Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh điện biên từ năm 2004 đến năm 2014 tt

Nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về ASXH của tỉnh Điện Biên để từ đó rút ra một sốkinh nghiệm nhằm giúp cho Đảng bộ tỉnh Điện Biên có thêm tài liệu tham khảo về chính sáchASXH và quá tr

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

An sinh xã hội được coi là sản phẩm của xã hội tiến bộ, có vai trò đặc biệt quan trọngnhằm xây dựng và phát triển con người, đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người, gópphần lành mạnh hóa xã hội và phát triển bền vững đất nước ASXH đã trở thành vấn đề trungtâm trong chiến lược phát triển bền vững của mỗi nước và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội

Ở Việt Nam, sau hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng

và lãnh đạo, hệ thống ASXH ngày càng thể hiện vai trò to lớn trong việc góp phần ổn định

đời sống của người lao động; Đảm bảo an toàn, ổn định cho toàn bộ nền kinh tế - xã hội

Điện Biên là một tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, Điện Biên gặpnhiều khó khăn do địa hình đồi núi dốc, hiểm trở, chia cắt mạnh, thường xuyên xảy ra thiên tai,

lũ ống, lũ quét, sạt lở đất gây thiệt hại nghiêm trọng về người và vật chất; kinh tế chậm pháttriển, trong khi tỷ lệ người DTTS chiếm đa số (85%), trình độ dân trí và đời sống người dântrong tỉnh vẫn luôn ở mức thấp so với cả nước, nhất là ở khu vực vùng cao, biên giới

Vì vậy, cùng với việc tập trung phát triển kinh tế, thực hiện chính sách ASXH trở thànhnhiệm vụ chiến lược của tỉnh Điện Biên Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh ĐiệnBiên từ năm 2004 đến năm 2014 đã đạt được những thành tựu quan trọng, không chỉ góp phần

ổn định và cải thiện đời sống dân cư, mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, dân chủ,công bằng trong cộng đồng, an toàn trong xã hội và an ninh quốc phòng trong tỉnh

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác ASXH của tỉnh Điện Biên trênthực tế vẫn còn tồn tại những vấn đề bất cập, khó khăn và bộc lộ nhiều mặt còn hạn chế cả từchủ trương đến tổ chức chỉ đạo, thực hiện Nhiều chỉ số về ASXH của tỉnh còn thấp hơn so vớikhu vực và thấp hơn nhiều so với mức trung bình chung của cả nước

Nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về ASXH của tỉnh Điện Biên để từ đó rút ra một sốkinh nghiệm nhằm giúp cho Đảng bộ tỉnh Điện Biên có thêm tài liệu tham khảo về chính sáchASXH và quá trình thực hiện chính sách đó, góp phần cung cấp thêm về lý luận và thực tiễn

trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là ASXH trong tỉnh, trong khu vực Tây Bắc

và cả nước

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Quá trình thực hiện chính

sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014” làm luận án Tiến sĩ lịch sử, chuyên

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết một số nhiệm vụ cơ bản sau:

Một là, Hệ thống hóa và tổng quan tình hình nghiên cứu về ASXH và thực hiện chính sách

ASXH của các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước và trên thế giới, rút ra các kếtluận về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác ASXH

Hai là, phân tích bối cảnh lịch sử và chỉ rõ những yếu tố tác động đến ASXH và thực hiện

chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên

Ba là, Trình bày thực trạng quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm

2004 đến năm 2014 trên 6 trụ cột: Xóa đói giảm nghèo; Giải quyết việc làm; Chính sách đốivới người có công; Bảo hiểm xã hội; Bảo trợ xã hội và dịch vụ xã hội cơ bản

Bốn là, đánh giá thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và đặc điểm trong quá trình thực hiện

chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên; rút ra một số nhận xét và kinh nghiệm trong quá trìnhthực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh ĐiệnBiên từ năm 2004 đến năm 2014

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu về quá trình tỉnh Điện Biên thực hiện các nội

dung chủ yếu của chính sách ASXH từ năm 2004 đến năm 2014 bao gồm 6 trụ cột: 1) Xóa đóigiảm nghèo; 2) Giải quyết việc làm; 3) Chính sách đối với người có công; 4) Bảo hiểm xãhội; 5) Bảo trợ xã hội, 6) Đảm bảo dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân

- Phạm vi không gian: Luận án tập trung nghiên cứu quá trình thực hiện chính sách

ASXH trên địa bàn tỉnh Điện Biên

- Phạm vi thời gian: đề tài nghiên cứu từ năm 2004 là năm tỉnh Điện Biên được thành lập,

đến năm 2014 là thời gian tỉnh Điện Biên tiến hành tổng kết 10 năm thành lập tỉnh (2004- 2014)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sửcủa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, chủ trương, đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội nói chung, về chính sách xã hội vàASXH nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử và phương pháplogic, kết hợp chặt chẽ với các phương pháp khác như: tổng hợp, phân tích, thống kê, điều tra,phỏng vấn, so sánh đối chiếu… để giải quyết các nhiệm vụ của luận án

4.3 Nguồn tài liệu

Luận án tham khảo, sử dụng kết hợp nhiều nguồn tài liệu khác nhau: Nguồn tư liệu lưutrữ; Nguồn tài liệu tham khảo gồm; Tài liệu lịch sử địa phương do khảo sát thực tế, điền dã

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về quá trình thựchiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến 2014

- Làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình thực hiện chính sách ASXH của tỉnh ĐiệnBiên, góp phần khẳng định vai trò của Đảng và Nhà nước, Đảng bộ chính quyền, các đoàn thể

và mọi tầng lớp nhân dân tỉnh Điện Biên trong việc thực hiện ASXH ở địa phương

- Luận án phân tích làm rõ những thành tựu, hạn chế của quá trình thực hiện chính sáchASXH ở tỉnh Điện Biên, trên cơ sở kết quả nghiên cứu luận án rút ra một số đặc điểm và kinhnghiệm trong việc hoạch định chủ trương, chính sách và triển khai thực hiện chính sách ASXH

- Luận án còn là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy, họctập về lịch sử ASXH ở tỉnh Điện Biên

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dungluận án cấu trúc thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những yếu tố tác động đến ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014.Chương 3: Tỉnh Điện Biên triển khai thực hiện chính sách ASXH từ năm 2004 đến năm 2014 Chương 4: Một số nhận xét và bài học kinh nghiệm

