Mục tiêu của sáng kiến kinh nghiệm nhằm khảo sát thực trạng của đề tài là học sinh lớp 12cb2: xác định kĩ năng vận dụng công thức để giải bài tập viết biểu thức tính hiệu điện thế xoay chiều; xác định kĩ năng sử dụng máy tính cầm tay của học sinh; hướng dẫn lựa chọn, sử dụng máy tính cầm tay để tính nhanh các bài toán; cho học sinh vận dụng cách tính nhanh để giải bài tập.
Trang 1S GDĐT Đ NG THÁPỞ Ồ
TRƯỜNG THPT TRƯỜNG XUÂN C NG HÒA XÃ H I CH NGHĨA VI TỘ Ộ Ủ Ệ
NAM
Đ c l p T do H nh phúcộ ậ ự ạ
SÁNG KI N KINH NGH M NĂM H C 2013 2014Ế Ệ Ọ
Tên SKKN: GI I NHANH, HI U QU BÀI T P VI T CẢ Ệ Ả Ậ Ế ƯỜNG Đ DÒNG ĐI NỘ Ệ
XOAY CHI UỀ
Tác gi :ả Lê Phước Sang
Ch c v :ứ ụ Giáo viên, môn V t lýậ
N i dung sáng ki n kinh nghi mộ ế ệ
I Th c tr ng và nguyên nhânự ạ
1 Gi i thi u v kh o sát th c tr ngớ ệ ế ả ự ạ
a Th i gian, đ a đi m,ờ ị ể
Th i gian: tháng 11 năm 2013 t i trờ ạ ường THPT Trường Xuân
b N i dung, đ i tộ ố ượng tham gia và hình th c kh o sátứ ả
N i dung kh o sát th c tr ng c a đ tài là h c sinh l p 12cb2: xác đ nh kĩ năng v nộ ả ự ạ ủ ề ọ ớ ị ậ
d ng công th c đ gi i bài t p vi t bi u th c tính hi u đi n th xoay chi u; xác đ nh kĩ năngụ ứ ể ả ậ ế ể ứ ệ ệ ế ề ị
s d ng máy tính c m tay c a h c sinh; hử ụ ầ ủ ọ ướng d n l a ch n, s d ng máy tính c m tay đẫ ự ọ ử ụ ầ ể tính nhanh các bài toán; cho h c sinh v n d ng cách tính nhanh đ gi i bài t p.ọ ậ ụ ể ả ậ
Đ i tố ượng và kh o sát: 38 h c sinh l p 12cb2 đang h c t i trả ọ ớ ọ ạ ường THPT Trườ ng Xuân
2 Th c tr ng kĩ năng v n d ng công th c đ gi i bài t p c a h c sinh qua kh oự ạ ậ ụ ứ ể ả ậ ủ ọ ả sát
Hi n nay, khi mà hình th c thi tr c nghi m khách quan đệ ứ ắ ệ ược áp d ng trong kì thi t tụ ố nghi p, yêu c u v vi c nh n d ng đ gi i nhanh và t i u các câu tr c nghi m, đ c bi t làệ ầ ề ệ ậ ạ ể ả ố ư ắ ệ ặ ệ các câu tr c nghi m đ nh lắ ệ ị ượng là r t c n thi t đ có th đ t đấ ầ ế ể ể ạ ược k t qu cao trong kì thi.ế ả
Trang 2Kh năng ghi nh và v n d ng ki n th c đ gi i bài t p c a các em h c sinh kh i c b n làả ớ ậ ụ ế ứ ể ả ậ ủ ọ ố ơ ả
tương đ i y u, các em không gi i quy t đố ế ả ế ược các bài toán đòi h i áp d ng nhi u công th c.ỏ ụ ề ứ Đây là k t qu th ng kê kh o sát h c sinhế ả ố ả ọ
Hi n nay, vi c s d ng máy tính c m tay c a giáo viên cũng nh h c sinh đã tr nênệ ệ ử ụ ầ ủ ư ọ ở
ph bi n trong trổ ế ường h c, máy tính h tr tính toán các phép toán t đ n gi n đ n ph c t pọ ỗ ợ ừ ơ ả ế ứ ạ
