TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG ÔN TẬP THI OLYMPIC SINH HỌC 10

- Các cấp tổ chức cơ bản của thế giới sống bao gồm:tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã,hệ sinh thái - Trong đó, tế bào là đơn vị cơ bản cấu tạo nên mọi cơ thể sinh vật.. Vì: - Mọi hoạt độn

MÔN SINH HỌC 10 Tài liệu bồi dưỡng thi OLYMPIC

BÔ CỤC TÀI LIỆU

1 Phân phối chương trình

2 Kiến thức cơ bản cần đạt và đi kèm với câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương và mỗi bài

3 Tham khảo đề và đáp án thi các năm

A KHUNG CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG

1 Giới thiệu chung về

thế giới sống

1 Các cấp tổ chức của thế giới sống

2 Các giới sinh vật

2 Sinh học tế bào I Thành phần hóa học của tế bào:

1 Cấu trúc và chức năng của:

- Các nguyên tố hóa học và nước

- Các chất hữu cơ: lipit, cacbohidrat, prôtêin, axit nuclêic

2 Bài tập về cấu trúc ADN, ARN, prôtêin

II Cấu trúc tế bào:

1 Cấu trúc và chức năng của các thành phần cấu tạo nên tế bào nhân sơ, nhânthực

2 Vận chuyển các chất qua màng sinh chất

III Chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế bào:

1 Cấu trúc và chức năng của ATP

2 Enzim và vai trò của enzim trong quá trình chuyển hóa vật chất

3 Hô hấp tế bào: khái niệm, các giai đoạn của hô hấp tế bào

4 Quang hợp: khái niệm, sắc tố quang hợp, các pha của quang hợp

5 Hóa tổng hợp

IV Phân bào:

1 Chu kỳ tế bào: khái niệm chu kì tế bào, diễn biến và ý nghĩa của quá trìnhnguyên phân

2 Giảm phân: khái niệm, diễn biến và ý nghĩa của quá trình giảm phân

3 Bài tập về nguyên phân, giảm phân

3 Sinh học vi sinh vật I Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở vi sinh vật:

1 Các kiểu dinh dưỡng

2 Hô hấp và lên men

3 Quá trình phân giải các chất ở vi sinh vật và ứng dụng

II Sinh trưởng của vi sinh vật:

1 Khái niệm

2 Sự sinh trưởng của quần thể vi sinh vật

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của vi sinh vật

II CẤU TRÚC ĐỀ THI:

- Tổng số câu: 6 đến 8 câu

- Tổng số điểm: 20 điểm

1

B NỘI DUNG KIẾN THỨC VÀ CÂU HỎI ÔN TẬP

Phần I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THẾ GIỚI SỐNG Bài 1: CÁC CẤP TỔ CHỨC CỦA THẾ GIỚI SỐNG I.

Các cấp tổ chức của thế giới sống:

- Thế giới sống được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc chặt chẽ từ thấp đến cao: phân tử → bào quan→ tếbào→ mô → cơ quan→ hệ cơ quan→ cơ thể → quần thể → quần xã → hệ sinh thái

- Các cấp tổ chức cơ bản của thế giới sống bao gồm:tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã,hệ sinh thái

- Trong đó, tế bào là đơn vị cơ bản cấu tạo nên mọi cơ thể sinh vật

II Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống:

1 Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc:

- Tổ chức sống cấp dưới làm nền tảng xây dựng nên tổ chức sống cấp trên

- Ngoài đặc điểm của tổ sống cấp thấp, tổ chức cấp cao còn có những đặc tính riêng mà tổ chức sống cấpthấp hơn không có gọi là đặc tính nổi trội

- Đặc tính nổi trội của thế giới sống: Chuyển hóa vật chất và năng lượng, sinh trưởng và phát triển, cảmứng, tự điều chỉnh, tiến hóa thích nghi

- Ví dụ: 1 TB thần kinh có nhiệm vụ dẫn truyền xung TK, 1012 TB thần kinh tập hợp thành não: trí thôngminh, trạng thái tình cảm

3 Thế giới sống liên tục tiến hóa:

- Sự sống tiếp diễn liên tục nhờ sự truyền thông tin trên ADN từ TB này đến TB khác dẫ đến mọi sinh vật

đều có đặc điểm chung

- Sinh vật luôn phát sinh biến dị di truyền luôn chon lọc và giữ lại những dạng sống thích nghi với môitrường khác nhau

- Sinh vật luôn tiến hóa tạo thế giới sống vô cùng đa dạng và phong phú

ÔN TẬP Câu 1 Tại sao nói hệ sống là hệ thống mở và tự điểu chỉnh? Cho ví dụ

- Hệ thống mở: Sinh vật ở mọi tổ chức đều không ngừng trao đổi vật chất và năng lượng với môi trường vàsinh vật không chỉ chịu sự tác động của môi trường mà còn góp phần làm biến đổi môi trường

- Mọi cấp độ tổ chức từ sống đến cao đều có các cơ chế tự điều chỉnh để đảm bảo duy trì và điều hòa sự cân bằng trong hệ thống à hệ thống cân bằng và phát triển

- Ví dụ: khi trời nắng nóng, nhiệt độ môi trường tăng cao dẫn đến nhiệt độ cơ thể nóng lên, cơ //thể sẽ tự điều chỉnh nhiệt độ cơ thể bằng cách: lỗ chân lông mở ra thoát hơi nước ( đổ mồ hôi) đồng thời tim đập nhanh hơn và thở mạnh hơn để nhiệt độ cơ thể được điều hòa

Câu 2 Nêu một số ví dụ vê khả năng tự điêu chỉnh của cơ thể người.

- Sau khi ăn nhiều tinh bột: nồng độ glucozơ trong máu cao gan sẽ đưa glucozơ về dạng glycogen dự trữ

- Xa bữa ăn: nồng độ glucozơ trong máu thấp gan sẽ chuyển glycogen dự trữ thành glucozơ đưa vào máu

Câu 3 Tại sao tế bào được xem là tổ chức cơ bản của cơ thể sống ?

Vì:

- Mọi hoạt động sống đều diễn ra trong TB

- Mọi sinh vật đều được cấu tạo từ Tb

- TB được cấu tạo bởi nguyên tử, phân tử, đại phân tử, bào quan và chúng chỉ thực hiện chức năng sống khi chúng tướng tác lẫn nhau và nằm trong TB toàn vẹn

Câu 4 Tại sao TB vừa là đơn vị cấu trúc, vừa là đvị chức năng?

- Đvị cấu trúc:

+ Mọi sv đều được cấu tạo từ TB

+ MỖi TB đều có cấu trúc gồm: nhân, MSC,TBC, Nhưng các bào quan này chỉ thực hiện dưdợc chức năng của chúng khi chúng nằm trong mối tương tác lẫn nhau trong tổ chức TB toàn vẹn

- Đvị chức năng:

+ Tất cả các hoạt động sống của tb như: TĐC, sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng, đều được diễn

ra rong tb, dù là cơ thể đơn bào or đa bào

+ Sự tổn thương của TB sẽ dẫn đến tổn thương mô, cq, hệ cq, cơ thể ( đối với sv đa bào) và có thể gây chết( đối vs cơ thể đơn bào )

Câu 5 Tại sao ăn uống không hợp lí sẽ dẫn đến phát sinh các bệnh? Cơ quan nào trong cơ thể người giữ vai trò chủ đạo trong điêu khiển cân bằng nội môi?

Gợi ý: cho ví dụ minh hoạ một số bệnh do ăn uông không hợp lí: ăn nhiều thịt ( giàu protein) thì cơ thể sẽ

ko sử dụng hết các aa vào việc cấu tạo nên protein của cơ thể mà lại phân huỷ chúng làm cho gan làm việcquá tải và thận phải làm việc nhiều để loại bỏ bớt ure( sản phẩm độc của quá trình phân giải protein)

Trẻ em ăn nhiều thịt bị béo phì, hoặc thiếu ăn thì bị suy dinh dưỡng

Hệ nội tiết, hệ thần kinh điều hoà căn băng cơ thể

Bài 2: CÁC GIỚI SINH VẬT

I Giới và hệ thống phân loại 5 giới:

1 Khái niệm giới:

- Giới là đơn vị phân loại lớn nhất, gồm các ngành sinh vật có chung những đặc điểm nhất định

- VD: giới động vật, thực vật

- Đơn vị phân loại nhỏ dần: Giới, ngành, lớp, bộ, họ, chi, loài

2 Hệ thống phân loại 5 giới:

- Oaitâykơ và Magulis chia thế giới sinh vật thành 5 giới: Khởi sinh ( TB nhân sơ), Nguyên sinh, Nấm,Thực vật và Động vật( TB nhân thực)

- Cơ sở: Loại tế bào, cấp độ tổ chức cơ thể, phương thức dinh dưỡng

II Đặc điểm chính của mỗi giới:

1 Giới Khởi sinh: (Monera)

- Loại TB: nhân sơ

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đơn bào

- Phương thức dinh dưỡng: hoại sinh, kí sinh, tự tổng hợp chất hữu cơ

- Đại diện: vi khuẩn

- Đặc điểm khác: kích thước rất nhỏ bé, sống khắp nơi

2 Giới Nguyên sinh: (Protista)

- Loại TB: nhân thực

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đơn bào

hay đa bào

- Phương thức dinh dưỡng: tự

tổng hợp chất hữu cơ – quang tự

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đơn bào

- Phương thức dinh dưỡng: dịdưỡng, tự dưỡng

- Đại diện: Amip, trùng roi, bàotử

- Đặc điểm khác:

3 Giới Nấm: (Fungi)

- Loại TB: nhân thực

3

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đơn bào hoặc đa bào

- Phương thức dinh dưỡng: hoại sinh, kí sinh, cộng sinh

- Đại diện: men, sợi, đảm, địa y

- Đặc điểm khác: cấu trúc dạng sợi, thành kitin, không lục lạp, không xenluloxzo, sinh sản hữu tính hoặc

vô tính bằng bào tử

4 Giới Thực vật: (Plantae)

- Loại TB: nhân thực

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đa bào

- Phương thức dinh dưỡng: tự dưỡng

- Đại diện: Rêu, Quyết, Hạt trần, Hạt kín

- Đặc điểm khác: có diệp lục tố, có thành xenlulozo, sống cố định, phản ứng chậm

- Tổ tiên: tảo lục đa bào nguyên thủy

- Vai trò: cung cấp nguồn thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu, điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước ngầm,…cho con người

5 Giới Động vật: (Amialia)

- Loại TB: nhân thực

- Cấp độ tổ chức cơ thể: đa bào

- Phương thức dinh dưỡng: dị dưỡng

- Đại diện: Thân lỗ, Ruột khoang, Giun dẹp, Giun tròn, Giun đốt, Thân mềm, Chân khớp, Da gai, Động vật

có xương sống

- Đặc điểm khác: không sắc tố QH, không thành xenlulozo, di chuyển, phản ứng nhanh

- Tổ tiên: tập đoàn đơn bào dạng trùng roi nguyên thủy

- Có vai trò quan trọng với tự nhiên và con người

ÔN TẬP Câu 1 Hãy trình bày đặc điểm chính của giới Khởi sinh, giới Nguyên sinh và giới Nấm.

a.Giới Khởi sinh: (Monera)

- Đại diện: vi khuẩn

- Tế bào nhân sơ

- Cơ thể đơn bào, kích thước rất nhỏ (1-5 µm)

- Môi trường sống: đất, nước, không khí, sinh vật

- Hình thức sống: tự tự dưỡng dị dưỡng hoại sinh, kí sinh

b Giới Nguyên sinh: (Protista)

- Đại diện: Tảo đơn bào, trùng roi, nấm nhầy,…

- Gồm: nhóm Tảo, nhóm Nấm nhầy, nhóm Động vật nguyên sinh

- Cơ thể gồm những tế bào nhân thực, đơn bào

- Hình thức sống: tự dưỡng, dị dưỡng, hoại sinh

c Giới Nấm: (Fungi)

- Đại diện: nấm rơm, nấm mốc, nấm men,…

- Tế bào nhân thực

- Cơ thể đơn bào và đa bào dạng sợi

- Cấu tạo cơ thể có thành tế bào là kitin, không có lục lạp

- Hình thức sống: hoại sinh, kí sinh, cộng sinh

Câu 2 Nguyên nhân làm cho độ đa dạng sinh học ở Việt Nam giảm sút và tăng độ ô nhiễm môi trường, chúng ta cần làm gì để bảo vệ đa dạng sinh học?

của các nhà máy, đặc biệt là khai thác dầu khí hoặc giao thông trên biển.

Biện pháp bảo vệ:

- Cần có những biện pháp cấm đốt , phá, khai thác rừng bừa bãi, săn bắt buôn bán động vật

- Đẩy mạnh các biện pháp chống ô nhiễm môi trường

Câu 3 Vì sao chúng ta phải bảo vệ rừng?

- Vai trò : cung cấp nguồn thực phẩm, dược liệu, nguyên liệu, điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước ngầm, chống sạt lỡ, sói mòn, lũ lụt, hạn hán.… cho con người

Câu 4 Sự khác biệt cơ bản giữa giới Động vật và giới Thực vật

Giới Thực vật: (Plantae) Giới Động vật: (Amialia)Đại diện Gồm 4 ngành: Rêu, Quyết, Hạt trần, Hạt kín Gồm 9 ngành sinh vật: Thân lỗ, Ruột

khoang, Giun dẹp, Giun tròn, Giun đốt, Thân mềm, Chân khớp, Da gai, Động vật có xương sống

Cấu tạo - Cơ thể đa bào, nhân thực, có thành

Xenlulôzơ, có bào quan là lục lạp

- Là sinh vật tự dưỡng sống cố định, phản ứng chậm

- Cơ thể đa bào, nhân thực, không có thành tế bào, không có bào quan là lục lạp

- Sống dị dưỡng, có khả năng di chuyển, phản ứng nhanh

Kiểu dinh

dưỡng

Câu 65 Thực vật có nguồn gốc từ đâu?

Tảo lục đơn bào nguyên thủy

Câu 6 Hãy trình bày hệ thống phân loại 5 giới sinh vật của Whittaker Dựa vào những tiêu chí nào

để phân loại sinh vật?

Dựa vào 3 tiêu chí;

- Loại tế bào

- Mức độ tổ chức cơ thể

- Kiểu dinh dưỡng

Câu 7 Vì sao nấm không được xếp vào giới thực vật ?

Vì:

- Thành tế bào là kitin không phải xenluluzơ

- Không có bào quan là lục lạp

- Cơ thể có cấu tạo đơn bào, thực vật là cấu tạo đa bào

ĐỀ THI OLYMPIC Chuyên đê 1: Thế giới sống

Câu 1:

1 Trong hệ thống phân loại 3 lãnh giới, giữa vi sinh vật cổ và vi khuẩn cùng thuộc nhóm tế bào nhân

sơ nhưng chúng được xếp theo 2 lãnh giới riêng Tại sao?

2 Tại sao ở thế kỉ XIX nấm được xếp vào giới Thực vật, đến thế kỉ XX Whittaker và Margulis lại xếp nấm vào một giới riêng?

Trả lời:

1 Trong hệ thống phân loại 3 lãnh giới, giữa vi sinh vật cổ và vi khuẩn cùng thuộc một nhóm tế bào nhân sơ nhưng chúng được xếp theo 2 lãnh giới riêng vì

Thành tế bào Chứa peptidoglican

(murein)

Hỗn hợp gồm polisaccarit,protein và glycoprotein

5

Hệ gen Không chứa intron Có chứa intron

Điều kiện môi

- Đến thế kỉ XX Whittaker và Margulis lại xếp nấm vào mọt giới riêng vì nấm có những đặc điểm

cơ bản khác với thực vật: chất dự trữ của nấm là glycogen, thành tế bào cấu tạo từ kitin và không

có chứa lục lạp

Câu 2:

1 Tại sao ở đáy biển sâu rất phong phú vi khuẩn hoa tự dưỡng nhưng lại rất ít vi khuẩn quang hợp?

2 Vì sao vi khuẩn gây viêm loét dạ dày không ưa axit nhưng sống được trong dạ dày có pH rất thấp (pH = 2-3)?

3 nuôi hai chủng vi sinh vật A, B trong cùng mọt môi trường tối thiểu thấy chúng sinh trưởng phát triển bình thường nhưng khi tách hai chủng A và B ra nuôi riêng trong điều kiện môi trường tối thiể thì cả hai chủng đều không phát triển được Hãy giải thích hiện tượng trên

4 Nuôi Escherichia coli trong môi trường dinh dưỡng nhân tạo có nguồn cung cấp cacbon và glucozo

và sorbitol, sau một thời gian người ta nhận thấy sự sinh trưởng của quần thể vi khuẩn này có dạngnhư đồ thị sau

Chú thích các pha ứng với các vị trí 1,2,3,4 của đồ thị và giải thích

4

- Pha 1: tiềm phát (nguồn glucozo)

- Pha 2: lũy thừa (nguồn glucozo)

- Pha 3: tiềm phát (nguồn sorbitol)

- Pha 4: lũy thừa (nguồn sorbitol)

Câu 3:

1 Trong hệ thống phân loại 3 lãnh giới, giữa VSV cổ và vi khuẩn cùng thuộc nhóm tế bào nhân sơ nhưng chúng được xếp theo 2 lãnh giới riêng Tại sao?

