Các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính thực nghiệm tại các công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hồ chí minh

Với những lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài luận án “Các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của Báo cáo tài chính: Thực nghiệm tại các Công ty niêm y ết có vốn đầu tư nước ngo



ĐỖ HOÀNG ANH THƢ

TP H ồ Chí Minh – Năm 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH



ĐỖ HOÀNG ANH THƯ

Chuyên ngành Kế toán – Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh Tôi xin cam

đoan luận văn Thạc sĩ với đề tài “Các nhân t ố ảnh hưởng đến độ tin cậy của Báo cáo tài chính: Th ực nghiệm tại các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên S ở GDCK TP HCM” là kết quả của quá trình nghiên cứu độc lập của cá

nhân tôi dưới sự hướng dẫn của TS Lê Thị Mỹ Hạnh Các số liệu trong bài luận văn

là do chính tác giải thu thập, thống kê và xử lý một cách trung thực, trích dẫn nguồn

rõ ràng Kết quả của bài nghiên cứu này là trung thực và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu khác

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm với lời cam đoan trên

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2018

H ọc viên

Đỗ Hoàng Anh Thư

L ỜI CAM ĐOAN

M ỤC LỤC

DANH M ỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH M ỤC BẢNG BIỂU

DANH M ỤC HÌNH VẼ

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu: 3

3 Câu h ỏi nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Ý nghĩa nghiên cứu 5

7 Kết cấu của luận văn 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 7

1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.2 Các nghiên cứu trong nước 10

1.3 Khe hổng nghiên cứu 11

1.4 Định hướng nghiên cứu 12

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 13

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 14

2.1 Một số vấn đề chung về Chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính và độ tin cậy 14

2.1.1 Một số vấn đề chung liên quan đến báo cáo tài chính 14

2.1.2 Yêu cầu về độ tin cậy đối với báo cáo tài chính 20

2.1.3 Sự cần thiết về độ tin cậy của BCTC 21

2.2.1 Công ty có vốn đầu tư nước ngoài 23

2.2.2 Đặc điểm công ty có vốn đầu tư nước ngoài 24

2.3 Các lý thuyết nền tảng liên quan 25

2.3.1 Lý thuyết đại diện (Agencytheory) 25

2.3.2 Lý thuyết về thông tin bất cân xứng 26

2.3.3 Lý thuyết về hành vi gian lận 27

2.3.4 Lý thuyết tín hiệu 28

2.3.5 Lý thuyết lợi ích cá nhân 28

2.3.6 Lý thuyết về lợi ích và chi phí 29

2.4 Các nhân tố tác động đến độ tin cậy của một báo cáo tài chính 29

2.4.1 Chất lượng công ty được chọn làm kiểm toán 30

2.4.2 Lợi nhuận trên cổ phiếu 31

2.4.3 Tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của nước ngoài 32

2.4.4 Doanh thu 33

2.4.5 Quy mô công ty dựa trên tổng tài sản 33

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 35

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÍNH NGHIÊN CỨU 36

3.1 Quy trình nghiên cứu 36

3.2 Khung phân tích nghiên cứu 39

3.2.1 Mô hình nghiên cứu 39

3.2.2 Giả thuyết trong mô hình nghiên cứu 39

3.3 Đo lường các biến nghiên cứu 42

3.3.1 Đo lường biến phụ thuộc - Độ tin cậy của BCTC 42

3.3.2 Đo lường các biến độc lập 43

3.4 Thiết kế nghiên cứu 45

3.4.1 Mẫu nghiên cứu 45

3.4.2 Dữ liệu nghiên cứu 46

4.1 Thực trạng độ tin cậy BCTC của các công ty có vốn đầu tư nước ngoài 50

4.1.1 Thực trạng các công ty có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK tại TP HCM 50

4.1.2 Kết quả thống kê mô tả 51

4.1.3 Phân tích tương quan giữa các biến 53

4.1.4 Phân tích hồi quy đa biến 54

4.1.5 Kiểm tra kết quả hồi quy 55

4.2 Bàn luận kết quả 58

TÓM TẮT CHƯƠNG 4 62

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý NGHIÊN CỨU 63

5.1 Kết luận 63

5.2 Hàm ý nghiên cứu 64

5.3 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 66

5.3.1 Hạn chế của đề tài 66

5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 67 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

CTNY Công ty niêm yết

Bảng 4.1 Thống kê ngành nghề công ty khảo sát 47 Bảng 4.2 Phân tích cụ thể theo từng ngành 48

Hình 3.1 Mô hình nghiên cứu 36

Hình 4.1 Thống kê mô tả các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của BCTC 49

Hình 4.2 Thống kê mô tả nhân tố công ty Kiểm toán 50

Hình 4.3 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình 51

Bảng 4.4 Kết quả mô hình hồi quy 52

Hình 4.5 Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến 53

Hình 4.6 Kiểm định Wald Test 54

Hình 4.7 Phân tích dự báo chính xác của mô hình 55

PH ẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do ch ọn đề tài

Thông tin tài chính hay thông tin kế toán có thể được xem là thành phần quan trọng của thông tin quản lý, đảm nhận vai trò chính yếu cho quản lý nguồn lực tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty niêm yết Vì vậy, nâng cao chất lượng thông tin tài chính sẽ giúp người sử dụng ra quyết định thích hợp để các nhà đầu tư tạo ra một thị trường hiệu quả Chất lượng thông tin kế toán nói chung hay

độ tin cậy của thông tin kế toán nói riêng do kế toán cung cấp được coi là một trong những tiêu chuẩn để đảm bảo khả năng mang lại hiệu quả kinh doanh cho các nhà quản trị Trong thời gian vừa qua, rất nhiều sự kiện thực tế liên quan đến việc công khai báo cáo tài chính kém chất lượng, thiếu trung thực, chưa đầy đủ và kịp thời theo quy định của pháp luật Điều này gây tác động xấu đến thị trường tài chính và

có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu

Dẫn chứng cho thực trạng này, phải kể đến một số sự kiện xảy ra ở các nước phát triển như Mỹ, Nhật.Ủy ban Hối đoái và Chứng khoán Mỹ (SEC) đã điều tra Enron, WorldCom và Xerox và các hoạt động kế toán “bất bình thường” ở hãng Qwest Communications Trong đó, SEC đã khẳng định các quan chức của công ty Xerox đã chỉ đạo một kế hoạch 4 năm nhằm thổi phồng lợi nhuận lên thêm 3 tỉ USD trong khi công ty này tuyên bố họ đã khai khống 6,4 tỉ USD lợi nhuận trong 5 năm qua vào ngày 28/6 Con số này sau đó đã được điều chỉnh nhưng hiện vẫn còn 1.9 tỉ USD lợi nhuận được kê khai như “lợi nhuận trong tương lai” Kết quả là Xerox đã bị phạt 10 triệu USD và buộc phải kê khai lại kết quả hoạt động trong thời gian từ năm 1997 đến năm 2000.Ở Nhật, phải kể đến Tập đoàn Toshiba với vụ scandal gian lận tài chính lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản, khi khai khống một khoản tài chính ảo lên tới 151,8 tỷ yên (1,2 tỷ USD) Với quan điểm gây sức p để đạt mục tiêu doanh thu Khi không đạt, họ đã tìm mọi cách “biến lỗ thành lãi” buộc cấp dưới làm đ p sổ sách với mọi thủ thuật Với sự việc này, Toshiba phải đối mặt

với mức phạt lến tới 400 tỷ yên (trên 3 tỷ USD) cho các hoạt động kế toán gian lận

kéo dài suốt 15 năm qua (Khắc Nam, theo CNN, Guardia, NT) Tại Việt Nam, rất nhiều các vụ việc xảy ra trong khoản thời gian gần đây gây ra tác động không nhỏ đến nền kinh tế và ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng vào độ tin cậy của BCTC của các doanh nghiệp (DN), đặc biệt là các DN niêm yết Điển hình là Công

ty cổ phần NTACO (ATA) vừa công bố báo cáo tài chính kiểm toán năm 2015 với những số liệu gây “sốc” cho nhà đầu tư khi bất ngờ báo lỗ 426 tỷ đồng dù báo cáo

tự lập trước đó, công ty ghi nhận khoản lợi nhuận hơn 30 tỷ đồng Mới đây, Công ty

cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (mã TTF ) đã gây rúng động thị trường chứng khoán và giáng một đòn choáng váng vào các cổ đông của doanh nghiệp với khoản lỗ bất ngờ lên đến cả nghìn tỷ đồng Những thông tin trên thực sự

là cú sốc lớn với nhà đầu tư khi TTF đang là cổ phiếu “nóng” trên thị trường với triển vọng kinh doanh được đánh giá tích cực cùng sự hỗ trợ đắc lực của Tân Liên Phát – một thành viên thuộc VinGroup Vụ việc này đã khiến cổ phiếu TTF rơi một mạch từ mức giá trên 40.000 đồng về dưới 10.000 đồng chỉ trong vòng 1 tháng Một số nghiên cứu trên thế giới đã nhận định, BCTC chất lượng cao sẽ giảm

sự bất cân xứng thông tin và kết quả sẽ giảm chi phí sử dụng vốn (Glosten và Milgrom, 1985; Amihud và Mendelson, 1986; Diamond và Verrecchia, 1991; Bhattacharya và các cộng sự, 2003 và Barth và các cộng sự, 2013) Một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng bào cáo tài chính là độ tin cậy của thông tin trên báo cáo tài chính Vì vậy, việc nghiên cứu về độ tin cậy của thông tin trên BCTC và các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM hiện nay là thật sự cần thiết