nh : h phư ệ ương trình b c nh t hai n, h phậ ấ ẩ ệ ương trình b c nh t ba n, gi i phậ ấ ẩ ả ương trình
b c hai, b c ba, tính toán s ph c…Nh ng vi c s d ng chúng trong vi c gi i các bài toánậ ậ ố ứ ư ệ ử ụ ệ ả
V t lí đ i v i h c sinh còn là vi c r t m i. Th c t có r t ít tài li u hậ ố ớ ọ ệ ấ ớ ự ế ấ ệ ướng d n s d ng máyẫ ử ụ tính c m tay trong vi c gi i các bài t p V t lí.ầ ệ ả ậ ậ
Đi n xoay chi u ệ ề được xem là một phần trọng điểm của chương trình vật lý và trong
k thi t t nghi p trung h c ph thông năm nào cũng có. Đây lỳ ố ệ ọ ổ à một loại toán hay, có thể giúp học sinh đào sâu suy nghĩ, tư duy, rèn luyện tính kiên trì và cẩn thận. Nh ng khi gi i toánư ả
b ng phằ ương pháp thông thường xong h c sinh l i không tin tọ ạ ưởng vào k t qu mình v aế ả ừ làm
K năng s d ng máy tính c a các em h c sinh còn y u và còn thi u. M t khác đi nỹ ử ụ ủ ọ ế ế ặ ệ xoay chi u có quá nhi u các công th c khó h c khó nh Trong nhi u năm nay, máy Casio Fxề ề ứ ọ ớ ề
570 đã s d ng khá nhi u nh ng nhi u em ch a thu n th c, do đó, là m t giáo viên tôi c nử ụ ề ư ề ư ầ ụ ộ ầ
hướng d n c thẫ ụ ể cho h c sinh v a có k năng áp d ng máy tính Casio 570.ọ ừ ỹ ụ
B ng s 1ả ố
Trang 37 Nguy n Th C mễ ị ẩ H ngồ 7
19 Nguy n Th Nhễ ị ư Ng cọ 6.5
22 Nguy n Trung Kiênễ Nh nẫ 4
32 Nguy n Th Thuễ ị Tuy nề 4
37 Trương Th Di mị ễ Trinh 6
Nh n xét: kh năng áp d ng công th c đ gi i bài t p và dùng b m máy c a các em h c sinhậ ả ụ ứ ể ả ậ ấ ủ ọ
y u, tính toán và b m máy ch a chính xác.ế ấ ư
Trang 4C th : đi m < 5: 14/38 đánh giá (36,84%); đi m 5 – <8: 19/38 đánh giá (50%); đi m 8 trụ ể ể ể ể ở lên: 5/38 đánh giá (13,16%). T l đi m dỷ ệ ể ưới trung bình còn khá nhi u, đi m trên trung bìnhề ể
h n 60%ơ
3 Đánh giá th c tr ng và nguyên nhân:ự ạ
a Đánh giá th c tr ngự ạ
Ưu đi m:ể
M t s em h c sinh r t năng n , ch u khó h c t p và ý ki n th c m c nh ng bàiộ ố ọ ấ ổ ị ọ ậ ế ắ ắ ữ
ch a hi u, chú ý nghe gi ng bài và áp d ng ki n th c r t t t. K t qu trên trung bình h nư ể ả ụ ế ứ ấ ố ế ả ơ phân n a cho th y các em có s c g ng ử ấ ự ố ắ
Nhược đi m:ể
K t qu dế ả ưới đi m trung bình nhi u, có s chênh l ch l n v i đi m trên trung bình.ể ề ự ệ ớ ớ ể
M t vài h c sinh ti p thu ch m, v n d ng y u không nhanh nh y nh các b n khác, m t sộ ọ ế ậ ậ ụ ế ạ ư ạ ộ ố
