết

tiêu biểu trong văn bản tự

sự

Trình bày các sự việcchi tiết tiêu biểu

Kĩ năng viết văn bản tự sựdựa trên sự việc chi tiếttiêu biểu

Nêu cách thức tóm tắt

văn bản tự sự dựa theo

nhân vật chính

Tóm tắt văn bản tự sựdựa theo nhân vật chính

Xây dựng hình tượng nhânvật từ đó tạo lập văn bản tựsự

III CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CỤ THỂ THEO CÁC MỨC ĐỘ

1 Với văn bản Chiến thắng Mtao Mxây (Sử thi Đăm Săn)

Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và

vận dung cao

- Nêu hiểu biết về sử

thi?

- Tóm tắt sử thi "ĐămSăn"?

- Đăm Săn, Mtao Mxây

có thái độ như thế nào

- Trận đấu nói lên điều gì

về các nhân vật?

- Hiệp 4 xuất hiện chi

- Chiến thắng, Đăm Săn

Con số đó có ý nghĩa gì?

- ĐS hiện lên chủ yếutrong tình cảm ntn củanhân dân?

- Hành động và thái độ

của nô lệ như thế nào?

- Nhận xét về nghệ thuậtmiêu tả n/v? Tác dụng?

- Vẻ đẹp của người anhhùng sử thi?

Mục đích, ý nghĩa củatrận đấu?

- Hình ảnh của Đăm Săn

ở đây ntn?

- Căn cứ vào đâu để nóirằng đoạn trích chủ yếunói về chiến thắng?

- Dụng ý của người kểchuyện?

- Nhận xét về NT?

- Nêu ý nghĩa văn bản?

2 Với văn bản Truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy

Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và

Hãy cho biết những điềukhiến em ấn tượng nhất

Quá trình xây thành của

vua ADV diễn ra ntn?

Hãy cắt nghĩa để biết vìsao ADV chiến thắngTriệu Đà?

Theo em, kể về sự việcthần kì, nhân dân thểhiện cách đánh giá ntn vềvua?

Nguyên nhân mối tình

MC –TT tan vỡ là gì?

Giải thích nguyên nhânđó?

Phân tích tác động củachiến tranh đến cuộcsống?

MC lén cho Trọng Thủy

xem cái gì?

Giải thích hành động đó? Phân tích, đánh giá hành

động đó?

Xuất hiện hình ảnh nào

khi nói về mối tình MC

Trình bày đánh giá củaem? Vai trò của chi tiếtđối với thể loại TT là gì?

Giá trị về nghệ thuật và ýnghĩa văn bản?

- Theo dõi truyện, em

thấy nổi lên mâu thuẫn

giữa các nhân vật nào?

Đặc điểm?

- Khái quát thành mâuthuẫn gì? Phạm vi?

- Diễn biến của mâu

thuẫn qua mấy g/đ?

- Giai đoạn 1, mâu

thuẫn được thể hiện qua

- Đánh giá?

- Nhận xét về sự pháttriển của mâu thuẫn?

- Đánh giá mức độ mâuthuẫn? Nhận xét về tínhcách 2 phe?

- Mâu thuẫn này khi căn

cứ vào quan hệ xh, nó trởthành mâu thuẫn nào?Mức độ? Kết quả?

- Bài học lớn nhất quamâu thuẫn là gì?

- Quá trình biến hoá của

T có ý nghĩa gì?

- Lí giải quan điểm về

- Vì sao trong suốttruyện, vua không cócách gì bảo vệ vợ?

việc trả thù của Tấm?

- Những đặc sắc về nghệthuật?

- Ý nghĩa văn bản?

4 Với bài: Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự

Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và

vận dung cao

- Thế nào là tự sự? - HS lấy ví dụ

- Thế nào là sự việc? - Truyện An Dương

Vương và MC-TT, tác giả

dân gian kể chuyện gì?

- Nhân vật là ai? Nhiệm

vụ?

- Sự việc tiêu biểu là gì?

- Thế nào là chi tiết?

- Chi tiết tiêu biểu? - Sự việc MC-TT chia

tay nhau ( chi tiết 1: lấy

gì làm dấu; chi tiết 2: rắclông ngỗng) có thể coi làtiêu biểu không? Vì sao?

- Gv hướng dẫn hs chọn

1 sự việc, kể lại với cácchi tiết tiêu biểu

- HS tự do tưởng tượng,sao cho phù hợp

- Phần nào cần có sự

việc, chi tiết tiêu biểu?

Sự việc, chi tiết nào là

- Gv hướng dẫn HS chọn

1 sự việc, kể lại với cácchi tiết tiêu biểu

- HS tự do tưởng tượng,sao cho phù hợp

- Cách chọn sự việc, chi

tiết tiêu biểu?