Với những lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài luận án “Các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của Báo cáo tài chính: Thực nghiệm tại các Công ty niêm y ết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM.” Đây là vấn đề

mang tính thời sự, nhằm cải thiện chất lượng thông tin tài chính trên thị trường

chứng khoán Việt Nam, góp phần lành mạnh hóa thị trường và thúc đẩy nền kinh tế phát triển

2 M ục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu của nghiên cứu chung là nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin báo cáo tài chính của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là:

- Tìm hiểu thực trạng độ tin cậy BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK TP.HCM

- Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy BCTC của các Công

ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM hiện nay

- Đề xuất mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh

3 Câu h ỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn cần tập trung giải quyết các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Thực trạng độ tin cậy BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM như thế nào?

- Các nhân tố nào ảnh hưởng đến độ tin cậy BCTC của Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM? Mức độ tác động của chúng?

- Những nhân tố này (Chất lượng của công ty được chọn làm kiểm toán; Lợi nhuận trên cổ phiếu; tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của nước ngoài; Doanh thu; Quy mô công ty dựa trên tổng tài sản) có ảnh hưởng như thế nào đến độ tin cậy của báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh?

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của bài luận văn bao gồm Các nhân tố ảnh hưởng độ tin cậy BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM Luận văn sẽ nhận diện các nhân tố nào tác động đến độ tin cậy BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM

Ph ạm vi nghiên cứu:

 Phạm vi về nội dung: Các BCTC được soát x t qua các năm và công

bố báo cáo thường niên của các công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK Tp HCM

 Phạm vi về không gian: Nghiên cứu tiến hành thu thập số liệu của 166 công ty niêm yết trên sàn HOSE có vốn đầu tư nước ngoài trên 5%

 Phạm vi về thời gian: các số liệu thống kê và khảo sát được thực hiện

- Báo cáo tài chính các năm 2016-2017 và của các công ty để thu thập

dự liệu cho các biến: Lợi nhuận sau thuế, Doanh thu, tổng tài sản, các khoản tiền và tương đương tiền, nợ phải trả, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, tên công ty chịu trách nhiệm kiểm toán

- Báo cáo thường niên năm 2016-2017 của các công ty để thu thập dữ

Phương pháp thực hiện

o Phương pháp xử lý dữ liệu:

Thực hiện phân tích thống kê, mô tả, phân tích mô hình hồi quy logit, kiểm định mức độ tương quan giữa các biến từ đó đưa ra kết quả cụ thể cho đề tài nghiên cứu

Tác giả sử dụng phần mềm Stata 14 để phân tích mô hình định lượng bao gồm phân tích tác động của các biến độc lập lên biến phụ thuộc vì ưu điểm về phân tích hồi quy Cụ thể, tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích ma trận hệ

số tương quan, phân tích hổi quy tuyến tính, kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến, kiểm định Wald-test và phân tích dự báo chính xác của mô hình

o Lấy mẫu khảo sát và tiến hành thu thập dữ liệu:

Mẫu khảo sát là 166 Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở

GDCK TP HCM

Toàn bộ dữ liệu sau khi thu thập sẽ được xử lý, làm sạch trên Microsoft Office Excel 2010 Sau đó, dữ liệu được đưa vào phân tích thống kê mô tả để tìm ra đặc điểm của mẫu nghiên cứu

6 Ý nghĩa nghiên cứu:

Ý nghĩa khoa học:

Đề tài tìm hiểu rõ về các nhân tố ảnh hưởng độ tin cậy của BCTC Trên cơ sở phân tích dữ liệu nhằm đánh giá nhân tố nào có ảnh hưởng lớn đến độ tin cậy của BCTC Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK TP HCM

Ý nghĩa thực tế:

Dựa trên kết quả nghiên cứu của đề tài mạng lại Đề tài còn là cơ sở cho việc nghiên cứu những lợi ích đáng kể cho sự gia tăng mức độ ảnh hưởng của các nhân

tố đến độ tin cậy và chất lượng của các báo cáo tài chính của các Công ty niêm yết

có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK TP HCM

Là cơ sở để các Nhà đầu tư (NĐT), nhà quản trị công ty, Các cơ quan nhà nước liên quan có cơ sở để đưa ra những đánh giá tốt hơn cho việc sử dụng thông tin trên BCTC của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK

TP HCM, cung cấp cái nhìn chung cho các đối tượng cung cấp thông tin kế toán, đối tượng quản lý và sử dụng thông tin một cách tốt hơn

7 K ết cấu của luận văn

Phần mở đầu:

Phần này bao gồm lý do chọn đề tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa của nghiên cứu

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về các nhân tố ảnh hưởng

độ tin cậy của một BCTCcủa các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên

Sở GDCK Tp HCM và thực trạng của việc đưa ra các nhận x t đánh giá đó trên cơ

sở đó đưa ra các kết quả đạt được

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Bao gồm trình bày các khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu, các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu

Trình bày nội dung và phát triển các giả thuyết nghiên cứu,đưa ra mô hình nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, quy trình nghiên cứu, cách thu thập và phương pháp phân tích dữ liệu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày kết quả nghiên cứu, phân tích, đánh giá về kết quả nghiên cứu được thực hiện và thảo luận về các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của một BCTCcủa các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK TP HCM

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Nhận x t chung và đưa ra kết luận của vấn đề nghiên cứu, nêu được hàm ý của

đề tài và các hạn chế của nghiên cứu đồng thời định hướng cho các nghiên cứu trong tương lai

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các nghiên c ứu ở nước ngoài

Cho đến nay, chủ đề về chất lượng báo cáo tài chính đã được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và tiến hành xem xét ở nhiều góc độ khác nhau, đáng chú ý là

độ tin cậy của chất lượng lợi nhuận trông BCTC Các nhân tố tác động đến chất lượng BCTC bao gồm các nhân tố bên trong lẫn bên ngoài Các nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến đó là Healy, P.M (1985), Gaver và các cộng sự (1995), Holthasen và các cộng sự (1995), Habib và Azim (2008), Jamaluddin và các cộng

sự (2009), Klai (2011), Radzi và các cộng sự (2011), Dechow và các cộng sự (2011), Abed và các cộng sự (2012), Chalaki và các cộng sự (2012), Waweru và Riro (2013),Hassan (2013), Ahmed (2013), Alves (2014), …

Những nghiên cứu trên thế giới trước đây có liên quan đến chất lượng của báo cáo tài chính có thể kể đến nghiên cứu của Dimitropoulos và cộng sự (2009), The

value relevance of financial statements and their impact on stock prices:

“Evidence from Greece” International Journal of Economics and Finance,

248-265, về mối quan hệ giữa thông tin trên BCTC và giá cổ phiếu thực hiện trên TTCK

Hy Lạp Dữ liệu được thu thập với mẫu là 101 công ty phi tài chính được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Athens Khung thời gian kéo dài từ 1995 đến 2004 và phương pháp được sử dụng là các mô hình hồi quy OLS Kết quả chỉ ra rằng tỷ lệ vốn lưu động trên tổng tài sản và lợi nhuận ròng bán hàng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận chứng khoán, trong khi tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản và doanh thu trên tổng tài sản ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận Ngoài ra, nghiên cứu còn cho thấy rằng các điều kiện kinh doanh và các biện pháp can thiệp quản lý dẫn đến sự thay đổi thu nhập trên cổ phiếu là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng BCTC

Ngoài ra những nghiên cứu trên thế giới trước đây về độ tin cậy và ảnh hưởng của nó đến chất lượng chất lượng của báo cáo tài chính: theo nghiên cứu của McNichols và Stubben (2008) “Does Earnings Management Affect Firms‟