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở nước ngoài

Điểm mốc đánh dấu sự hình thành ASXH là cuộc cách mạng công nghiệp ở thế kỷ thứXIX Công trình nghiên cứu đầu tiên được đánh dấu bằng Đạo luật ASXH (Social Security)ban hành năm 1935 tại Mỹ Tiếp đến, là các nghiên cứu được thể hiện trong Hiến chươngĐại Tây Dương (1941) và Tuyên ngôn Nhân quyền do Đại Hội đồng Liên hợp quốc thôngqua ngày 10/12/1948 cũng như trong các công ước, cam kết quốc tế khác

Tác giả Richardson, J Henry (1960), trong cuốn: “Các khía cạnh kinh tế và tài chính của An sinh xã hội - Điều tra Quốc tế”;Các tác giả: Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills

và Amartya Sen (1991) với cuốn sách: An sinh xã hội ở các nước đang phát triển”;Tác giả Ogus, A.I., Barendt, E.M và Wikeley, N eds (2002), với cuốn sánh: Luật An sinh xã hội

cung cấp các kiến thức cơ bản về ASXH và chính sách xã hội, ASXH quốc tế Tác giả MartinFeldstein (2005), với công trình nghiên cứu “Cải cách cơ cấu của an sinh xã hội”; Tác giả

Журавлева Ирина Витальевна (2007), trong cuốn sách nhan đề Trật tự chi trả mới cho người bệnh”; Tác giả Trần Quang Trung (2008) với công trình: Tác dụng cân bằng về an sinh xã hội”; Các tác giả: Dương Phú Hiệp, Hansjorg Herr, Milka Kazandziska (2012), với cuốn sách Lao động, tiền lương, An sinh xã hội: Một số kinh nghiệm của thế giới do Nguyễn

Thị Phương Thảo, Lê Văn Toan biên dịch Tác giả Đinh Công Tuấn, Đinh Công Hoàng

(2013), trong cuốn sách: An sinh xã hội Bắc Âu trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và bài học cho Việt Nam”; Tác giả Trần Thị Nhung (2008), trong cuốn sách: Bảo đảm xã hội trong nền kinh tế thị trường Nhật Bản hiện nay”; Tác giả Trần Tín Dũng (1997), trong cuốn:

“Hệ thống hỗ trợ sự phát triển xã hội Trung Quốc”; Tác giả Đặng Đại Tùng (2007), với công trình: Báo cáo cải cách và phát triển ASXH Trung Quốc năm 2005 – 2006”; Tác giả Đặng Công Thành (2008), trong cuốn sách nhan đề: “30 năm an sinh xã hội Trung Quốc”; Tác giả Hướng Vận Hoa (2010), trong cuốn: Nghiên cứu hệ thống an sinh xã hội khu vực Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao”; Các công trình nghiên cứu về ASXH ở các nước phát

triển trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Bắc Âu, Nga cho thấy chính sách ASXH được hìnhthành khá sớm, cộng với nền kinh tế phát triển, mức thu nhập cao cho nên hệ thống ASXHrất tốt Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc về hệ thống ASXH, chế độ bảo hiểm ởnông thôn mang đặc sắc Trung Quốc, chế độ bảo hiểm, dưỡng lão, cứu trợ cho 1 tỷ dâncũng đã cung cấp những kinh nghiệm quý báu để xây dựng và phát triển hệ thống ASXHcho Việt Nam

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở Việt Nam

Công trình nghiên cứu về ASXH ở trong nước những năm gần đây rất phong phú và

đa dạng Một mặt, làm rõ những vấn đề lý luận trong công tác ASXH; mặt khác, phản ánhtính bức thiết nhu cầu thực tiễn về ASXH, đảm bảo phát triển bền vững đất nước Tiêu biểu

là các công trình, như:

Nhóm tác giả: Phùng Hữu Phú, Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Văn Hiền, Nguyễn Viết Thông

- Đồng chủ biên (2016) với cuốn: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua 30 năm đổi mới; Nhóm tác giả: Đinh Thế

Huynh, Phùng Hữu Phú, Lê Hữu Nghĩa, Vũ Văn Hiền, Nguyễn Viết Thông - Đồng chủ biên

(2015) với cuốn sách: Ba mươi năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam; Ngân hàng Thế giới khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương (1995) với báo cáo nghiên cứu: Việt Nam - Đánh giá nghèo đói và chiến lược hỗ trợ quốc gia; Lê Bạch Dương, Đặng Nguyễn Anh, Khuất Thu Hồng (2005), với công trình nghiên cứu (song ngữ Anh - Việt): Bảo trợ xã hội cho những

nhóm người thiệt thòi ở Việt Nam; Các tác giả Nguyễn Văn Thường, Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương (2006), với công trình: Một số vấn đề kinh tế - xã hội sau 20 năm đổi mới ở Việt Nam; Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam năm 2007, với báo cáo nghiên cứu về bảo trợ xã hội: Báo cáo phát triển Việt Nam 2008;

Tác giả Mai Ngọc Cường (2009), trong cuốn: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội Việt Nam, nêu hệ thống ASXH Việt Nam có ba hợp phần Tác giả Mai Ngọc Anh (2009), với luận án tiến sĩ Kinh tế: An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam; Tác giả Nguyễn Hiền Phương (2009), với luận án tiến sĩ Luật: Cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam; Tác giả Nguyễn Văn Nhường (2010), với luận án tiến sĩ Kinh tế: Bàn về chính sách an sinh xã hội với người nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp: nghiên cứu tại Bắc Ninh Tác giả Nguyễn Tấn Dũng (2010), với nghiên cứu công bố trên Tạp Chí Cộng sản: “Đảm bảo ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển KT-XH 2011-2020”; Nhóm tác giả: Phạm Văn

Hùng, Phạm Quốc Việt, Nguyễn Thị Thanh Mai với Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế

(2011), Phát triển kinh tế xã hội Việt Nam và Lào giai đoạn 2011 – 2020; Bộ LĐ-TB&XH (2011), với cuốn: Một số chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam; Tác giả Trần Hoàng Hải (2011), trong cuốn sách: Pháp luật an sinh xã hội: Kinh nghiệm của một số nước đối với Việt Nam; Tác giả Nguyễn Văn Chiều (2013), với luận án tiến sĩ Triết học, nghiên cứu về: Chính sách an sinh xã hội và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam; Tác giả Dương Văn Thắng (2013), với luận án chuyên ngành Báo chí học: Nghiên cứu hiệu quả Báo chí trong hoạt động truyền thông về an sinh xã hội ở Việt Nam thời

kỳ hội nhập quốc tế; Nhóm tác giả: Mai Ngọc Cường (cb), Mai Ngọc Anh, Phan Thị Kim Oanh (2013), với cuốn sách: Về an sinh xã hội ở Việt Nam giai đoạn 2012 – 2020”; Nhóm tác giả: Lê Quốc Lý (cb), Lê Sỹ Thiệp, Hồ Văn Vĩnh (2013), với cuốn sách: Chính sách an sinh xã hội thực trạng và giải pháp; Nhóm tác giả: Đào Văn Dũng, Nguyễn Đức Trọng (cb), Trần Quang Lâm (2013): Chính sách an sinh xã hội tác động tới phát triển KT-XH; Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương, Phạm Thị Bảo Hà, Đặng Nguyên Anh (2013): Những thách thức và giải pháp đối với chính sách an sinh xã hội bền vững cho tất cả mọi người tại Việt Nam và Đức; Tác giả Phan Thị Kim Oanh (2014), với luận án tiến sĩ Kinh tế: “Vai trò của nhà nước về an sinh xã hội đối với nông dân ở Việt Nam” ; Tác giả Nguyễn Mai Phương (2014), với luận án tiến sĩ Lịch sử: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện an sinh xã hội từ năm 2001 đến năm 2011;Tác giả Nguyễn Duy Dũng (2015): Giải quyết an sinh xã hội của Thái Lan, Malaysia, Philippin và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; Nhóm tác giả: Doãn Mậu Diệp (Chủ biên), Đặng Kim Chung, Bùi Sỹ Lợi, (2015): Cơ sở khoa học của việc xây dựng sàn an sinh xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới; Tác giả Nguyễn Thị Tâm (2015), luận án tiến sĩ Kinh tế chính trị: Đảm bảo ASXH gắn với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam; Tác giả Nguyễn Văn Tuân (2015), với luận án tiến sĩ Lịch sử: Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Hải Dương từ năm 1997 đến năm 2010; Tác giả Đông Thị Hồng (2015), với công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ Kinh tế: “Đảm bảo ASXH trên địa bàn thành phố Hà Nội”.

Nhìn chung những công trình nói trên đã trình bày tổng quan về ASXH trên cả haiphương diện lý luận và thực tiễn Các công trình nghiên cứu về mặt lý luận đã làm sáng tỏnhững vấn đề liên quan đến khái niệm, cấu trúc, mô hình, hệ thống ASXH Các công trìnhnghiên cứu về mặt thực tiễn đem lại cho người đọc bức tranh toàn cảnh về ASXH trên thế giới

và ở Việt Nam Qua đó, giúp tác giả nhận thức rõ hơn về lý luận và thực tiễn, những thuận lợi vàkhó khăn trong quá trình nghiên cứu

1.1.3 Các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến lĩnh vực an sinh xã hội

ở tỉnh Điện Biên

Sau khi thành lập tỉnh năm 2004, Điện Biên gặp khó khăn về mọi mặt Vì thế cho đếnnay, các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến công tác ASXH nói chung, các chính

sách cơ bản về ASXH nói riêng còn rất hạn chế Chỉ có một số công trình đề cập đến những

vấn đề riêng lẻ trên một số lĩnh vực của chính sách ASXH hoặc việc thực hiện chính sáchASXH trên địa bàn tỉnh Trong đó, có các công trình như:

Tỉnh ủy Lai Châu (2002), với 2 tập: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Lai Châu Nhóm tác giả: Nông Minh Quân, Nông Minh Quang, Nông Thị Thuỷ (2005), với cuốn sách: Lịch sử Đảng

bộ huyện Điện Biên tập 1 (giai đoạn 1950 – 2000) Nhóm tác giả: Trương Xuân Cừ, Nguyễn Vân Chương, Lầu Thị Mại (2009), với cuốn sách: Điện Biên - 100 năm xây dựng và phát triển (1909 - 2009) giới thiệu lịch sử, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và con người Điện Biên

với những dấu mốc lịch sử 100 năm qua của tỉnh Điện Biên Ban Dân tộc tỉnh Điện Biên

(2009), với đề tài: Nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện một số chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên, tập trung nghiên cứu một số chính sách lớn của

Đảng và Nhà nước về ưu tiên phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc miền núi của tỉnhĐiện Biên Nhóm tác giả: Phạm Thành Nghị (chủ biên), Nguyễn Cao Đức, Lê Mạnh Hùng

(2010), với công trình: Phát triển con người vùng Tây Bắc nước ta , đã phân tích định lượng

về sự phát triển con người vùng Tây Bắc theo các chỉ số phát triển con người, so sánh HDI

và các chỉ số thành phần của 4 tỉnh: Hoà Bình, Sơn La, Điện Biên và Lai Châu Nhóm tác giảNông Minh Quân (chủ biên), Nông Thị Thuỷ, Trần Quốc Vương (2011), với công trình:

“Lịch sử Đảng bộ thị xã Mường Lay (1971 - 2011)” Tác giả Lê Hương Giang (2011), với luận văn thạc sĩ Lịch sử: Đảng bộ tỉnh Điện Biên lãnh đạo thực hiện XĐGN từ năm 2004 đến năm 2010, đã làm rõ yêu cầu khách quan Đảng bộ tỉnh Điện Biên lãnh đạo thực hiện XĐGN

trong những năm 2004 - 2010 Tác giả Nguyễn Văn Quân (2013), với luận án tiến sĩ Kinh

tế: Thực trạng và giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệp phục vụ tái định cư công trình thuỷ điện Sơn La trên địa bàn tỉnh Điện Biên, đã đánh giá thực trạng sử dụng đất nông

nghiệp của vùng bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện Sơn La trên địa bàn tỉnh Điện Biên.Nhóm tác giả: Nông Minh Quân, Nông Minh Giang, Trần Quốc Vương (2013), với cuốn sách:

Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân tỉnh Điện Biên (1974 - 2013) Tác giả Phạm Quang Hùng (2014), với công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ: Thực hiện pháp luật về người khuyết tật ở tỉnh Điện Biên hiện nay , đã trình bày cơ sở lý luận việc thực hiện pháp

luật về người khuyết tật, thực trạng người khuyết tật và thực hiện pháp luật đối với ngườikhuyết tật và đề ra quan điểm và giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật đối với người khuyếttật ở tỉnh Điện Biên Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND tỉnh Điện Biên và Ngân hàng Thế giới

(2015), với: Báo cáo nghiên cứu Dự án giảm nghèo tỉnh Điện Biên giai đoạn 2010 – 2015, đã

trình bày nội dung cụ thể qua sáu chương Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương (chủ biên),