- Luyện tập bài tập 1

5 Với bài: Tóm tắt văn bản tự sự (dựa theo nhân vật chính)

Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và

- Xác định nhân vật

chính trong truyện ADV

và MC, TT?

- Tóm tắt theo nhân vậtchính là làm ntn?

- Việc cần làm đối với

Tóm tắt truyền thuyếtADV và MC, TT theonhân vật ADV

người tóm tắt? Tóm tắt truyền thuyết

ADV và MC- TT theonhân vật Mị Châu

IV.THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH HỌC DẠY- HỌC

2 Cách thức thực hiện chủ đề

* Bước 1: Giáo viên và học sinh thảo luận để xác định các nội dung của chủ đề:

Nội dung 1: Khái quát về truyện dân gian Việt Nam

Nội dung 2: Đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxay (trích sử thi Đăm Săn)

Nội dung 3: Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy.

Nội dung 4: Truyện cổ tích Tấm Cám

Nội dung 5: Lí thuyết chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu cho bài văn tự sự

Nội dung 6: Lí thuyết tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính

Nội dung 7: Vận dụng và tích hợp kiến thức văn học và kĩ năng làm văn đểphân tích đề, lập dàn ý cho bài văn tự sự

* Bước 2: Giáo viên lập nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm học tập.

(giáo viên hướng dẫn giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm về nhà chuẩn bị nội dung để tiết học sau thực hiện)

NHÓ

M

NHIỆM VỤ

I - Khái quát về truyện dân gian Việt Nam

- Tìm các sự việc, chi tiết tiêu biểu trong đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây”

II - Tóm tắt truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy

trong 20 dòng

III - Sân khấu hóa đoạn đối thoại giữa Tấm và Cám khi đi bắt tép

IV - Tìm các sự việc, chi tiết tiêu biểu trong Tấm Cám

* Hoạt động chung: Mỗi nhóm đều thực hiện việc đọc hiểu về giá trị nội dung

và đặc sắc nghệ thuật của ba văn bản thơ thuộc chủ đề

V TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

TUẦN 3,4

Tiết 9, 10- Đọc văn

Ngày soạn: 11 /9/2020 Ngày dạy: 21/9/2020

CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY

(Trích sử thi “Đăm Săn”)

2 Kĩ năng

Hình thành kĩ năng cảm thụ và phân tích sử thi dân gian

3 Thái độ

Trân trọng những giá trị của văn học truyền thống

Gìn giữ và phát huy những giá trị của sử thi dân gian

4 Năng lực

Từ đó, HS có thể hình thành các năng lực sau:

+ Năng lực đọc hiểu sử thi dân gian

+ Năng lực thu thập thông tin

+ Năng lực giải quyết các tình huống đặt ra trong bài học

+ Năng lực trình bày suy nghĩ, ý kiến cá nhân về các bộ phận văn học Việt Nam+ Năng lực tổng hợp, phân tích, đánh giá

+ Năng lực hợp tác trong trao đổi, thảo luận về nội dung bài học

II CHUẨN BỊ PHƯƠNG TIỆN DẠY- HỌC

Câu hỏi: Hãy kể tên các thể loại VHDG và nêu định nghĩa về thể loại sử thi?

thơ Tiễn dặn người yêu làm say đắm lòng người;

người Mường lại thả hồn mình theo những lới hát

mo Đẻ đất đẻ nước; thì đồng bào Tây Nguyên

có những trang sử thi vừa hùng tráng, vừa sinhđộng Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu về một

sử thi nổi tiếng của đồng bào Tây Nguyên qua

đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây

Hoạt động 2- Hình thành

kiến thức

GV giới thiệu vài nét khái

quát về truyện dân gian

GV nhấn mạnh:

TDG dân tộc mình không hề

biệt lập mà chỉ biểu hiện trong

tương quan với những cái

tương đồng nhân loại Nghiên

cứu so sánh các thể loại TDG,

ta có thể bắt gặp những hiện

tượng trùng lặp tương tự nhau

về đề tài, về cốt truyện, hình

tượng nhân vật, về các mô típ

nghệ thuật, các yếu tố thi

pháp Trong giai đoạn đầu tiên

của sự nảy sinh và phát triển,

TDG là hình thức sơ khai của

sáng tác tạo văn hóa và sáng

tác nghệ thuật của nhân dân

lao động

- Kể tên các thể loại truyện

KHÁI QUÁT VỀ TRUYỆN DÂN GIAN VIỆT

NAM

1 Khái niệm về truyện dân gian

- Truyện dân gian (TDG) thường là văn xuôinhưng cũng có khi là văn vần được lưu truyềnbằng hình thức truyền miệng Là sáng tác nghệthuật của nhân dân, TDG phản ánh đời sống nhândân và thế giới tinh thần, tình cảm của nhân dântheo quan điểm của nhân dân