Investment Decisions? ” The Accounting Review: November 2008, Vol 83, No 6,

pp 1571-1603 Bài viết này xem xét liệu các công ty thao túng kết quả tài chính được báo cáo của họ có đưa ra quyết định đầu tư tối ưu không Nghiên cứu xem xét các khoản đầu tư tài sản cố định cho một lượng lớn các công ty đại chúng trong giai đoạn 1978-2002 và ghi nhận rằng các công ty do SEC điều tra về các bất thường kế toán, các công ty bị các cổ đông của họ kiện vì kế toán không đúng và các công ty

đã thu hồi BCTC do thông tin bị sai lệch Ngoài ra, nghiên cữu cũng cho thấy rằng quản lý thu nhập, phần lớn được xem là các bên nhắm mục tiêu bên ngoài công ty, cũng có thể ảnh hưởng đến các quyết định nội bộ, thì độ tin cậy góp phần ảnh hưởng vào các quyết định đầu tư của nhà quản lý

Độ tin cậy của báo cáo tài chính có thể giải thích bởi sự thay đổi các khoản phải thu biến thiên theo sự tăng doanh thu Dechow và Dichev (2008).: Does

Earnings Management Affect Firms‟ Investment Decisions?” The Accounting

Review: November 2008, Vol 83, No 6, pp 1571-1603 đã đề xuất một thước đo mới về chất lượng của các khoản thu nhập và thu nhập từ vốn lưu động Việc thay đổi hoặc điều chỉnh việc ghi nhận dòng tiền theo thời gian để các số liệu (thu nhập)

đo lường hiệu suất công ty tốt hơn Tuy nhiên, các khoản tích luỹ đòi hỏi các giả định và ước tính của các luồng tiền trong tương lai Kết quả nghiên cứu cho rằng độ tin cậy của BCTC được đo lường bởi sự thay đổi vốn lưu động và dòng tiền hoạt động

Nghiên cứu của Cutillas Gomariz, M Fuensanta & Sánchez Ballesta, Juan Pedro, 2014.“Financial reporting quality, debt maturity and investment

efficiency ” Journal of Banking & Finance, Elsevier, vol 40(C), pages 494-506

được tiến hành với mẫu là các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Madrid của Tây Ban Nha trong giai đoạn 1998-2008, bao gồm 1.039 quan sát và được giới hạn còn 576 doanh nghiệp tài chính, dữ liệu được tiếp tục chọn lọc dựa trên biện pháp chất lượng của Dechow và Dichev (2002), vì vậy biến quan sát còn 500 dùng để xem xét vai trò của chất lượng báo cáo tài chính và nợ trong hiệu quả đầu tư Kết quả cho thấy chất lượng báo cáo tài chính sẽ kém tin cậy nếu đầu tư quá mức

Tương tự như vậy, nếu nợ thấp hơn có thể cải thiện hiệu quả đầu tư, giảm cả vấn đề đầu tư quá mức và đầu tư Do đó, báo cáo tài chính có độ tin cậy tốt giúp hạn chế tình trạng đầu tư quá mức và dưới mức

Nghiên cứu của Celine Michailesco (2010) đã tiến hành tìm hiểu các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp ở Pháp từ năm 1991 đến năm 1995 Nghiên cứu của Celine Michailesco (2010) được thực hiện thông qua khảo sát hơn 100 doanh nghiệp tại Pháp có niêm yết trên thị trường chứng khoán liên tục trong 5 năm Tác giả đã tiến hành phân tích dữ liệu với 2 giai đoạn gồm mô tả phân tích nghiên cứu định lượng để kiểm tra mối liên hệ giữa các nhân

tố và phân tích mối quan hệ của chúng thông qua kết quả hồi quy Kết quả cho thấy

mô hình có R2 dao động từ 10.82% đến 22.13% theo các năm và cho thấy rằng sự phân bố quyền sở hữu tác động đến chất lượng thông tin BCTC

Nghiên cứu của Jan Barton và Paul J Simko (2002) với tựa đề: “The Balance

Sheet as an Earnings Management constraint” (Bảng cân đối kế toán dưới sự ràng buộc của thu nhập) Nghiên cứu nhằm mục đích kiểm tra sự trung thực của BCTC dựa trên chỉ tiêu lợi nhuận cũng như xem x t sự ảnh hưởng của các biến đến độ tin cậy của BCTC bao gồm EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu), quy mô công ty, lợi nhuận, quy mô công ty kiểm toán thông qua cuộc khảo sát 3,649 doanh nghiệp trong khoảng thời gian từ năm 1993-1999

Shaw (1980), Campell (1985) nhận định rằng kiểm toán độc lập là một trong những yếu tố mang lại sự tin cậy cho báo cáo tài chính của doanh ngiệp nó góp phần hạn chế rủi ro gian lận trọng yếu

Nghiên của A T Craswell (1995).“Auditor brand name reputations and industry specializations ”.Journal of Accounting and Economics, Pages 297-322,

với mầu là 1.484 công ty được niêm yết ở Úc về báo cáo tài chính đã được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán có chất lượng ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu

tư Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác của Chow (1983), … cũng cho ý kiến tương đồng

Chee W Chow and Steven J Rice (1982).“Qualified Audit Opinions and

Auditor Switching ”.The Accounting Review, 326-335 thực hiện nghiên cứu với 127

doanh nghiệp trong số 373 doanh nghiệp trong lĩnh vực dầu khí cho thấy rằng yếu

tố chấp nhận kiểm toán bởi các nhà quản lý góp phần nâng cao độ tin cậy của một báo cáo tài chính

1.2 Các nghiên c ứu trong nước

Nghiên cứu của Nguyễn Phúc Sinh (2008) về nâng cao tính hữu ích của báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam chỉ ra những hạn chế của hệ thống kế toán và tác động của các yếu tố môi trường là cho BCTC của các doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự đáp ứng nhu cầu thông tin chất lượng và đáng tin cậy cho các đối tượng sử dụng thông tin kế toán về mặt lý luận cũng như thực tiễn trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam

Nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần (2016).“Tác động của các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp đến tính thích đáng của chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính ” Tạp chí phát triển kinh tế (53-75) về chất lượng thông tin báo cáo

tài chính bằng phương pháp định tính và định lượng chứng minh được chất lượng thông tin báo cáo tài chính bị tác động bởi các yếu tố bao gồm các nhân tố bên trong doanh nghiệp như Hành vi quản trị lợi nhuận, Hỗ trợ từ phía nhà quản trị, Đào tạo và bồi dưỡng nhân viên, Chất lượng phần mềm kế toán, Hiệu quả của hệ thống kiếm soát nội bộ, Năng lực nhân viên kế toán; và các yếu tố bên ngoài như

Áp lực từ thuế và báo cáo tài chính được kiểm toán độc lập, cuối cùng là các nhân

tố phản ánh thuộc tính của doanh nghiệp như niêm yết chứng khoán và quy mô doanh nghiệp Trong đó yếu tố Hành vi quản trị lợi nhuận và tác động từ thuế sẽ là tác động cùng chiều đến việc gian lận báo cáo tàichính

Nghiên cứu của Phan Thị hằng Nga và Phan Thị Trà Mỹ (2017).“Các yếu tố

ảnh hưởng đến công bố thông tin trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp” Tạp

chí tài chính, đã đo lường chất lượng báo cáo tài chính theo chất lượng lợi nhuận với kết quả cho thấy có tất cả 17 nhân tố ảnh hưởng đến mức công bố thông tin kế

toán bao gồm quyền sở hữu vốn của nước ngoài, quyền sở hữu vốn của tổ chức, sự kiêm nhiệm của chủ tịch hội đồng quản trị và tổng giám đốc, tính độc lập của hội đồng quản trị, chuyên môn tài chính, kế hoạch thưởng, đòn bẩy tài chính, khả năng thanh toán, quy mô doanh nghiệp, thời gian niêm yết, tình trạng niêm yết, loại công

ty kiểm toán, sự trì hoãn của báo cáo tài chính, loại hình kinh doanh, chỉ tiêu lợi nhuận, khả năng phát triển và chính sách chia cổ tức

Nghiên cứu của Phạm Thị Bích Vân (2013) “Các cách đo lường sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận”, Tạp chí doanh nghiệp với ngân hàng, đã đưa ra các cách đo lường độ trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận trên báo cáo tài chính bao gồm bốn cách được giới hạn trong phạm vi bài viết Kết quả nghiên cứu đã khuyến cáo rằng, các bên liên quan khi đánh giá sự trung thực nên thực hiện đầy đủ bốn cách hoặc nên có

sự cẩn trọng hơn khi đưa ra quyết định của mình hoặc thực hiện điều tra, phân tích, đánh giá sâu hơn để đo lường sự trung thực của chỉ tiêu lợi nhuận