2 Tại sao thực vật hạt kín rất đa dạng về số lượng loài và phân bố rộng rãi tren Trái đất?

3 Nêu đặc điểm khác nhau giữa virut và vi khuẩn?

Trả lời:

1.Vì giữa chúng có sự khác nhau:

2.Thực vật hạt kín rất đa dạng về số lượng và phân bố rộng rãi trên trái đất vì:

- Có lớp cutin  chống mất nước, biểu bì lá có khí khổng  trao đổi khis và thoát hơi nước

- Hệ mạch phát triển  vận chuyenr nước, muối khoáng, chất hữu cơ

- Thụ phấn nhờ gió, nước, côn trùng

- Thụ tinh kép tạo hợp tử và tạo nội nhx để nôi phôi

- Sự tạo thành hạt và quả để bảo vệ và nuoi phôi, phát tán, duy trì sự tiếp nối các thế hệ

3 Điểm khác nhau giữa viruts và vi khuẩn:

Câu 4:

1 Thế nào là VSV nguyên dưỡng, VSV khuyết dưỡng? Hãy giải thích tại sao có những vi khuẩn khuyết dưỡng không thể sống được trên môi trường nuôi cấy tối thiểu nhưng khi được nôi cấy chung với với 1 chủng VSV nguyên dưỡng khác thì cả 2 đều sinh trưởng và phát triển bình

thường?

2 Khi chiếu ánh qua lăng kính cào một sợi tảo dài trong dung dịch có các vi khuẩn hiếu khí, quan sát dưới kính hiển vi thấy vi khuẩn tập trung ở hai đầu của sợi tảo Hãy giải thích hiện tượng trên?

3 Trả lời ngắn gọn các câu sau:

a Tại sao vi rút và thể ăn khuẩn thường được dùng làm nghiên cứu thể sống?

b Vì sao địa y không thuộc giới thực vật, mà xếp vào giới nấm cũng không hoàn toàn

chính xác?

c Vì sao vi khuẩn lam vừa có khả năng quang hợp, lại vừa có khả năng cố định nitow tự do?

d Vì sao những virut có vật chất di truyền là ARN( ví dụ HIV) thì khó bị tiêu diệt hơn?

e Vì sao khái niệm VSV không được xem là một đơn vị phân loại?

Trả lời:

7

- Chưa có cấu tạo tế bào, cơ thể chỉ gồm: vỏ

protein và lõi axit nucleic

- Chỉ chữa AND và ARN

- Sống kí sinh bắt buộc trong tế bào chủ

- Sinh sản nhờ hệ gen của tế bào chủ

- Có cấu tạo tế bào

- Có chứa cả AND và ARN

- Có nhiều hình thức sống khác nhau: tự dưỡng bằng quang tổng hợp hay hóa tổng hợp, dị dưỡng theo kiểu cộng sinh, kí sinh, hoại sinh

- Sinh sản nhờ các bào quan và hệ gen chính mình

1 - VSV nguyên dưỡng là những vi khuẩn có thể sinh trưởng, phát triển trong môi trường nuôi cấy tối thiểu.

- VSV khuyết dưỡng không thể sống được trong môi trường tối thiểu vì thiếu nhân tố sinh

dưỡng nào đó mà chúng không thể tổng hợp được

- Khi nuôi cấy 2 chủng nguyên dưỡng và khuyết dưỡng chung trong môi trường tối thiểu thì chủng nguyên dưỡng tổng hợp được một hợp chất được xem như là một nhân tố sinh dưỡng đốivới chủng thứ 2

2 Khi chiếu ánh sáng qua lăng kính, ánh sáng sẽ phâ thành 7 màu: đỏ, da cam, lục, lam, chàm, tím Các tia sáng đơn sắc này sẽ rơi trên sợi tảo theo thứ tự từ đỏ đến tím từ đầu này đến đầu kia Như vậy, một đầu của sợi tảo sẽ hấp thụ ánh sáng đỏ, đầu kia sẽ hấp thụ ánh sáng tím và ở hai đầu cuẩ sợi táo sẽ xảy ra quang hợp mạnh nhất, thải nhiều oxy nhất vì thế vi khuẩn hiếu khí sẽ tập trung nhiều ở hai đầu sợi tảo

3 a Vì virut và thể ăn khuẩn cấu tạo đơn giản, có thể tồn tại dưới dạng như tinh thể, dễ phân tích

về mặt thành phần hóa học Thể ăn khuẩn còn dùng làm thể truyền (vecto) trong kĩ thuật chuyển gen

b Địa y là một dạng sống cộng sinh đặc biệt giữa tế bào nấm sợi và các tảo lục đơn bào hay vi khuẩn lam có khả năng quang hợp Nhờ có cấu tạo đặc biệt này mà địa y thường sống trên những môi trường khó khăn, nghèo dinh dưỡng

Địa y không phải là thực vật vì không có cấu tạo tế bào đặc trưng của thực vaatj và cũng

không có cấu trúc mô, cơ quan của thực vật đa bào bậc cao

Địa y cũng không đơn thuần là nấm vì trong cấu tạo ngoài các tế baofsowij nấm còn có các tế bào tảo lục hay vi khuẩn lam có chứa chất diệp lục

c Vi khuẩn lam có khả năng quang hợp vì có tilacoit chứa diệp lục a, caroten, phicobilin và

chuỗi vận chuyển điện tử trong quang hợp

Vi khuẩn lam có khả năng cố định nito tự do ở các tế bào dị hình có thành dày, không cho oxy xâm nhập, có bộ máy cố định đạm: enzim nitrogenaza, điều kiện kị khí, có lực khử mạnh, có ATP

d Vì ARN dễ phát sinh đột biến hơn ADN nên tính chất kháng nguyên của virut dễ thay đổi, do

đó nên không điều chế được vacxin phòng tránh

e Vì; - VSV để chỉ các sinh vật có kích thước nhỏ

- Các sinh vật trong nhóm VSV thuộc các giới khác nhau: giới Khởi sinh, giới Nguyên sinh, giới Nấm

Câu 5:

1 Trình bày đặc điểm các ngành của giới Thực vật?

2 Tại sao phải bảo tồn đa dạng sinh học? Tại sao chúng ta phải bảo vệ rừng?

- Thụ tinh nhờnước

- Có hệ mạch

- Tinh trùng córoi

- Thụ tinh nhờ nước

- Có hệ mạch

- Tinh trùng không roi

- Thụ phấn nhờ gió

- Hạt không đượcbảo vệ

- Có dệ mạch

- Tinh trùng không roi

- Thụ phấn nhờ gió, nước, côn trùng

- Thụ tinh kép

- Hạt được bảo vệtrong quả

Hai lá mầm: đậu

2 Bảo tồn đa dạng sinh học vì: Thế giới sống không chỉ có tính thống nhaatsmaf có có tính đa dạngthể hiện ở tất cả các cấp tổ chức:

+ Đa dạng về gen

+ Đa dạng về loài

+ Đa dạng về quần xã và hệ sinh thái

- Cần bảo vệ rừng vì: rừng tham gia tạo cân bawngfheej sinh thái, cung cấp chất din dưỡng, oxy, năng lượng cho hệ sinh thái Rừng có lợi ích cho sản xuất và đời sống con người: cung cấp thực phẩm, dược phẩm, nguyên vật liệu chóng sói mòn, điều chỉnh hệ sinh thái, làm sạch môi trường sống

* Những năm gần đay cacs nhà khoa học đã đề nghị một hệ thống gồm 3 lãnh giới (Domain) và

6 giới Tách giới Monera thành 2 lãnh giới riêng:

- Lãnh giới vi sinh vật cổ gồm một giới Vi sinh vật cổ (Archaea)

- Lãnh giới vi khuẩn (Bacteria) gồm 1 giới vi khuẩn

- Lãnh giới thứ 3 là lãnh giới sinh vật nhân thực (Eucarya) gồm 4 giới :

+ Giới Nguyên sinh (Protista)

2 Đa dạng sinh học ở Việt Nam:

Việt Nam là một trong các nước có tài nguyên thiên nhiên rất phong phú và độ đa dạng cao Rừng bao phủ gần 50% diện tích với hệ thực vật rất đa dạng và phong phú, vì vậy kéo theo hệ

động vật và vi sinh vật cũng rất phong phú Theo ước tính sơ bộ của các nhà nghiên cứu, ở Việt Nam có ít nhất 15.000 loài thực vật thuộc trên 2500 chi và 378 họ khác nhau, trong đó có khoảng

2300 loài có ý nghĩa kinh tế cao được dùng làm nguồn lương thực, thực phẩm, làm thuốc chữa bệnh, thức ăn cho gia súc, gia cầm, làm vật liệu xây dựng cũng như nguyên liệu cho các ngành công nghiệp như công nghiệp giấy, công nghiệp dệt…Riêng họ phong lan (Orchidaceae) đã có tới

470 loài, họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) có tới 425 loài, họ lúa (Poaceae) có tới 400 loài, họ cà

phê(Rubiacreae) có tới 400 loài Nhiều loài thuộc loại quý hiếm, nhiều chi thuộc loại đặc hữu (chỉ đặc trưng cho Việt Nam và vùng Đông Nam Châu Á) cần được bảo vệ Nhiều loài phong lan đẹp và quý là nguồn cây có giá trị xuất khẩu cao, những cây gỗ rất quý như mun, trắc, gụ, lim, táu,pomu…, cây dược liệu được liệt vào cây dược liệu quý như nhân sâm…Hệ động vật cũng rất

phong phú và đa dạng cả về loài quý hiếm và loài đặc hữu Theo nghiên cứu sơ bộ có khoảng 7000loài côn trùng, 2600 loài cá, gần 1000 loài chim, 275 loài thú và 260 loài bò sát Chỉ tính riêng lớp thú đã thống kê được trên 10 loài quý hiếm và 18 loài đặc hữu ( vooc, cu li lùn, sao la, bò rừng,

…) Chim ở Việt Nam cũng rất phong phú như các loài gà lôi, trĩ, sếu…

So sự phá rừng, săn bắt mà nhiều loài thực vật cũng như động vật quý hiếm và đặc hữu đang bị

đe dọa tiêu diệt như các loài gỗ quý, các loài động vật quý thuộc tầm cỡ quốc tế như bò rừng, tê giác, voi vượn, vooc, gà lôi, trĩ, sếu Tài nguyên thiên nhiên là nguồn tài sản vô giá của đất nước cần được bảo vệ và khai thác hợp lí Đó không chỉ là nhiệm vụ của các nhà khoa học, của chính phủ mà còn là nhiệm vụ của mỗi người dân chúng ta

Câu 7:

a Cơ thể sống có những dấu hiệu riêng biệt nào mà giới vô sinh không có?

b Căn cứ vào đâu để một nhà khoa học có thể phân loại sinh giới thành 3 lãnh giới? Đó là những lãnh giói nào?

Trả lời:

9

a.- Cấu tạo bởi thành phần protein và axit nucleotit đặc trưng Phân tử AND tự nhân đôi đảm bảo

cơ thể sinh sản và di truyền trong quá trình tự sao, AND phát sinh các biến dị di truyền được qua nhiều thế hệ làm cho gen ngày càng đa dạng

- Thường xuyên tự đổi mới thành phần cấu tạo cơ thể

- Có khả năng tự điều hòa nhờ hoạt động của hệ enzim và hoocmon

- Qua trao đổi chất và năng lượng với môi trường thường dẫn đến sinh trưởng và phát triển

Trong lúc các vật thể vô sinh khi tương tác với môi trường thường bị biến tính dẫn đến hủy hoại

b Căn cứ vào: sự khác nhau ở hệ gen và cấu trúc thành tế bào người ta chia sinh vtj thành ba lãnh giới:

- Lãnh giới vi sinh vật cổ chỉ có một giới là vi sinh vật cổ

- Lãnh giới vi khuẩn chỉ có một giới là vi khuẩn

- Lãnh giới sinh vật nhân thực gồm có 4 giới: Nguyên sinh, Nấm, Thực vật và Động vật

Câu 8:

1 Sự sai khác trong tiêu chí phân loại của hệ thống 2 giới, 4 giới, 5 giới và 3 lãnh giới? Ưu điểm

và khuyết điểm của hệ thống phân loại 5 giới là gì?

2 Nêu đặc điểm cơ bản trong cấu tạo các lớp Tuế, Á tuế, Thông và Dây gắm thuộc ngành hạt trần

3 Địa y là dạng sống như thế nào? Vì sao địa y không thuộc giới Thực vật nhưng nếu xếp vào giớinấm cũng không chính xác?

Trả lời:

1.- Dựa vào tiêu chí dễ quan sát về giải phẫu hình thái của cơ thể  2 giới là thực vật và động vật

- Dựa cào sự nghiên cứu sâu hơn trong cấu tạo hiển vi và phương thức dinh dưỡng  4 giới là Nấm, Vi khuẩn, Thực cật (tảo và thực vật), Động vật (nguyên sinh động vật và động vật)

- Dựa vào cấu tạo tế bào, mức độ tổ chức cơ thể và kiểu dinh dưỡng  5 giới là Khởi sinh,

- Lớp thông: Thân phân nhánh, lá nhỏ hình kim, mũi mác hoặc hình vảy, nón đơn tính

- Lớp dây gắm: thân nhỏ, lá mọc đối, nón đơn tính

3 – Địa y là dạng sống cộng sinh đặc biệt giữa các tế bào nấm sợi và tảo lục đơn bào hay vi khuẩnlam

- Địa y không là thực vật vì không có cấu tạo tế bào đặc trưng của thực vật và không có cấu trúc

mô, cơ quan của thực vật đa bào bậc cao

- Địa y cũng không là nấm vì trong cấu tạo còn có tảo lục hay vi khuẩn lam có chứa diệp lục.Câu 9:

1 Thế giới sống được tổ chức theo thứ bậc như thế nào?

2 Dựa vào cấu trúc tế bào vi khuẩn và tế bào nhân chuẩn, em hãy chứng minh chúng có cùng tổ tiên

3 Nguyên nhân làm cho đa dạng sinh học của Việt Nam bị giảm sút và tăng độ ô nhiễm?

Trả lời:

1.Thế giới sống được tổ chức theo thứ bậc:

- Các cấp tổ chức từ thấp lên cao bao gồm: phân tử, bào quan, tế bào, mô, hệ cơ quan, cơ thể, quầnthể, quần xã, hệ sinh thái, sinh quyển

- Cấp tổ chức nhỏ hơn làm nền tảng để xây dựng nên tổ chức sống cấp trên; tổ chức sống cấp trên vừa có đặc điểm của tổ chức sống cấp dưới vừa có những đặc tính nổi trội mà tổ chức sống cấp dưới không có được.

2 Dựa vào cấu trúc tế bào vi khuẩn và tế bào nhân chuẩn, chứng minh chúng có cùng tổ tiên:

- Cả hai nhóm sinh vật đều có các thành phần hóa học chính của tế bào: axit nucleotit, protein,

hidratcacacbon và lipit

- Đều có màng sinh chất rất nhau và có cấu trúc của một màng cơ sở

- Đều chứa cấu trúc axit nucleic AND, ARN chứa thông tin di truyền, protein đều được tổng hợp

từ khuôn mARN kết hợp với các riboxom

- Ti thể và lục lạp của cá tế bào nhân chuẩn đều chứa ARN và AND, nhiều loại protein và các

ribosome 70S giống nhau như của các sinh vật có nhân nguyên thủy

- Hai bao quan này hoạt động không phụ thuộc vào tế bào trong việc tạo ATP nhờ các quy trình (hô hấp hiếu khí và quang hợp) cũng gặp trong các sinh vật có nhân nguyên thủy

3 Đa dạng sinh học ở Việt Nam giảm sút và tăng dộ ô nhiễm môi trường vì:

- Chưa bảo vệ tài nguyên

- Khai thác tài ngyên hợp lí (khai thác rừng, đốt rừng, săn bắn động vật quý hiếm, chặt phá thực vật quý hiếm)

- Gây ô nhiễm môi trường do đô thị hóa, công nghiệp hóa,…làm tăng cao các tác nhân vật lý, hóa chất độc hại, gây nguy hiểm cho sản xuất và con người

Câu 10: Vì sao các tổ chức như đại phân tử, bào quan, mô, cơ quan, hệ cơ quan chưa được xem là cấp

tổ chức chính của sinh giới? Trong các cấp tổ chức của thế giới sống cấp tổ chức nào được xẹm là đơn

vị cơ bản? Vì sao?