em l i lạ ười bi ng, không thu c công th c và kĩ năng v n d ng kém nên k t qu th p.ế ộ ứ ậ ụ ế ả ấ
b Nguyên nhân:
Các em h c sinh h c y u ti p thu ch m, kh năng áp d ng ki n th c gi i bàiọ ọ ế ế ậ ả ụ ế ứ ả
t p h n ch ậ ạ ế
Các em h c nhi u môn h c áp l c h c t p l n năm cu i c p.ọ ề ọ ự ọ ậ ớ ố ấ
Các em không ch u h c hay ch h c qua loa.ị ọ ỉ ọ
K ho ch, phế ạ ương pháp h c t p c a các em ch a hi u qu ọ ậ ủ ư ệ ả
II Các bi n pháp đã th c hi n:ệ ự ệ
1. Đ nh hị ướng, đi u ch nh phề ỉ ương pháp h c t p phù h pọ ậ ợ
Trong các ti t gi ng d y, tác đ ng đ n nh n th c c a các em h c sinh có đ ngế ả ạ ộ ế ậ ứ ủ ọ ộ
c h c t p đúng đ n, cũng nh thay đ i cách h c sao cho phù h p và hi u quơ ọ ậ ắ ư ổ ọ ợ ệ ả
T ch c cho h c sinh th y đổ ứ ọ ấ ượ ầc t m quan tr ng c a vi c xây d ng phọ ủ ệ ự ươ ng pháp h c phù h p.ọ ợ
2 Hướng d n h c sinh s d ng máy tính c m tay đ gi i bài t pẫ ọ ử ụ ầ ể ả ậ
Trang 5 Đ gi i bài t p, hể ả ậ ướng d n h c sinh bi t và chuy n đ i đẫ ọ ế ể ổ ược các phím ch cứ năng trên máy tính c m tay.ầ
Tính toán vài đ i lạ ượng c n thi t cho quá trình b m máy.ầ ế ấ
V n d ng ki n th c đã h c vào bài t p c th ậ ụ ế ứ ọ ậ ụ ể
Th c hành đ rèn luy n kĩ năng b m máy.ự ể ệ ấ Sau đây là các bài toán m u có hẫ ướng d n c th xoay quanh các bài t p vi t bi u th cẫ ụ ể ậ ế ể ứ tính hi u đi n th xoay chi u b ng cách s d ng máy tính Casio Fx570.ệ ệ ế ề ằ ử ụ
Bước 1: Ch n cài đ t máy tínhọ ặ
Ch n ch đ làm vi cọ ế ộ ệ Nút l nhệ Ý nghĩa K t quế ả
Ch đ nh d ng nh p / xu t toán ỉ ị ạ ậ ấ ấn: SHIFT MODE 1 Màn hình xu t hi n ấ ệ Math.
Th c hi n phép tính s ph c ự ệ ố ứ ấn: MODE 2 Màn hình xu t hi n ấ ệ CMPLX
D ng to đ c c: rạ ạ ộ ự θ ấn: SHIFT MODE 3 2 Hi n th s ph c d ng: A ể ị ố ứ ạ
ϕ
Hi n th d ng đ các: ể ị ạ ề a + ib. ấn: SHIFT MODE 3 1 Hi n th s ph c d ng: ể ị ố ứ ạ a+bi
Ch n đ n v đo góc là Rad (R) ọ ơ ị ấn: SHIFT MODE 4 Màn hình hi n th ch R ể ị ữ
Ho c ặ Ch n đ n v đo góc là đ ọ ơ ị ộ
(D)
n:
ấ SHIFT MODE 3 Màn hình hi n th ch D ể ị ữ
Nh p ký hi u góc ậ ệ ấn SHIFT () Màn hình hi n th ể ị
Nh p ký hi u ph n o i ậ ệ ầ ả ấn ENG Màn hình hi n th i ể ị
(Tùy vào các d ng bài t p mà ta s d ng ch n ch đ máy tính cho h p lí)ạ ậ ử ụ ọ ế ộ ợ
Bước 2: Vi t cú pháp công th c tính cế ứ ường đ dòng đi nộ ệ
i = u/Z = U 0 ϕu ( R + ( Z L – Z C ) i) ( Z vi t dế ướ ại d ng s ph c)ố ứ
Bước 3: Tính các đ i lạ ượng U 0 , ϕu , R , Z L , Z C t gi thuy t đ bàiừ ả ế ề