1.3 Khe h ổng nghiên cứu

Qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu trước đây được thực hiện trên thế giới và trong nước có liên quan đến đề tài luận văn dự kiến thực hiện, tác giả

nhận thấy rằng độ tin cậy của báo cáo tài chính và các nhân tố ảnh hưởng đến nó là một trong những chủ đề đáng được quan tâm Tuy nhiên, tác giả nhận định được một số vấn đề như sau:

Cùng một chủ đề nghiên cứu, đã có nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện bởi nhiều tác giả khác nhau và họ đã có những cách tiếp cận khác nhau để đo lường nó

Một số công trình nghiên cứu đã được kế thừa quy trình từ các nghiên cứu trước đó như nghiên cứu định lượng, các lý thuyết nền tảng và đặc điểm kinh tế xã hội để xây dựng mô hình nghiên cứu và tiến hành kiểm định mô hình đó Dường như các nghiên cứu này được thực hiện một cách riêng lẻ và thường tập trung vào một nhóm các nhân tố nào đó và có trường hợp chỉ tập trung nghiên cứu khá ít nhân

tố, thậm chí là chỉ 1 hoặc 2 nhân tố

Đối với thực trạng ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu cũng chỉ mới chú ý đến chủ đề liên quan đến chất lượng thông tin trên BCTC hay tính minh bạch của BCTC hoặc một số nghiên cứu về mức độ công bố thông tin BCTC

Có thể nói rằng, bên cạnh những thành tựu từ các nghiên cứu tại Việt Nam đã thực hiện thì các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề về độ tin cậy thông tin BCTC còn khá ít ỏi và chưa đi sâu vào chủ đề này Ngoài ra, hầu hết các nghiên cứu đã thực hiện trong và ngoài nước tập trung vào đối tượng nghiên cứu là các công ty niêm yết nói chung và nhóm công ty thuộc các lĩnh vực ngành nghề cụ thể,

ít các công trình nghiên cứu về chất lượng báo cáo tài chính hay độ tin cậy báo cáo tài chính liên quan đến nhóm đối tượng các công ty có vốn đầu tư nước ngoài Đây

là những khác biệt đối với nghiên cứu của tác giả so với các nghiên cứu đã công bố

1 4 Định hướng nghiên cứu

Với mục tiêu của nghiên cứu là nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin báo cáo tài chính và mức độ tác động của từng nhân tố này đến độ tin cậy của các Công ty niêm yết có vốn đầu tư nước ngoài trên Sở GDCK TP HCM Để có thể đạt được mục tiêu đề ra, tác giả tiến hành tổng hợp các lý thuyết có liên quan đến đề tài Dựa vào các nghiên cứu trước đây, tác giả xác định mối quan

hệ giữa các nhân tố với độ tin cậy của báo cáo tài chính Để có thể lượng hoá được mối quan hệ giữa các nhân tố và độ tin cậy của báo cáo tài chính, tác gải đề xuất mô hình định lượng hồi quy logit cho bài nghiên cứu của mình Từ đó, dựa vào kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra hàm ý nghiên cứu phù hợp

TÓM T ẮT CHƯƠNG 1

Chương 1 nêu lý do chọn đề tài, mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi, phương pháp cũng như ý nghĩa của nghiên cứu nhằm khái quát về vấn đề mà tác giả muốn nghiên cứu trong bài luận văn này

Qua việc trình bày tóm tắt các nghiên cứu liên quan đến chất lượng BCTC hay

độ tin cậy của BCTC, các nhân tố ảnh hưởng đến độ trung thực của BCTC trên thế giới và tại Việt Nam Tác giả đưa ra các nhận xét về các nghiên cứu liên quan và xác định khe hổng nghiên cứu sau đó tiến hành thực hiện chủ đề nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy BCTC các công ty có vốn đầu tư nước ngoài niêm yết trên sàn GDCK tại thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 M ột số vấn đề chung về Chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính và độ tin c ậy

Trong thời gian vừa qua, có rất nhiều bằng chứng cho rằng có khá nhiều công

ty niêm yết đã công bố báo cáo tài chính thiếu trung thực, chưa đầy đủ và kịp thời theo quy định của pháp luật Trên thế giới đã có nhiều nhà nghiên cứu nhận định rằng, một BCTC chất lượng cao sẽ giúp làm giảm sự bất cân xứng thông tin và cuối cùng là giúp giảm chi phí sử dụng vốn (Glosten và Milgrom, 1985; Amihuh và Mendelson, 1986; Diamond và Verrecchia, 1991; Bhattachaarya và các cộng sự,

2003 và Barth và các cộng sự, 2013)

Ngoài ra nguyên tắc kế toán chung(GAAPs) thừa nhận cho phép các nhà quản trị linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp kế toán và ước tính kế toán Cũng chính vì sự linh hoạt này mà một báo cáo tài chính được tạo ra có khả năng không phản ánh một cách trung thực và hợp lý tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.Hay nói cách khác, báo cáo tài chính không còn đáng tin cậy nữa dẫn đến một báo cáo tài chính kém chất lượng và kết quả cuối cùng là hệ luỵ đến các quyết định kinh tế của nàh quản trị hay người sử dụng thông tin kế toán

2.1.1 M ột số vấn đề chung liên quan đến báo cáo tài chính

BCTC là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu và

nợ phải trả cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh trong kỳ của DN Nói cách khác, báo cáo kế toán tài chính là phương tiện trình bày khả năng sinh lời và thực trạng tài chính của DN cho những người quan tâm (chủ DN, nhà đầu tư, người cho vay, cơ quan thuế và các cơ quan chức năng khác,…) Báo cáo tài chính là các thông tin kinh tế được kế toán viên trình bày dưới dạng bảng biểu Theo James A Hall(2011) và Gelina & ctg (1999), thông tin kế toán được xem là thành phần chính yếu của thông tin quản lý, đảm nhận vai trò quản lý nguồn lực thông tin tài chính cho các doanh nghiệp

Nghiên cứu của Cyert và Ijiri (1974), xem x t ba đối tượng chính liên quan

đến báo cáo tài chính:

- Doanh nghiệp, người lập ra báo cáo tài chính

- Các chuyên gia kiểm toán, người kiểm tra, và xác nhận báo cáo tài chính

- Người sử dụng, bao gồm các đối tượng khác nhau sử dụng báo cáo tài chính như nhà đầu tư, chủ nợ, nhà phân tích,…

Một báo cáo tài chính phải phản ánh theo một cấu trúc chặt chẽ tình hình tài chính, kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp Mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế Để đạt mục đích này báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về:

FASB đưa ra mục đích của báo cáo tài chính như sau:

- Cung cấp thông tin hữu ích cho quyết định đầu tư vào cho vay

- Giúp người đọc đánh giá về thời gian và tính không chắc chắn của các dòng tiền

- Cung cấp các thông tin về nguồn lực kinh tế, các quyền đối với tài sản và sự thay đổi chúng

IASB cho rằng mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động và sự thay đổi tình hình tài chính nhằm giúp cho những đồi tượng sử dụng khác nhau đưa ra quyết định tài chính

Dự án hội tụ FASB-IASB xác định mục đích của báo cáo tài chính là “… cung cấp thông tin tài chính về doanh nghiệp báo cáo, các thông tinn này hữu ích cho nhà đầu tư, người cho vay và các chủ nợ khác (hiện tại và tiềm tàng) trong việc đưa ra quyết định trong khả năng của mình như một người cung cấp vốn”

Vì mức độ quan trọng của báo cáo tài chính nên nó được lập dựa theo những chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21và thông tư 200/2014/TT-BTC quy định khi lập và trình bày báo cáo tài chính, cần tuân thủ các yêu cầu nhưsau:

- Báo cáo tài chính phải trình bày một cách trung thực và hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp Để đảm bảo yêu cầu trung thực và hợp lý, các báo cáo tài chính phải được lập và trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định có liên quan hiện hành

- Doanh nghiệp cần nêu rõ trong phần thuyết minh báo cáo tài chính là báo cáo tài chính được lập và trình bày phù hợp với chuẩn mực và chế độ kế toán Việt Nam Báo cáo tài chính được coi là lập và trình bày phù hợp với chuẩn mực và chế

độ kế toán Việt Nam nếu báo cáo tài chính tuân thủ mọi quy định của từng chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành hướng dẫn thực hiện chuẩn mực kế toán Việt Nam của Bộ Tài chính

- Trường hợp doanh nghiệp sử dụng chính sách kế toán khác với quy định của chuẩn mực và chế độ kế toán Việt Nam, không được coi là tuân thủ chuẩn mực

và chế độ kế toán hiện hành dù đã thuyết minh đầy đủ trong chính sách kế toán cũng như trong phần thuyết minh báo cáo tài chính

- Để lập và trình bày báo cáo tài chính trung thực và hợp lý, doanh nghiệp phải:

 Lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán phù hợp với quy định;

 Trình bày các thông tin, kể cả các chính sách kế toán, nhằm cung cấp thông tin phù hợp, đáng tin cậy, so sánh được và dễ hiểu;

 Cung cấp các thông tin bổ sung khi quy định trong chuẩn mực kế toán không

đủ để giúp cho người sử dụng hiểu được tác động của những giao dịch hoặc những sự kiện cụ thể đến tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

Liên quan đến chính sách kế toán

- Doanh nghiệp phải lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với quy định của từng chuẩn mực kế toán Trường hợp chưa có quy định ở chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán hiện hành, thì doanh nghiệp phải căn cứ vào chuẩn mực chung để xây dựng các phương pháp kế toán hợp lý nhằm đảm bảo báo cáo tài chính cung cấp được các thông tin đáp ứng các yêu cầu sau:

+ Thích hợp với nhu cầu ra các quyết định kinh tế của người sử dụng;

+ Đáng tin cậy, khi:

 Trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp;

 Phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng;

 Trình bày khách quan, không thiên vị;

 Tuân thủ nguyên tắc thận trọng;

 Trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu

- Chính sách kế toán bao gồm những nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp

kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính

Theo quy định của chế độ kế toán hiện hành của Việt Nam thì các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh khi lập báo cáo tài chính cần có những bản báo cáo tài chính sau:

- Bảng cân đối kế toán là bảng báo cáo dùng để phản ánhkhái quát toàn bộ tình hình tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định hay còn gọi là thời điểm lập báo cáo

- Bảng báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hay còn gọi là bảng báo cáo

lãi lỗ, chỉ ra sự cân bằng giữa thu nhập (doanh thu) và chi phí trong từng kỳ kế toán

Nó phản ánh tổng quát tình hình và kết quả kinh doanh trong một kỳ hoạt động của doanh nghiệp và là phương tiện trình bày khả năng sinh lời và thực trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

- Bảng báo cáo lưu chuyển tiền tệ dùng để xem x t và dự đoán khả năng về

số lượng, thời gian và độ tin cậy của các luồng tiền trong tương lai; dùng để kiểm tra lại các đánh giá, dự đoán trước đây về các luồng tiền; kiểm tra mối quan hệ giữa khả năng sinh lời với lượng lưu chuyển tiền thuần và những tác động của thay đổi giá

- Bảng thuyết minh báo cáo tài chính cung cấp thêm về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, chế độ kế toán và lý do biến động của các đối tượng quan trọng Nó mang tính tường thuật hoặc phân tích chi tiết các thông tin số liệu đã được trình bày trong Bảng Cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng như các thông tin cần thiết khác theo yêu cầu của các chuẩn mực kế toán cụ thể

Thời hạn nộp báo cáo tài chính tại Việt Nam được phân loại thành báo cáo tài chính quý và năm

Báo cáo tài chính quý phải nộp chậm nhất là 20 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán quý, đối với công ty m , Tổng công ty nhà nước chậm nhất là45ngày

Báo cáo tài chính năm phải nộp chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ

kế toán năm, đối với công ty m , Tổng công ty nhà nước chậm nhất là 90ngày Khuôn mẫu lý thuyết của FASB đưa ra hai nhóm đặc điểm chất lượng báo cáo tài chính bao gồm các đặc điểm cơ bản và đặc điểm thứ yếu Các đặc điểm cơ bản gồm thích hợp và đáng tin cậy Trong khi đó các đặc điểm thứ yếu bao gồm nhất quán và có thể so sánh Khuôn mẫu lý thuyết của IASB đưa ra đặc điểm chất lượng báo cáo tài chính bao gồm: có thể hiểu được, thích hợp, đáng tin cậy và có thể so sánh dựa trên hai giả định cơ bản là cơ sở dồn tích và tính hoạt động liên tục

Dựa theo các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán, báo cáo tài chính được lập ra phải đảm bảo về chất lượng với những yêu cầu cơ bản như độ tin cậy, tính so sánh được, tính coi trọng bản chất hơn hình thức, tính trọng yếu và sự phù hợp Trong đó, một trong những yêu cầu quan trọng và cơ bản nhất của báo cáo tài chính là độ tin cậy

Thông tin kế toán hay thông tin báo cáo tài chính là đáng tin cậy được FASB đưa ra trong phạm vi nó có thể kiểm chứng , khi được trình bày trung thực và không

có sai sót hoặc thiên lệch:

- Trình bày trung thực: nghĩa là sự đánh giá và diễn đạt thông tin kế toán phải phù hợp với nghiệp vụ/sự kiện muốn trình bày

- Có thể kiểm chứng: cần thiết để đảm bảo sự trình bày trung thực của thông tin, nó là khả năng thông qua sự đồng thuận giữa những người đánh giá có đầy đủ năng lực và độc lập để đảm bảo thông tin phù hợp với từng nghiệp vụ/sự kiện muốn trình bày hoặc phương pháp đánh giá được chọn không có sai sot hoặc thiên lệch

- Trung lập: các thông tin trên báo cáo tài chính không bị thiên lệch nhắm vào kết quả có thể lường trước được hay chịu ảnh hưởng bởi một cá nhân nào

đó Thông tin trung lập khi báo cáo về các hoạt động kinh tế trung thực nhất trong khả năng có thể, không nhằm vào mục đích tác động đến các thông tin theo một hướng đặc biệt

Trong khi đó, IASB đưa ra đặc điểm đáng tin cậy của báo cáo tài chính là không có sai sót hay thiên lệch một cách trọng yếu, đồng thời phản ánh trung thực các vấn đề cần phải trình bày Bao gồm các yêu cầu:

- Phản ánh trung thực các sự kiện và các nghiệp vụ cần hoặc có thể trình bày

- Các thông tin trình bày trên báo cáo tài chính phải xem nội dung quan trọng hơn hình thức, nghĩa là phải trình bày phù hợp với bản chất kinh tế chứ không phải căn cứ vào hình thức quản lý

- Thông tin phải trung lập, nghĩa là không bị thiên lệch Thông tin bị thiên lệch nếu việc lựa chọn và trình bày báo cáo tài chính nhằm tác động đến việc đưa ra quyết định theo một kết quả định trước

- Thận trọng là việc tăng thêm mức độ chú ý khi thực hiện một sự x t đoán ước tính trong các điều kiện chưa rõ rang, sao cho tài sản và thu nhập không bị thổi phồng, nợ phải trả không bị giấu bớt

- Thông tin phải đầy đủ trong phạm vi trọng yếu và chi phí Một sự bỏ sót có thể làm cho thông tin có thể bị hiểu lầm hay sai lệch và do đó sẽ ảnh hưởng đến độ tin cậy của báo cáo tài chính

2.1.2 Yêu c ầu về độ tin cậy đối với báo cáo tài chính

Hiện nay chưa có một tiêu chuẩn cụ thế hay một kết quả nghiên cứu nào cụ thể được công nhận rộng rãi về tiêu chuẩn đánh giá mức độ tin cậy của một báo cáo tài chính

Trong bất kỳ một nghiên cứu nào có liên quan đến chất lượng của một báo cáo tài chính hay độ tin cậy của BCTC, việc nghiên cứu độ tin cậy khó có thể quan sát trực tiếp được Các nghiên cứu trước đây đã sử dụng nhiều phương pháp đo lường khác nhau và có thể chia làm hai phương pháp chính: đo lường theo đặc điểm chất

lượng báo cáo tài chính và đo lường theo chất lượng lợi nhuận Để có thể đưa ra tiêu chuẩn đánh giá mức độ tin cậy của thông tin trên báo cáo tài chính, đề tài sẽ xem xét ở góc độ các đặc tính của thông tin trên báo cáo tài chính đặc biệt là dựa trên kết quả nghiên cứu của Jan Barton và Paul J.Simko (2002), The balance sheet

as an Earnings Management Constrait Theo Barton và Simko, độ tin cậy của chất lượng lợi nhuận được đo lường bằng cách tính toán tỷ lệ giữa tài sản hoạt động thuần chia cho doanhthu thuần Tỷ lệ này càng nhỏ thì độ trung thực càng cao