Lưu Quang Tuấn, Đặng Đỗ Quyên (2015), với công trình: An sinh xã hội đối với DTTS ở Việt Nam, đã trình bày về vấn đề ASXH đối với DTTS ở Việt Nam: Đặc điểm, sinh kế, rủi ro,

thực trạng nghèo của dân tộc thiểu số; chính sách và tiếp cận ASXH của DTTS nói chung vàtiếp cận ASXH đối với DTTS, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Điện Biên nói riêng và đưa racác khuyến nghị Tuy nhiên công trình nghiên cứu cũng mới chỉ tập trung đến 1 nhóm đốitượng của ASXH là người DTTS, còn các nhóm khác chưa được đề cập đến, cần phải có mộtcông trình nghiên cứu về các nhóm đối tượng ASXH của tỉnh Điện Biên

Các công trình nghiên cứu cũng mới chỉ đề cập đến tình hình kinh tế chính trị nóichung của tỉnh Điện Biên hoặc một nhóm đối tượng ASXH của tỉnh Điện Biên Chưa cócông trình nào nghiên cứu về ASXH của tỉnh Điện Biên giai đoạn 2004 – 2014

1.2 Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu

1.2.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố

1.2.1.1 Về mặt tư liệu

Những công trình nghiên cứu liên quan đến công tác ASXH khá phong phú về cácdạng tài liệu, bao gồm sách, bài báo, tạp chí, đề tài, đề án, kỷ yếu hội thảo khoa học, luận án,luận văn khoa học,… Các công trình nghiên cứu được tiếp cận, khai thác dưới nhiều góc độ,nhiều phạm vi không gian và thời gian khác nhau Song, vấn đề ASXH thực hiện chính sáchASXH vẫn còn nhiều vấn đề mới mẻ cần tiếp tục nghiên cứu và vẫn là đề tài hấp dẫn Trongkhi, hầu hết các công trình nghiên cứu về ASXH ở các địa phương chỉ mới được khai thác ởmức độ những bài báo khoa học mà chưa có nhiều cuốn sách chuyên khảo hay luận án tiến sĩ

1.2.1.2 Về phương pháp tiếp cận

Các công trình nghiên cứu đã tiếp cận dưới các góc độ khác nhau như xã hội học,chính trị, kinh tế chính trị học, lịch sử và sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phântích, tổng hợp, so sánh, lịch sử, logic Sự đa dạng trong cách tiếp cận với nhiều mức độ vàphạm vi nghiên cứu đã cung cấp cho nghiên cứu sinh “phông” kiến thức, phương phápnghiên cứu khá đầy đủ về thực hiện chính sách ASXH

1.2.1.2 Về nội dung nghiên cứu

Những công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung giải quyết một số vấn đề cơ bảnsau:

Thứ nhất, bước đầu làm rõ khái niệm, chức năng, cấu trúc và các trụ cột của ASXH Thứ hai, hệ thống và phân tích, làm rõ chủ trương của Đảng và Nhà nước về chính

sách xã hội

Thứ ba, Một số lĩnh vực của ASXH như XĐGN, BHXH, BHYT, trợ giúp xã hội, ưu

đãi xã hội, dịch vụ xã hội cơ bản và đề xuất các định hướng, giải pháp để thực hiện tốt hơnchính sách ASXH ở Việt Nam qua từng giai đoạn

Thứ tư, bước đầu nghiên cứu thực hiện chính sách ASXH dưới góc độ lịch sử, phục

dựng bức tranh ASXH và đúc kết kinh nghiệm trong quá trình thực hiện chính sách ASXHcủa Việt Nam Tuy nhiên, còn thiếu vắng các công trình nghiên cứu ở địa phương, nhất là ởnhững nơi có điều kiện khó khăn như ở Điện Biên

Vấn đề ASXH có nội hàm rộng lại đặc biệt quan trọng trong phát triển KT - XH củađất nước cho nên nghiên cứu về ASXH vẫn luôn có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn Đốivới tỉnh Điện Biên cũng như nhiều tỉnh trong cả nước vẫn rất cần những công trình nghiêncứu toàn diện và có hệ thống về quá trình thực hiện chính sách ASXH của địa phươngtrong bức tranh nghiên cứu chung của cả nước Đây là “khoảng trống” mà đề tài khỏa lấp

1.3 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu làm rõ

Kế thừa thành tựu của các nhà nghiên cứu đi trước, nắm bắt các khoảng trống còn tồntại xung quanh vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; bám sát đối tượng, mục đích,nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả luận án xác định có một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiêncứu, làm rõ hơn trong luận án:

Một là, làm rõ hơn những vấn đề lý luận liên quan đến chính sách và quá trình thực

hiện chính sách ASXH đồng thời còn làm sáng rõ chủ trương, chính sách của Đảng và sự vậndụng thực tiễn của tỉnh Điện Biên về thực hiện chính sách ASXH

Hai là, trình bày thực trạng ASXH ở tỉnh Điện Biên trước năm 2004 và phân tích các

yếu tố tác động đến quá trình thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Điện Biên từkhi thành lập tỉnh năm 2004 đến năm 2014

Ba là, làm rõ quá trình thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Điện Biên trên

các lĩnh vực: giải quyết việc làm cho người lao động; công tác xóa đói, giảm nghèo; chính

sách đối với người có công; BHXH cho người nghèo; bảo trợ xã hội; thực hiện bảo đảm tốithiểu các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân.

Bốn là, đánh giá kết quả thực hiện chính sách ASXH, nêu đặc điểm và rút ra một số

kinh nghiệm trong quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên Ngoài ra, để làm

rõ được đặc điểm thực hiện ASXH ở Điện Biên, luận án cũng có sự so sánh với một số tỉnh

lân cận trong khu vực

Thông qua tổng quan các công trình nghiên cứu, đã giúp nghiên cứu sinh thấy rõ đượcbức tranh ASXH của Việt Nam và của tỉnh Điện Biên Từ đó, có hướng tiếp cận đề tàinghiên cứu phù hợp với chuyên ngành lịch sử, phản ánh trung thực về một giai đoạn lịch sửcủa tỉnh Điện Biên thực hiện chính sách ASXH từ năm 2004 đến năm 2014

Chương 2 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI

Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 2.1 Một số vấn đề lý luận và khái quát tình hình an sinh xã hội tỉnh Điện Biên trước năm 2004

2.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội và chính sách an sinh xã hội