2 Đặc điểm của truyện dân gian

- Nhân vật trung tâm của các TDG chính là bảnthân nhân dân, bắt nguồn từ những nguyên mẫu

có thực trong cuộc sống mà khái quát lên thànhnhân vật văn học

- TDG biểu đạt những kinh nghiệm đời sống,diễn tả những khát vọng và lí tưởng của nhândân, thể hiện những quan niệm của nhân dân về

tự nhiên, xã hội và con người, về đạo đức, về mĩhọc

- TDG mang tính dân tộc, tính quốc tế

3 Một số thể loại truyện dân gian

- Kho tàng TDG Việt Nam rất phong phú vớinhiều thể loại: truyện thần thoại (TTT), truyện cổtích (TCT), truyện ngụ ngôn (TNN), truyện cười(TC)

- Mỗi thể loại của TDG với những đặc sắc về nộidung và nghệ thuật làm nên những giá trị to lớncho TDG để TDG vượt qua cuộc chọn lọc tựnhiên của thời gian, khẳng định được sức sống

dân gian?

- HS đọc phần Tiểu dẫn

- Nêu hiểu biết về sử thi?

- Tóm tắt sử thi Đăm Săn?

ngay cả trong thời đại mới

-CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY

(Trích sử thi “Đăm Săn”)

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Vài nét về sử thi dân gian

- Sử thi dân gian là thể loại tự sự bằng văn vầnhoặc văn vần kết hợp với văn xuôi, kể lại những

sự kiện lớn có ý nghĩa quan trọng đối với số phậncộng đồng

- Ở VN có hai loại sử thi: sử thi thần thoại và sửthi anh hùng

- Đăm Săn là sử thi anh hùng của Tây nguyên

2 Đặc điểm của sử thi anh hùng

- Nhân vật anh hùng đại diện cho toàn thể cộngđồng về mọi phương diện Hình tượng người anhhùng sử thi có ý nghĩa biểu trưng cao

- Các phương diện nghệ thuật: ngôn ngữ trầnthuật của người kể chuyện, ngôn ngữ độc thoại

và đối thoại của nhân vật, các biện pháp so sánh,phóng đại góp phần tạo nên âm hưởng hùngtráng của thể loại sử thi

* Sử thi anh hùng Tây Nguyên

- Có 3 đề tài chính: hôn nhân, chiến tranh và laođộng xây dựng Đề tài chiến tranh là quan trọnghơn cả

- Trong đề tài chiến tranh, người anh hùng chiếnđấu với các tù trưởng thù địch, trước hết vì cácmục đích riêng đồng thời cũng là để bảo vệ cuộcsống yên lành của buôn làng Vì vậy, chiến công

và sự nghiệp của nhân vật trung tâm trong sử thi

là niềm tự hào, là lí tưởng xã hội của toàn thểcộng đồng

3 Sử thi Đăm Săn

- Đăm Săn về làm chồng Hơ Nhị, Hơ Bhị và trởnên một tù trưởng giàu có, hùng mạnh

- Những chiến công của Đăm Săn đánh thắngcác tù trưởng độc ác, giành lại vợ, đem lại sựgiàu có và uy danh cho mình và cộng đồng

- Khát vọng chinh phục thiên nhiên, vượt quamọi khó khăn trở ngại của tập tục xã hội (chặtcây thần, cầu hôn nữ thần Mặt Trời) Nhưng trênđường từ nhà nữ thần Mặt Trời trở về, chàng chếtngập trong rừng sáp đen

- Nêu vị trí đoạn trích? Tóm

tắt đoạn trích?

- GV gọi một số học sinh đọc

đoạn trích theo kiểu phân vai

Y/c học sinh đọc to, rõ ràng,

giọng điệu mang tính chất sử

thi

- Đoạn trích gồm mầy phần?

- Nguyên nhân nào dẫn đến

cuộc chiến đấu giữa Đăm Săn

và Mtao-Mxây?

- Trận đấu diễn ra mấy hiệp?

Thái độ của Đ, M như thế nào

trước trận đấu?

- GV nhấn mạnh: Hai tù

trưởng được miêu tả song

hành trong suốt diễn biến cuộc

chiến Cuộc chiến được miêu

tả qua 2 chặng:

+ Đăm Săn khiêu chiến và

Mtao Mxây đáp lại

+ Vào cuộc chiến

-TIẾT

10 - Hiệp 1 được miêu tả như thế

nào? Diễn biến của hiệp 2,

- Đăm Săn gọi Mtao Mxây xuống giao chiến

- Mtao Mxây múa trước, dùng khiên vụng về,dâm không trúng Đăm Săn

- Đăm Săn múa, nhưng không đâm thủng thịtMtao Mxây

- Trời bày cho Đăm Săn lấy chày gió gạo nộmvào vành tai Mtao Mxõy

- Đăm Săn làm theo, Mtao Mxây ngó

- Đăm Săn cắt đầu Mtao Mxây cắm lên cọc

- Dân làng và tôi tớ kéo đi theo Đăm Săn, mangtheo của cải, voi, ngựa của Mtao Mxây