2.1.3 S ự cần thiết về độ tin cậy của BCTC

Thị trường chứng khoán thời gian qua liên tục nhận những thông tin gây sốc bởi báo cáo tài chính của các doanh nghiệp chuyển từ lãi sang lỗ và ngược lại Điều này đã khiến các nhà đầu tư không khỏi hoài nghi về chất lượng và sự đáng tin cậy của báo cáo tài chính đã được kierm toán hiện nay Để đảm bảo báo cáo tài chính đáng tin cậy với các thông tin mà doanh nghiệp cung cấp cho các nhà đầu tư, cơ quan thuế và các bên có lợi ích liên quan thì sự tham gia của các cuộc kiểm toán độc lập có vai trò rất quan trọng Mục đích của các cuộc kiểm toán nhằm đưa ra ý kiến nhận x t độc lập của Kiểm toán viên và Công ty kiểm toán về tính trung thực, hợp lý và tính khách quan của báo cáo tài chính của các công ty nhằm phục vụ như cầu sử dụng thông tin của các đối tượng sử dụng đồng thời nâng cao hiệu quả các hoạt động tài chính và năng lực quản lý của các đơn vị được kiểm toán thông qua các lời khuyên sụ thể và rõ rang của kiểm toán viên để điều chỉnh và xử lý kịp thời các sai phạm Từ đó cung cấp các thông tin báo cáo tài chính minh bạch, đáng tin cậy cho mục tiêu quản lý của các đơn vị, các nhà đầu tư và các đơn vị cần có những thông tin tài chính chính xác Xác định độ tin cậy của thông tin ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng thông tin cho nên phân tích báo cáo tài chính là một vấn đề quan trọng và có ý nghĩa thiết thực đối với tất cả các đối tượng cần sử dụng thông tin báo cáo tài chính, đặc biệt là các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng

khoán Theo Ball et al 1968, An empirical evaluation of accounting income number, Journal of accounting research, Autumn, nghiên cứu mối quan hệ giữa thông tin lợi

nhuận được công bố trên báo cáo tài chính với giá cổ phiếu, kết luận được đưa ra là

có mối quan hệ này Vì vậy độ tin cậy báo cáo tài chính có ảnh hưởng gì đến hiệu quả đầu tư

2.1.4 M ối quan hệ của độ tin cậy báo cáo tài chính và chất lượng của báo tài chính

Từ việc phân tích với những thông tin hữu ích đáng tin cậy trên báo cáo tài chính trình bày một cách trung thực và hợp lý, doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định đầu tư dựa trên nguồn vốn sẵn có của đơn vị hay đưa ra quyết định vay ngân hàng để mở rộng sản xuất kinh doanh Thông tin thể hiện trên BCTC cần phải bảo đảm tính tin cậy nghĩa là các thông tin trên BCTC phải là những thông tin khách quan và có thể thẩm định được Điều này thể hiện thông qua quá trình nghiệp vụ kinh tế phát sinh của thông tin kế toán dựa vào các chứng từ, sự tuân thủ các quy định và chuẩn mực kế toán hiện hành Mọi thông tin trên BCTC phải đảm bảo tính khách quan và không phụ thuộc vào ý kiến chủ quan của bất kì cá nhân nào Hơn nữa, thông tin trên BCTC có thể được thẩm định để tìm kiếm các bằng chứng chứng minh cho tính đúng đắn của các số liệu trên BCTC Bên cạnh đó, ý kiến của kiểm toán viên về tính trung thực, khách quan, tuân thủ chuẩn mực và chế độ kế toán sẽ nâng cao độ tin cậy của thông tin trên BCTC Báo cáo tài chính càng có độ tin cậy cao sẽ giúp người sử dụng thông tin nắm được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp từ đó sẽ cân nhắc được những quyết định trong tương lai Một khi báo cáo tài chính được công bố thông tin đã được kiểm soát chất lượng và đảm bảo độ tin cậy cao sẽ làm giảm khả năng thông tin bất cân xứng từ đó giảm hành vi cơ hội của nhà quản lý và thay đổi hiệu quả đầu tư Theo Kieso và cộng sự (2007), báo cáo tài chính đáng tin cậy là cần thiết để các nhà đầu tư tạo ra một thị trường hiệu quả Do

đó muốn hiệu quả đầu tư cao thì yêu cầu báo cáo tài chính phải đảm bảo về mặt chất lượng Đã có nhiều trường hợp chứng minh báo cáo tài chính không đảm bảo độ tin cậy đã gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đối với thị trường tài chính xảy ra ở

Mỹ, Nhật và các quốc gia khác

2.2 Đặc điểm công ty có vốn đầu tư nước ngoài

2.2.1 Công ty có v ốn đầu tư nước ngoài

Đầu tư là mọi hoạt động bỏ vốn ở hiện tại nhằm mục đích sinh lợi ở tương lai.Hoạt động bỏ vốn có thể thực hiện trong một thời gian ngắn hoặc dài, gọi là đầu

tư ngắn hạn hoặc dài hạn Đặc biệt là đầu tư dài hạn bởi nó ảnh hưởng đến sự thay đổi trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng và thay đổi cơ cấu nền kinh tế nói chung

Đầu tư quốc tế hay đầu tư nước ngoài là những hoạt động đầu tư vượt quá phạm vi một quốc gia thông qua 3 hình thức chủ yếu là Hợp đồng hợp tác kinh doanh, doanh nghiệp liên doanh, hoặc doanh nghiệp có vốn 100% nước ngoài Hiện nay, có rất nhiều khái niệm cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Theo Khoản 6 Điều 3 của Luật Đầu tư định nghĩa doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài bao gồm doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam hoặc là doanh nghiệp Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại Trong đó, nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức, cá nhân nước ngoài bỏ vốn để thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam…Tuy nhiên, theo nghị định 102/2010/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp quy định cụ thể, doanh nghiệp có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ dưới 49% cổ phần được áp dụng các điều kiện đầu tư, kinh doanh như đối với nhà đầu tư trong nước tức là doanh nghiệp Việt Nam Mặt khác, Thông tư 213 ban hành năm 2012 của Bộ tài chính hướng dẫn về hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam có quy định nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân không mang quốc tịch Việt Nam; tổ chức thành lập và hoạt động theo pháp luật nước ngoài; tổ chức thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam có vốn 100% vốn góp nước ngoài; quỹ thành viên, công ty đầu tư chứng khoán riêng lẻ mà bên nước ngoài được quyền sở hữu 49% vốn điều lệ; và các trường hợp khác do Chính phủ quy định Theo quy định mới nhất của Luật đầu tư 2014 tại khoản 7 Điều 3 quy

định doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài sẽ không phân biệt tỷ lệ vốn góp là bao nhiêu

Theo hướng dẫn của Thông tư 155 ban hành vào năm 2015 cú Bộ tài chính về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, tại Khoản 4b Điều có hướng dẫn về tỷ lệ công bố thông tin, nhà đầu tư thuộc đối tượng công bố thông tin trong

đó gồm cổ đông hay nhóm người có liên quan sở hữu 5% trở lên số cổ phiếu đang lưu hành có quyền biểu quyết Chính vì lý do đó, trong bài luận văn này, tác giả tập hợp các công ty có vốn đầu tư nước ngoài niêm yết trên Sở GDCK Tp HCM từ 5%

trở lên để làm mẫu cho bài nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, loại hình doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ngày càng phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới Thông qua hình thức đầu

tư trực tiếp từ nước ngoài, Việt Nam đã tiếp thu được những công nghệ hiện đại trong các lĩnh vực viễn thông, khai thác dầu khí, hoá chất, điện tử, phát triển một số ngành công nghiệp mũi nhọn của đất nướcvà một số ngành sử dụng nhiều lao động, nguyên liệu trong nước như dệt, may, sản xuất giày d p cũng có công nghệ thuộc loại trung bình tiên tiến ở khu vực Nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài cùng các phương thức kinh doanh mới đã tạo ra sự cạnh tranh ngay tại thị trường trong nước, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phải đổi mới chất lượng sản phẩm và áp dụng phương pháp kinh doanh hiện đại Có thể nói, bộ phận doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã và đang góp phần vào sự tăng trưởng đến nền kinh tế Việt Nam trong những năm gần đây

2 2.2 Đặc điểm công ty có vốn đầu tư nước ngoài

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam được hình thành từ năm 2000 cho đến nay đã hơn 18 năm Tuy nhiên, so với TTCK trên thế giới thì TTCK Việt Nam chỉ là thị trường mới nổi, quy mô nhỏ, tính thanh khoản chưa cao Trong đó, TTCK Việt Nam chịu tác động của các nhà đầu tư nước ngoài