2.1.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội

Vì sự đa dạng về nội dung, phương thức và góc độ tiếp cận, nên giới nghiên cứu lýluận, cũng như những nhà chỉ đạo thực tiễn vẫn còn nhiều cách hiểu về ASXH Có thể khái

quát ở hai nghĩa rộng và hẹp Theo nghĩa rộng: ASXH là sự bảo đảm thực hiện các quyền để con người được an bình, bảo đảm an ninh, an toàn trong xã hội Theo nghĩa hẹp, an sinh xã hội là sự bảo đảm thu nhập và một số điều kiện thiết yếu khác cho cá nhân, gia đình và cộng đồng trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập vì lý do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hay mất việc làm; cho những người già cô đơn, trẻ em mồ côi, người tàn tật, những người yếu thế, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai địch họa

Trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (1948), Điều 22 nêu ra khái niệm ASXH; Tổchức Lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm ASXH; Ngân hàng Thế giới (WB) là mộttrong những tổ chức có nhiều đóng góp cho việc hỗ trợ thực hiện chính sách ASXH ở nhiềuquốc gia trên toàn cầu đưa ra định nghĩa ASXH; Đồng thuận với WB, Ngân hàng Phát triểnchâu Á (ADB) cũng nêu khái niệm ASXH; Ở Việt Nam, theo Từ điển Bách khoa toàn thưViệt Nam, tập I, các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách đã thống nhất đưa ra kháiniệm ASXH; Tại hội thảo Quốc tế với chủ đề: “Hệ thống ASXH ở Việt Nam” ngày22/08/2007, tiến sĩ Nguyễn Hải Hữu đưa ra khái niệm ASXH;

Từ các khía cạnh nêu trên, để dễ thống nhất, theo tác giả luận án nên dùng khái niệm

của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đang sử dụng: “ASXH là một sự bảo vệ mà xã hội cung cấp cho các thành viên của mình thông qua một số biện pháp được áp dụng rộng rãi để đương đầu với những khó khăn, các cú sốc về kinh tế và xã hội làm mất hoặc suy giảm nghiêm trọng thu nhập do ốm đau, thai sản, thương tật do lao động, mất sức lao động hoặc

tử vong Cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình nạn nhân có trẻ em” hay có thể nói gọn hơn: “ASXH là sự cung cấp phúc lợi cho các hộ gia đình và cá nhân thông qua cơ chế của nhà nước hoặc tập thể nhằm ngăn chặn sự suy giảm mức sống hoặc cải thiện mức sống thấp”

2.1.1.2 Khái niệm về chính sách an sinh xã hội

Theo khái niệm ASXH ở trên, có thể thấy: ASXH trước hết đó là sự bảo vệ của xã

hội đối với các thành viên của mình Sự bảo vệ này được thực hiện thông qua các biện pháp

công cộng và bằng các chính sách xã hội của Chính phủ Mục đích của các chính sách này

là nhằm tạo ra hành lang pháp lý hay các quy định, cam kết giúp đỡ các thành viên của xãhội trước những biến cố, những “rủi ro xã hội” dẫn đến bị giảm hoặc mất thu nhập… Theo đó,khái niệm về chính sách ASXH cũng được các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách Việt

Nam định nghĩa: “Chính sách ASXH là một loại chính sách xã hội cơ bản của Nhà nước nhằm thực hiện chức năng phòng ngừa, hạn chế và khắc phục rủi ro, bảo đảm an toàn thu nhập và cuộc sống cho các thành viên trong xã hội”.

Theo Nghị quyết 15-NQ/TW ngày 1-6-2012, hệ thống chính sách ASXH của ViệtNam được xây dựng trên nguyên lý quản lý rủi ro, đồng thời nhấn mạnh đến vai trò cung cấp

dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân, gồm 4 nhóm chính sách cơ bản sau đây: (1) Nhóm chính sách việc làm đảm bảo thu nhập tối thiểu và giảm nghèo (2) Nhóm chính sách BHXH (3) Nhóm chính sách trợ giúp xã hội (4) Nhóm chính sách dịch vụ xã hội cơ bản nhằm tăng cường cho người dân tiếp cận hệ thống dịch vụ cơ bản ở mức tối thiểu So với mô hình phổ

biến trên thế giới, hệ thống chính sách ASXH ở Việt Nam có một cấu phần đặc thù, đó làchính sách ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng

2.1.2 Một số vấn đề lý luận về ASXH

Sau chiến tranh thế giới thứ hai ( năm 1945 ), lý luận ASXH được mở rộng nghiêncứu ở nhiều nước tư bản phát triển và lan rộng sang các nước giành được độc lập ở châu Á,châu Phi và vùng Caribê Từ năm 1935, ở Mỹ đã ban hành Đạo luật về ASXH (SocialSecurity) quy định thực hiện chế độ bảo vệ người già, chế độ tử tuất, khuyết tật và trợ cấpthất nghiệp Cũng từ đó, thuật ngữ ASXH được chính thức sử dụng và thế giới coi đây là đạoluật đầu tiên về ASXH Đến năm 1941, ASXH được đề cập trong Hiến chương Đại TâyDương, và sau đó Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) chính thức dùng thuật ngữ ASXH trongcác công ước quốc tế

Ở Việt Nam, vào nửa đầu thế kỷ XX, khát vọng và mục đích cao cả của Chủ tịch HồChí Minh là giải phóng dân tộc và đem lại sự tiến bộ và công bằng xã hội, “đồng bào cũngđược làm việc, được ăn no mặc ấm, được học hành, người già yếu thì được giúp đỡ, các cháu

bé thì được săn sóc” Với tầm nhìn chiến lược, bao quát và sáng tạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã đề xướng và đặt nền móng cho việc thực hiện các chính sách xã hội nói chung, bao gồm

cả hệ thống ASXH nói riêng trong từng giai đoạn cụ thể của tiến trình cách mạng ở nước ta.Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản ViệtNam luôn quan tâm xây dựng hoàn thiện về lý luận ASXH; tăng cường xây dựng hệ thốngpháp luật và chính sách phát triển các lĩnh vực xã hội nói chung và ASXH nói riêng

2.2 Những yếu tố tác động đến an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến

năm 2014

2.2.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội

2.2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Tỉnh Điện Biên có tọa độ địa lý từ 20°54’ đến 22°33’ vĩ độ Bắc và từ 102°10' đến103°36' kinh độ Đông, Điện Biên là tỉnh có chung đường biên giới với 2 quốc gia Lào vàTrung Quốc dài hơn 400 km Địa hình của tỉnh Điện Biên thấp dần từ Bắc xuống Nam vànghiêng dần từ Tây sang Đông, thuộc loại địa hình phức tạp, chủ yếu là đồi núi dốc, hiểmtrở và chia cắt mạnh, nhiều khu vực trượt lở và lũ bùn đá điển hình, là nguyên nhân gây racác hiện tượng như lũ lụt, động đất và thường xuyên đối mặt với sạt lở đất, lũ ống lũ quétnhất là mùa mưa Nằm ở khu vực đầu nguồn 3 con sông lớn của Việt Nam là Sông Đà, sông

