Môn toán ở tiểu học có nhiệm vụ cung cấp những kiến thức cơ bản ban đầu về số học, các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơ
Trang 1Tôi xin cảm ơn cô giáo hướng dẫn, quý thầy cô giáo trường đại học QuyNhơn, và các anh chị em đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi để tôiđược hoàn thành đề tài Tuy vậy với kiến thức hạn chế, kinh nghiệm chưa caonên không thể tránh khỏi những sai sót trong quá trình thực hiện Rất mong được
sự góp ý của cô giáo hướng dẫn và các bạn đồng nghiệp
Buôn Hồ, ngày 30/08/2009
Người trình bày
Bế Thị Kim Oanh
Trang 1
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
1) Lý do chọn đề tài:
Nói đến Toán học là nói đến một môn học quan trọng trong chương trìnhgiáo dục tiểu học Là môn học cung cấp và rèn luyện cho học sinh những kiếnthức cơ bản nhất về tính toán đo lường Đây có thể coi là một môn học quantrọng bậc nhất trong các môn ở tiểu học, là công cụ để học tập các môn học khác
và cũng là điểm tựa về lĩnh vực tính toán, đo lường trong cuộc sống hằng ngàycủa con người
Môn toán ở tiểu học có nhiệm vụ cung cấp những kiến thức cơ bản ban đầu
về số học, các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một
số yếu tố hình học và thống kê đơn giản Hình thành các kỹ năng thực hành tính,
đo lường, giải các bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống Gópphần bước đầu phát triển năng lực tư duy năng suy luận hợp lý và diễn đạt đúng(nói và viết), cách phát hiện và giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trongcuộc sống Kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần hìnhthành bước đầu phương pháp dạy học và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủđộng, linh hoạt, sáng tạo
Qua bao nhiêu thời gian nghiên cứu của ngành giáo dục, để học sinh tiếpcận với cuộc sống hiện đại ngày nay và biết tính toán một cách chuẩn mực thì đổimới phương pháp dạy học, thay sách giáo khoa của môn Toán là một chiến lượcquan trọng của nền giáo dục nước nhà với mục tiêu phát triển các kỹ năng tínhtoán, đo lường ở học sinh để học tập cũng như ứng dụng trong đời sống hằngngày của các em trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Từ đóù bồi dưỡngthêm cho học sinh tình yêu Toán học cho các em và hình thành thói quen rènluyện những kỹ năng, kiến thức cơ bản của môn toán, góp phần hình thành nhâncách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước
Nội dung kiến thức của môn toán cũng rất phong phú và đa dạng, mỗi khốilớp đều có một nội dung kiến thức khác nhau tương ứng với khả năng tiếp thucủa học sinh Hiện nay có nhiều giải pháp đã và đang được nghiên cứu, áp dụng
để góp phần thực hiện mục tiêu trên Đổi mới phương pháp dạy học nhằm pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh cũng là một trong những giảipháp được nhiều người quan tâm nhằm đưa các hình thức dạy học mới vào nhàtrường Để tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, môn toán ở Tiểu học cần
có một phương pháp dạy học cụ thể phù hợp với từng loại toán
Xét riêng về loại toán đo đại lượng ở tiểu học nói chung, ở lớp 5 nói riêng,
ta thấy đây là loại toán khó, rất phức tạp, phong phú đa dạng và có rất nhiều kiếnthức áp dụng vào thực tế cuộc sống Mặt khác việc hình thành, rèn luyện, củng
cố các kỹ năng giải toán đo đại lượng gần như là chưa thống nhất đối với tất cảcác đối tượng học sinh ở thành thị cũng như vùng sâu nên các em không thể
Trang 3phương pháp cụ thể đề ra để dạy giải các bài toán đo đại lượng nhằm đáp ứng cácnội dung bồi dưỡng nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, bồi dưỡngnâng cao khả năng tư duy linh hoạt và óc sáng tạo của học sinh Đã có nhữngcuốn sách viết về loại toán đo đại lượng, song những cuốn sách này mới chỉ dừnglại ở mức độ hệ thống hoá các bài tập (chủ yếu là bài tập khó) cho nên sách mớichỉ được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho học sinh giỏi Còn lại những tài liệukhác có được đề cập đến nhưng tương đối đơn giản.