- Lễ cúng người chết và thần linh, ăn mừng chiếnthắng

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc văn bản

2 Bố cục: gồm 3 phần.

- Trận đánh của hai tù trưởng

- Đăm Săn cùng nô lệ trở về sau chiến thắng

- Cảnh ăn mừng chiến thắng

3 Tìm hiểu văn bản

3.1 Cuộc giao tranh giữa Đăm Săn và Mtao Mxây

a Đăm Săn khiêu chiến và Mtao Mxây đáp lại

- Thái độ của Đăm Săn quyết liệt: Đến tận nhàMtao Mxây thách thức

Điều này thể

hiện bản lĩnhcủa chàng

- Múa khiên trước

- Bộc lộ sự kém cỏinhưng vẫn nóinhững lời huyênhhoang

- Trận đấu bộc lộ điều gì ở

các nhân vật?

- Qua trận đấu, Đ và M hiện

lên như thế nào trong tưởng

tượng của dân gian?

- HS thảo luận chung: Mỗi

nhân vật có vai trò gì đối với

2 - Đăm Săn múa

- Hoảng hốt, trốn

chạy, chạy bước cao bước thấp.

Sự yếu sức

 Điều này thểSự yếu sức

- Cầu cứu Hơ Nhịquăng cho miếngtrầu , càng yếu sức

3

- Đăm Săn múadũng mãnh vàđuổi theo MtaoMxây

- Đăm Săn đâmtrúng MtaoMxây nhưngkhông thủngđược áo hắn

- Chàng phảicầu cứu thầnlinh

- Được bảo vệ bởilớp áo giáp sắt

4

- Đăm Sănđược thần linhgiúp sức

- Chàng đuổitheo và giếtchết kẻ thù

- Chạy trốn

- Bị giết chết

Kết luận

- Trong trậnđánh Đăm Sănluôn chủ động,mạnh mẽ, dũngcảm

=> Đăm Săn làbiểu tượng chochính nghĩa,sức mạnh cộngđồng

- Thụ động, hènnhát, khiếp sợ

=> Biểu tượng chophi nghĩa và cái ác

* Thảo luận về vai trò của các nhân vật

- Mtao Mxây: cướp vợ Đam Săn, nguyên nhângây chiến tranh, đây là NV đối thủ

quá trình diến biến của các sự

động khác nhau như thế nào?

- Hành động và thái độ của nô

lệ như thế nào?

- Ý nghĩa chiến thắng của

Đăm Săn trong đoạn trích?

-

Đăm Săn : + Nhân vật trung tâm, quyết định sự diễn biếncủa cốt truyện sử thi

+ Đánh thắng kẻ thù vừa bảo vệ hạnh phúcriêng vừa mang lại sự giàu mạnh và uy danh chocộng đồng, có sức lôi cuốn các nhân vật quầnchúng

-

Ông Trời và Hơ Nhị : Nhân vật trợ thủ của nhânvật anh hùng, thể hiện quan niệm cuộc chiến đấucủa nhân vật anh hùng là cuộc chiến đấu chínhnghĩa

+ Ông Trời: Nhân vật trợ thủ thần kì + Hơ Nhị: Nhân vật trợ thủ trao vật thần kì

cho Đam Săn (miêng trầu)

- Nhân vật quần chúng : + Vừa là hậu thuẫn cho NV chính vừa bị lôicuốn bởi sức mạnh và mục đích chiến đấu của

NV chính

+ Mối qh qua lại thể hiện ý nghĩa hình tượng

cá nhân người anh hùng biểu trưng cho sức mạnh

và lí tưởng của cộng đồng

3.2 Đăm Săn thu phục tôi tớ của Mtao Mxây và

ăn mừng chiến thắng

a Đăm Săn thu phục tôi tớ của Mtao Mxây

- Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn diễn ra 3 lần (số

3 biểu tượng cho số nhiều, thường xuất hiệnnhiều lần trong tác phẩm tự sự dân gian), mỗi lầnđối đáp có sự khác nhau

- Mỗi lần đối đáp có sự khác nhau, biến đổi, pháttriển: Lần thứ nhất Đăm Săn chỉ gõ vào một nhà;lần thứ 2 gõ vào tất cả các nhà; lần thứ 3 gõ vàomỗi nhà trong làng

- Hành động và thái độ của nô lệ+ Thể hiện lòng mến phục và thái độ hưởng ứng,tuân phục của mọi người với Đam Săn

+ Thể hiện sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi,khát vọng của cộng đồng (người thắng và kẻ thuađều cùng một tộc người; trước cuộc chiến họsống rời rạc thành hai nhóm, nay họ sống hoàhợp trong cùng một nhóm đông hơn, giàu hơn,mạnh hơn)

