Các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng của nhà quản trị đối với việc áp dụng chuẩn mực lập báo cáo tài chính quốc tế (IFRS for SMES) của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại việt nam

Đầu tiên liên quan đến việc tiêu chuẩn lựa chọn số lao động 50 người là quá cao cho các doanh bố các bên liên quan, tài trợ của chính phủ, tài sản không lưu chuyển để bán và báo cáo tài

LÝ MINH TRI ẾT

TP H Ồ CHÍ MINH , NĂM 2018

LÝ MINH TRI ẾT

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TP HỒ CHÍ MINH , NĂM 2018

Tôi xin cam đoan đây này là công trình nghiên cứu khoa học là của riêng tôi Các phân tích, số liệu và kết quả nêu trong luận văn là hoàn toàn trung thực

và có nguồn gốc rõ ràng

NGƯỜI THỰC HIỆN

LÝ MINH TRI ẾT

M ỤC LỤC TRANG PH Ụ BÌA

L ỜI CAM ĐOAN

M ỤC LỤC

DANH M ỤC BẢNG BIỂU

DANH M ỤC HÌNH

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PH ẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính c ấp thiết của đề tài 1

2 M ục tiêu nghiên cứu 2

3 Câu h ỏi nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

7 C ấu trúc của luận văn 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 5

1.1 Lược sử về quá trình hội tụ kế toán quốc tế 5

1.1.1 Giai đoạn tạo tiền đề hội tụ ( 1973 – 2000) 5

1.1.2 Giai đoạn hội tụ (từ năm 2001 đến nay) 6

1.2 S ự hình thành và phát triển của IFRS for SMEs 6

1.3 Các nghiên c ứu liên quan đến đề tài 8

1.3.1 Các nghiên cứu nước ngoài 8

1.3.2 Các nghiên cứu trong nước 12

1.4 K ết quả nghiên cứu đã được và những vấn đề tồn tại trong các nghiên c ứu trước 14

1.4.1 Các kết quả đạt được 14

1.4.2 Các vấn đề tồn tại cần tiếp tục nghiên cứu 14

TÓM T ẮT CHƯƠNG 1 15

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 16

2.1 Khái ni ệm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) 16

2.2 S ự phù hợp của việc áp dụng IFRS for SEMs cho các DNNVV tại Việt Nam 21

2.3 Các lý thuy ết nền về các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs 23

2.4 Các nhân t ố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs c ủa các DNNVV tại Việt Nam 24

2.4.1 Mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs 24

2.4.2 Quy mô doanh nghiệp 25

2.4.3 Sự tồn tại của phòng kế toán 26

2.4.4 Hoạt động quốc tế 26

2.4.5 Tuổi doanh nghiệp 28

2.4.6 Kiểm toán độc lập 28

2.4.7 Chi phí/ lợi ích 29

2.4.8 Chuyên môn, năng lực của người làm kế toán 29

2.4.9 Nhu cầu của đối tượng sử dụng báo cáo tài chính của các DNNVV 30

2.5 T ổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS for SMEs từ các nghiên c ứu trước 30

TÓM T ẮT CHƯƠNG 2 32

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

3.1 Quy trình nghiên c ứu 33

3.2 Phương pháp nghiên cứu 34

3.2.1 Phương pháp nghiên cứu định tính 34

3.2.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng 35

3.3 Xác định mô hình nghiên cứu 37

3.3.1 Cơ sở lựa chọn mô hình nghiên cứu 37

3.3.2 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng của các DNNVV tại Việt Nam 37