Trả lời:

Các tôt chức như đại phân tử, bào quan, mô, cơ quan, hệ cơ quan chưa được xem là cấp tổ chức chính cuarsinh giới vì:

- Các tổ chức này ở trạng thái riên biệt không thực hiện được chứa năng của chúng

+ Các đại phân tử axit nucleic, protein khi ở trong tế bào mới thực hiện chức năng của chúng

+ Các mô, cơ quan, các hệ cơ quan chỉ thực hiệ được đầy đủ chức năng của chúng khi ở trong cơ thể

- Tế bào được xem là đơn vị cơ bản của thế giới sống

+ Tế bào là đơn ị cấu trúc của các cơ thể sống

+ Tế bào là đơn vị chức năng vì thể hiện các đặc trưng cơ bản của sự sống: trao đổi chất, sinh trưởng phát triển, sinh sản, cảm ứng…

1 Các giới và đặc điểm của mỗi giới:

a Vi khuẩn lam: thuộc giới khởi sinh

Đặc điểm: Sinh vật nhân sơ, đơn bào sống tự dưỡng hoặc dị dưỡng

b Trùng đế giày và Tảo lục: thuộc giới nguyên sinh

Đặc điểm: sinh vật nhân thực; đơn bào (trùng đế giày) hoặc đa bào (Tảo lục), sống dị dưỡng (trùng

đế giày…) hoặc tự dưỡng quang hợp (tảo lục…)

c Cây lúa: giới thực vật

Đặc điểm: nhân thực, đa bào, tự dưỡng quang hợp

d Con người: giới Động vật

Đặc điểm: nhân thực, đa bào, dị dưỡng

2.Tên các ngày của giới Thực vật và giới Động vật:

* Các ngành của giới Thực vật: Rêu, quyết, hật trần, hạt kín

* Các ngành của giới Động vật: Động vật không xương sống và động vật có xương sống

Câu 12:

11

1 Nêu đặc điểm của giới Thực vật? Ngành thực vật nào được xem là tiến hóa nhất? Giải thích.

2 Động vật khác thực vật ở những đặc điểm nào? Vì sao động vật nguyên sinh không xếp vào giới động vật?

Trả lời:

1 * Đặc điểm của giới thực vật:

- Sinh vật nhân thực, đa bào phân hóa thành nhiều mô và cơ quan khác nhau như rễ, thân, lá, hoa

- Tế bào có thành xenlulozo, thích nghi với đời sống cố định

- Thực vật chưa các sắc tố quang hợp (clorophyl), có khả tự dưỡng quang hợp

* Ngành thực vật được xem là tiến hóa nhất là ngành hạt kín:

- Có hệ mạch rất phát triển thuận lợi đưa chất dinh dưỡng đi nuôi khắp cơ thể

- Thụ phấn nhờ gió và côn trùng nên không còn phải phụ thuộc vào nước, khả năng thụ phấn cao hơn, có chọn lọc hơn

- Thụ tinh kép: Ngoài ra hợp tử còn tạo phôi nhũ giàu chất dinh dưỡng nuôi hợp tử phát triển nên

tỉ lệ nảy mầm, sống sót cao

- Hạt được bảo vệ trong quả, tránh được các tác động bất lợi của môi trường, phát tán tốt hơn,

phát triển hơn

2 * Động vật khác thực vật ở những đặc điểm:

- Tế bào khong có thành xenlulozo, không có lục lạp, sống dị dưỡng

- Động vật có hệ xương và hệ thần kinh nên vận động di chuyển, phản ứng nhanh và thích ứng cao với điều kiện môi trường

* Động vật nguyên sinh khong xếp vào giới động vật vì:

- Dộng vật nguyên sinh là cơ thể đơn bào hoặc sống thành tập đoàn nhưng còn đơn giản, động vật

là cơ thể đa bào phức tạp

- Động vật nguyên sinh có kiểu dinh dưỡng tự dưỡng hoặc dị dưỡng, còn động vật có kiểu dinh dưỡng là dị dưỡng dạng nuốt

Câu 13

1 Nêu những đặc giống nhau và khác nhau giữa đông vật nguyên sinh và động vật bậc cao

2 Tại sao hệ thống là hệ thống mở và tự điều chỉnh? Nêu ví dụ?

Đa bào phức tạp

Hệ xương và hệ cơPhát triển thích ứng cao với những biến đổi của môi trường

2 * Hệ sống là một hệ thống mở vì sinh vật ở mọi cấp tổ chức đều không ngừng trao đổi vật chất

và năng lượng với môi trường Sinh vật không chỉ chịu tác động của môi trường mà còn góp phầnlàm biến đổi môi trường

Ví dụ: Thực vật sủ dụng CO2 cho quá trình quang hợp tổng hợp chất hữu cơ và tham gia hô hấp trả lại CO2 cho môi trường

* Mọi cấp tổ chức sống đều có cơ chế tự điều chỉnh để dùy trì cân bằng động giúp tổ chức đó tồn tại và phát triển

Ví dụ: Ở cơ thể động vật có cơ chế cân bằng nội môi đảm bảo duy trì ổn định môi trường bên

trong; trong quần thể, khi mật độ tăng lên qua cao, nguồn thức ăn khan hiếm, cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể trong quần thể làm cho nhiều cá thể bị chết hoặc di cư đi nơi khác làm mật độ

quần thể được điều chỉnh về mức cân bằng

Câu 14:

1 Nêu những điểm khác nhau giữa vi khuẩn cổ và vi khuẩn?

2 Cho biết sự khác nhau giữa hệ hô hấp của động vật không xương sống và động vật có xương sống?

Trả lời:

1 Những điểm khác nhau giữa vi khuẩn cổ và vi khuẩn:

- Thành tế bào không có peptidoglycan

- Trong hệ gen chưa các đoạn intron

- Thích nghi với điều kiện môi trường khắc nghiệt như ở nhiệt độ 100C

2 Sự khác nhau giữa hệ dô hấp của động vật không xương sống và động vật có xương sống:

Động vật không xương sống Động vật có xương sống

Thẩm thấu qua da hoặc bằng ống khí Bằng mang hoặc bằng phổi

Câu 15:

1 Phân biệt giới Khởi sinh và giới Nguyên sinh

2 Vì sao Nấm được tách ra khỏi giới Thực vật

3 Tại sao xem tế bào là cấp tổ chức cở bản của sự sống

4 Những điểm khác biệt giữa động vật có xương sống và động vật không xương sống

2.- Thành tế bào của nấm có chứa kitin

- Sống dị dưỡng hoại sinh, kí sinh, cộng sinh

- Tế bào không chưa lục lạp

- Sinh sản bằng bào tử, một số nảy chồi, phân cách

Phần II: SINH HỌC TẾ BÀO Chương I: THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA TẾ BÀO Bài 3: CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC VÀ NƯỚC

- Căn cớ vào hàm lượng các nguyên tố trong cơ thể sống

+ Nguyên tố đại lượng (Có hàm lượng ≥ 0,01% khối lượng chất khô): Là thành phần cấu tạo nên các đạiphân tử hữu cơ (protein, cacbohidrat, lipit, axitnucleic) và vô cơ để cấu tạo nên tế bào, tham gia các hoạtđộng sinh lí của tế bào Bao gồm các nguyên tố như C, H, O, N, Ca, S, Mg …

+ Nguyên tố vi lượng (Có hàm lượng ≤0,01% khối lượng chất khô): Là thành phần cấu tạo nên các enzim,hoocmon, điều tiết quá trình trao đổi chất trong tế bào Bao gồm các nguyên tố như Cu, Fe, Mn, Co, Zn…

+ Nguyên tố vi lượng chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng không thể thiếu Ví dụ :Iot, Mo

II Nước và vai trò của nước trong tế bào:

1 Cấu trúc và đặc tính hóa lí của nước:

- Cấu tạo: gồm 1 nguyên tử Ôxi và 2 nguyên tử Hiđrô, liên kết với nhau bằng liên kết cộng hóa trị.

- CTHH: H 2 O

- Đặc tính lý hóa của nước: do đôi điện tử chung bị kéo về phía Ôxi nên phân tử nước có 2 đầu tích điện

trái dấu nên phân tử nước có tính phân cực, các phân tử nước này hút phân tử kia(bằng lk hydro) và hút cácphân tử khác nên nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cơ thể sống

2 Vai trò của nước đối với tế bào:

- Nước tồn tại dạng tự do và dạng liên kết

13

- Nước chiếm tỉ lệ lớn trong tế bào nên có vai trò quang trọng

- Nước là thành phần chủ yếu của mọi cơ thể sống

- Nước là dung môi hòa tan các chất cần thiết cho cơ thể sống

- Nước là môi trường của các phản ứng sinh hóa

- Ổn định nhiệt độ cho TB

- Tham gia các phản ứng sinh hóa: nguyên liệu cho quá trình quang hợp

ÔN TẬP Câu 1 Tại sao khi tìm kiếm sự sống ở các hành tinh khác trong vũ trụ, các nhà khoa học trước hết lại tìm xem ở đó có nước hay không?

Vì có nước mới có sự sống:

- Nước là thành phần cấu tạo tế bào, qui định hình dạng của tế bào

- Nước là dung môi hòa tan các chất

- Nước là môi trường của các phản ứng sinh hóa

- Nước là nguyên liệu cho quá trình quang hợp

- Giúp ổn định nhiệt độ của tế bào và cơ thể

Nước chiếm tỉ lệ lớn trong tế bào, nếu không có nước tế bào sẽ không thể tiến hành chuyển hóa các chất đểduy trì sự sống

Câu 2 Tại sao chúng ta cần ăn nhiêu loại thức ăn khác nhau ?

- Do cơ thể chúng ta cần nhiều loại nguyên tố hóa học khác nhau >Nếu ăn nhiều loại thức ăn khác nhau sẽ

có sự đa dạng về các chất dinh dưỡng >cơ thể sẽ được cung cấp đầy đủ các loại nguyên tố cần thiết

- Ngoài ra,ăn nhiều loại thức ăn sẽ đem lại cảm giác ngon miệng

Câu 3 Giải thích tính phân cực và các mối liên kết trong phân tử nước? Từ đó giải thích các hiện tượng sau:

+ Tại sao con nhện nước lại có thể đứng và chạy trên mặt nước?

+ Tại sao nước vận chuyển từ rễ cây lên thân đến lá và thoát ra ngoài được?

– Phân tử nước được cấu tạo từ một nguyên tử ôxi kết hợp với 2 nguyên tử hiđrô bằng các liên kết cộng hóa trị Do đôi êlectron trong mối liên kết bị kéo lệch về phía ôxi nên phân tử nước có hai đầu tích điện tráidấu nhau làm cho phân tử nước có tính phân cực

– Các phân tử nước liên kết với nhau tạo nên sức căng trên bề mặt Khi nhện nước đứng trên mặt nước, chân của chúng tạo thành chỗ trũng, và sức căng mặt nước giữ cho chúng nổi lên Nước luôn tìm cách thu hẹp nhỏ nhất bề mặt tiếp xúc với không khí Điều đó có nghĩa là nó hoạt động giống như tấm bạt lò xo, trũng xuống và hỗ trợ cân nặng của sinh vật Sức căng mặt nước không những giữ cho nhện nước nổi lên

mà còn giúp chúng có thể đứng và chạy trên mặt nước

– Nước vận chuyển từ rễ cây lên thân đến lá và thoát ra ngoài qua lỗ khí tạo thành cột nước liên tục trên mạch gỗ nhờ có sự liên kết của các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ

Câu 4 Trình bày cấu trúc hóa học của nước và vai trò của nước trong tế bào

a Cấu trúc hóa học của nước

- Cấu tạ: gồm 1 nguyên tử Ôxi và 2 nguyên tử Hiđrô, liên kết với nhau bằng liên kết cộng hóa trị

- Do đôi điện tử chung bị kéo về phía Ôxi nên phân tử nước có tính phân cực, các phân tử nước này hút phân tử kia và hút các phân tử khác nên nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với cơ thể sống

b Vai trò của nước trong tế bào

- Nước là thành phần cấu tạo tế bào, qui định hình dạng của tế bào

- Nước là dung môi hòa tan các chất

- Nước là môi trường của các phản ứng sinh hóa

- Nước là nguyên liệu cho quá trình quang hợp

- Giúp ổn định nhiệt độ của tế bào và cơ thể

- Nước chiếm tỉ lệ lớn trong tế bào, nếu không có nước tế bào sẽ không thể tiến hành chuyển hóa các chất

để duy trì sự sống

Câu 5 Đưa TB sống vào ngăn đá của tủ lạnh có hậu quả gì?

- Nước trong TB sẽ đóng băng làm tăng thể tích và tinh thể nước sẽ phá vỡ thành TB, TB sẽ bị chết

Câu 6 Vì sao cacbon là nguyên tố quan trọng tạo nên sự đa dạng của vật chất hữu cơ?

- Vì lớp vỏ electron ngoài cùng có 4 e vì vậy nguyên tử C có thể cùng lúc lien kết với 4 liên kết cộng hóa trị với nguyên tử C khác và với nguyên tử khác tạo ra 1 số lượng lớn các phân tử hữu cơ khác nhau.\

Bài 4: CACBÔHĐRAT VÀ LIPIT

I Cacbôhiđrat: (Đường)

1 Cấu trúc hóa học:

- Cacbôhiđrat là hợp chất hữu cơ được cấu tạo chủ yếu từ 3 nguyên tố: C, H, O

- Cấu tạo theo nguyên tắc đa phân: gồm nhiều đơn phân liên kết lại với nhau

- Đơn phân là các loại đơn đơn 6 cacbon: glucozo, galactozo, fructozo

* Cacbôhiđrat có 3 loại:

- Đường đơn: được cấu tạo gồm 1 đơn phân Ví dụ: glucozo, galactozo, fructozo

- Đường đôi:được cấu tạo từ 2 đơn phân liên kết với nhau Ví dụ: Saccarôzơ, lactôzơ, Mantôzơ,…

- Đường đa: được cấu tạo từ 3 đơn phân trở lên liên kết với nhau Ví dụ: Tinh bột, Glicôgen, Xenlulôzơ,

kitin

- Các đơn phân trong phân tử đường đa liên kết với nhau bằng liên kết glicôzit

2 Chức năng:

- Là nguồn năng lượng dự trữ cho tế bào và cơ thể, đường đa

Ví dụ: Lactozo (sữa), glicogen nguồn dữ trữ ngắn hạn ở động vật, tinh bột nguồn dự trữ ở thực vật

- Là thành phần cấu tạo nên tế bào và các bộ phận của cơ thể

- Là hợp chất hữu cơ không tan trong nước mà chỉ tan trong dung môi hữu cơ (benzen, ete )

- Không cấu tạo theo nguyên tắc đa phân

- Thành phần cấu tạo rất đa dạng, gồm 2 loại:

+ Lipit đơn giản: dầu, mỡ, sáp,

+ Lipit phức tạp: photpholipid, steroit, Sắc tố và vitamin

2 Các loại Lipit

a Mỡ:

- Cấu tạo từ 1 phân tử glixerol ( rượu 3 cacbon) và 3 acid béo ( 16-18C) liên kết với nhau bằng LK este

- Nếu gốc acid béo là no thì gọi là mỡ, đặc, có ở động vật, không tốt cho sức khỏe, nếu ăn nhiều sẽ có nguy

cơ sơ vữa động mạch

- Nếu acid béo không no thì gọi là dầu, lỏng, có ở thực vật và một số loài cá, tốt cho sức khỏe

- Chức năng: dự trữ năng lượng cho TB và cơ thể, giữ nhiệt cho cơ thể

b Photpholipid:

- Gồm 1 phân tử rượu glixerol liên kết với 2 acid béo và 1 nhóm photphat

- Chức năng cấu tạo màng sinh chất của TB

c Steroit:

- Cấu tạo từ các nguyên tố kết vòng

- Cấu tạo nên màng sinh chất: colesteron

- Hocmon giới tính: owsstrogen, testosteron

d Sắc tố và vitamin

- Carotenoit và một số vitamin ( trừ VTM C) cũng được cấu tạo từ lipit

ÔN TẬP

15

Câu 3 Vì sao khi đói lả (hạ đường huyết) người ta cho uống nước đường thay vì ăn các loại thức ăn khác?