Bước 4: Dùng máy tính b m s li u theo cú pháp trên, xem k t quấ ố ệ ế ả
Bài toán 1: M t m ch đi n xoay chi u R, L, C không phân nhánh có R = 100 ộ ạ ệ ề Ω,
C =10 4 F
π
−
, L = 2 H
π . Hi u đi n th trong m ch có bi u th c u= ệ ệ ế ạ ể ứ 100 2 cos100 tπ (V). Vi tế
bi u th c dòng đi n trong m ch?ể ứ ệ ạ
Gi i:ả
Trang 6Bước 1: U0 = 100 2(V), ϕu= 0, R = 100 Ω, ZC = 100 Ω, ZL = 200 Ω
Bước 2: ( đ i v i máy FX 570ES, 570 ES PLUS) ố ớ ấn: SHIFT MODE 3 (ch n đ n v đo góc ọ ơ ị
là độ), n: ấ MODE 2, Màn hình xu t hi n ấ ệ CMPLX
Bước 3: b m cú pháp: ấ U0 SHIFT () ϕu ( R + ( Z L – Z C )ENG)
B M MÁY: Ấ 100 2 > SHIFT () >0> (100 + 100 ENG) = n SHIFT 2 3 = ấ
máy hi n th 1 ệ ị -45 V y bi u th c c a dòng đi n là ậ ể ứ ủ ệ i= cos (100 tπ
4
π ) (A)
(n u là máy 570 MS thì n SHIFT + = đ hi n th k t qu )ế ấ ể ệ ị ế ả
Bài toán 2: M t m ch đi n xoay chi u R, L, C không phân nhánh có ộ ạ ệ ề R = 100 ( ), đi n áp quaệ
m ch có bi u th c u = 100 cos(100ạ ể ứ
3
t ) V. Vi t bi u th c hi u đi n th t c th i 2 đ u ế ể ứ ệ ệ ế ứ ờ ầ
đo n m ch?ạ ạ
Gi iả
Nh n xét: ba đ i l ậ ạ ượ ng R, L, C n u đ i l ế ạ ượ ng nào v ng m t thì xem nó b ng không ắ ặ ằ
Bước 1: U0 = 100(V), ϕu= 60, R = 100 Ω, ZC = 0 Ω, ZL = 0 Ω
Bước 2: ( đ i v i máy FX 570ES, 570 ES PLUS) ố ớ ấn: SHIFT MODE 3 (ch n đ n v đo góc ọ ơ ị
là độ), n: ấ MODE 2, Màn hình xu t hi n ấ ệ CMPLX
Bước 3: b m cú pháp: ấ U0SHIFT () ϕu ( R + ( Z L – Z C )ENG)
B M MÁY: 100Ấ > SHIFT () >60> (100 + 0 ENG) = n SHIFT 2 3 = ấ
máy hi n th ệ ị 1 60 V y bi u th c c a dòng đi n là ậ ể ứ ủ ệ i= cos (100 tπ +
3
π ) (A)
(L u ý ta có th ch n đ n v đo góc là rađian R n ư ể ọ ơ ị ấ SHIFT MODE 4
Nên B c 2: ướ ấn: SHIFT MODE 4 (ch n đ n v đo góc là Rọ ơ ị ), n: ấ MODE 2, Màn hình xu t ấ
hi n ệ CMPLX ( đ i v i máy FX 570ES, 570 ES PLUS)ố ớ
Bước 3: b m cú pháp: ấ U0SHIFT () ϕu ( R + ( Z L – Z C )ENG)
B M MÁY: 100Ấ > SHIFT () >
3
π > (100 + 0 ENG) = n SHIFT 2 3 = ấ
Trang 7máy hi n th ệ ị 1
3
π V y bi u th c c a dòng đi n là i= cos (ậ ể ứ ủ ệ 100 tπ +
3
π ) (A) Bài t p rèn luy n:ậ ệ
1.Cho đi n áp hai đ u m ch u = 40 cos ( 120ệ ầ ạ t + π6 ) (V) ch y qua m t cu n dây thu n c m ạ ộ ộ ầ ả
L = 1
3 π H. Bi u th c ể ứ dòng đi nệ t c th i hai đ u m ch là bao nhiêu? Đs: ứ ờ ở ầ ạ i= cos(120 t π3 ) (A)
2.Cho đi n áp hai đ u m ch u= ệ ầ ạ 2cos ( 120 t + π4 ) (V) ch y qua m t t đi n có C = ạ ộ ụ ệ 104
12 π F.