3.4 Mô hình nghiên c ứu sơ khởi và thang đo nháp 40

3.4.1 Mô hình nghiên cứu sơ khởi (ban đầu) 40

3.4.2 Thang đo nháp 40

3.5 Thi ết kế thực hiện và kết quả nghiên cứu sơ bộ 43

3.5.1 Thiết kế thực hiện 43

3.5.2 Kết quả nghiên cứu định tính 44

3.6 Mô hình nghiên c ứu chính thức và thang đo hiệu chỉnh 53

3.6.1 Mô hình nghiên cứu chính thức 53

3.6.2 Thang đo hiệu chỉnh sau nghiên cứu sơ bộ 54

3.7 Nghiên c ứu chính thức 55

3.7.1 Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát 55

3.7.2 Mẫu và phương pháp chọn mẫu 55

3.7.3 Thu thập dữ liệu 56

TÓM T ẮT CHƯƠNG 3 57

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 58

4.1 K ết quả nghiên cứu 58

4.1.1 Mô tả đặc điểm mẫu 58

4.1.2 Thống kê mô tả các biến quan sát 58

4.1.3 Kiểm định và đánh giá thang đo 63

4.1.3.1 Phân tích Cronbach’s Alpha 63

4.1.3.2 Phân tích nhân tố khám phá EFA 66

4.1.4 Kiểm định sự phù hợp của mô hình hồi quy Binary Logistic 68

4.1.4 1 Kiểm định sự vi phạm đa cộng tuyến trong mô hình 70

4.1.4.3 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu 71

4.1.5 Phân tích hồi quy và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố 72

4.2 Bàn lu ận 74

TÓM T ẮT CHƯƠNG 4 77

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 78

5.1 K ết luận 78

5.2 Ki ến nghị 79

5.2.1 Kiến nghị đối với các DNNVV 79

5.2.2 Kiến nghị về định hướng áp dụng IFRS for SMEs 81

5.3 H ạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 83

5.3.1 Hạn chế của đề tài 83

5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 84

TÓM T ẮT CHƯƠNG 5 85

DANH M ỤC BẢNG

GIA 19

BẢNG 2.2 CÁC CHUẨN MỰC ÁP DỤNG CHO CÁC DNNVV 21

BẢNG 2.3 TỔNG HỢP CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆC ÁP DỤNG IFRS FOR SMES 30

BẢNG 3.1 THƯỚC ĐO GIÁ TRỊ KMO 36

BẢNG 3.2 MÔ TẢ CÁC BIẾN 40

BẢNG 3.3 BẢNG THANG ĐO NHÁP CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG 41

BẢNG 3.4 BẢNG KẾT QUẢ THẢO LUẬN TAY ĐÔI 44

BẢNG 3.4 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CROBANCH’S ALPHA NHÂN TỐ 46

BẢNG 3.5 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CROBANCH’S ALPHA NHÂN TỐ 47

BẢNG 3.6 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CROBANCH’S ALPHA NHÂN TỐ 48

BẢNG 3.7 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CROBANCH’S ALPHA NHÂN TỐ 49

BẢNG 3.8 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CROBANCH’S ALPHA NHÂN TỐ 50

BẢNG 3.9 BẢNG KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH KMO AND BARTLETT'S TEST 50

Bảng 3.10 MA TRẬN XOAY NHÂN TỐ (Rotated Component Matrixa) 51

Bảng 3.11 TỔNG PHƯƠNG SAI TRÍCH CỦA CÁC BIẾN CẦN PHÂN TÍCH NHÂN TỐ EFA 51

BẢNG 3.12 BẢNG THANG ĐO SAU NGHIÊN CỨU SƠ BỘ 52

BẢNG 3.13 BẢNG THANG ĐO HIỆU CHỈNH SAU NGHIÊN CỨU SƠ BỘ 54

BẢNG 4.1 THỐNG KÊ CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA MẪU NGHIÊN CỨU 58