- Hạ đường huyết là một cụm từ dùng để chỉ sự giảm lượng đường trong máu dưới mức bình thường (đường ở đây muốn ám chỉ là loại đường glucozơ và mức bình thường được quy định từ 3,9-6,4 mmol/lít, hay là 0,1%)

- Trong máu, đường glucozơ được đưa đi đến khắp cơ thể để nuôi dưỡng các tổ chức bảo đảm cho sự sống bình thường của con người

- Glucozơ là nguồn năng lượng chính của cơ thể đồng thời cũng là nguồn nhiên liệu cực kỳ quan trọng và cần thiết cho hệ thần kinh và tổ chức não bộ, khi đường huyết bị thấp hơn bình thường (hạ đường huyết) sẽảnh hưởng rất lớn đến các chức năng và hoạt động của cơ thể con người

- Vì vậy khi đói lả (hạ đường huyết) người ta phải uống nước đường (đặc biệt nước mía, nước hoa quả) thay vì ăn các loại thức ăn khác để bổ sung và cân bằng lượng đường trong máu

Câu4 Đường đôi là gì? Kể tên các loại đường đôi? Đường đa là gì? Có những loại đường đa nào?

- Đường đôi gồm 2 phân tử đường đơn cùng loại hay khác loại (glucôzơ, fructôzơ, galactôzơ) liên kết với nhau (nhờ liên kết glicôzit khi đã loại đi một phân tử nước), có vị ngọt và tan trong nước

Ví dụ:

+ Phân tử glucôzơ liên kết với phân tử fructôzơ tạo thành đường saccarôzơ

+ Phân tử galactôzơ liên kết với phân tử glucôzơ tạo thành đường lactôzơ

+ 2 phân tử đường glucôzơ liên kết với nhau tạo thành đường mantozơ

- Đường đa (hay pôlisaccarit) gồm rất nhiều phân tử đường đơn lien keetss lại với nhau và loại nước tạo thành các pôlisaccarit là các phân tử mạch thẳng (như xenlulôzơ) hay mạch phân nhánh (như tinh bột thực vật hay glicôgen động vật)

+ Xenlulôzơ do rất nhiều đơn phân glucôzơ liên kết với nhau bằng các liên kết glicôzit

+ Tinh bột và glicôgen cũng được hình thành từ rất nhiều các đơn phân là glucôzơ liên kết với nhau thành một phân tử có cấu trúc phân nhánh

Câu 5 Lipit là gì? Kể tên một số loại lipit chính và nêu chức năng của chúng?

- Lipit là nhóm chất hữu cơ không tan trong nước, chỉ tan trong các dung môi hữu cơ như benzen, este, …

- Một số loại lipit chính và chức năng của chúng:

* Mỡ, dầu: được hình thành do một phân tử glixêrol (một loại rượu 3C) liên kết với 3 axit béo + Chức năng chính của chúng là dự trữ năng lượng cho tế bào và cơ thể

+ Một gam mỡ có thể cho một lượng năng lượng nhiều gấp đôi so với một gam tinh bột

* Phôtpholipit: cấu tạo từ một phân tử glixêrol liên kết với 2 phân tử axit béo và một nhóm phôtphat Phôtpholipit có chức năng chính là cấu tạo nên các loại màng của tế bào

* Một số chất có bản chất là Stêrôit như colesterôn tham gia cấu tạo màng tế bào, testostêrôn và ơstrôgen

là hoocmôn giới tính

* Sắc tố và vitamin: tham gia vào mọi hoạt động sống của cơ thể

Câu 6 Nêu cấu tạo và chức năng của mỡ?

- Cấu tạo của mỡ: gồm 1 phân tử glixêrol (một loại rượu 3C) liên kết với 3 axit béo (mỗi axit béo thường

từ 16-18 nguyên tử C)

+ Mỡ ở động vật chứa các axít béo no nên thường có dạng đặc

+ Mỡ ở thực vật và 1 số loại cá chứa các axít béo không no nên thường có dạng lỏng

- Chức năng chính của mỡ là dự trữ năng lượng cho tế bào và cơ thể Một gam mỡ có thể cho một lượng năng lượng nhiều gấp đôi so với một gam tinh bột

Câu 7 Dầu mỡ khác nhau ở điểm cấu tạo, trạng thái như thế nào? Tại sao người già không nên ăn nhiêu mỡ?

+ Mỡ động vật : A béo no

+ Dầu thực vật : A béo không no

- Người già không nên ăn nhiều mỡ vì mỡ là axít béo no, khi ăn quá nhiều dẫn đến bi mắc chứng bệnh sơ vữa động mạch

Câu 8 Nêu sự giống nhau và khác nhau cơ bản của xenlulôzơ và glicôgen vê cấu trúc?

- Giống nhau: đều có đơn phân là glucozơ

- Khác nhau:

+ Trong cấu trúc phân tử tinh bột, các đơn phân lien kết nhau bởi liên kết glicôzit tạo ra cấu trúc mạch nhánh.

+ Trong cấu trúc phân tử xelulozơ, các đơn phân lien kết nhau bởi liên kết glicôzit tạo ra cấu trúc mạch thẳng

Câu 9 Hãy phân biệt cacbohydrat và lipit?

- Cấu tạo chủ yếu từ 3 nguyên tố: C:H:O =

1:2:1

- Tan trong nước

- Cấu tạo theo nguyên tắc đa phân

- Đơn phân là các loại đơn đơn 6 cacbon:

glucozo, galactozo, fruttozo

-Gồm 3 loại: đường đơn, đường đôi, đường đa

- Dễ phân hủy tạo năng lượng

- Cấu tạo chủ yếu từ 3 nguyên tố: C:H:O khác1:2:1

- Không tan trong nước

- Không được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân

- Không có đơn phân

- Gồm 2 loại: lipit đơn giản, lipit phức tạp

- Khó phân hủy tạo năng lượng

Bài 5: PRÔTÊIN

I Cấu trúc của Prôtêin:

- Pro là phân tử hữu cơ quan trọng và đa dạng nhất

- Prôtêin có cấu trúc theo nguyên tắc đa phân, đơn phân là các axit amin Có khoảng 20 loại axit amin thamgia cấu tạo Prôtêin

- Cấu tạo 1 aa:

- Cấu trúc bậc 4: Do 2 hay nhiều chuỗi polipeptit cùng loại hay khác loại tạo thành.

- LK: peptit, hydro, ion, di sunfit

- Các yếu tố môi trường như nhiệt độ cao, độ pH,…có thể phá hủy các cấu trúc không gian 3 chiều củaphân tử Prôtêin làm chúng mất chức năng sinh học, còn gọi là hiện tượng biến tính của phân tử Prôtêin

II Chức năng của Prôtêin:

- Cấu tạo nên tế bào và cơ thể

Ví dụ: Côlagen  mô liên kết.

- Thu nhận thông tin.

Ví dụ: các thụ thể trong tế bào.

- Xúc tác cho các phản ứng hóa sinh

Ví dụ: các Enzim.

ÔN TẬP Câu 1 Trong đó cấp bậc nào là quan trọng nhất?

- Cấu trúc bậc 1: Là trình tự sắp xếp đặc thù của các axit amin trong chuỗi pôlipeptit

Câu 2 Nêu một vài loại prôtêin trong tế bào người và cho biết các chức năng của chúng.

- Cấu tạo nên tế bào và cơ thể Ví dụ: Côlagen  mô liên kết.

- Dự trữ các axit amin Ví dụ: Prôtêin sữa,…

- Vận chuyển các chất Ví dụ: Hêmôglôbin

- Bảo vệ cơ thể Ví dụ: kháng thể

- Thu nhận thông tin Ví dụ: các thụ thể trong tế bào.

- Xúc tác cho các phản ứng hóa sinh Ví dụ: các Enzim.

Câu 3 Phân biệt axit amin, polypeptit và protein

- Axit amin là đơn phân của phân tử protein

- Polypeptit là chuỗi gồm nhiều axit amin liên kết với nhau bằng liên kết peptit

- Protein là phân tử hữu cơ

Câu 4 Tại sao một số vi sinh vật sống được ở trong suối nước nóng có nhiệt độ xấp xỉ 100 0 C mà prôtêin của chúng lại không bị hỏng?

- Khi nhiệt độ môi trường quá cao có thể phá hủy cấu trúc không gian 3 chiều của prôtêin làm cho chúng mất chức năng (hiện tượng biến tính của prôtêin)

- Một số vi sinh vật sống được ở trong suối nước nóng có nhiệt độ xấp xỉ 100 0 C mà prôtêin của chúng lại không bị hỏng do prôtêin của các loại sinh vật này có cấu trúc đặc biệt nên không bị biến tính khi ở nhiệt

độ cao

Câu 5 Tại sao chúng ta lại cần ăn prôtêin từ các nguồn thực phẩm khác nhau?

- Các prôtêin khác nhau từ thức ăn sẽ được tiêu hoá nhờ các enzim tiêu hoá và sẽ bị thuỷ phân thành các axit amin không có tính đặc thù và sẽ được hấp thụ qua ruột vào máu và được chuyển đến tế bào để tạo thành prôtêin đặc thù cho cơ thể chúng ta

- Nếu prôtêin nào đó không được tiêu hoá xâm nhập vào máu sẽ là tác nhân lạ và gây phản ứng dị ứng (nhiều người bị dị ứng với thức ăn như tôm, cua, ba ba…, trường hợp cấy ghép mô lạ gây phản ứng bong miếng ghép…)

- Chế độ dinh dưỡng các axit amin không thay thế (cơ thể không tự tổng hợp được phải lấy từ thức ăn hàngngày) do đó để phòng tránh suy dinh dưỡng (nhất là đối với trẻ em) nhất thiết là phải cung cấp đầy đủ lượng axit amin không thay thế (như trứng, sữa, thịt các loại…)

Câu 6 Nêu chức năng của prôtêin?

- Cấu tạo nên tế bào và cơ thể Chúng đóng vai trò cốt lõi trong cấu trúc của nhân, của mọi bào quan, đặc biệt là hệ màng sinh học có tính chọn lọc cao Ví dụ: côlagen tham gia cấu tạo nên các mô liên kết, histon tham gia cấu trúc nhiễm sắc thể

- Vận chuyển các chất Một số prôtêin có vai trò như những “xe tải” vận chuyển các chất trong cơ thể Ví dụ: hêmôglôbin

- Bảo vệ cơ thể Ví dụ: các kháng thể (có bản chất là prôtêin) có chức năng bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh

- Thu nhận thông tin Ví dụ: các thụ thể trong tế bào

- Xúc tác cho các phản ứng sinh hóa Ví dụ: các enzim (có bản chất là prôtêin) đóng vai trò xúc tác cho cácphản ứng sinh học

- Điều hoà quá trình trao đổi chất Các hoocmôn - phần lớn là prôtêin – có chức năng điều hoà quá trình trao đổi chất trong tế bào và trong cơ thể Ví dụ: insulin điều hoà lượng đường trong máu

- Vận động Nhiều loại prôtêin tham gia vào chức năng vận động của tế bào và cơ thể Ví dụ: miozin trong

cơ, các prôtêin cấu tạo nên đuôi tinh trùng

- Dự trữ Lúc thiếu hụt cacbohiđrat và lipit, tế bào có thể phân giải prôtêin dự trữ cung cấp năng lượng cho

tế bào và cơ thể hoạt động Ví dụ: albumin, cazêin, prôtêin dự trữ trong các hạt của cây

- Sự đa dạng của cơ thể sống do tính đặc thù và tính đa dạng của prôtêin quyết định

Câu 7 Nêu điểm khác nhau chính trong các bậc cấu trúc của prôtêin?

Người ta phân biệt 4 bậc cấu trúc của prôtêin:

- Cấu trúc bậc một: Các axit amin nối với nhau bởi liên kết peptit hình thành nên chuỗi pôlipeptit Cấu trúcbậc một của prôtêin thực chất là trình tự sắp xếp đặc thù của các loại axit amin trên chuỗi pôlipeptit Cấu trúc bậc một thể hiện tính đa dạng và đặc thù của prôtêin qua số lượng, thành phần và trình tự sắp xếp của các axit amin

- Cấu trúc bậc hai: Chuỗi pôlipeptit co xoắn α hoặc gấp nếp β tạo nên nhờ các liên kết hiđrô giữa các axit amin trong chuỗi với nhau tạo nên cấu trúc bậc 2

- Cấu trúc bậc ba: là hình dạng của phân tử prôtêin trong không gian 3 chiều, do xoắn bậc 2 cuộn xếp theo kiểu đặc trưng cho mỗi loại prôtêin, tạo nên khối hình cầu)

- Cấu trúc bậc bốn: khi prôtêin có 2 hay nhiều chuỗi pôlipeptit (cùng loại hay khác loại) phối hợp với nhau

để tạo nên phức hợp prôtêin lớn hơn thì tạo nên cấu trúc bậc bốn của prôtêin Các chuỗi pôlipeptit liên kết với nhau nhờ các liên kết yếu như liên kết hiđrô

Chỉ cần cấu trúc không gian 3 chiều của prôtêin bị hỏng (do nhiệt độ cao, độ pH, ) là prôtêin đã mất chức năng sinh học (hiện tượng biến tính của prôtêin)

Câu 8 Tơ nhện, tơ tằm, sừng trâu, tóc, thịt gà, thịt lợn đêu được cấu tạo từ prôtêin nhưng chúng khác nhau vê rất nhiêu đặc tính Dựa vào kiến thức trong bài, em hãy cho biết sự khác nhau đó là do đâu? Do:

+ Các loại protein cấu tạo tơ nhện, tơ tằm, sừng trâu, tóc, thịt gà, thịt lợn khác nhau

+ Sự khác nhau của các loại protein trên là do sự khác nhau về thành phần, số lượng, trật tự sắp xếp các axit amin

Câu 9 Nêu một vài loại prôtêin trong tế bào người và cho biết các chức năng của chúng?

- Collagen và elastin tạo nên cấu trúc sợi rất bền của mô liên kết, dây chằng, gân Kêratin tạo nên cấu trúc của da, lông, móng

- Hoocmôn insulin và glucagon do tế bào đảo tụy thuộc tuyến tụy tiết ra có tác dụng điều hòa hàm lượng đường glucô trong máu

- Các enzim thủy phân trong dạ dày phân giải thức ăn, enzim amylaza trong nước bọt phân giải tinh bột, enzim pepsin phân giải prôtêin, enzim lipaza phân giải lipit

- Huyết sắc tố hêmôglôbin có chứa trong hồng cầu có vai trò vận chuyển ôxy và cacbônic trong máu

Câu 10 Tại sao khi nấu riêu cua thì prôtêin của cua lại đóng thành từng mảng?

- Khi giã, các tế bào bị vỡ giải phóng protein hòa tan trong nước

- Khi nấu canh, protein gặp nhiệt độ cao sẽ thay đổi cấu hình không gian, tức là prôtein bị biến tính

- Nấu canh cua làm kết tủa prôtêin, đó là hiện tưong đông tụ protein (là một dạng của biến tính) Chính điều này gây ra hiện tượng đóng mảng

Câu 11 Trình bày vai trò của phân tử prôtêin đối với tế bào Phân tử prôtêin có thể bị biến tính trong những điêu kiện môi trường nào?

a Vai trò:

- Cấu tạo nên tế bào và cơ thể

Ví dụ : Côlagen  mô liên kết.

Câu 12 Kể tên các loại liên kết hóa học tham gia duy trì cấu trúc prôtêin?