Trước ý nghĩa lý luận và thực tiễn của vấn đề nêu thì dạy học về phép đo đạilượng ở tiểu học có những dạng nào? Phương pháp giải ra sao? Đó chính là nộidung của đề tài tôi đã chọn để nghiên cứu : “Dạy học về phép đo đại lượng chohọc sinh lớp 5”
2 Mục đích nghiên cứu:
Dựa trên những yêu cầu của nội dung, mục đích nghiên cứu đề tài là tìmhiểu thực trạng việc dạy học về phép đo đại lượng cho học sinh lớp 5 ở trườngtiểu học Tô Hiệu để đánh giá thực tế việc dạy học về phép đo đại lượng cho họcsinh lớp 5 Từ đó có căn cứ để đề xuất một số biện pháp có tính khả thi trong việcdạy học về phép đo đại lượng cho học sinh lớp 5 ở tiểu học
3) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :
Đối tượng nghiên cứu của đề tài:
- Học sinh lớp 5 của trường tiểu học Tô Hiệu xã Ea Siên, Thị xã Buôn Hồ –Tỉnh Đăk Lăk
Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
- Mục tiêu, nhiệm vụ của môn toán tiểu học, hệ thống một số dạng toán vềphép đo đại lượng cho học sinh lớp 5 và phương pháp giảng dạy
- Chương trình toán lớp 5, các tài liệu liên quan đến nội dung Dạy học vềphép đo đại lượng cho học sinh lớp 5
- Trường tiểu học Tô Hiệu xã Ea Siên, Thị xã Buôn Hồ – Tỉnh Đăk Lăk
Trang 1
Trang 44) Phương pháp nghiên cứu :
3.1 Phương pháp khảo sát: Tôi sử dụng phương pháp này nhằm tiến hành khảo sát và hệ thống các dạng toán về phép đo đại lượng có trong chương trình toán ở tiểu học.
3.2 Phương pháp phân tích: Căn cứ vào số liệu đã được khảo sát và thống
kê, kết hợp với luận chứng của đề tài Tôi tiến hành phân tích và trình bày phương pháp giải về các dạng toán về phép đo đại lượng đã được thống kê 3.3 Phương pháp tổng hợp : Khi đã có những chứng cứ khảo sát từ sách giáo khoa và các tài liệu liên quan Tôi tiến hành tổng hợp và kết luận về nội dung nghiên cứu Nêu một số ý kiến nâng cao phương pháp dạy học toán trong trường tiểu học.
Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm một số phương pháp khác phục vụ cho quátrình nghiên cứu
Trang 5Nhờ giải toán, học sinh có điều kiện rèn luyện và phát triển năng lực tư duy,rèn luyện phương pháp suy luận và những phẩm chất cần thiết của người laođộng mới Vì giải toán là một hoạt động bao gồm những thao tác : Xác lập mốiquan hệ giữa các dữ liệu, giữa cái đã cho và cái cần tìm, trên cơ sở đó chọn đượcphép tính thích hợp và trả lời câu hỏi đúng bài toán.
Dạy học giải toán giúp học sinh tự phát hiện, giải quyết vấn đề, tự nhận xét,
so sánh, phân tích, tổng hợp, rút ra quy tắc ở dạng khái quát nhất định Chính vìvậy nội dung phần phép đo đại lượng trong SGK toán lớp 5 được trình bày baogồm :
03 Đề – ca – mét vuông Héc – tô – mét vuông 1
04 Mi – li – mét vuông Bản đơn vị đo diện tích 1
06 Viết các số đo độ dài dưới dạng số thập phân 1
07 Viết các số đo khối lượng dưới dạng số thập phân 1
08 Viết các số đo diện tích dưới dạng số thập phân 1
10 Xăng – ti - mét khối Đề – xi – mét khối 1
17 Ôn tập về đo độ dài và do khối lượng 21
20 Ôn tập về đo diện tích và đo thể tích 1
Về nội dung kiến thức của phép đo đại lượng ở lớp 5 chủ yếu là ôn lại vềbảng đơn vị đo và cung cấp thêm một số đơn vị đo đại lượng mới Cụ thể :
Trang 1
Trang 6- Ôn tập bảng đơn vị đo độ dài : Yêu cầu học sinh ôn lại bảng đơn vị đo
độ dài và làm một số bài tập có liên quan:
Bảng đơn vị đo độ dài: yêu cầu học sinh phải nắm vững bảng đơn vị đo độdài, so sánh giữa 2 đơn vị đo liên tiếp nhau và các đơn vị đo kế theo, so sánh cácđơn vị đo với mét (m)
- Ôn tập bảng đơn vị đo khối lượng : Yêu cầu học sinh ôn lại bảng đơn
vị đo khối lượng và làm một số bài tập có liên quan:
Bảng đơn vị đo khối lượng :yêu cầu học sinh phải nắm vững bảng đơn vị đokhối lượng, so sánh giữa 2 đơn vị đo liên tiếp nhau và các đơn vị đo kế theo, sosánh các đơn vị đo với ki-lô-gam (kg)
1kg=10hg
=
10 1
yến
Trang 7- Cung cấp cho học sinh kiến thức mới về đơn vị đo Đề – ca – mét vuông Héc – tô – mét vuông :
1hm
+ Mi –li –mét vuông: Cung cấp cho học sinh kiến thức mới về đơn vị đo Mi-li-mét vuông :
Trang 1
Trang 8Sau đó cho học sinh ôn lại đầy đủ bảng đơn vị đo diện tích.