Mã và sông Mê Kông Nguồn nước từ hệ thống sông rất dồi dào, tuy nhiên do cấu tạo địachất cộng với địa hình cao và dốc nên khó giữ được nước vào mùa khô và dễ lũ lụt vào mùamưa Điện Biên có khí hậu nhiệt đới gió mùa núi cao, khí hậu khắc nghiệt, chịu nhiều tácđộng của biến đổi khí hậu Điện Biên có diện tích tự nhiên 9.562,9 km2 (chiếm 2,9% diệntích cả nước), đất có độ dốc cao, thường xuyên gây thiếu nước, việc phát triển hệ thống

kênh mương thủy lợi; đầu tư cơ sở hạ tầng rất khó khăn Do khả năng kinh tế và kỹ thuậthạn chế, nên các nguồn lợi từ rừng, sinh kế lâm nghiệp chưa khai thác, đời sống vẫn gặpnghèo nàn.

2.2.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

Từ sau khi chia tách tỉnh năm 2004, kinh tế của Điện Biên có bước phát triển cả vềquy mô và chất lượng theo hướng sản xuất hàng hóa Tuy nhiên, Điện Biên vẫn là tỉnh thuộcvào nhóm kinh tế trung bình Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnhcủa Việt Nam năm 2014, tỉnh Điện Biên xếp ở vị trí thứ 63/63 tỉnh, thành Trên địa bàn tỉnh

đã hình thành các vùng sản xuất tập trung, chuyên canh như lúa, gạo trên cánh đồng MườngThanh; cây chè, cao su Tủa Chùa; cà phê, mắc ca Mường Ảng; thảo quả Tuần Giáo

Thương mại dịch vụ phát triển nhanh cả về mạng lưới, quy mô và chất lượng; tiềm năng

du lịch lịch sử, tâm linh, sinh thái, bản sắc văn hóa dân tộc, lợi thế cửa khẩu biên giới đã và đangđược đầu tư, khai thác và phát triển để trở thành ngành kinh tế quan trọng trong CCKT địaphương Các tuyến quốc lộ trên địa bàn tỉnh được nâng cấp, cải tạo Điện Biên có sân bay ĐiệnBiên Phủ phục vụ tuyến Hà Nội - Điện Biên Phủ - Viêng Chăn - Luông Pha Băng Mạng lướiđường bộ hiện có 20 tuyến tỉnh lộ với tổng chiều dài 683,06 km, 87 tuyến huyện lộ với chiều dài1.260km, 1.575,8 km đường liên xã, 1.667,7 km đường dân sinh

Điện Biên là tỉnh giàu tiềm năng du lịch, đặc biệt là về lĩnh vực văn hóa – lịch sử.Lượng khách du lịch đến Điện Biên ngày càng tăng Tổng thu từ hoạt động du lịch tăngnhanh do có ưu thế về hệ thống di tích lịch sử gắn liền với chiến dịch Điện Biên Phủ cónhiều di tích quốc gia đặc biệt

- Về văn hóa, xã hội

Điện Biên gắn liền với nhiều di tích lịch sử Điện Biên Phủ và nhiều lễ hội văn hóa, màđặc sắc là lễ hội hoa ban và lễ hội thành Bản Phủ

Khi tách tỉnh, dân số tỉnh Điện Biên có 423.000 người, năm 2014 có 538.100 người.Theo thống kê của Tổng cục Thống kê, tính đến năm 2009, tỉnh Điện Biên có 19 dân tộc sinhsống Điện Biên có 10 đơn vị hành chính: 1 thành phố, 1 thị xã và 8 huyện Điện biên là tỉnh

có tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên biết chữ thấp (71,4%) chỉ đứng trên tỉnh Lai Châu (64,3%, cảnước là 94,8%) Dân trí thấp, đội ngũ cán bộ năng lực còn thiếu và yếu Tình hình an ninh chínhtrị trên địa bàn tỉnh thường xuyên có nhiều diễn biến phức tạp… Những khó khăn này ảnhhưởng rất lớn tới công tác ASXH trên địa bàn tỉnh Số đối tượng hưởng chính sách ASXH nhiều,nhiều rủi ro đột biến tăng, trong khi nguồn lực ASXH rất hạn hẹp

Các hoạt động y tế, chương trình mục tiêu y tế luôn được duy trì và triển khai có hiệuquả theo kế hoạch, chất lượng công tác khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế từng bước đượcnâng lên Giáo dục Điện Biên đang có nhiều khởi sắc Toàn tỉnh có 517 trường học Tuynhiên, hoạt động giáo dục ở Điện Biên vẫn còn rất nhiều khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn,đường đến trường gặp trở ngại, là thách thức lớn cho các thầy cô giáo “cõng chữ lên non”cho các em vùng cao Hoạt động tôn giáo từng bước đi vào nền nếp Tuy nhiên, hoạt độngtôn giáo có những thời điểm phức tạp bị các thế lực xấu lợi dụng, lôi kéo gây mất ổn địnhtrên địa bàn, ảnh hưởng đến công tác ASXH của tỉnh

Với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội gặp nhiều khó khăn, việc thực hiện các chínhsách ASXH cho người dân trong tỉnh Điện Biên cũng bị ảnh hưởng không nhỏ

2.2.2 Tình hình ASXH ở tỉnh Điện Biên trước khi tách tỉnh

Trước năm 2004, tỉnh Điện Biên thuộc tỉnh Lai Châu cũ Trong công cuộc đổi mới,công tác ASXH và phúc lợi xã hội đã đạt được một số kết quả nhất định Hệ thống các chínhsách ASXH và phúc lợi xã hội bước đầu được quan tâm xây dựng và triển khai thực hiện.Cùng với nguồn lực đầu tư hỗ trợ của Trung ương, tỉnh đã có nhiều nỗ lực góp phần nângchất lượng chính sách ASXH

Đặt trọng tâm vào công tác XĐGN, Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Lai Châu cũ đã banhành và tập trung chỉ đạo thực hiện nhiều chính sách, chương trình, dự án và huy độngnguồn lực của toàn xã hội để trợ giúp người nghèo, vùng nghèo vượt qua khó khăn, vươn lênthoát nghèo Các chính sách XĐGN được triển khai đồng bộ trên cả 3 phương diện: Giúpngười nghèo tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ công, nhất là về y tế, giáo dục, dạy nghề, trợgiúp pháp lý, nhà ở, nước sinh hoạt; hỗ trợ phát triển sản xuất thông qua các chính sách về

bảo đảm đất sản xuất, tín dụng ưu đãi, khuyến nông - lâm - ngư, phát triển ngành nghề; phát

triển cơ sở hạ tầng thiết yếu cho các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn Một số chương trình,

dự án XĐGN bước đầu đạt được kết quả tốt, bao gồm:

Thứ nhất, Chương trình về mục tiêu quốc gia XĐGN giai đoạn 1998 - 2000 do Quyết

định 133/1998/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (được gọi là Chương trình 133)bao gồm cả công tác định canh, định cư và hỗ trợ đồng bào dân tộc đặc biệt khó khăn

Thứ hai, Chương trình 135thực hiện theo quyết định 135/1998/QĐ-TTg với kế hoạchban đầu, kéo dài 7 năm và chia làm hai giai đoạn: 1998 - 2000 và 2001 - 2005 Tuy nhiên,đến năm 2006, Chính phủ quyết định kéo dài thêm 5 năm và xác định lại hai giai đoạn, gồm:1998-2006 và 2006-2010 (còn tiếp tục đến nay)

Thứ ba, Chương trình 143 thực hiện theo quyết định 143/2001/QĐ-TTg ngày

27/9/2001, về chương trình mục tiêu quốc gia XĐGN và việc làm giai đoạn 2001-2005 chocác xã đặc biệt khó khăn và xã nghèo (có 25% hộ nghèo trở lên và chưa đủ cơ sở hạ tầngthiết yếu) không thuộc Chương trình 135

Thứ tư, thực hiện các chính sách ưu đãi hộ nghèo, như chính sách tín dụng cho hộ

nghèo vay từ nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội, các dự án quốc tế, nhóm tổ phụ

nữ tiết kiệm, quỹ XĐGN các huyện, thị xã…

Thứ năm, các chương trình giảm nghèo từ nguồn ngân sách địa phương, như: Chương

trình 500 bản vùng cao, nhằm giải quyết các nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn 2001 – 2005.Công tác XĐGN trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, được các cấp, cácngành đánh giá cao: Tỷ lệ hộ nghèo năm 1995 là 52,1%, năm 2000 là 31%, năm 2004 còn28,52% (theo tiêu chí cũ) [5, tr.376],

Thực hiện Nghị quyết số 120/NQ-HĐBT về chủ trương, phương hướng và các biệnpháp giải quyết việc làm, tỉnh Lai Châu đã tập trung chỉ đạo, ban hành nhiều chính sách trợgiúp thiết thực, như: Dự án cho vay vốn từ Quỹ quốc gia về việc làm (triển khai từ năm1992)

Ngày 2/8/1995 BHXH tỉnh Lai Châu được thành lập và chính thức đi vào hoạt động.Năm 2002, thực hiện Quyết định số 20/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chuyểngiao BHYT sang BHXH tỉnh theo đúng nguyên tắc thủ tục Nhờ đó, số lao động tham giaBHXH trong tỉnh tăng lên Tuy nhiên, vẫn còn một số yếu kém BHXH tỉnh Lai châu cũcũng đã phối hợp với một số ngành liên quan tham mưu cho UBND tỉnh thực hiện cấp thẻBHYT cho người nghèo theo Quyết định 139/QĐ-TTg ngày 15/10/2002 của Thủ tướngchính phủ cho 560.000 người, trị giá 50.000đ/người bao gồm là người nghèo của 120 xã đặcbiệt khó khăn, đồng bào DTTS Đến năm 2003 có 54.038 người tham gia BHYT Hệ thốngBHXH và BHYT được quan tâm phát triển với nội dung và hình thức ngày càng phong phú,nhằm chia sẻ rủi ro và trợ giúp thiết thực cho những người tham gia BHXH được triển khaiđồng bộ với 3 loại hình là: bảo hiểm bắt buộc, bảo hiểm tự nguyện và BHTN

Các chính sách trợ giúp xã hội, được thực hiện rộng hơn về quy mô, đối tượng thụhưởng với mức trợ giúp ngày càng tăng

Hệ thống dịch vụ xã hội được quan tâm phát triển, ưu tiên đầu tư cho vùng cao khókhăn, vùng biên giới, có đông đồng bào DTTS sinh sống Tháng 6/2000, tỉnh Lai Châu đượccông nhận đạt chuẩn Quốc gia về chống nạn mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học Đến năm

2000, toàn tỉnh có 8 đài truyền hình cấp huyện, 12 trạm tiếp sóng truyền hình cấp xã và khuvực tập trung đông dân cư.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác ASXH trên địa bàn tỉnh còn nhiều hạnchế, như: Công tác tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhân dân chưa đạt kết quả Công tácđào tạo nghề lao động nông thôn chưa đi vào thực chất, chưa tạo được nhiều việc làm cho đốitượng sau khi học nghề Công tác xuất khẩu lao động chưa được triển khai trên địa bàn tỉnh

Tỷ lệ hộ nghèo, tình trạng tái nghèo vẫn ở mức cao, thiếu sự bền vững Đời sống của một bộphận dân cư, nhất là ở vùng cao, vùng đồng bào DTTS còn nhiều khó khăn, khoảng cách thunhập của các tầng lớp dân cư còn lớn Số người tham gia BHXH tự nguyện còn ít, nhất là vớiđối tượng thuộc hộ cận nghèo Quản lý nhà nước về BHXH, BHYT chưa đáp ứng so với yêucầu Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng trên địa bàn tỉnh còn cao và giảm chậm Công tác quản lýnhà nước về GD&ĐT vẫn còn bất cập Chất lượng GD&ĐT không đồng đều, chậm được cảithiện giữa vùng cao và vùng thấp trong tỉnh Tỷ lệ nhân dân được tiếp cận với các dịch vụ tốithiểu, như: nhà ở, nước sạch hợp vệ sinh vẫn thấp [5, tr.434] Những tồn tại trên đây về ASXHđặt ra nhiệm vụ nặng nề về thực hiện ASXH cho tỉnh Điện Biên giai đoạn 2004 - 2014

2.3 Quá trình đổi mới chủ trương của Đảng và Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong công tác thực hiện chính sách an sinh xã hội