Bi u th c dòng đi n t c th i hai đ u m ch làể ứ ệ ứ ờ ở ầ ạ bao nhiêu ? Đs : i = 0,2.cos ( 120 t + 34π)
(A)
2.Cho m ch g m đo n AM ch a R, C m c n i ti p v i đo n MBạ ồ ạ ứ ắ ố ế ớ ạ
ch a cu n c m L, r Xác đ nh bi u th c c a uứ ộ ả ị ể ứ ủ AB bi t:ế
100 2cos(100 )
3
AM
(V), 100 2cos(100 )
6
MB
(V).
Đs: = 200cos(100 )
12
AB
3 T ch c ki m tra ổ ứ ể
Thông qua ki m tra c t mi ng, 15 phút, 45 phútể ộ ệ
Ki m tra trong gi h c ph đ o y u kémể ờ ọ ụ ạ ế
III Hi u qu , k t lu n và kh năng áp d ngệ ả ế ậ ả ụ
1 Hi u qu ệ ả
B ng s 2ả ố
uAM
B
uMB M
C
Trang 82 Nguy n Ti nễ ế Đ tạ 6.5
7 Nguy n Th C mễ ị ẩ H ngồ 8
19 Nguy n Th Nhễ ị ư Ng cọ 6
22 Nguy n Trung Kiênễ Nh nẫ 4
32 Nguy n Th Thuễ ị Tuy nề 5
Trang 937 Trương Th Di mị ễ Trinh 6
Nh n xét: đi m < 5: 5/38 đánh giá (13,16%); đi m 5 – <8: 25/38 đánh giá (65,79%); đi m 8ậ ể ể ể
tr lên: 8/38 đánh giá (21,05%). T l đi m dở ỷ ệ ể ưới trung bình gi m, đi m trên trung bình h nả ể ơ 86%
So sánh k t qu hai l n kh o sát: ế ả ầ ả
Đi m < 5: gi m 23,68%ể ả
Đi m 5 <8: tăng 15,79%ể
Đi m t 8 tr lên: tăng 7,89%ể ừ ở
2 K t lu n và kh năng áp d ng: ế ậ ả ụ
a K t lu nế ậ
K t qu cho th y n u các em h c sinh nh n đế ả ấ ế ọ ậ ược d ng các câu h i tr c nghi m đ nhạ ỏ ắ ệ ị
lượng trong các đ thi và áp d ng phề ụ ương pháp gi i nhanh b ng máy tính thì vi c gi i cácả ắ ệ ả câu này s cho k t qu khá t t, ti t ki m đẽ ế ả ố ế ệ ược th i gian.ờ
Đ đ t để ạ ược k t qu cao trong các k thi thì các em h c sinh nên gi i nhi u bài t p đế ả ỳ ọ ả ề ậ ể rèn luy n kĩ năng t đó đ a ra phệ ừ ư ương án t i u đ gi i nhanh và chính xác t ng câu. N uố ư ể ả ừ ế
g p nh ng câu khó và dài quá không gi i đặ ữ ả ược thì cũng đ ng b tr ng, hãy l a ch n m từ ỏ ố ự ọ ộ
phương án mà mình cho là kh thi nh t đ tô vào ô l a ch n (xác su t 25%).ả ấ ể ự ọ ấ
Các bi n pháp trên bệ ước đ u mang l i hi u qu qua k t qu kh o sátầ ạ ệ ả ế ả ả
b Kh năng áp d ngả ụ
Tuy m i đớ ược xây d ng và th c hi n trự ự ệ ở ường trong th i gian ng n nh ng hi u quờ ắ ư ệ ả mang l i đã đạ ược ch ng minh và áp d ng đứ ụ ượ ở ơc đ n v trị ường khác
R t mong nh n đấ ậ ược nh ng nh n xét, góp ý c a các quí đ ng nghi p đ xây d ngữ ậ ủ ồ ệ ể ự
được m t t p tài li u hoàn h o h n. ộ ậ ệ ả ơ
Xin chân thành c m nả ơ !
Trang 10Tháp m ườ i, ngày 10 tháng 3 năm 2014
Người vi tế
Lê Phước Sang