Ý nghĩa chiến thắng của Đăn Săn trong đoạn trích: Việc đòi vợ và giành chiến thắng của Đam

Săn tuy có mục đích riêng nhưng đó mở rộng bờcõi và làm nổi bật uy danh của cộng đồng (Thể

- HS thảo luận câu 3

- Hình ảnh Đăm Săn hiện lên

tộc người cùng thời đại gửi

gắm vào những cuộc chiến

b Cảnh ăn mừng chiến thắng

- Đăm Săn được miêu tả hoà với tôi tớ trong cảnh

ăn mừng chiến thắng: "Hỡi anh em trong nhà không còn chỗ để" (tr 38)

- Quang cảnh trong nhà Đam Săn: "đông nghịt khách Tôi tớ chật ních cả nhà"

- Hình ảnh Đăm Săn:

+ nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tócchàng là một cái nong hoa

+ uống không biết say, ăn không biết no,chuyện trò khụng biết chán

+ là một dũng tướng: đôi mắt long lanh, bắpchân to bằng cái xà ngang, sức ngang sức voiđực, hơi thở ầm ầm tựa sấm dậy

 Dáng vẻ: đẹp đẽ, nhàn nhã, uy nghi

c Cách miêu tả: dùng lối phóng đại, vừa tô đậm

vẻ đẹp của người anh hùng vừa tạo ấn tượngmạnh với người nghe Qua đó khẳng định cuộcchiến mà Đam Săn tiến hành hoàn toàn có tínhchính nghĩa

3.3 Vài nhận xét về nghệ thuật sử thi thể hiện trong đoạn trích.

- So sánh tương đồng: "ĐS múa như gió lốc

gào, như những vệt sao băng "

- So sánh tăng cấp bằng hàng loạt ngữ so sánhliên tiếp (đoạn tả tài múa khiên của ĐS, đoạn tảcảnh người đông đảo trở về buôn làng, đoạn mô

tả thân hình ĐS)

- So sánh tương phản (tả cảnh múa khiên của

ĐS và M Mxây), tả tài của đối thủ trước, củangười anh hùng sau

- Các hình ảnh đem ra so sánh đều lấy từ thiênnhiên, vũ trụ Đây là thủ pháp phóng đại để đềcao người anh hùng và phù hợp với cảm hứngngợi ca

 Các thủ pháp so sánh và phóng đại kết hợp với

lời người kể chuyện tạo nên âm điệu hùng tráng, ngợi ca một thế giới được lí tưởng hoá và tạo ra khoảng cách tuyệt đối cho nhân vật sử thi.

III TỔNG KẾT

Đoạn trích miêu tả cuộc chiến đấu giành lại vợcủa người anh hùng Đam Săn Chiến công của

HS đọc Ghi nhớ Đam Săn được ngợi ca như những chiến công vĩ

đại mà người bỡnh thường không thể thực hiệnđược Do đó, sử thi có cách miêu tả nhân vật, sựkiện, hành động vượt xa cách miêu tả các sựkiện, con người của đời thường, tạo nên tính lítưởng và âm điệu hùng tráng của sử thi

Hoạt động 3- Luyện tập

GV cung cấp yêu cầu bài tập

1 Cho biết sử thi Đăm Săn

thuộc loại sử thi gì trong hệ

thống sử thi Việt Nam?

2 Tìm dẫn chứng trong đoạn

trích để chứng minh

IV LUYỆN TẬP

- Sử thi Đăm Săn thuộc loại sử thi anh hùng

- Sử thi Đăm Săn kể về chiến công của người anhhùng Đăm Săn trong lao động và phát triển cộngđồng

Hãy tưởng tượng và ghi lại điều đó bằng mộtđoạn văn

3 Thông qua đoạn trích đã học, em hãy sưu tầmnhững tác phẩm sử thi của các dân tộc Việt Nam(nguồn: sách, báo, tạp chí, internet…)

4 Củng cố, hướng dẫn

- Nêu định nghĩa về sử thi, dùng đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây để minh

hoạ cho định nghĩa

- Chuẩn bị: Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy.

-Ngày tháng 9 năm 2020

Xác nhận của tổ CM

TUẦN 4

Tiết 11-12: Đọc văn

Ngày soạn: …/9/2020 Ngày dạy: …/9/2020

TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU, TRỌNG THUỶ

- Nắm được giá trị và ý nghĩa của truyền thuyết Truyện An Dương Vương và MịChâu -Trọng Thủy, đặc biệt là bài học lịch sử quý giá của tác phẩm vẫn cònnguyên giá trị trong thời điểm hiện nay

Giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực:

- Năng đọc hiểu văn bản văn học dân gian

- Năng lực sưu tầm, tập hợp các thông tin liên quan để phục vụ việc tìm hiểu,phân tích văn bản