Các loại liên kết hóa học tham gia duy trì cấu trúc prôtêin:

- Liên kết peptit hình thành giữa 2 axit amin Các axit amin nối với nhau bởi liên kết peptit hình thành nên chuỗi pôlipeptit tạo nên cấu trúc bậc 1 của prôtêin

- Liên kết hiđrô Cấu trúc bậc 2 của prôtêin được giữ vững nhờ liên kết hiđrô giữa các axit amin ở gần nhau

- Liên kết kỵ nước Khi các gốc kỵ nước (ví dụ gốc -CH3 của các axit amin) ở gần nhau, giữa chúng hình thành lực hút, đó là lực hút kỵ nước tạo nên liên kết kỵ nước

- Liên kết đisunphua (-S-S-), góp phần hình thành cấu trúc bậc 3 và bậc 4 của prôtêin

Bài 6: AXIT NUCLEIC ( Axit nhân)

I Axit Đêôxiribô Nuclêic ( ADN)

1 Cấu trúc của ADN:

- Các loại Nu khác nhau về bazo nito Gọi tên các Nu theo tên của bazo nito

- Có 4 loại nuclêôtit tương ứng với 4 loại bazơ nitơ: A, T, G, X

- 1 Nu ló L = 3,4 A0, M = 300 đvC

- Các nucleotit liên kết với nhau bằng liên kết photphodieste tạo thành chuỗi polinucleotit

b.Cấu trúc không gian của ADN:

- Theo Watson và Crick: ADN gồm 2 chuỗi pôlinuclêôtit song song và ngược chiều nhau, các nucleotit đốidiện liên kết với nhau bằng các liên kết Hiđrô ( A lk T bằng 2 lk hidro, G lk X bằng 3 lk hidro )

- Hai chuỗi pôlinuclêôtit xoắn quanh một trục tưởng tượng từ trái sang phải, ngược chiều kim đồng hồ nhưmột thang dây xoắn:

+ Bậc thang là bazo nito

+ Tay vịn là các phân tử đường, photphat

+ 1 chu kì xoắn là 10 cặp Nu, có chiều dài là 34 A0

+ Đường kính vòng xoắn là 20 A0

- Phân tử ADN vừa có tính đa dạng và vừa có tính đặc thù

- Phân tử ADN vừa có tính linh hoạt và vừa có tính bền vững

- Gen là một đoạn phân tử ADN, trong đó trình tự nuclêôtit trên ADN qui định cho một sản phẩm nhất định(Prôtêin hay ARN)

- ADN của TB nhân sơ: ADN dạng vòng

- ADN của TB nhân thực: ADN dạng thẳng

2 Chức năng của ADN:

- ADN có chức năng mang, bảo quản và truyền đạt thông tin di truyền (TTDT)

+ TTDT được lưu trữ trong phân tử ADN dưới dạng số lượng, thành phần và thật tự sắp xếp của các Nu.+ ADN được cấu tạo 2 mạch theo nguyên tắc bổ sung nên TTDT được bảo quản rất chặt chẽ Nếu có saisót sẽ có hệ thống enzim sửa sai trong tế bào sửa chữa

+ TTDT trên phân tử ADN truyền từ TB này sang TB khác nhờ quá trình nhân đôi, TTDT trên ADN truyềncho ARN, Pro

II Axit Ribô Nuclêic:

1 Cấu trú c của ARN:

- Được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân Đơn phân là nuclêôtit Có 4 loại Nu: A, U, G, X

- Cấu tạo 1 Nu:

+ Đường Ribo (Pentôzơ): C5H10O5.

+ Nhóm phôtphat: H3PO4

+ Bazơ nitơ: A, U, G, X

- Các nucleotit liên kết với nhau bằng liên kết photphodieste tạo thành chuỗi polinucleotit

2 Các loại ARN

a ARN thông tin (mARN):

- Có cấu tạo gồm một chuỗi pôlinuclêôtit, mạch thẳng

- Có trình tự Nu đặc biệt để Riboxom nhận biết chiều TTDT để dịch mã

- Chiếm 5 – 10%

- Truyền thông tin di truyền từ ADN  riboxom

- Làm khuôn cho quá trình dịch mã

b ARN riboxom (rARN):

- Có cấu trúc mạch đơn nhưng nhiều vùng liên kết với nhau tạo nên các vùng xoắn kép cục bộ

- Kết hợp protein hình thành riboxom, nơi dịch mã pro

- Chiếm 70 – 80%

c ARN vận chuyển (tARN):

- Cấu tạo gồm 3 thùy, trong đó có 1 thùy mang bộ ba đối mã, 1 thùy gắn với a.a, 1 thùy tự do

- Vận chuyển aa tới Riboxom

- Người phiên dịch: dịch thông tin dưới dạng trình tự Nu trên ADN thành trình tự aa trong pt protein

- Chiếm 10 – 20%

ÔN TẬP Câu 1 Nêu cấu trúc và chức năng của ADN?

a Cấu trúc của ADN:

- Các loại Nu khác nhau về bazo nito Gọi tên các Nu theo tên của bazo nito

- Có 4 loại nuclêôtit tương ứng với 4 loại bazơ nitơ: A, T, G, X

- 1 Nu ló L = 3,4 A0, M = 300 đvC

- Các nucleotit liên kết với nhau bằng liên kết photphodieste tạo thành chuỗi polinucleotit

* Cấu trúc không gian của ADN:

- Theo Watson và Crick: ADN gồm 2 chuỗi pôlinuclêôtit song song và ngược chiều nhau, các nucleotit đốidiện liên kết với nhau bằng các liên kết Hiđrô ( A lk T bằng 2 lk hidro, G lk X bằng 3 lk hidro )

- Hai chuỗi pôlinuclêôtit xoắn quanh một trục tưởng tượng từ trái sang phải, ngược chiều kim đồng hồ nhưmột thang dây xoắn:

+ Bậc thang là bazo nito

+ Tay vịn là các phân tử đường, photphat

+ 1 chu kì xoắn là 10 cặp Nu, có chiều dài là 34 A0

+ Đường kính vòng xoắn là 20 A0

- Phân tử ADN vừa có tính đa dạng và vừa có tính đặc thù

- Phân tử ADN vừa có tính linh hoạt và vừa có tính bền vững

- Gen là một đoạn phân tử ADN, trong đó trình tự nuclêôtit trên ADN qui định cho một sản phẩm nhất định(Prôtêin hay ARN)

- ADN của TB nhân sơ: ADN dạng vòng

- ADN của TB nhân thực: ADN dạng thẳng

b Chức năng của ADN:

21

- ADN có chức năng mang, bảo quản và truyền đạt thông tin di truyền (TTDT).

+ TTDT được lưu trữ trong phân tử ADN dưới dạng số lượng, thành phần và thật tự sắp xếp của các Nu.+ ADN được cấu tạo 2 mạch theo nguyên tắc bổ sung nên TTDT được bảo quản rất chặt chẽ Nếu có saisót sẽ có hệ thống enzim sửa sai trong tế bào sửa chữa

+ TTDT trên phân tử ADN truyền từ TB này sang TB khác nhờ quá trình nhân đôi, TTDT trên ADN truyềncho ARN, Pro

Câu 2 Nêu cấu trúc và chức năng của ARN?

a Cấu trúc của ARN:

Đơn phân là nuclêôtit, gồm có 3 thành phần:

+ Đường Pentôzơ: C5H10O5

+ Nhóm phôtphat: H3PO4

+ Bazơ nitơ: A, U, G, X

 Có 4 loại đơn phân: A, U, G, X

* mARN: Có cấu tạo gồm một chuỗi pôlinuclêôtit, mạch thẳng

* rARN: Cấu tạo gồm một chuỗi pôlinuclêôtit

* tARN: Cấu tạo gồm 3 thùy, có những đoạn 2 mạch pôlinuclêôtit liên kết với nhau theo nguyên tắc bổ sung

b Chức năng của ARN:

- mARN: truyền thông tin từ AND đến ribôxôm và được dùng như một khuôn để tổng hợp nên Prôtêin

- rARN: cùng với prôtêin tạo nên ribôxôm, là nơi tổng hợp nên prôtêin

- tARN: vận chuyển axit amin tới ribôxôm và làm nhiệm vụ dịch thông tin dưới dạng trình tự các nuclêôtit trên AND thành trình tự các axit amin trong phân tử prôtêin

Câu 3 Mô tả thành phần cấu tạo của một nuclêôtit và cho biết liên kết giữa các nuclêôtit là gì? Điểm khác nhau giữa các nuclêôtit là gì?

- ADN có cấu tạo theo nguyên tắc đa phân, mỗi đơn phân là một nuclêôtit

- Mỗi nuclêôtit có cấu tạo gồm 3 thành phần là đường đêôxiribôzơ, nhóm phôtphat và bazơ nitơ Có 4 loại nuclêôtit là A, T, G, X, chúng phân biệt nhau về bazơ nitơ nên người ta gọi tên của các nuclêôtit theo tên của các bazơ nitơ ( A = Ađênin, T = Timin, G = Guanin và X = Xitôzin)

- Các nuclêôtit trên một mạch liên kết với nhau bằng liên kết phôtphođieste tạo thành chuỗi pôlinuclêôtit

- Các nuclêôtit giữa 2 mạch liên kết với nhau bằng liên kết hiđrô theo nguyên tắc bổ sung (A của mạch nàyliên kết với T của mạch kia bằng 2 liên kết hiđrô và ngược lại; G của mạch này liên kết với X của mạch kiabằng 3 liên kết hiđrô và ngược lại)

- Các liên kết phôtphodieste giữa các nuclêôtit trong chuỗi pôlinuclêôtit là các liên kết bền vững, chỉ nhữngtác nhân đột biến có cường độ mạnh mới có thể làm ảnh hưởng tới liên kết này do đó liên kết

phôtphodieste giữ cho phân tử ADN sự bền vững nhất định Ngược lại, liên kết hiđrô là liên kết yếu nhưng ADN có rất nhiều liên kết hiđrô nên ADN vừa bền vững vừa linh hoạt, chính nhờ tính linh hoạt này mà cácenzim có thể sữa chữa các sai sót về trình tự sắp xếp các nuclêôtit

Câu 4 Dựa vào cơ sở khoa học nào mà người ta có thể xác định mối quan hệ huyết thống giữa 2 người, xác định nhân thân các hài cốt hay truy tìm dấu vết thủ phạm thông qua việc phân tích ADN?

- Rất khó có trường hợp 2 người khác nhau (không có quan hệ huyết thống) lại có cấu trúc ADN hoàn toàn giống nhau (xác suất trùng hợp chỉ xảy ra 1 trên 200 triệu lần) Dựa vào tính chất này mà kĩ thuật phân tíchADN đã ra đời và nó đã có những ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn

- Các nhà khoa học có thể dựa vào ADN để truy tìm thủ phạm, xác định huyết thống, xác định nhân thân của các hài cốt Ví dụ, người ta có thể tách ADN từ một sợi tóc còn sót lại trên hiện trường vụ án rồi so sánh ADN này với ADN của một loạt những người bị tình nghi Nếu người tình nghi có ADN giống với ADN lấy từ sợi tóc để lại trên hiện trường thì có thể người đó có liên quan đến vụ án Tương tự như vậy, người ta có thể xác định một đứa bé có phải là con của người này hay người kia nhờ vào sự giống nhau về ADN giữa con và bố

Câu 5 Chứng minh trong ADN, cấu trúc phù hợp với chức năng?

Chức năng của ADN là bảo quản, lưu trữ và truyền đạt thông tin di truyền ADN có cấu trúc phù hợp để thực hiện chức năng của nó

- Đầu tiên xét chức năng của ADN là bảo quản, lưu trữ thông tin di truyền nên nó phải thật bền vững ADNcấu tạo theo nguyên tắc đa phân với đơn phân là các nuclêôtit, các nuclêôtit liên kết với nhau bằng liên kết phôtphođieste tạo thành chuỗi pôlynuclêôtit

- Các liên kết phôtphodieste giữa các nuclêôtit trong chuỗi pôlinuclêôtit là các liên kết bền vững, chỉ nhữngtác nhân đột biến có cường độ mạnh mới có thể làm ảnh hưởng tới liên kết này do đó liên kết

phôtphodieste giữ cho phân tử ADN sự bền vững nhất định giúp nó bảo quản và lưu trữ tốt thông tin di truyền

- Mặt khác, các nuclêôtit giữa 2 mạch liên kết với nhau bằng liên kết hiđrô theo nguyên tắc bổ sung (A của mạch này liên kết với T của mạch kia bằng 2 liên kết hiđrô và ngược lại; G của mạch này liên kết với X của mạch kia bằng 3 liên kết hiđrô và ngược lại) Liên kết hiđrô là liên kết yếu nhưng ADN có rất nhiều liên kết hiđrô nên ADN vừa bền vững vừa linh hoạt, chính nhờ tính linh họat này mà các enzim có thể sữa chữa các sai sót về trình tự sắp xếp các nuclêôtit

- ADN phiên mã tạo ra ARN, nhờ đó mà thông tin di truyền được truyền đạt từ ADN tới prôtêin theo sơ đồ ADN → ARN → prôtêin

- Liên kết hiđrô giữa các nuclêôtit của 2 mạch đơn làm cho ADN vừa bền vững vừa linh hoạt, tính bền vững giúp nó bảo quản, lưu trữ thông tin di truyền tốt còn tính linh hoạt giúp cho 2 mạch đơn của nó dễ dàng tách nhau ra trong quá trình tái bản (truyền đạt thông tin di truyền giữa các thế hệ tế bào và cơ thể) vàphiên mã (truyền đạt thông tin di truyền từ ADN tới prôtêin để biểu hiện thành tính trạng cơ thể)

- Mặt khác, nhờ nguyên tắc bổ sung mà thông tin di truyền được sao chép một cách chính xác nhất, hạn chế tới mức tối thiểu những sai sót, đảm bảo truyền đạt thông tin chính xác

- Ngoài ra, nguyên tắc cấu trúc đa phân làm cho ADN vừa đa dạng lại vừa đặc thù Mỗi loại ADN có cấu trúc riêng, phân biệt với nhau ở số lượng, thành phần, trật tự các nuclêôtit Tính đa dạng và đặc thù của ADN là cơ sở hình thành tính đa dạng và đặc thù của các loài sinh vật

Câu 6 Tại sao ADN vừa đa dạng lại vừa đặc trưng?

- ADN cấu tạo theo nguyên tắc đa phân với đơn phân là các nuclêôtit Số lượng, thành phần, trình tự sắp xếp của các nuclêôtit làm cho ADN vừa đa dạng lại vừa đặc trưng

- Ngoài ra, cấu trúc không gian khác nhau của các dạng ADN cũng mang tính đặc trưng

Câu 7 So sánh cấu trúc hoá học của ADN và mARN.

a Giống nhau:

- Cấu tạo theo nguyên tắc đa phân

- Đơn phân là: Nucleotit

- 1 đơn phân gồm 3 thành phần:

+ Đường Pentôzơ

+ nhóm Phôtphat (H3PO4)

+ Bazơ Nitơ

- Các Nu liên kết nhau bằng liên kết hóa trị tạo ra 1 mạch poliNu

- Sự khác nhau về thành phần, số lượng, trình tự sắp xếp các Nu làm cho chúng có tính đa dạng và đặc thù

- Có 4 loại đơn phân: A, T, G, X

- Gồm 2 chuỗi pôlinuclêôtit liên kết với nhau

bằng các liên kết Hiđrô giữa các bazơ nitơ của

các nuclêôtit

- Mỗi nuclêôtit gồm có 3 thành phần:

+ Đường Pentôzơ: C5H10O5.+ Nhóm phôtphat : H3PO4+ Bazơ nitơ: A, U, G, X

- Có 4 loại đơn phân: A, U, G, X

- Gồm Cấu tạo gồm một chuỗi pôlinuclêôtit

- Không có liên kết hydro

23

- Có liên kết hydro

- Khối lượng, kích thước lớn - Khối lượng, kích thước nhỏ.

Câu 8 Trong tế bào thường có các enzim sửa chữa các sai sót vê trình tự nuclêôtit Theo em, đặc điểm nào vê cấu trúc ADN giúp nó có thể sửa chữa những sai sót nói trên?