2.3.1 Chủ trương của Đảng về thực hiện chính sách an sinh xã hội

Đại hội VI của Đảng (1986), chỉ mới đề cập đến công bằng xã hội, Đại hội VII (năm 1991) đề cập đến tiến bộ xã hội, Đại hội VIII (năm 1996) xác định rõ hơn: Tăng tưởng kinh

tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, trong từng chính sách và trong suốt quá trình phát triển Tuy nhiên, thuật ngữ “an sinh xã hội” vẫn chưa chính

thức xuất hiện trong văn kiện của Đại hội VIII

Đến Đại hội IX (năm 2001), cụm từ “an sinh xã hội” mới chính thức được sử dụng

trong văn kiện, với chủ trương “Khẩn trương mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội và ASXH Sớm xây dựng và thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp” Như vậy, Văn kiện Đại hội IX

lần đầu tiên ghi dấu mốc quan trọng về quan điểm, đường lối của Đảng về ASXH

Kế thừa và phát triển nội dung Đại hội Đảng lần thứ IX (2001), tại Đại hội Đảng lầnthứ X (2006) đã khẳng định: “ASXH cần được phát triển đa dạng và gắn với các chính sách

bảo hiểm”; đồng thời, đưa ra tư tưởng chỉ đạo có tính chất định hướng chiến lược là: Thực hiện tốt chính sách xã hội trên cơ sở phát triển kinh tế, gắn quyền lợi với nghĩa vụ, cống hiến với hưởng thụ, tạo động lực mạnh mẽ hơn cho phát triển KT-XH Nghị quyết Đại hội X của Đảng chủ trương: “Xây dựng hệ thống ASXH đa dạng, phát triển mạnh hệ thống BHXH, BHYT, tiến tới BHYT toàn dân…; đa dạng hoá các loại hình cứu trợ xã hội” Cụ thể hóa chủ

trương Nghị quyết Đại hội, Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 6

(Khóa X) chỉ rõ: “Từng bước mở rộng và cải thiện hệ thống ASXH để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu đa dạng của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội, nhất là của nhóm đối tượng chính sách, đối tượng nghèo”

Đến Đại hội Đảng lần thứ XI (2011) chủ trương: Tạo bước tiến rõ rệt về thực hiện tiến

bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ASXH, giảm tỷ lệ hộ nghèo; cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe nhân dân Đồng thời, nêu rõ quan điểm, định hướng và nội dung cụ thể cho từng

chính sách ASXH: Tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện hệ thống BHXH, BHYT, BHTN, trợ giúp vàcứu trợ xã hội đa dạng, linh hoạt, có khả năng bảo vệ, giúp đỡ mọi thành viên trong xã hội,nhất là các nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương, vượt qua khó khăn hoặc các rủi ro trong đời sống

Chiến lược phát triển KT-XH 2011 - 2020 nhấn mạnh: Phát triển hệ thống ASXH đa dạng, ngày càng mở rộng và hiệu quả Phát triển mạnh hệ thống bảo hiểm như BHXH, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và tham gia các loại hình bảo hiểm Thực hiện tốt các chính sách ưu

đãi và không ngừng nâng cao mức sống đối với người có công Mở rộng các hình thức cứu trợ

xã hội, nhất là đối với các đối tượng khó khăn” Đặc biệt, lần đầu tiên Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua Đại hội Đảng lần thứ XI (2011), nhấn mạnh phải: “Hoàn thiện hệ thống ASXH”.

Từ chủ trương lớn đó, Nghị Quyết số 15-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảngkhóa XI ngày 1/6/2012 về một số vấn đề chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020 đã đặt ra yêu

cầu: Chính sách xã hội phải được đặt ngang tầm với chính sách kinh tế và thực hiện đồng bộ với phát triển kinh tế, phù hợp với trình độ phát triển và khả năng nguồn lực trong từng thời kỳ…, coi bảo đảm ASXH là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của Đảng, Nhà nước, của cả hệ

thống chính trị và toàn xã hội Nghị quyết đề ra nhiệm vụ cụ thể:

Một là, về chính sách ưu đãi người có công, tập trung triển khai thực hiện tốt Pháp

lệnh ưu đãi người có công với cách mạng

Hai là, về bảo đảm ASXH: Lĩnh vực việc làm, thu nhập và giảm nghèo

Lĩnh vực BHXH cần nghiên cứu, sửa đổi Luật BHXH

Về trợ giúp xã hội, tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng với hình thức hỗ trợ thích

hợp; nâng dần mức trợ cấp xã hội thường xuyên phù hợp với khả năng ngân sách nhà nước

Về bảo đảm mức tối thiểu một số dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân:

Về bảo đảm giáo dục tối thiểu, tiếp tục mở rộng và tăng cường các chế độ hỗ trợ, nhất

là đối với thanh, thiếu niên thuộc hộ nghèo, người DTTS ở các huyện nghèo, xã, thôn bảnđặc biệt khó khăn để bảo đảm phổ cập giáo dục bền vững

Về bảo đảm y tế tối thiểu, tiếp tục triển khai chiến lược, các chương trình, đề án về y

tế, nhất là đề án khắc phục quá tải ở các bệnh viện

Về bảo đảm nhà ở tối thiểu, cải thiện điều kiện nhà ở cho người nghèo, người có thu

nhập thấp ở đô thị, từng bước giải quyết nhu cầu về nhà ở cho người lao động tại các khucông nghiệp và học sinh, sinh viên

Về bảo đảm nước sạch, tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch

và vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn 2012 - 2015 và các năm tiếp theo

Về bảo đảm thông tin, tăng cường thông tin truyền thông đến người dân nghèo, vùng

nghèo, vùng khó khăn

Theo đó, Hiến pháp năm 2013 cũng đã bổ sung các quyền về ASXH của người dân

Điều 34 xác nhận “Công dân có quyền được bảo đảm ASXH”; Điều 59 đề ra trách nhiệm

“Nhà nước tạo bình đẳng về cơ hội để công dân thụ hưởng phúc lợi xã hội, phát triển hệ thống ASXH” Như vậy, quan điểm của Đảng về bảo đảm ASXH cho mọi người dân hướng

tới bảo đảm quyền được ASXH của người dân đã được thể chế hóa bằng các chính sách phápluật

Một là, hướng tới việc làm bền vững

Hai là, tăng cường trợ giúp xã hội cho người có hoàn cảnh đặc biệt

Ba là, phát triển và thực hiện tốt chính sách BHXH, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động

và bệnh nghề nghiệp

Bốn là, hướng tới giảm nghèo toàn diện và bền vững

Năm là, để tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho người nghèo

Những quan điểm, chủ trương của Đảng về ASXH là cơ sở lý luận phù hợp với điềukiện thực tiễn ở nước ta, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, tạo tiền

đề vững chắc cho công cuộc đổi mới, tạo sự ổn định chính trị - xã hội và nâng cao vị thếcủa Việt Nam trên trường quốc tế

2.3.2 Đảng bộ tỉnh Điện Biên vận dụng chủ trương của Đảng thực hiện chính sách an sinh xã hội ở địa phương