- Năng lực trình bày, bảo vệ quan điểm cá nhân trước những vấn đề phức tạp, cóthể có những quan điểm khác nhau, thậm chí trái chiều nhau

- Năng lực kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động theo nhóm và hoạt động tậpthể trong học tập

II CHUẨN BỊ PHƯƠNG TIỆN DẠY-HỌC

1 Giáo viên

- Các tài liệu tham khảo

- Thiết kế giáo án

2 Học sinh

- Đọc bài trước khi đến lớp

- Soạn bài: trả lời câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài

GV đọc câu Ca dao:

“Ai về qua huyện Đông Anh/ Ghé

thăm phong cảnh Loa Thành,

Thục Vương”

Nội dung: Em hãy cho biết câu Ca

dao trên nói về địa danh nào? Địa

danh ấy khiến em liên tưởng đến

truyền thuyết dân gian nào của

dân tộc Việt Nam?

Đó là những địa danh thành Cổ Loa ởĐông Anh- Hà Nội Di tích gắn liền vớimột truyền thuyết mà mỗi con người Việt

Nam đề thuộc nằm lòng “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thuỷ”

Hoạt động 2- Hình thành kiến

thức

Dựa vào phần tiểu dẫn SGK, GV

và HS thảo luận, trả lời các câu

hỏi sau:

- Truyện thuộc thể loại dân gian

nào? Nêu định nghĩa về loại

truyền thuyết?

- Đặc trưng của thể loại truyền

thuyết

- Truyền thuyết có giá trị và ý

nghĩa như thế nào trong đời sống

dân tộc?

GV mở rộng:

Sự kiện lịch sử và những hình

thức sinh hoạt văn hóa vừa là cơ

sở hiện thực của sự sáng tạo

truyền thuyết, vừa ảnh hưởng đến

nội dung cùng hình thức của

truyền thuyết Nhân dân luôn nhớ

ơn những người có công đối với

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Truyền thuyết

- Định nghĩa: Là tác phẩm tự sự dân gian

kể về sự kiện và nhân vật lịch sử (có liênquan đến lịch sử) theo xu hướng lí tưởnghóa

đất nước nên khi họ mất đi đều

được thờ cúng Nhân dân không

ngừng kể về chuyện những người

có công với dân tộc, và trong

những câu chuyện đó, nhân vật

- Kể tên các nhân vật chính trong

truyện Kể tên các chi tiết, sự kiện

gắn với nhân vật chính?

→ Tóm tắt câu chuyện?

- Có thể chia văn bản làm mấy

đoạn, nội dung chính của mỗi

đoạn là gì?

GV hướng dẫn HS tìm hiểu văn

bản

- Quá trình xây thành, chế nỏ của

nhà vua diễn ra như thế nào?

Truyện An Dương Vương và Mị Trọng Thủy:

Châu Địa điểm: Xã Cổ Loa, huyện ĐôngAnh, Hà Nội

-Gắn liền với cụm di tích lịch sử: đền thờ

An Dương Vương, am Bà Chúa thờ MịChâu, giếng Ngọc-nơi Trọng Thủy tựvẫn

- Lễ hội được tổ chức hằng năm vào ngàymùng 6 tháng Giêng và kéo dài khoảng

10 ngày

3 Văn bản

a Xuất xứ Trích từ “Truyện Rùa Vàng” trong “ Lĩnh Nam chích quái”, bộ sưu tập truyện

dân gian ra đời vào cuối TK XV

b Nội dung: kể về quá trình xây thành

chế nỏ của ADV dưới sự giúp sức của rùavàng, nguyên nhân mất nước Âu Lạc

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc và tóm tắt

2 Bố cục: 2 phần

- P1: từ đầu đến "…bèn xin hoà": Quátrình xây thành, chế nỏ của ADV dưới sựgiúp đỡ của Rùa vàng

- P2: Còn lại: Bi kịch tình yêu của MC và

TT gắn với thất bại của nước Âu Lạc

3 Tìm hiểu văn bản 3.1 Nhân vật An Dương Vương

a Vai trò của ADV trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước

- Xây thành:

+ Vua xây thành nhưng hễ đắp đến đâu là

lở tới đấy

+ Lập đàn cầu đảo

+ Rùa Vàng từ phương Đông lại, tự xưng

là xứ Thanh Giang, giúp vua trừ yêu ma

- Do đâu mà An Dương Vương

được thần giúp đỡ? Tưởng tượng

ra những chi tiết thần kì đó, tác

giả dân gian muốn thể hiện cách

đánh giá như thế nào về nhà vua?

thành nên đã sáng tạo các chi tiết thần kì.