- Đặc điểm về cấu trúc ADN giúp nó có thể sửa chữa những sai sót là do 2 mạch của phân tử ADN liên kết với nhau bằng liên kết hydro theo nguyên tắc bổ sung; A liên kết với T = 2 liên khết hydro, G liên kết với

X = 3 liên khết hydro

- Nếu 1 mạch sai, mạch còn lại sẽ làm khuôn để sửa sai

Câu 9 Tại sao cũng chỉ có 4 loại nuclêôtit nhưng các sinh vật khác nhau lại có những đặc điểm và kích thước rất khác nhau?Vì:

- Tất cả các sinh vật trên trái đất đều sử dụng 4 loại Nu để ghi thông tin di truyêng trên ADN

- 4 loại Nu có vô số trình tự sắp xếp khác nhau, số lượng cũng như thành phần của các phân tử ADN cũng khác nhau

- 1 đoạn ADN có số lượng, thành phần, trật tự các Nu nhất định tạo nên 1 gen qui định 1 loại protein

- Vô số gen khác nhau sẽ tạo ra vô số pro khác nhau sẽ tạo ra tính trạng khác nhau vì vậy các sinh vật khác nhau sẽ có những đặc điểm khác nhau

Chương II: CẤU TRÚC CỦA TẾ BÀO Bài 7: TẾ BÀO NHÂN SƠ

I Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ:

- Gồm 3 thành phần: màng sinh chất, chất nguyên sinh và vùng nhân

- Chưa có nhân hoàn chỉnh

- Chưa có hệ thống nội màng và các bào quan có màng bao bọc

- Kích thước nhỏ, khoảng từ 1- 5µm

- Kích thước tế bào nhỏ thì tỉ lệ S/V lớn, giúp tế bào trao đổi chất với môi trường nhanh, tế bào sinh trưởng

và sinh sản nhanh

II Cấu tạo tế bào nhân sơ: Gồm: màng sinh chất, tế bào chất và vùng nhân.

1 Thành tế bào, màng sinh chất, lông và roi:

a.Thành tế bào:

- Peptiđôglican: cấu tạo từ các chuỗi cacbohydrat lk nhau bằng các đoạn polypeptit gắn

- Chức năng: quy định hình dạng tế bào vi khuẩn, bảo vệ tế bào

- Dựa vào cấu tạo và thành phần hóa học của thành tế bào VK chia 2 nhóm và khi nhuộm bằng phươngpháp nhuộm Gram thì:

+ Vk gram dương: bắt màu tím, thành mỏng

+ VK gram âm: bắt màu đỏ, thành mỏng

- Ý nghĩa của PP nhuộm Gram: biết được sự khác biệt để sử dụng các loại thuốc kháng sinh đặc hiệu đểtiêu diệt từng loại vi khuẩn gây bệnh

- Một số tế bào vi khuẩn còn có thêm vỏ nhầy, bảo vệ tế bào chống lại sự tiêu diệt của bạch cầu

b.Màng sinh chất:

- Cấu tạo: gồm prôtêin và 2 lớp photpholipit.

- Chức năng:

+ Trao đổi chất với môi trường một cách có chọn lọc

+ Pro thụ thể tiếp nhận thông tin từ môi trường bên ngoài

+ Bảo vệ tế bào

c Roi: giúp vi khuẩn di chuyển.

d Lông: Giúp các vi khuẩn gây bệnh dễ bám vào bề mặt tế bào vật chủ.

2 Tế bào chất:

- Là vùng nằm giữa màng sinh chất và vùng nhân

- Gồm 2 phần

+ Bào tương: một dạng chất keo bán lóng chứa nhiều hợp chất hữu cơ và vô cơ,

+ Ribôxôm: chưa có màng bao bọc, cấu tạo từ protein và rARN, nơi tổng hợp pro.

- Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

- Chứa vật chất di truyền của TB

ÔN TẬP Câu 1 Đặc điểm của tế bào nhân sơ là gì?

- Chưa có nhân hoàn chỉnh

- Chưa có hệ thống nội màng và các bào quan không có màng bao bọc

- Kích thước nhỏ, khoảng từ 1- 5µm

Kích thước tế bào nhỏ thì tỉ lệ S/V lớn, giúp tế bào trao đổi chất với môi trường nhanh, tế bào sinh trưởng

và sinh sản nhanh

Câu 2 Thành tế bào vi khuẩn có chức năng gì?

- Chức năng: quy định hình dạng tế bào vi khuẩn

Câu 3 Nêu chức năng của roi và lông ở tế bào vi khuẩn.

- Roi: giúp vi khuẩn di chuyển

- Lông: Giúp các vi khuẩn gây bệnh dễ bám vào bề mặt tế bào vật chủ

Câu 4 Nêu vai trò của vùng nhân đối với tế bào vi khuẩn

- Chỉ chứa phân tử ADN dạng vòng Một số vi khuẩn còn chứa Plasmit trong tế bào chất, đây là cấu trúc ADN dạng vòng có khả năng tự nhân đôi độc lập với ADN của vi khuẩn

Câu 5 Nêu cấu trúc và chức năng của các cấu trúc bên ngoài tế bào nhân sơ?

a.Thành tế bào:

- Chức năng: quy định hình dạng tế bào vi khuẩn, bảo vệ tế bào

- Một số tế bào vi khuẩn còn có thêm vỏ nhầy, bảo vệ tế bào chống lại sự tiêu diệt của bạch cầu

b.Màng sinh chất:

- Chức năng:

+ Trao đổi chất với môi trường một cách có chọn lọc

+ Pro thụ thể tiếp nhận thông tin từ môi trường bên ngoài

+ Bảo vệ tế bào

c Roi: giúp vi khuẩn di chuyển.

d Lông: Giúp các vi khuẩn gây bệnh dễ bám vào bề mặt tế bào vật chủ.

Câu 6 Căn cứ vào tiêu chí nào để chia vi khuẩn thành 2 loại Gram dương và Gram âm?

- Dựa vào cấu trúc, thành phần hóa học của thành TB

Câu 7 Làm thế nào để phân biệt 2 loại vi khuẩn Gram dương và Gram âm?

- Sử dụng phương pháp nhuộm Gram:

+ VK Gram dương: màu tía

+ VK Gram âm: có màu đỏ

25

Câu 8 Tế bào vi khuẩn có kích thước nhỏ và có cấu tạo đơn giản đem lại cho chúng ưu thế gì?

+ Bào tương: một dạng chất keo bán lóng chứa nhiều hợp chất hữu cơ và vô cơ, duy trì áp suất thẩm thấu

của TB, giúp thuwch hiện quá trình TĐC của Tb và là nơi xảy ra các phản ứng sinh hóa của TB

+ Ribôxôm: chưa có màng bao bọc, cấu tạo từ protein và rARN, nơi tổng hợp pro.

+ Các hạt dự trữ: tinh bột

b Vùng nhân:

- Chỉ chứa 1 phân tử ADN trần dạng vòng Một số vi khuẩn còn chứa Plasmit trong tế bào chất, đây là cấutrúc ADN dạng vòng có khả năng tự nhân đôi độc lập với ADN của vi khuẩn

- Chứa thong tin di truyền của tế bào

- Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

Câu 10 Trình bày chức năng của mỗi bộ phận cấu tạo nên VK?

Bài 8: TẾ BÀO NHÂN THỰC

I Đặc điểm chung của tế bào nhân thực:

- Kích thước tế bào lớn, cấu tạo phức tạp

- Gồm 3 thành phần: màng sinh chất, chất nguyên sinh và nhân

- Nhân có màng bao bọc gọi là nhân thực

- Chất nguyên sinh có hệ thống nội màng

- Các bào quan đã có màng bao bọc

II NHÂN TẾ BÀO

1.Cấu tạo

- Hình cầu, đường kính 5 micro met

Bộ phận cấu tạo Chức năng

Thành tế bào Bảo vệ, quy định hình dạng tế bàoMàng sinh chất Trao đổi chất với mt, bảo vệLông và roi - Lông: giúp vi khuẩn bám trên bề mặt vật chủ

- Roi: giúp vi khuẩn di chuyển

- Có màng kép giống màng sinh chất, có nhiều lỗ nhân

- Bên trong dịch nhân chứa NST gồm ADN liên kết với Protein và nhân con

2.Chức năng

- Bộ phận quan trọng nhất của tế bào

- Chứa đựng thông tin di truyền Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

III LƯỚI NỘI CHẤT VÀ RIBOXOM

1.Lưới nội chất

- Là hệ thống màng gồm các ống và xoang dẹp thông với nhau, màng đơn

- Lưới nội chất hạt: là một hệ thống xoang dẹp một đầu nối với màng nhân, một đầu nối với lưới nội chấttrơn, có đính nhiều riboxom Tổng hợp protein cho tế bào và protein tiết ra ngoài

- Lưới nội chất trơn: hệ thống xoang hình ống nối với lưới nội chất hạt, không đính hạt riboxom, đínhnhiều enzim tham gia tổng lipid, chuyển hóa đường, phân hủy chất độc

2.Riboxom

- Không màng bao bọc

- Gồm Protein liên kết với rARN

- Chức năng tổng hợp protein cho tế bào

IV.BỘ MÁY GÔNGI

1.Cấu tạo

- Là bào quan có màng đơn

- Gồm hệ thống các túi màng dẹp xếp chồng lên nhau nhưng tách biệt nhau theo hình vòng cung

2.Chức năng: Như một phân xưởng lắp ráp, đóng gói và phân phối các sản phẩm của tế bào.

- Ví dụ: Pro được tổng hợp ở riboxom nằm trên lưới nội chất hạt vận chuyển đến bộ máy gongi bằng túitiết Tại bộ máy gôn gi pro được gắn thêm các hợp chất khác tao thành sản phẩm hoàn chỉnh, rồi bao góitrong túi tiết rồi vận chuyển đến khắp nơi trong TB và ra khỏi TB

ÔN TẬP Câu 5 Ví dụ chứng minh vê chức năng của nhân tế bào nhân thực:

- Ví dụ 1: Ta phá nhân của tế bào trứng ếch thuộc loài A rồi lấy nhân của trứng ếch thuộc loài B cấy vào Sau nhiều lần thí nghiệm thì thu được các con ếch từ các tế bào chuyển nhân mang đặc điểm của loài B.Ví

dụ này chứng minh nhân chứa thông tin di truyền của tế bào

- Ví dụ 2: Amip đơn bào được cắt thành 2 phần: 1 phần chứa nhân và 1 phần không chứa nhân,cả 2 phần đều co tròn lại và màng sinh chất được khôi phục lại

+ Phần có nhân tăng trưởng và phát triển bình thường, sinh sản và phân đôi

+ Phần không có nhân có thể chuyển động, nhận thức ăn nhưng không sản xuất được enzim,không tăng trưởng và không sinh sản.và chết sau khi tiêu hết chất dự trữ.Ví dụ này chứng minh nhân có khả năng điều khiển hoạt động của tế bào

Câu 6 Nêu các điểm khác biệt vê cấu trúc giữa tế bào nhân sơ và nhân thực.

- Chưa có nhân hoàn chỉnh

- Chưa có hệ thống nội màng và bào quan

không có màng bao bọc

- Kích thước nhỏ, khoảng từ 1- 5µm

- ADN dạng vòng và chỉ có 1 phân tử ADN

- Không có bào quan có màng bao

- Có nhân hoàn chỉnh

- Có hệ thống nội màng và các bào quan có màng bao bọc

- Kích thước lớn, khoảng từ 10- 50µm

- ADN dạng thẳng và có nhiều phân tử ADN

- Có nhiều bào quan có màng bao bọc: lục lạp, ti thể, lizoxôm,

Câu 7 Trong cơ thể loại tế bào nào có lưới nội chất hạt phát triển mạnh nhất?

27

- Là loại TB bạch cầu Vì bạch cầu có chức năng tổng hợp các kháng thể: bản chất là protein giúp chống lại

vi khuẩn gây bệnh

Câu 8 Ví dụ chứng minh vê chức năng của nhân tế bào nhân thực:

Ví dụ 1: Ta phá nhân của tế bào trứng ếch thuộc loài A rồi lấy nhân của trứng ếch thuộc loài B cấy vào.Saunhiều lần thí nghiệm thì thu được các con ếch từ các tế bào chuyển nhân mang đặc điểm của loài B.Ví dụ này chứng minh nhân chứa thông tin di truyền của tế bào

Ví dụ 2: Amip đơn bào được cắt thành 2 phần : 1 phần chứa nhân và 1 phần không chứa nhân,cả 2 phần đều co tròn lại và màng sinh chất được khôi phục lại

+ Phần có nhân tăng trưởng và phát triển bình thường,sinh sản và phân đôi

+ phần không có nhân có thể chuyển động,nhận thức ăn nhưng không sản xuất được enzim,không tăng trưởng và không sinh sản.và chết sau khi tiêu hết chất dự trữ.Ví dụ này chứng minh nhân có khả năng điềukhiển hoạt động của tế bào

Câu 9 Cho biết những bộ phận nào tham gia vận chuyển một protein ra khỏi tế bào? Hãy nêu quá trình vận chuyển đó?

- Lưới nội chất hạt, gongi, túi tiết, màng sinh chất

- Protein được tổng hợp tại lưới nội chất hạt và được vận chuyển đến gongi bằng túi tiết Tại gongi proteinđược liên kết 1 số chất khác, sau đó được đóng gói trong túi tiết và vận chuyển đến màng tế bào, túi tiết nhập vào màng tế bào để vận chuyển protein ra ngoài

Câu 11 Cấu trúc của nhân tế bào? Tại sao nói nhân là một trong những thành phần quan trọng của tế bào?

- Hình cầu

- Đường kính 5um

- Cấu tạo:

+ Ngoài: Có 2 lớp màng bao bọc, trên màng có nhiều lổ nhỏ (lổ nhân)

+ Bên trong là dịch nhân chữa chất nhiễm sắc (ADN + prôtêin) và nhân con

- Vì: mang thông tin di truyền, là trung tâm điều khiển hoạt động sống của tế bào, nhân con là nơi tổng hợp protein)

Câu 12 Mô tả cấu trúc và chức năng của mạng lưới nội chất?

- Cấu tạo: gồm các hệ thống ống và xoang dẹp thông với nhau

- Có 2 loại lưới nội chất:

+ Luới nội chất hạt:

• Trên màng có gắn nhiều hạt ribôxôm,

• Chức năng: tổng hợp protein tiết ra ngoài tế bào và cấu tạo nên màng tế bào

• Vd: tb bạch cầu, tb tuyến yên, tb thần kinh

+ Lưới nội chất trơn:

• Trên màng không gắn nhiều hạt ribôxôm

• Chức năng: tổng hợp lipit, chuyển hoá đường, phân huỷ chất độc hại

• Vd: Tb tuyến tuỵ, tb gan, tb ruột non, tb tuyến nhờn

Bài 9: TẾ BÀO NHÂN THỰC

V TI THỂ

1.

Cấu tạo:

- Là bào quan có cấu trúc màng kép

- Màng ngoài không gấp khúc, màng trong gấp khúc tạo thành mào, trên mào có đính nhiều enzim hô hấp

- Bên trong ti thể có chất nền chứa AND và ribôxôm

- 1 TB có vài nghìn ty thể

- Ty thể là nhà máy điện hay là ngân hàng ATP

- Ty thể có nhiều nhất là loại TB cơ tim.

2.

Chức năng : Thực hiện quá trình hô hấp của Tb: Là nơi tổng hợp ATP để cung cấp năng lượng cho mọi

hoạt động sống của tế bào

VI LỤC LẠP: chỉ có ở TB thực vật.

1.

Cấu tạo:

- Là bào quan có cấu trúc màng kép, trơn nhẵn chỉ có ở tế bào thực vật

- Trong chất nền stroma có ADN, riboxom

- Nhiều túi dẹt là tilacôit, trên màng tilacôit chứa nhiều diệp lục ( sắc tố quang hợp) và enzim quang hợp

- Nhiều phiến tilacôit xếp chồng lên nhau thành cấu trúc Grana

- Là bào quan được bao bọc bởi màng đơn

- Bên trong là dịch không bào chứa các chất hữu cơ và các ion khoáng tạo nên áp suất thẩm thấu

b Chức năng: Phụ thuộc vào từng loại tế bào và tùy theo từng loài sinh vật

- Chứa chất thải, độc hại

- Chứa muối khoáng

- Chứa túi đụng đồ mỹ phẩm cho TB

- Như một phân xưởng tái chế rác thải của TB

- Phân hủy các tế bào, các tế bào già, các tế bào bị tổn thương không còn khả năng phục hồi, các bào quanhết hạn sử dụng Chỉ có ở tế bào động vật

ÔN TẬP Câu 1 Trình bày cấu trúc và chức năng của lục lạp.

- Cấu tạo: 2 lớp màng bao bọc, bên trong là chất nền

- Trong chất nền có nhiều túi dẹt là tilacôit trên màng tilacôit chứa nhiều diệp lục và enzim quang hợp

- Nhiều phiến tilacôit xếp chồng lên nhau thành cấu trúc Grana

- Trong chất nền có chứa AND và ribôxôm

- Chức năng: Có khả năng chuyển quang năng thành hóa năng

Câu 2 Nêu cấu trúc và chức năng của ti thể.