+ Bảng đơn vị đo diện tích :
Ví dụ : viết các số đo thích hợp vào chỗ chấm :
- Viết các số đo độ dài dưới dạng số thập phân :
Đây là một nội dung nhằm củng cố kiến thức cho học sinh về chuyển đổi các đơn vị đo độ dài Nội dung chủ yếu là giúp học sinh biết cách chuyển đổi các đơn vị độ dài với nhau nhưng không phải ở số tự nhiên mà là số thập phân
Ví dụ : Viết các số thập phân thích hợp vào chỗ chấm :
- Viết các số đo khối lượng dưới dạng số thập phân :
Trang 9Tương tự như ở độ dài, nội dung này cũng nhằm củng cố kiến thức cho họcsinh về chuyển đổi các đơn vị đo khối lượng Nội dung chủ yếu là giúp học sinhbiết cách chuyển đổi các đơn vị khối lượng với nhau thành các số thập phân.
Ví dụ : Viết các số thập phân thích hợp vào chỗ chấm :
4 tấn 562 kg = ……tấn 3 tấn 14kg = ……tấn
…
- Viết các số đo diện tích dưới dạng số thập phân
Tương tự như ở độ dài, nội dung này cũng nhằm củng cố kiến thức cho họcsinh về chuyển đổi các đơn vị đo diện tích và giúp học sinh biết cách chuyển đổicác đơn vị diện tích với nhau thành các số thập phân
Ví dụ : Viết các số thập phân thích hợp vào chỗ chấm :
…
- Xăng – ti - mét khối Đề – xi – mét khối Mét khối:
Đây là ba nội dung mới về đơn vị đo thể tích của đo đại lượng Nội dungchủ yếu là cung cấp cho học sinh những kiến thức về đơn vị đo Xăng – ti - métkhối Đề – xi – mét khối và Mét khối Qua đó học sinh nhận biết ký hiệu các đơn
vị đo, biết giá trị của các đơn vị đo, đọc viết các đơn vị đo và cách chuyển đổigiữa các đơn vị đo thể tích
- Bảng đơn vị đo thời gian:
Cộng, trừ, nhân, chia số đo thời gian là bốn nội dung cơ bản của của “nộidung số đo thời gian” Nội dung kiến thức của đo thời gian là giúp học sinh nhậnbiết các đơn vị đo thời gian theo tuần tự từ gần gũi, để tiếp thu, đến xa hơn, khótiếp thu; tuần lễ, ngày, tháng, giờ, phút, giây, năm, thế kỷ Biết sử dụng các dụng
cụ để đo thời gian: cách xem đồng hồ, cách xem các loại lịch, tính thời gian, thờiđiểm trên các dụng cụ đó Hệ thống hoá để thành lập bảng đơn vị đo thời gian
Hệ ghi số đo thời gian không phải là hệ ghi số vị trí và các quy định riêng thểhiện trên Bảng đơn vị đo thời gian Biết giá trị của từng đơn vị đo, Thực hiệnchuyển đổi giữa các đơn vị đo thời gian
1 thế kỷ = 100 năm 1 tuần lễ = 7 ngày
Trang 1
Trang 101 năm = 12 tháng 1 ngày = 24 giờ
1 năm nhuận = 366 ngày 1 phút = 60 giây
Cứ 4 năm lại có 1 năm nhuận
- Ôn tập về đo độ dài và do khối lượng
Nội dung chủ yếu là giúp học sinh hệ thống đầy đủ các đơn vị đo độ dài và
đo khối lượng từ lớn đến bé Nắm được mối quan hệ giữa các đơn vị đo và biếtcách chuyển đổi hoặc tính toán các bài về đo khối lượng
Bảng đơn vị đo độ dài:
Quan hệ giữa các đơn
vị đo liền nhau
1m=10dm=0,1dam
Bảng đơn vị đo khối lượng :
Lớn hơn gam
ki-lô-Kg Bé hơn ki-lô-gam
Quan hệ giữa các đơn
vị đo liền nhau
Tên Kí hiệu Quan hệ giữa các đơn vị đo liền nhau
Đề-xi-mét khối dm3 1dm3 = cm3 = cm3; 1dm3 = 0, m3
Xăng-ti-mét khối Cm3 1cm3 = 0, dm3
- Ôn tập về đo thời gian :
Nội dung giúp học sinh hệ củng cố về đo thời gian đã học Nắm được mốiquan hệ giữa các đơn vị đo và biết cách chuyển đổi hoặc tính toán các bài về đothời gian