Công ty có vốn đầu tư nước ngoài được Luật đầu tư qui đinh không quan tâm

sở hữu bao nhiêu đồng thời hình thức này mang tính ổn định và khá bền vững

Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, môi trường pháp lý có tác động trực tiếp đến hệ thống kế toán, đặc biệt là toàn bộ hệ thống văn bản pháp lý và việc vận hành trong thực tế của hệ thống này Ở góc độ công tác kế toán, các nhân

tố cơ bản có ảnh hưởng quan trọng đến tổ chức công tác kế toán của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là Luật đầu tư, Luật kế toán Ngoài ra, môi trường kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến đối tượng sản xuất kinh doanh, tập quán tiêu dùng, phương thức, hình thức kinh doanh, các biện pháp quảng cáo khuyến mãi… của doanh nghiệp Điều này đòi hỏi doanh nghiệp cần có những thông tin phù hợp để có thể tồn tại và phát triển Một trong những thông tin này là thông tin kế toán Dưới góc độ là nước tiếp nhận đầu tư thì đầu tư trực tiếp nước ngoài chịu tác động chủ yếu bởi môi trường đầu tư Môi trường đầu tư càng thuận lợi càng thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài, ngược lại môi trường đầu tư không thuận lợi sẽ hạn chế đầu tư trực tiếp nước ngoài, các nước có lực lượng lao động dồi dào và nguồn lao động rẻ

là một trong những nhân tố chủ yếu thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Nghiên cứu của TS Nguyễn Anh Phong, Ths Hồ Thị Hồng Minh, Đỗ Thị Tuyết Lan về rủi ro lợi nhuận các danh mục cổ phiếu phân theo sở hữu nước ngoài cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài có tác động đến tỷ suất sinh lời rủi ro các danh mục Việc tham gia sở hữu cổ phiếu của nhà đầu tư nước ngoài có tác động đến thị trường chứng khoán tại Việt Nam, giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh trong tương lai và trong dài hạn Hơn thế nữa, việc góp phần vốn của đầu tư nước ngoài giúp cải thiện hoạt động quản trị còn khá non trẻ của các doanh nghiệp tại Việt Nam.Các công ty có vốn đầu tưnước ngoài đã tạo ra sự cạnh tranh trên thị trường tài chính hiện nay nó góp phần thúc đẩy doanh nghiệp có mục tiêu kinh doanh cao hơn, năng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ Có thể nói, bộ phận doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài đã và đang góp phần vào sự tăng trưởng đến nền kinh tế Việt Nam trong những năm gần đây

2.3 Các lý thuy ết nền tảng liên quan

2.3.1 Lý thuy ết đại diện (Agencytheory)

Lý thuyết người chủ - người đại diện (lý thuyết đại diện) được phát triển bởi Jensen và Meckling (1976)xuất hiện trong bối cảnh việc quản trị kinh doanh gắn liền với những nghiên cứu về hành vi của người chủ và người làm thuê thông qua các hợp đồng Nội dung của lý thuyết gồm các điểm chínhsau:

- Chủ thể hay chủ sở hữu vốn, và người đại diện hay nhà quản trị luôn đối nghịch về lợi ích Người sở hữu vốn quan tâm đến giá trị công ty, giá cổ phiếu (lợi ích của họ) Trong khi đó nhà quản trị về cơ bản không quan tâm nhiều đến lợi ích của cổ đông mà quan tâm đến lợi ích của mình

- Việc không đồng nhất lợi ích giữa cổ đông (chủ sở hữu) và Giám đốc (người đại diện) làm phát sinh một loại chi phí gọi là “chi phí đại diện” Lý thuyết chi phí đại diện được nghiên cứu đầu tiên bởi Jensen và Meckling (1976) và sau đó

là Myers (1977), cho thấy rằng rủi ro đạo đức và lựa chọn đối nghịch có thế dẫn đến việc quản lý đầu tư không hiệu quả Lý thuyết đại diện chỉ ra được mối quan hệ giữa cổ đông, nhà quản lý và chủ nợ đều cùng một mục tiêu là lợi ích nhưng không phải lúc nào lợi ích cũng giống nhau Đây là loại chi phí để duy trì một mối quan hệ đại diện hiệu quả Chi phí này bằng không khi chủ sở hữu đồng thời là Giám đốc công ty Chi phí đại diện càng lớn khi Giám đốc sở hữu ít hoặc không sở hữu cổ phiếu công ty Các chi phí đại diện bao gồm: chi phí giám sát, chi phí ràng buộc và chi phí cơhội

Lý thuy ết đại diện được sử dụng để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố quy

mô công ty, k ết quả tài chính, đến tính độ tin cậy của các CTNY

2.3.2 Lý thuy ết về thông tin bất cân xứng

Lý thuyết thông tin bất cân xứng được nghiên cứu đầu tiên vàonăm1970 bởi các nhà khoa học George Akerl of, Michael Spence và Joseph Stiglitz Theo lý thuyết này, các bên tham gia giao dịch trên thị trường cố tình che đậy thông tin hoặc một số bên sẽ có thông tin tốt hơn Thông tin bất cân xứng xảy ra khi một bên đối tác nắm giữ thông tin còn bên khác thì không biết đích thực mức độ thông tin ở mức nào

đó (Nguyễn Trọng Hoài, 2006) Thông tin bất cân xứng trên TTCK xảy ra khi một hoặc nhiều nhà đầu tư sở hữu được thông tin riêng (Kyle, 1985 trích trong Ravi

2005) hoặc có nhiều thông tin công bố hơn về một công ty (Kim và Verrecchia,1994 và 1977 trích trong Ravi 2005) so với các nhà đầu tư cònlại

Thông tin bất cân xứng có thể ảnh hưởng đến chi phí huy động vốn và lựa chọn dự án Theo Stiglitz và Weiss (1981) thì trong các giao dịch lựa chọn đối nghịch là hậu quả của thông tin bất cân xứng Việc thông tin không đầy đủ giữa các bên liên quan trong một giao dịch mà có ảnh hưởng đến lợi ích các bên tạo ra sự bất cân xứng thông tin, làm cho thị trường không hoàn hảo và ngăn chặn hiệu quả hoạt động (Myers và Majluf, 1984)

Lý thuy ết thông này được sử dụng để giải thích ảnh hưởng của nhân tố kết quả tài chính, hi ệu quả sử dụng tài sản của các CTNY

2.3.3 Lý thuy ết về hành vi gian lận

Tiêu biểu cho lý thuyết giải thích về hành vi gian lận là thuyết ủy nhiệm của Jensen và Mackling (1976) và lý thuyết các đối tượng cóliên quan của Freeman (1984) Lý thuyết uỷ nhiệm của Jensen và Mackling (1976) cho rằng cả hai bên uỷ nhiệm và được uỷ nhiệm đều tối đa hoá lợi ích của mình.Theo Freeman (1984)thì các đối tượng có liên quan là bất kỳ nhóm hoặc cá nhân nào có thể ảnh hưởng hoặc

bị ảnh hưởng bởi việc đạt được mục tiêu của tổ chức Những mâu thuẫn lợi ích của

cá nhân có thể dẫn đến hành vi gian lận có thể thực hiện nhằm trục lợi trong mối quan hệ với các đối tượng có liên quan Những công trình tiêu biểu về hành vi gian lận trên thế giới có thể kể đến các nghiên cứu của Edwin H Sutherland, Donald R Cressey và D W Steven Albrecht Nghiên cứu của Edwin H Sutherland (1883-1950) cho rằng tội phạm trong doanh nghiệp là hành vi vi phạm pháp luật hình sự được thực hiện bởi các thực thể kinh doanh, người làm trong doanh nghiệp hoặc các đại lý hoạt động thay mặt và vì lợi ích của doanh nghiệp hoặc các hình thức khác của thực thể doanh nghiệp Lý thuyết về tam giác gian lận của Donal R.Cressey (1919-1987) Ông đã tập trung phân tích gian lận dưới góc độ thâm ô và biển thủ thông qua khảo sát 200 trường hợp tội phạm kinh tế, và ông đưa ra mô hình chứng minh xảy ra hành vi gian lậnkhi hội đủ ba điều kiện: Áp lực, Cơ hội và Thái độ thì

các đối tượng sẽ thực hiện hành vi gian lận báo cáo tài chính làm giảm độ tin cậy

Mô hình tam giác gian lận được áp dụng nhiều trong các nghiên cứu, đánh giá rủi ro

có gian lận trong nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau trong đó có kiểm toán Hiện nay mô hình này đã được VSA 240 và ISA 240 đưa vào sử dụng trong thực hiện đánh giá rủi ro có gian lận tại các công ty kiểm toán Lý thuyết về bàn cân gian lận được D W Steven Albrechtđưa ra sau khi phân tích 212 trường hợp gian lận vào nhưng năm 1980 bằng bảng câu hỏi khảo sát thông tin Ông đã xây dựng mô hình nổi tiếng – bàn cân gian lận gồm ba nhân tố: hoàn cảnh tạo ra áp lực, nắm bắt cơ hội

là người trực tiếp kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp và nắm bắt mọi thông tin nội bộ mà nhà đầu tư khó có thể tiếp cận được từ bên ngoài Theo Al-Malkawi (2007), để có thể thu h p lại khoảng cách này, nhà quản lý sử dụng cổ tức được xem như là công cụ để gắn kết thông tin nội bộ của doanh nghiệp cho nhà đầu tư Trong điều kiện thông tin bất cân xứng, cố tức được xem như là công cụ truyền tín hiệu còn được đề cập trong nghiên cứu của Gordon (1963) và Lintner, J (1956)