- Cấu tạo: gồm hai lớp màng và chất nền

+ Màng ngoài không gấp khúc, màng trong gấp khúc tạo thành mào, có đính nhiều enzim hô hấp

+ Chất nền chứa ADN và ribôxôm

- Chức năng: cung cấp năng lượng cho tế bào dưới dạngATP

Câu 3 Một nhà khoa học đã nghiên nát một mẫu mô thực vật sau đó đem li tâm và thu được một số bào quan: các bào quan này có khả năng hấp thụ CO2 và giải phóng O2 Bào quan đó là gì? Em hãy

mô tả cấu trúc bào quan đó.

Đó là bào quan lục lạp

- Cấu tạo: 2 lớp màng bao bọc, bên trong là chất nền

29

- Trong chất nền có nhiều túi dẹt là tilacôit trên màng tilacôit chứa nhiều diệp lục và enzim quang hợp.

- Nhiều phiến tilacôit xếp chồng lên nhau thành cấu trúc Grana

- Trong chất nền có chứa AND và ribôxôm

Câu 4 Ý nghĩa của cấu trúc màng trong kiểu răng lược của ti thể ?

- Màng trong của ti thể ăn sâu vào khoang ti thể tạo thành các mào kiểu răng lược, cấu trúc này làm tăng diện tích của màng

- Diện tích màng trong lớn nhằm tăng diện tích tiếp xúc giữa các mào, tăng lượng enzim, hỗ trợ quá trình

hô hấp

Câu 6 Nêu các chức năng của không bào.

- Ở tế bào lông hút của rễ, không bào có chức năng như chiếc máy bơm

- Ở tế bào cánh hoa: không bào chứa sắc tố, …

- Đều có cấu trúc màng kép bao bọc bên ngoài

- Là bào quan tạo năng lượng cho tế bào(tổng hợp ATP)

- Đều có chất nền chứa ADN và ribôxôm

- Đều có nguồn gốc từ vi khuẩn sống cộng sinh ở tế bào nhân thực

Chức năng Tham gia quá trình hô hấp của TB Tham gia quá trình quang hợp của TB

Số lượng Một đến vài nghìn tùy thuộc vào loại TB Tùy thuộc vào TB, mỗi TB khác nhau số

lượng khác nhau

Câu 9 Tại sao nói ty thể là nhà máy năng lượng của tế bào?

- Phân giải CHC, chuyển hoá đường  Cung cấp nguồn năng lượng chính cho các hoạt động sống của tế bào

Câu 10 Tại sao các enzim trong lixoxom không phá vỡ lixoxom của tế bào?

→ Tế bào có hệ thống tự bảo vệ Bình thường các enzim trong lixoxom được giữ ở trạng thái bất hoạt,chỉ khi nào dùng đến chúng mới hoạt hoá bằng cách thay đổi pH

trong lixoxom

Câu 11 Tb cơ, tb hồng cầu, tb thần kinh, tb nào có nhiêu lizoxom nhất?

 TB bạch cầu vì nó có chức năng tiết ra kháng thể tiêu diệt các vi khuẩn cũng như các tế bào bệnh lí, TBgià Bản chất của kháng thể là protein

Bài 10: TẾ BÀO NHÂN THỰC

IX KHUNG XƯƠNG TB:

a Cấu tạo: bởi một hệ thống vi ống, vi sợi và sợi trung gian.

1.Cấu trúc của màng sinh chất:

- Cấu tạo theo mô hình khảm động

- Gồm 2 lớp phôtpholipit và các phân tử protein (khảm trên màng)

+ Photpholipid: có 2 lớp, đầu ưa nước hướng ra ngoài, đuôi kỵ nước quay vào trong, photpholipid liên kếtnhau bằng liên kết yếu

+ Protein: pro cài màng và pro xuyên màng

- Ngoài ra còn có một số chất khác như:

+ Colestêron làm tăng độ ổn định của màng ở TB động vật và TB người

+ Lipôprôtêin, glicôprôtêin có vai trò thụ thể, kênh, dấu chuẩn,

2.Chức năng của màng sinh chất:

- TĐC với môi trường một cách có chọn lọc

+ Những phân tử kích thước nhỏ, tan trong dầu mỡ, không phân cực được qua lớp photpholipit kép

+ Những phân tử kích thước lớn, không tan trong dầu mỡ, phân cực được qua pro xuyên màng

- Thu nhận thông tin: nhờ pro thụ thể

- Có các dấu chuẩn glicôprôtêin nhận biết tế bào cùng loại hoặc tế bào "lạ"

X Các cấu trúc bên ngoài màng sinh chất

- Bên ngoài MSC tế bào động vật và người

- Cấu tạo: glicôprôtêin, các chất vô cơ, hữu cơ

- Chức năng: giúp tế bào cùng loại liên kết với nhau thành mô và thu nhận thông tin

ÔN TẬP

31

Câu 2 Phân biệt thành tế bào thực vật với thành tế bào của vi khuẩn và nấm?

- Bên ngoài màng sinh chất của thực vật và của nấm được bao bọc bởi thành tế bào Ở thực vật, thành tế bào được cấu tạo từ xenlulôzơ

- Còn ở nấm, thành tế bào được cấu tạo chủ yếu bằng kitin, thành tế bào vi khuẩn là peptiđôglican Các chất này rất bền vững, có cấu tạo đặc biệt, giúp bảo vệ tế bào

Câu 3 Nêu các cấu trúc chính bên ngoài màng sinh chất?

- Thành tế bào: Bên ngoài màng sinh chất của tế bào thực vật và nấm còn được bao bọc bởi thành tế bào Ởthực vật, thành tế bào được cấu tạo từ xenlulôzơ Còn ở nấm, thành tế bào được cấu tạo chủ yếu bằng kitin.Các chất này rất bền vững, có cấu tạo đặc biệt, giúp bảo vệ tế bào

- Chất nền ngoại bào: Bên ngoài màng sinh chất của tế bào người và động vật có cấu trúc gọi là chất nền ngoại bào Chất nền ngoại bào cấu tạo chủ yếu bằng các loại sợi glicôprôtêin (prôtêin liên kết với

cacbohiđrat) kết hợp với các chất vô cơ và hữu cơ khác nhau Chất nền ngoại bào giúp các tế bào liên kết với nhau tạo nên các mô nhất định và giúp tế bào thu nhận thông tin

Câu 4 Prôtêin của màng sinh chất có những loại nào?

Prôtêin của màng sinh chất bao gồm 2 loại là prôtêin xuyên màng và prôtêin bề mặt Prôtêin xuyên màng

là những loại xuyên suốt hai lớp phôtpholipit của màng sinh chất, còn prôtêin bề mặt là những prôtêin chỉ bám trên bề mặt màng sinh chất (chèn vào một lớp phôtpholipit) Các prôtêin có thể liên kết với các chất khác nhau như cacbohiđrat và lipit để thực hiện những chức năng khác nhau

Câu 5 Phân biệt thành tế bào thực vật với thành tế bào của vi khuẩn và nấm

- Tế bào thực vật có thành tế bào là xenlulô

- Nấm: thành tế bào là kitin

- Vi khuẩn: là peptiđôlican

- Chức năng: quy định hình dạng và bảo vệ tế bào

Câu 6 Chất nên ngoại bào là gì? Nêu các chức năng của chất nên ngoại bào.

- Cấu tạo: glicôprôtêin, các chất vô cơ, hữu cơ

- Chức năng: giúp tế bào thu nhận thông tin…

Câu 7 Chức năng của thành tế bào là gì?

- Chức năng: quy định hình dạng và bảo vệ tế bào

Câu 8 Trong tế bào nhân thực bào quan nào có màng đơn, bào quan nào có màng kép?

- Khái niệm: là phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh, MSC không bị biến dạng, chất từ nơi có

nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp mà không tiêu tốn năng lượng

- Nguyên lý

+ Khuếch tán: Là sự chuyển động của các chất phân tán từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

+ Thẩm thấu: Là hiện tượng nước (dung môi) khuếch tán qua màng, thẩm thấu qua MSC từ ngoài vào

trong qua kênh pro đặc biệt là aquaporin

- Các kiểu vận chuyển: 2 cách

+ Khuếch tán trực tiếp qua lớp photpholipit kép

+ Khuếch tán qua kênh prôtêin xuyên màng

- Ví dụ: VC oxi, CO2, H2O,

- Tốc độ khuếch tán của các chất phụ thuộc vào sự chênh lệch nồng độ giữa trong và ngoài màng., kíchthước các chất vận chuyển, tính phân cực

- Dựa vào nồng độ chất tan cuat trong và ngoài Tb thì có 3 loại môi trường:

+ Môi trường ưu trương: Là môi trường bên ngoài có nồng độ chất tan ở ngoài TB lớn hơn nồng độ các

chất tan trong tế bào Các chất tan di chuyển từ MT ngoài vào MT trong TB

+ Môi trường nhược trương: Là môi trương bên ngoài có nồng độ chất tan ở ngoài TB nhỏ hơn nồng độcác chất tan trong tế bào Chất tan không di chuyển

+ Môi trường đẳng trương: Là môi trường ngoài có nồng độ chất tan ở ngoài TB bằng nồng độ các chấttan trong tế bào Các chất tan không di chuyển

II VẬN CHUYỂN CHỦ ĐỘNG

-

Khái niệm: Là phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất, MSC không bị biến dạng, từ nơi có

nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao, cần chất vận chuyển (chất mang) và cần tiêu tốn năng lượng

- VC chủ động: cần những máy bơm đặc chủng cho từng loại chất cần vận chuyển

- Cơ chế: ATP + Prôtêin đặc chủng → prôtêin biến đổi, đưa các chất từ ngoài vào trong hoặc đẩy ra khỏi tế

bào

- Ví dụ: bơm Na-K: bản chất là pro ( gắn nhóm photphat vào pro): bơm 3 Na+ từ trong TB ra ngoài và bơm

2 K+ từ ngoài TB vào trong TB

- Ý nghĩa:

+ Lấy được các chất cần thiết cho Tb từ môi trường ngay cả khi nồng độ các chất thấp hơn trong TB.+ Thải các chất độc từ trong TB ra ngoài

- Tốn năng lượng ATP

III.NHẬP BÀO VÀ XUẤT BÀO

1 Nhập bào:

- Là phương thức tế bào đưa các chất vào bên trong bằng cách biến dạng màng sinh chất

- Có 2 kiểu:

a.Thực bào: TB lấy những chất rắn

b.Ẩm bào: TB lấy giọt dịch vào tế bào

- Cơ chế: gồm các bước

+ Màng tế bào lõm vào lấy thức ăn hay giọt dịch ( đối tượng)

+ MSC biến dạng đưa đối tượng vào trong TB và chứa trong túi màng

+ Lizôxôm gắn vào túi màng và tiết ezim thủy phân vào để phân hủy

2.Xuất bào:

- Là phương thức tế bào đưa các chất ra khỏi TB bằng cách biến dạng màng sinh chất

- Ví dụ: Pro chứa trong túi tiết, túi tiết đến màng sinh chất, túi tiết gắn vào MSC, MSC bị biến dạng giảiphóng pro ra khỏi TB

* TB sử dụng phương thức nhập bào, xuất bào khi các phân tử có kích thước lớn hơn kích thước lỗ màng

và không qua được lỗ màng

ÔN TẬP

33

Câu 1 Thế nào là vận chuyển thụ động?

- Khái niệm: là phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất mà không tiêu tốn năng lượng

- Nguyên lí : sự khuếch tán của các chất từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

Sự khuếch tán của các phân tử qua màng sinh chất được gọi là sự thẩm thấu

Câu 2 Phân biệt vận chuyển thụ động với vận chuyển chủ động.

- Khái niệm: là phương thức vận chuyển các

chất qua màng sinh chất từ nơi có nồng độ cao

đến nơi có nồng độ thấp mà không tiêu tốn

- Nguyên lí : sự khuếch tán của các chất từ nơi

có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao

- Kiểu vận chuyển: chỉ vận chuyển qua protein máy bơm đặc chủng cho từng loại chất tan

- Ngược chiều gradien nồng độ

- Phụ thuộc vào nhu cầu của TB

- Ví dụ: Glucozo, ure, Na+, K+, Ca2+,

Câu 3 Tại sao muốn giữa rau tươi ta phải thường xuyên vẩy nước vào rau?

Vì: nước sẽ thẩm thấu vào TB làm TB trương lên khiến cho rau không bị héo

Câu 4 So sánh hình thức nhập bào và xuất bào.

- Các phân tử chất rắn, lỏng tiếp xúc với màng

- Màng biến đổi tạo bóng nhập bào bao lấy

chất

- Nếu là thể rắn gọi là thực bào

- Nếu là thể lỏng gọi là ẩm bào

- Các bóng được tế bào tiêu hóa trong lizôxôm

- Hình thành các bóng xuất bào (chứa chất thải)

- Các bóng liên kết với màng => màng biến đổi bài xuất các chất ra ngoài

- Bạch cầu dùng chân giả bắt và nuốt vi khuẩn kiểu thực bào

- Amip tiêu hóa thực bào

Câu 5 Tốc độ khuếch tán của các chất ra hoặc vào tế bào phụ thuộc vào những yếu tố nào ?

- Tốc độ khuếch tán của các chất ra hoặc vào tế bào phụ thuộc vào sự chênh lệch về nồng độ giữa môi trường bên trong và bên ngoài tế bào cũng như các đặc tính lí hóa của chúng

Câu 6 Nếu ta cho tế bào thực vật và tế bào hồng cầu của người vào trong giọt nước cất trên phiến kính, một lúc sau quan sát các tế bào này trên kính hiển vi thì sẽ thấy các tế bào có những thay đổi gì

Câu 7 Hiện tượng co nguyên sinh, phản co nguyên sinh là gì?

- Co nguyên sinh: khi môi trường bên ngoài có nồng độ chất tan cao hơn nồng độ chất tan bên trong tế bào( chênh lệch áp suất thẩm thấu), nước từ tế bào sẽ đi ra ngoài, làm tế bào mất nước, chất nguyên sinh colại, màng sinh chất nhăn nhúm

- Phản co nguyên sinh: là hiện tượng khi môi trường bên ngoài là môi trường nhược trương, có nhiều nước hơn môi trường bên trong tế bào, thì nước sẽ đi từ bên ngoài vào bên trong, làm tế bào trương nước gọi là phản co nguyên sinh

- Tất cả đều là do sự chênh lệch về áp suất thẩm thấu

Câu 8 Hãy trình bày các bước nhập bào?

- Nhập bào : Là phương thức đưa các chất vào tế bào bằng cách biến dạng màng sinh chất

- Cơ chế : gồm các bước

+ Màng tế bào lõm vào, bao lấy “mồi”

+ Nuốt “mồi” vào bên trong

+ Kết hợp với lizôxôm để tiêu hóa “mồi”

Câu 9 Khi tiến hành ẩm bào, làm thế nào tế bào có thể chọn được các chất cần thiết trong số hàng loạt các chất có ở xung quanh để đưa vào tế bào?

- Vì: trên Tb có các thụ thể có thể liên kết với 1 số chất nhất định Vì vậy TB có thể chon được những chất cần thiết để vận chuyển vào TB

Cấu 10 Các phân tử nước qua màng theo hình thức vận chuyên nào? Nêu khái niệm và điêu kiện của hình thức vận chuyển này

- Nước vận chuyển thụ động qua kênh prôtêin aquaporin

* Vận chuyển thụ động: Là phương thức vận chuyển các chất qua màng từ nơi có nồng độ chất tan cao đến nới có nồng độ chất tan thấp hơn, không cần tiêu tốn năng lượng

* Điều kiện:

- KT của chất vận chuyển nhỏ hơn KT lỗ màng

- Có sự chênh lệch nồng độ (chất đi từ nơi có nồng độ chất tan cao → nơi có nồng độ chất tan thấp)

- Cần kênh protein nếu là vận chuyển có chọn lọc

- Không tiêu tốn năng lượng

Câu 11 Điêu kiện xảy ra vận chuyển chủ động, thụ động là gì?