1 thế kỷ = năm 1 tuần lễ = ngày
Trang 111 năm = tháng 1 ngày = giờ
1 năm không nhuận= ngày 1 giờ = phút
1 năm nhuận = ngày 1 phút = giây
1.2/ Một số yêu cầu trong việc dạy học phép đo đại lượng ở lớp 5:
Trong chương trình toán học ở lớp 5, mức độ yêu cầu về kiến thức đã đượcnâng cao hơn so với các lớp dưới, đồng thời củng cố thêm nhiều dạng bài tậpkhác nhau nhằm nâng cao kiến thức về đại lượng và đo đại lượng cho học sinh
Cụ thể gồm những yêu cầu sau :
- Giới thiệu một số kiến thức sơ đẳng về các đại lượng thông dụng, làm chohọc sinh nắm được các kỹ năng thực hành về đo đại lượng:
+ Biết dùng số để đặc trưng cho các giá trị của đại lượng
+ Biết sử dụng các dụng cụ đo thích hợp, biết tiến hành đo các phép đo thựchành, có kỹ năng ước lượng số đo
+ Nắm chắc đơn vị đo, hệ thống đơn vị đo Biết biểu diễn số đo, chuyển đổi
số đo, thực hiện phép tính trên các số đo
- Hỗ trợ và củng cố các số đo liên quan trong môn toán, phát triển năng lựcthực hành, năng lực tư duy của học sinh
Các kiến thức đo đại lượng gắn bó, hỗ trợ, củng cố các kiến thức số học vàngược lại (hệ thống đơn vị đo và hệ ghi số, phép tính trên các số đo và phép tính
số học, so sánh và tính toán trên các số đo và tính chất của đại lượng…)
Phép đo các đại lượng hình học sẽ bổ sung các hiểu biết về đối tượng hìnhhọc, hoàn chỉnh nhận thức về hình hình học
Nhận thức, thực hành về đại lượng, đo đại lượng trong sự kết hợp với sốhọc, hình học góp phần phát triển trí tưởng tượng không gian, khả năng phântích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá, tác phong làm việc khoa học…
Trang 1
Trang 12Chương II : DẠY HỌC PHÉP ĐO ĐẠI LƯỢNG Ở LỚP 5
2.1/ Đặc điểm tình hình chung của trường tiểu học Tô Hiệu :
Trường tiểu học Tô Hiệu – Xã Ea Siên - Thị xã Buôn Hồ - tỉnh Đăk Lăk làmột đơn vị được thành lập vào năm 2002 từ trường Phổ thông cơ sở Ea Siên.Trường đóng trên địa bàn xã Ea Siên, Thị xã Buôn Hồ, huyện Krông Buk Là mộtđơn vị thuộc vùng sâu của huyện, với hơn 500 học sinh, trong đó học sinh đồngbào dân tộc thiểu số chiếm 95% (đa số là đồng bào dân tộc phía Bắc) Điều kiệncuộc sống kinh tế của gia đình học sinh đa số là làm nông nghiệp Đội ngũ giáoviên của trường trên 30 người là những giáo viên giàu kinh nghiệm trong giảngdạy và có lòng nhiệt huyết với nghề
Về thuận lợi :
Nhà trường luôn nhận được sự quan tâm của Đảng uỷ và chính quyền địaphương, ngành giáo dục cùng các cấp lãnh đạo Học sinh đến trường chămngoan, chịu khó học tập, ban lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm đúng mức vàtheo dõi sát sao đến chất lượng dạy-học của thầy và trò nhằm tìm hiểu để đề ranhững biện pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh thuộc các tầng lớptrong địa bàn
Về khó khăn :
Là một trường mới tách ra từ trường Phổ thông cơ sở Ea Siên nên điều kiệnxây dựng cơ sở vật chất còn nghèo nàn, trang thiết bị dạy học còn thiếu thốnchưa đáp ứng được so với yêu cầu của ngành giáo dục đề ra Bên cạnh đó, đốitượng học sinh trong trường chưa đồng đều, có nhiều đối tượng học sinh khácnhau tham gia học tập như học sinh người Kinh, học sinh đồng bào dân tộc thiểu