+ Chiến thắng quân xâm lược

 Ý thức trách nhiệm cao với đất nước vàtinh thần cảnh giác

- Lý do An Dương Vương được thần linhgiúp đỡ:

+Nhà vua là người có ý thức trách nhiệmrất cao với đất nước Ngay từ khi giặcchưa đến, đất nước còn bình yên, vua đãtìm cách xây thành, chế nỏ để bảo vệ đấtnước

+Vua xây thành rất vất vả, khó khănnhưng vẫn kiên trì=>chứng tỏ tấm lòng lolắng cho nhân dân, đất nước của nhà vua

- Ý nghĩa của các chi tiết thần kì: cụ giàxuất hiện bí ẩn, rùa vàng, nỏ thần

+ Lí tưởng hóa việc xây thành

+ Nét đẹp của truyền thống Việt Nam:cha ông luôn ngầm giúp đỡ con cháu đờisau trong công cuộc dựng nước và giữnước

- Cách đánh giá của dân gian về nhà vua:Tưởng tượng về sự giúp đỡ thần kì này làcách nhân dân ca ngợi nhà vua, đây là vịvua anh hùng, sáng suốt, hết lòng vì dân,

vì nước; thể hiện niềm tự hào về chiếncông xây thành, chế nỏ và chiến thắngngoại xâm của dân tộc

- An Dương Vương chiến thắng quânxâm lược do:

+ Có thành ốc kiên cố

+ Có nỏ thần kì diệu trăm phát trăm

- Sự mất cảnh giác của nhà vua

được biểu hiện ở những chi tiết

nào? Kết quả của sự mất cảnh

giác

- Sáng tạo thêm chi tiết nhà vua

chém đầu con gái rồi theo gót Rùa

vàng xuống biển, nhân dân muốn

biểu lộ thái độ, tình cảm gì đối với

nhân vật lịch sử ADV và viẹc mất

nước?

 GV liên hệ, so sánh:

Thánh Gióng: bay về trời (ngẩng

mặt lên mới nhìn thấy)  Rực rỡ,

hoành tráng vì nhân vật không

mắc phải sai lầm, thất bại

An Dương Vương: cúi xuống sâu

thẳm mới nhận ra  Không rực

rỡ, hoành tráng vì đã để mất nước

 Quan điểm, tình cảm của nhân

dân đối với từng nhân vật

- Kết quả: quân Tản Đà thua to

 Nêu cao bài học cảnh giác, tinh thầntrách nhiệm, khẳng định vai trò của ADV

và sự ca ngợi của nhân dân với nhữngviệc làm có ý nghĩa lịch sử

b Bi kịch nước mất - nhà tan

* Nguyên nhân thất bại:

- Chấp nhận lời cầu hòa, gả con gái, còncho TT- con trai kẻ thù - ở rể ngay trongLoa Thành  không nhận thấy bản chấtngoan cố của kẻ thù, mở đường cho contrai đối phương làm nội gián

- Lúc giặc đến chân thành: vẫn mãi lochơi cờ, cười nhạo kẻ thù  có thái độ ỷlại vào vũ khí mà không đề phòng, xemthường địch

- Kết quả: thất bại, bỏ chạy, giết con, sựnghiệp tiêu vong

Vua- có trách nhiệm cao đối với vậnmệnh đất nước nhưng mất cảnh giác, rơivào bi kịch: nước mất nhà tan

* Chi tiết:

- ADV tự tay chém đầu con gái: hànhđộng quyết liệt, dứt khoát đứng về phíacông lí và quyền lợi của dân tộc, cũng là

sự thức tỉnh muộn màng của nhàvuamang tính bi kịch

- ADV cầm sừng tê bảy tấc rồi theo gótRùa vàng xuống biểnhuyền thoại hoá,bất tử hoá người anh hùng

2 Nhân vật Mị Châu - Trọng Thuỷ

a Mị Châu

-TIẾT

12 Sự mất cảnh giác của Mị Châu

thể hiện ở những chi tiết nào?

- Theo em, những hành động của

nàng có đúng như những lời nhận

xét như ở câu hỏi 2 phần Hướng

dẫn học bài không?

- Những sai lầm đã dẫn đến kết

cục gì cho Mị Châu? Kết cục này

thể hiện thái độ gì của nhân dân

đối với Mị Châu?

- Lời nguyền của Mị Châu trước

khi chết thể hiện điều gì?

- Qua chi tiết hư cấu máu Mị

Châu sau khi chết biến thành hạt

châu, xác hoá thành ngọc thạch,

nhân dân ta muốn thể hiện điều

gì?

- Qua nhân vật Mị Châu, nhân dân

ta muốn nhắn gởi điều gì đến thế

hệ trẻ mai sau?

- Ở phần đầu của truyện, Trọng

Thủy là con người như thế nào?

Trọng Thuỷ đóng vai trò gì trong

việc mất nước Âu Lạc và cái chết

của cha con An Dương Vương?