* Vận chuyển thụ động:

- KT của chất vận chuyển nhỏ hơn KT lỗ màng

- Có sự chênh lệch nồng độ (chất đi từ nơi có nồng độ chất tan cao → nơi có nồng độ chất tan thấp)

- Cần kênh protein nếu là vận chuyển có chọn lọc

- Không tiêu tốn năng lượng

* Vận chuyển chủ động:

- Cần năng lượng

- Phải có kênh protein đặc hiệu để vận chuyển

- Chất vận chuyển là chất cần cho tế bào, hoặc chất có hại với cơ thể

Câu 12 Cho 1 tế bào TV vào dd NaCl đậm đặc, sau 5 phút cho sang môi trường nước cất Hãy giải thích hiện tượng xảy ra với tế bào?

- Hiện tượng xảy ra: Co nguyên sinh

Vì tb thực vật đặt trong mt nước muối (mt ưu trương) thì muối từ ngoài sẽ đi vào trong tb, nước từ trong tb

sẽ đi ra ngoài  tb mất nước  tế bào chất co lại  màng sinh chất tách khỏi thành tế bào

- Sau 5 phút cho sang môi trường nước cất  hiện tượng phản co nguyên sinh

Vì : tb thực vật đặt trong nước cất (mt nhược trương) thì nước sẽ đi từ ngoài vào tb  tb hút nước  tb trương nước  tế bào chất trở lại ban đầu màng sinh chất áp sát thành tế bào

Câu 13 Nồng độ Ca 2+ trong một tế bào là 0,3% còn nồng độ của Ca 2+ trong dung dịch môi trường xung quanh là 0,1% Tế bào hấp thụ Ca 2+ bằng con đường nào? Nêu điêu kiện xảy ra của con đường đó?

- Con đường vận chuyển chủ động

35

- Hiện tượng xảy ra: Co nguyên sinh

- Vì tb thực vật đặt trong mt nước muối (mt ưu trương) thì muối từ ngoài sẽ đi vào trong tb, nước từ trong

tb sẽ đi ra ngoài  tb mất nước  tế bào chất co lại  màng sinh chất tách khỏi thành tế bào

Câu 15 Khi nào thì tế bào sử dụng phương thức nhập bào hay xuất bào?

- Các phân tử có kích thước lớn hơn lỗ màng, không lọt qua lỗ màng

- Năng lượng ATP

Bài 12: TH THÍ NGHIỆM CO VÀ PHẢN CO NGUYÊN SINH

Chương III: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG TRONG TẾ BÀO

Bài 13: KHÁI QUÁT VỀ NĂNG LƯỢNG VÀ CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT.

I Năng lượng và các dạng năng lượng trong tế bào:

1.Khái niệm năng lượng

- Khái niệm: Năng lượng là đại lượng đặc trưng cho khả năng sinh công.

- Dựa vào trạng thái tồn tại, năng lượng được chia làm 2 dạng:

+ Động năng: Là dạng năng lượng sẳn sàng sinh ra công.

+ Thế năng: Là dạng năng lượng dự trữ có tiềm năng sinh ra công.

- Trong tế bào, năng lượng tồn tại dưới các dạng: hóa năng, điện năng, nhiệt năng,…

+ Nhiệt năng: giữ ổn định nhiệt độ cho cơ thể, tế bào, không có khả năng sinh công

+ Hóa năng: Năng lượng tiềm ẩn trong các liên kết hóa học, đặc biệt là ATP

+ Điện năng: Năng lượng sinh ra do sự chênh lệch nồng ion trái dấu ở hai bên màng

2 ATP – đồng tiền năng lượng của tế bào: (Adenozin Tri Phoph at )

a.Thành phần hóa học:

- Mỗi phân tử ATP được cấu tạo từ

+ 1 phân tử Bazơ nitơ Ađênin

+ 1 phân tử đường Ribôzơ

+ 3 nhóm phôtphat, trong đó có 2 liên kết cao năng

- Mỗi liên kết cao năng bị phá vỡ sẽ giải phóng 7,3kcal

- ATP là hợp vhaats cao nawngvif liên kết giữa 2 nhóm photphat cuối cùng là liên kết cao năng rất dễ bịphá vỡ cho năng lượng

- ATP truyền năng lượng cho chất khác thông qua chuyển nhóm photphat cối cùng cho chất đó

b.Chức năng của ATP :

- Tổng hợp nên các chất cần thiết cho tế bào

- Vận chuyển các chất qua màng ngược với gradien nồng độ

- Sinh công cơ học

II Chuyển hóa vật chất:

- Chuyển hóa vật chất là tập hợp các phản ứng sinh hóa xảy ra trong tế bào

- Chuyển hóa vật chất đi kèm chuyển hóa năng lượng

- Chuyển hóa vật chất gồm hai quá trình:

1

Đồng hóa:

- Là quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản

- NL: động năng chuyển thành thế năng

- Ví dụ: tổng hợp tinh bột từ glucozo

2

Dị hóa:

- Là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản

- NL: thế năng chuyển thành động năng

- Ví dụ: phân giải tinh bột thành glucozo

ÔN TẬP Câu 1 Thế nào là năng lượng?

- Khái niệm: Năng lượng là đại lượng đặc trưng cho khả năng sinh công

Dựa vào trạng thái tồn tại, năng lượng được chia làm 2 dạng :

+ Động năng: là dạng năng lượng sẳn sàng sinh ra công

+ Thế năng: là dạng năng lượng dự trữ có tiềm năng sinh ra công

- Trong tế bào, năng lượng tồn tại dưới các dạng: hóa năng, điện năng, nhiệt năng, …

Câu 2 Năng lượng được tích trữ trong tế bào dưới dạng nào? Năng lượng của tế bào được dự trữ trong các hợp chất nào?

- Năng lượng tích trữ và tồn tại tiềm ẩn trong các liên kết hoá học

- Nguồn năng lượng này dự trữ trong các hợp chất mà cơ thể tổng hợp được, đó là các phân tử hữu cơ mà chủ yếu là glucozơ, ngoài ra còn có protein, lipit, các loại cacbohydrat khác,

- Thông qua qúa trình hô hấp, chúng được phân giải thành năng lượng nhiệt và ATP

Câu 3 Trình bày cấu trúc hóa học và chức năng của phân tử ATP

- Thành phần hóa học :

+ 1 phân tử Bazơ nitơ Ađênin

+ 1 phân tử đường Ribôzơ

+ 3 nhóm phôtphat

Các nhóm phôtphat mang điện tích âm nên có xu hướng đẩy nhau, làm cho 2 nhóm phôtphat ngoài cùng dễ

bị phá vỡ giải phóng năng lượng

37

- Vai trò của ATP trong tế bào :

+ Tổng hợp nên các chất cần thiết cho tế bào

+ Vận chuyển các chất qua màng

+ Sinh công cơ học

Câu 4 Giải thích khái niệm chuyển hóa vật chất

- Khái niệm: Chuyển hóa vật chất là tập hợp các phản ứng sinh hóa xảy ra bên trong tế bào, luôn kèm theochuyển hóa năng lượng

Chuyển hóa vật chất gồm hai quá trình :

+ Đồng hóa: là quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản

+ Dị hóa: là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản

Câu 5 ATP là gì?

- ATP là một chất giàu năng lượng, năng lượng trong ATP là năng lượng dễ sử dụng

Câu 6 ATP được cấu tạo như thế nào?

- Mỗi phân tử ATP được cấu tạo từ

+ 1 phân tử Bazơ nitơ Ađênin

+ 1 phân tử đường Ribôzơ

+ 3 nhóm phôtphat, trong đó có 2 liên kết cao năng

- Mỗi liên kết cao năng bị phá vỡ sẽ giải phóng 7,3kcal

Câu 7 Tại sao nói ATP là đồng tiên năng lượng?

- Vì ATP truyền năng lượng cho các hợp chất khác bằng cách chuyển nhóm P cuối cùng cho chất đó trở thành ADP và ngay lập tức nhận 1 nhóm P khác trở thành ATP

Câu 8 Năng lượng là gì? Có các dạng năng lượng nào? Trong tế bào dạng năng lượng nào là chủ yếu?

- Khái niệm: Năng lượng là đại lượng đặc trưng cho khả năng sinh công

Dựa vào trạng thái tồn tại, năng lượng được chia làm 2 dạng :

+ Động năng : là dạng năng lượng sẳn sàng sinh ra công

+ Thế năng : là dạng năng lượng dự trữ có tiềm năng sinh ra công

- Trong tế bào, năng lượng tồn tại dưới các dạng : hóa năng, điện năng, nhiệt năng,…

Câu 9 Phân biệt 2 quá trình đồng hóa và dị hóa?

+ Đồng hóa : là quá trình tổng hợp các chất hữu cơ phức tạp từ các chất đơn giản

+ Dị hóa : là quá trình phân giải các chất hữu cơ phức tạp thành các chất đơn giản

Bài 14: ENZIM VÀ VAI TRÒ CỦA ENZIM TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT

I Enzim:

- Khái niệm: Enzim là chất xúc tác sinh học, được tổng hợp trong TB sống, xúc tác các phản ứng sinh hóa

trong điều kiện bình thường của cơ thể sống.

- Đặc điểm: Làm tăng tốc độ phản ứng nhưng không bị biến đổi sau phản ứng.

1 Cấu trúc: Enzim gồm 2 loại:

- Thành phần: chỉ là Protein hoặc Protein còn liên kết với chất khác không phải Protein

- Trong phân tử enzim có vùng cấu trúc không gian đặc biệt liên kết với cơ chất được gọi là trung tâm hoạtđộng

- Cấu hình không gian của trung tâm hoạt động tương thích với cấu hình không gian của cơ chất, nhờ vậy

cơ chất liên kết tạm thời với enzim và bị biến đổi tạo thành sản phẩm

- Mỗi enzim xúc tác cho một cơ chất nhất định

- Ví dụ: Ureaza phân giait ure

2 Cơ chế tác động: Gồm các bước:

- Enzim kết hợp với cơ chất tạo thành phức hợp Enzim – cơ chất

- Enzim tương tác với cơ chất tạo sản phẩm

- Sản phẩm tạo thành và enzim được giải phóng nguyên vẹn và xúc tác cho phản ứng khác

- Liên kết enzim – cơ chất mang tính đặc thù

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim:

- Hoạt tính enzim được xác định bằng lượng sản phẩm tạo thành từ một lượng cơ chất trong một đơn vịthời gian

- Các yếu tố ảnh hưởng lên hoạt tính của enzim:

+ Nhiệt độ:

+ Độ pH

+ Nồng độ cơ chất

+ Nồng độ enzim

+ Chất ức chế hoặc hoạt hóa enzim

II Vai trò của enzim trong quá trình chuyển hóa vật chất:

- Khái niệm : Enzim là chất xúc tác sinh học được tổng hợp trong các tế bào sống

- Đặc điểm : làm tăng tốc độ phản ứng nhưng không bị biến đổi sau phản ứng

a Cấu trúc của enzim:

- Enzim có bản chất là prôtêin, thành phần của nó có thể chỉ là prôtêin hoặc prôtêin liên kết với các chất khác không phải prôtein

- Enzim có vùng cấu trúc không gian đặc biệt gọi là trung tâm hoạt động, đây là vùng chuyên liên kết với

cơ chất, tại đây các cơ chất liên kết tạm thời với enzim và nhờ đó phản ứng được xúc tác

- Trung tâm hoạt động của enzim có cấu hình không gian phải phù hợp với cấu hình không gian của cơ chất

b Cơ chế tác động:

Gồm các bước :

+ Enzim kết hợp với cơ chất tạo thành phức hợp Enzim – cơ chất

+ Enzim tương tác với cơ chất tạo sản phẩm

+ Sản phẩm tạo thành và enzim được giải phóng nguyên vẹn

* Liên kết enzim – cơ chất mang tính đặc thù

Câu 2 Tại sao khi tăng nhiệt độ lên quá cao so với nhiệt độ tối ưu của một enzim thì hoạt tính của enzim đó lại bị giảm, thậm chí bị mất hoàn toàn?

39

- Vì: enzim bản chất là protein, khi nhiệt độ tăng cao vượt nhiệt độ tối ưu của một enzim thì cấu trúc không gian 3 chiều của phân tử protein bị biến tính dẫn đến protein đó bị mất chức năng sinh học vì vậy hoạt tính của enzim đó lại bị giảm, thậm chí bị mất hoàn toàn.

Câu 3 Hoạt tính của enzim tỉ lệ thuận với nhiệt độ đúng hay sai?

- Nhiệt độ ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim nhưng không theo tỉ lệ thuận Mỗi enzim có một nhiệt độ tối

ưu mà tại đó enzim có hoạt tính tối đa Quá nhiệt độ tối ưu, hoạt tính giảm dần và có thể ngừng hẳn

Câu 4 Tế bào có thể tự điêu chỉnh quá trình chuyển hóa vật chất bằng cách nào?

- Tế bào có thể tự điều chỉnh quá trình chuyển hóa vật chất bằng cách điều chỉnh hoạt tính của các enzim

thông qua sử dụng các chất ức chế hoặc hoạt hóa enzim

Câu 5 Tại sao enzim có tính chuyên hóa cao?

- Enzim chỉ lien kết với một cơ chất nhất định, một enzim chỉ xúc tác cho 1 phản ứng nhất định

Câu 6 Tại sao cơ thể người có thể tiêu hóa được tinh bột nhưng lại không tiêu hóa được xenlulozo ?

- Ở người không có enzim xenlulaza để phân giải xenlulozo mà chỉ có enzim phân giải tinh bột (amilaza)

Câu 7 Tế bào nhân thực có các bào quan có màng bao bọc cũng như có lưới nội chất chia tế bào chất thành những xoang tương đối cách biệt có lợi gì cho sự hoạt động của các enzim ? Giải thích ?

- Mỗi loại enzim có thể cần các điều kiện khác nhau Vì vậy mỗi bào quan là môi trường thích hợp cho hoạt động của một số loại enzim nhất định

Câu 8 Trình bày cơ chế tác động của enzim?

- Sơ đồ tổng quát:

Enzim + cơ chất → phức hợp enzim-cơ chất → sản phẩm trung gian → sản phẩm + enzim

- Thoạt đầu, enzim liên kết với cơ chất tại trung tâm hoạt động để tạo hợp chất trung gian (enzim - cơ chất) Sau đó, bằng nhiều cách khác nhau, enzim tương tác với cơ chất để tạo ra sản phẩm của phản ứng vàgiải phóng enzim nguyên vẹn Enzim được giải phóng lại có thể xúc tác phản ứng với cơ chất mới cùng loại

- Liên kết enzim - cơ chất mang tính đặc thù, vì thế mỗi loại enzim thường chỉ xúc tác cho một loại phản ứng sinh hoá Cuối phản ứng, hợp chất đó sẽ phân giải để cho sản phẩm của phản ứng

Câu 9 Tế bào có thể tự điêu chỉnh quá trình chuyển hóa vật chất bằng cách nào?

- Tế bào có thể điều hòa quá trình chuyển hoá vật chất thông qua điều khiển hoạt tính của các enzim bằng các chất hoạt hoá hay ức chế

- Các chất ức chế đặc hiệu khi liên kết với enzim sẽ làm biến đổi cấu hình của enzim làm cho enzim khôngthể liên kết được với cơ chất

- Ngược lại, các chất hoạt hoá khi liên kết với enzim sẽ làm tăng hoạt tính của enzim

- Ức chế ngược : sản phẩm của con đường chuyển hóa quay lại tác động như chất ức chế làm bất hoạt enzim xúc tác cho phản ứng ở đầu con đường chuyển hóa

Câu 10 Khi xào thịt bò người ta thường cho vài lát dứa tươi vào xào cùng Tương tự khi ăn thịt bò khô người ta hay ăn cùng với nộm đu đủ Em hãy giải thích cơ sở khoa học của các biện pháp trên?

- Dứa có chứa bromelin còn đu đủ có chứa papain, đều là những enzim có tác dụng thủy phân prôtêin thành các axit amin có tác dụng tốt trong tiêu hóa Chúng có tác dụng giống pepsin của dạ dày hoăc trypsincủa dịch tụy Vì vậy khi xào thịt bò với dứa sẽ giúp cho thịt được mềm hơn còn ăn thịt bò khô với nộm đu

đủ sẽ giúp ích cho việc tiêu hóa

Câu 11 Nguyên nhân nào dẫn đến bệnh rối loạn chuyển hóa ở người?

- Khi một enzim nào đó trong tế bào không được tổng hợp hoặc tổng hợp quá ít hay bị bất hoạt thì sản phẩm không những không được tạo thành mà cơ chất của enzim đó cũng sẽ bị tích luỹ lại gây độc cho tế