BẢNG 4.2 THỐNG KÊ MỨC ĐỘ SẴN SÀNG ÁP DỤNG IFRS FOR SMEs 58

BẢNG 4.3 THỐNG KÊ MÔ TẢ HOẠT ĐỘNG QUỐC TẾ CỦA CÁC DNNVV 59

BẢNG 4.3 THỐNG KÊ MÔ TẢ SỰ TỒN TẠI CỦA PHÒNG KẾ TOÁN 60

TRONG CÁC DNNVV 60

BẢNG 4.3 THỐNG KÊ MÔ TẢ NHÂN TỐ CHI PHÍ LỢI ÍCH 61

BẢNG 4.4 THỐNG KÊ MÔ TẢ NHÂN TỐ CHUYÊN MÔN, NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI LÀM KẾ TOÁN 62

BẢNG 4.5 THỐNG KÊ MÔ TẢ NHÂN TỐ NHU CẦU CỦA ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DNNVV 63

BẢNG 4.6 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH ‘S ALPHA NHÂN TỐ CHI PHÍ

LỢI ÍCH TRONG NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 64 BẢNG 4.7 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CRONBACH ‘S ALPHA NHÂN TỐ CHUYÊN MÔN NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI LÀM KẾ TOÁN 65 TRONG NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 65

TRONG NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 66 BẢNG 4.9 KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH KMO VÀ BARTLETT TRONG 67 NGHIÊN CỨU CHÍNH THỨC 67

DANH M ỤC HÌNH

HÌNH 3.1 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN 33

HÌNH 3.2 MÔ TẢ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 54

HÌNH 4.1 TỶ LỆ HOẠT ĐỘNG QUỐC TẾ CỦA CÁC DNNVV 59

HÌNH 4.2 TỶ LỆ SỰ TỒN TẠI CỦA PHÒNG KẾ TOÁN TRONG 60

CÁC DNNVV 60

HÌNH 4.3 KẾT QUẢ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 72

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

chu ẩn mực kế toán quốc tế) IFRS for SMEs

International Financial Reporting Standards for SMEs ( Chu ẩn mực trình bày báo cáo tài chính quốc tế dành cho các doanh nghi ệp nhỏ và vừa)

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính c ấp thiết của đề tài

thế giới Do đó, việc hình thành và phát triển một hệ thống chuẩn mực kế toán chung nhằm tăng tính so sánh, cạnh tranh công bằng trong đầu tư vốn đã bắt đầu phát triển từ

những năm đầu của thế kỷ 20 với đỉnh điểm là sự ra đời của Hội Đồng Tiêu Chuẩn Kế

Quốc Tế (IFRS) Sự ra đời của hệ thống chuẩn mực này đã tạo ra không ít cơ hội cho các quốc gia trên thế giới trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh công bằng của các quốc gia Tuy nhiên,

bộ hệ thống chuẩn mực IFRS lại tỏ ra kém hiệu quả khi áp dụng ở các quốc gia đang phát triển với hệ thống các doanh nghiệp chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Vì vậy, tháng 07/2009, sau nhiều cuộc hội thảo IASB đã chính thức ban hành

với cam kết giảm thiểu 85% công việc cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) khi lập các báo cáo tài chính theo tiêu chuẩn IFRS hiện hành Nam Phi là nước đầu tiên áp dụng hệ thống chuẩn mực này sau đó lan rộng ra các nước khác như: Romani, Cộng Hòa Séc, Trung Quốc… (Doris K Feltham, 2013) Theo báo cáo mới nhất của IASB tính đến tháng 03/2017 có tổng 85 quốc gia thừa nhận hoặc cho phép áp dụng IFRS for SMEs cho các DNNVV (IFRS, 2017)

Tại Việt Nam với hệ thống các (DNNVV) chiếm tới 99% tổng số doanh nghiệp

(Theo báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam, 2016) Điều này cho thấy