số (chiếm đa số là học sinh đồng bào dân tộc thiểu số như Ê đê, Tày, Nùng, …).Bên cạnh đó đa số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc học tập của con emmình Điều đó gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập của các emtrong giai đoạn đổi mới hiện nay
2.2/ Thực trạng của việc dạy học phép đo đại lượng ở lớp 5 của trường tiểu học Tô Hiệu :
Đối với môn Toán là một môn học tương đối khó so với các môn học củatiểu học Chính vì vậy khi dạy – học môn học này nếu giáo viên không tập trungnghiên cứu kỹ lưỡng nội dung bài học thì hiệu quả của của bài dạy sẽ không đạtchất lượng cao Đặc biệt là các em học sinh thuộc vùng sâu, vùng xa và đồng bàodân tộc thiểu số như ở trường Tô Hiệu Thực trạng của việc giảng dạy ở trường
Tô Hiệu có những chuyển biến tích cực:
- Kết quả dạy-học đã được trong những năm qua :
Việc dạy học nói chung ở trường tiểu học Tô Hiệu mấy năm qua đã đượclãnh đạo nhà trường cũng như các cấp lãnh đạo thật sự quan tâm đúng mức và có
Trang 13nhiều kế hoạch đầu tư về chất lượng nên công tác giáo dục đạo đức cũng như vănhoá đang ngày càng phát triển rõ rệt Tuy là một trường tiểu học mới được thànhlập chưa lâu nhưng đã có nhiều bề dài thành tích trong quá trình đào tạo Chấtlượng tốt nghiệp tiểu học đạt 100%, tỷ lệ lên lớp hằng năm ở mức 98-99% Bêncạnh đó nhà trường còn có một đội ngũ giáo viên khoẻ, trẻ và năng động, có trình
độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng và luôn biết học hỏi để đáp ứng được yêucầu giáo dục của ngành đề ra theo mức độ phát triển của thời đại Các môn họctrong nhà trường luôn được lãnh đạo cùng với giáo viên tìm tòi sáng tạo để tổchức dạy-học phù hợp với các đối tượng học sinh, nhất là học sinh thuộc đồngbào dân tộc thiểu số
Những tồn tại : Đối tượng học sinh ở một số nơi vùng sâu, vùng xa, vùngđồng bào dân tộc thiểu số còn rất hạn chế trong việc tiếp thu kiến thức Đa số giađình học sinh thuộc diện nông nghiệp, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn nên việcđầu tư cho con cái chỉ ở mức trung bình, Sách vở cũng như các loại tài liệu họctập của các em chưa có đủ để đáp ứng kịp thời mức độ yêu cầu của chương trìnhtrong giai đoạn hiện nay Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng caochất lượng đại trà cho học sinh trong nhà trường
2.3/ Một số phương pháp dạy học về phép đo đại lượng ở lớp 5 :
2.3.1/ Dạy học về đại lượng và phép đo đại lượng:
* Kiến thức cần đạt được :
Đại lượng và phép đo đại lượng trong chương trình toán học ở lớp 5 là một trong bốn mạch kiến thức của chương trình Yêu cầu kiến thức cần đạt được trong Đại lượng và phép đo đại lượng ở lớp 5 là :
- Củng cố kiến thức của Đại lượng và phép đo đại lượng đan xe với cácmạch kiến thức khác làm nổi rõ “hạt nhân” số học phù hợp với sự phát triển theotừng giai đoạn phát triển của học sinh
Ví dụ : Viết các số đo đại lượng dưới dạng số thập phân :
- Bổ sung, hoàn thiện, khái quát và hệ thống các kiến thức về đại lượng và
đo đại lượng đã học ở các lớp trước
Trang 1