Lý thuy ết thông này được sử dụng để giải thích ảnh hưởng của nhân tố tỷ lệ sở

h ữu cổ phiếu nước ngoài của các CTNY

2.3.5 Lý thuy ết lợi ích cá nhân

Lý thuyết lợi ích cá nhân (private-interest theory) giả định những người có trách nhiệm trong tổ chức lập quy hành xử dựa trên lợi ích cá nhân, lý thuyết này cho rằng tồn tại một thị trường các quy định hoạt động tương tự thị trường vốn

Trên thị trường này, các quy định sẽ được mua bởi nhóm lợi ích nào trả giá cao hơn

và giá cả ở đó có liên quan đến các phiếu bầu hoặc các khoản tài trợ liên quan Theo kết quả nghiên cứu về lý thuyết này, nhóm có lợi ích cao nhất là các doanh nghiệp

do họ có thể dễ dàng thương lượng để hình thành nhóm lợi ích có tổ chức có khả năng tác động đến nhà lập quy Ngược lại, các nhóm lợi ích khác như khách hàng hay nhóm lợi ích xã hội lại thất thế do phải tốn chi phí cao hơn Trong lĩnh vực kế toán, các nhà nghiên cứu cho rằng quá trình ban hành chuẩn mực kế toán bị ảnh hưởng bởi các công ty lớn

Lý thuy ết thông này được sử dụng để giải thích ảnh hưởng của nhân tố tỷ lệ sở

h ữu cổ phiếu nước ngoài của các CTNY

2.3.6 Lý thuy ết về lợi ích và chi phí

Khái niệm về lợi ích và chi phí được đề cập đầu tiên năm 1848 bởi Jules Dupuit và được chính thức hóa bởi Alfred Marshall Lý thuyết này góp phần nâng cao hiểu biết bằng cách mô tả các công cụ chính thức được chấp nhận rộng rãi Mục tiêu của lý thuyết này nhằm cung cấp quy trình nhất quán để đánh giá các quyết định Lợi ích có được từ việc cung cấp một thông tin kế toán cần được xem xét trong mối quan hệ với chi phí để cung cấp thông tin đó và mối quan hệ này là giới hạn ảnh hưởng đến thông tin tài chính

Lý thuy ết thông này được sử dụng để giải thích ảnh hưởng của nhân tố doanh thu và l ợi nhuận trên mỗi cổ phiếu

2.4 Các nhân t ố tác động đến độ tin cậy của một báo cáo tài chính

Báo cáo tài chính giúp người sử dụng thông tin có cái nhìn tổng quan về tình hình hoạt động kinh doanh của công ty Do đó, để đánh giá độ tin cậy báo cáo tài chính ta cần xem x t các yếu tố ảnh hưởng của nó Vì báo cáo tài chính có vai trò quan trọng nên để biết được báo cáo tài chính có đáng tin cậy hay không chúng ta cần xem x t các nhân tố tác động đến nó Trong chương 1, tác giả đã liệt kê một số bài nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy

của BCTC Dựa vào đó, tác giả xin ph p kế thừa và phát huy các kêt quả của các bài nghiên cứu trước để đưa vào bài luận văn của mình về các nhân tố ảnh hưởng đến độ tin cậy của BCTC

2.4.1 Ch ất lượng công ty được chọn làm kiểm toán

Liên quan đến tính hữu ích của thông tin kế toán hay độ tin cậy của báo cáo tài chính, hoạt động kiểm toán độc lập là điều hết sức cần thiết Trong quá trình soạn lập, cung cấp thông tin kế toán có quá nhiều vấn đề nảy sinh như mâu thuẫn lợi ích, khác biệt về nhu cầu sử dụng thông tin, quy trình thông tin – kế toán phức

tạp, khả năng và trình độ kiểm tra thấp,… làm cho thông tin kế toán trở nên không đáng tin cậy, không khách quan, chứa đựng nhiều rủi ro về sai sót, gian lận Để đảm bảo báo cáo tài chính đáng tin cậy với các thông tin mà doanh nghiệp cung

cấp cho các đối tượng sử dụng BCTC thì các cuộc kiểm toán độc lập có vai trò rất quan trọng Mục đích của các cuộc kiểm toán nhằm đưa ra ý kiến nhận xét độc lập của Kiểm toán viên và Công ty kiểm toán về tính trung thực, hợp lý và tính khách quan của báo cáo tài chính được kiểm toán Từ đó cung cấp các thông tin minh bạch, đáng tin cậy cho mục tiêu sử dụng những thông tin tài chính chính xác cho các đối tượng sử dụng thông tin Nhiều nghiên cứu cho rằng nội dung của báo cáo tài chính có thể bị ảnh hưởng bởi việc các công ty niêm yết được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán lớn hay nhỏ (Kết quả nghiên cứu của Fargher, Taylor, and Simon (2001), Archambault (2003)) Các nghiên cứu trước phân chia quy mô công

ty kiểm toán theo 2 nhóm là nhóm công ty kiểm toán Big four và nhóm không phải Big four: với nhận định là các công ty được kiểm toán bởi một trong các công ty

kiểm toán lớn (Big four) có thể công bố nhiều thông tin hơn và chính xác hơn các công tykhác

Dựa vào lợi ích và nhu cầu của người sử dụng thông tin kế toán, Campell (1985), Shaw (1980) nhận định rằng kiểm toán độc lập là một trong những yếu tố mang lại sự tin cậy cho báo cáo tài chính, hạn chế bớt rủi ro gian lận trọng yếu dựa trên cơsở BCTC sẽ hữu ích hơn cho những người sử dụng khác nhau khi BCTC được kiểm toán viên độc lập kiểm tra và báo cáo Chow và Rice (1982) trên quan

điểm người quản lý cho rằng người quản lý tự nguyện chấp nhận kiểm toánvì nó sẽ làm tăng độ tin cậy của thông tin trên BCTC, cải thiện lợi thế so với không được kiểm toán; hơn nữa, Campell cho rằng những lợi ích mang lại đối với một BCTC đã được kiểm toán sẽ nhiều hơn so với chi phí cho một cuộc kiểm toán Theo như nghiên cứu tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Roma của Albert và Serban (2012), kết quả cho thấy kiểm toán độc lập có tầm quan trọng đặc biệt đối với độ tin cậy của BCTC do các doanh nghiệp này cung cấp, nâng cao niềm tin của các đối tượng sử dụng BCTC khi đưa ra các quyết định kinh tế Ngoài ra, việc kiểm toán báo cáo tài chính cũng là trách nhiệm của chủ doanh nghiệp đối với các bên liên quan trong xã hội, do đó lợi ích của xã hội sẽ được đảm bảo hợp lý từ việc kiểm toán hay nói cách khác, nó được xem như là một phần của hệ thống kiểm soát của xã hội đối với thông tin BCTC

2.4.2 L ợi nhuận trên cổ phiếu

Lợi nhuận là một trong những chỉ tiêu quan trọng được trình bày trên BCTC, đáp ứng được việc đo lường và trình bày phải tuân thủ theo chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành Tính linh hoạt của các chuẩn mực và chế độ kế toán đặc biệt là GAAPs cho phép nhà quản trị thực hiện một báo cáo lợi nhuận theo nhiều hướng khác nhau để mang lại lợi ích cho công ty trong đó có mục đích phát hành cổ phiếu

ra công chúng, tránh vi phạm hợp đồng đi vay, san bằng lợi nhuận hoặc mang lợi ích cho chính các nhà quản trị nhưng vẫn đảm bảo tính pháp lý Cho đến nay, trên thế giới có nhiều bài nghiên cứu chứng minh rằng lợi ích mà cổ phiếu mang lại có tác động đến hành vi điều chỉnh thông tin trên BCTC, cụ thể là chỉ tiêu thu nhập dẫn đến thông tin sai lệch và BCTC không còn đáng tin cậy Trong bài nghiên cứu của

Johannes de Wet (2014) cho kết quả rằng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu mang lại ảnh hưởng đến chất lượng hiệu suất tài chính Các nhà nghiên cứu như Penman (2005), Rappaport (2005) chỉ ra rằng các doanh nghiệp có thể điều chỉnh EPS để tối đa hoá giá trị tương lai, điều này phản ánh không trung thực với hoạt động kinh doanh của công ty Brown (1999) cũng có ý kiến tương tự khi nhận thấy có vấn đề đối với BCTC về những khoản thu nhập không có thật do sự điều chỉnh