- Khi nàng Mị Châu đã chết,

* Sự mất cảnh giác của Mị Châu

- Lén đưa cho Trọng Thuỷ xem nỏ thần

 vô tình làm lộ bí mật quốc gia

- Nghe lời chồng rứt áo lông ngỗng đánhdấu chỉ đường cho giặc đuổi theo  nhẹ

dạ, cả tin, đặt tình cảm vợ chồng lên trênlợi ích quốc gia

- Trước khi chết, Mị Châu nói lên lời

nguyền: “nếu có lòng phản nghịch mưu hại cha… nhục thù”  mắc tội không do

chủ ý mà chỉ do vô tình, ngây thơ, nhẹ dạ

- Sau khi chết, máu thành ngọc trai, xácthành ngọc thạch (hoá thân không trọnvẹn– phân thân)  Lời nguyện của nàngđược linh ứng

 Sự bao dung, cảm thông của nhân dânđối với sự trong trắng, thơ ngây của MịChâu khi phạm tội một cách vô tình

 Lời nhắn nhủ cho thế hệ sau: Cầngiải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa

“tình nhà” với “nợ nước”, giữa cái riêng

và cái chung

b.Trọng Thủy

* Giai đoạn đầu

- Lợi dụng sự ngây thơ của Mị Châu đãđánh tráo lẫy nỏ thần theo âm mưu củacha mình

- Tấn công nước Âu Lạc và đuổi theo chacon An Dương Vương

 Là tên gián điệp nguy hiểm, kẻ thù củadân tộc, trực tiếp gây ra bi kịch mất nước

và cái chết của hai cha con An DươngVương

* Sau khi Mị Châu chết

- Ôm xác vợ khóc lóc thương nhớ

- Lao đầu xuống giếng tự tử

Trọng Thủy có những thái độ và

hành động như thế nào?

 GV cho HS thảo luận:

Sáng tạo hình ảnh " ngọc trai

-giếng nước" có phải nhân dân ta

muốn ca ngợi mối tình chung thuỷ

MC- TT?

- Chi tiết ngọc trai đem rửa nước

giếng lại càng sáng đẹp hơn cần

được hiểu như thế nào?

- Với hình ảnh “Ngọc trai – giếng

nước” này, nhân dân ta đã thể

hiện cách phán xét ntn?

- Đâu là cốt lõi lịch sử trong câu

chuyện này?

- Nhận xét về nghệ thuật?

Thành công NT của truyền thuyết

nói chung và của Truyền thuyết

truyện ADV và Mị Châu, Trọng

Thuỷ nói riêng là gì?

- Chi tiết nước giếng có hồn Trọng Thuỷ

 là chứng nhận cho sự hối hận và ướcmuốn hoá giải tội lỗi của Trọng Thuỷ

- Chi tiết ngọc trai đem rửa nước giếnglại càng sáng đẹp hơn Trọng Thuỷ đãtìm được sự hoá giải của Mị Châu ở thếgiới bên kia

=> Sự phán xét thấu lí đạt tình, vừanghiêm khắc vừa nhân ái của nhân dân (rộng lòng tha thứ cho những người vôtình phạm tội như Mị Châu hay những kẻbiết ăn năn hối hận như Trọng Thuỷ)

3 Nghệ thuật

- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa cốt lõi lịch

sử và hư cấu nghệ thuật.

- Kết cấu chặt chẽ, xây dựng những chi

tiết kì ảo có giá trị nghệ thuật cao (ngọc trai - giếng nước).

- Xây dựng đựơc những nhân vật truyềnthuyết tiêu biểu

III TỔNG KẾT

1 Nội dung:

- Câu chuyện là một cách giải thíchnguyên nhân mất nước Âu Lạc

- Qua đó nhân dân gửi gắm bài học lịch

sử về tinh thần cảnh giác trước kẻ thù vàcách xử lí đúng đắn mối quan hệ giữariêng-chung, cá nhân-cộng đồng, đấtnước

2 Nghệ thuật:

- Kết cấu hoàn hảo, chặt chẽ

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật cùngnhững chi tiết hư cấu đặc sắc, thể hiện rõ

Hoạt động 3- Luyện tập

GV cho HS làm BT trắc nghiệm

IV LUYỆN TẬP

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

1 Dòng nào dưới đây không nói đúng

về đặc điểm của truyền thuyết:

A Hình tượng nghệ thuật đậm màu sắc thần kì

B Phản ánh lịch sử

C

Phản ánh nhận thức của con người thời

cổ về nguồn gốc thế giới và đời sống con người

D Nói lên “tâm tình thiết tha” của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử

2 Truyền thuyết này xuất hiện lần đầu tiên trong tác phẩm nào?

A.

Lĩnh Nam chích quái

B Việt Điện u linh

C Đại Việt sử kí

D Đại Việt sử kí toàn thư

3 Ý nghĩa quan trọng nhất của truyền thuyết là gì?

A Tình cảm cha con

B Tình nghĩa vợ chồng

C Bài học dựng nước

D

Bài học giữ nước

4 Trong âm mưu xâm lược của Triệu