DNNVV hội nhập vào nền kinh tế thế giới Giúp cho các DNNVV tiếp cận nguồn vốn

quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững Hơn nữa, với cam kết

giảm thiểu tối đa công việc cho các DNNVV khi lập báo cáo tài chính theo IFRS for SMEs thì việc áp dụng bộ hệ thống chuẩn mực này vừa có thể tạo ra thêm cơ hội cho

các DNNVV mở rộng sản xuất kinh doanh thâm nhập thị trường quốc tế vừa vẫn đảm

Tuy nhiên cho đến nay, chưa có nhiều nghiên cứu liên quan tới việc áp dụng

đánh giá thực trạng áp dụng VAS đối với các SMES và khẳng định quan điểm về việc xây dựng CMBCTC riêng cho các DNNVV Các nghiên cứu thực nghiệm về việc quan điểm cũng như sự sẵn sàng của các DNNVV đối với việc áp dụng IFRS for SMEs chưa được đề cập đến Chính vì điều đó, việc nghiên cứu về các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng của nhà quản trị đối việc áp dụng chuẩn mực lập báo cáo

vấn đề đáng được quan tâm

2 M ục tiêu nghiên cứu

Nam đáp ứng nhu cầu toàn cầu hóa hiện nay Mục tiêu nghiên cứu của luận văn hướng đến:

 M ục tiêu tổng quát:

Nghiên cứu các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng của các DNNVV tại

 M ục tiêu cụ thể:

IFRS for SMEs tại Việt Nam

3 Câu h ỏi nghiên cứu

Để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra, nội dung luận văn cần trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:

Nam khi áp dụng IFRS for SMEs?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Các DNNVV tại TP Hồ Chí Minhcó số lượng lao động (<300 người) và có

tổng vốn điều lệ thấp hơn 100 tỷ đồng được phân loại theo nghị định

56/2009/NĐ-CP

b Ph ạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các công ty chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán chính thức, không bao gồm các công ty đại chúng, ngân hàng, công ty

bảo hiểm, chứng khoán

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng kết hợp 2 phương pháp là phương pháp định tính và phương pháp định lượng, trong đó:

+ Phương pháp định tính bao gồm: phương pháp tiếp cận hệ thống, phương

pháp tư duy, phương pháp tổng hợp và phân tích, phương pháp so sánh

+ Phương pháp định lượng bao gồm: thống kê mô tả, kiểm định giả thuyết

thống kê và kiểm định mô hình hồi quy logistic

6 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

 Trở thành dữ liệu nghiên cứu cho các đề tài nghiên cứu liên quan đến việc áp

 Là nguồn thông tin cần thiết cho các tổ chức lập quy trong vấn đề xem xét việc

7 C ấu trúc của luận văn

Luận văn có kết cấu 5 chương và được trình bày theo bố cục và nội dung như sau:

 Ph ần mở đầu: giới thiệu về vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi

nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Đồng thời cũng nêu lên ý nghĩa

nghiên cứu thực tiễn của luận văn

 Chương 1 Tổng quan nghiên cứu: Tóm tắt sơ lược các nghiên cứu liên quan

đến các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS for SMEs cho các DNNVV tại Việt Nam

 Chương 2 Cơ sở lý thuyết: Trình bày lịch sử hội tụ kế toán quốc tế cùng với

sự hình thành và phát triển IFRS for SMEs Tác giả tổng hợp các cơ sở lý thuyết của các nghiên cứu trước về định nghĩa khái niệm SMEs và kinh nghiệm

áp dụng IFRS for SMEs của một số quốc gia trên thế giới Từ đó xác định nhu

 Chương 3 Phương pháp nghiên cứu: Từ cơ sở lý thuyết nghiên cứu đã được

tác giả tổng hợp và phân tích ở chương 2, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu

dụng IFRS for SMEs tại Việt Nam

 Chương 4: Kết quả nghiên cứu: Trên cơ sở khảo sát 197 doanh nghiệp Tác

giả tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đồng thời đưa ra những nhận xét, bàn luận dựa trên kết quả nghiên cứu đạt được

 Chương 5: Kết luận và kiến nghị: Với kết quả nghiên cứu đạt được, tác giả

đưa ra các định hướng cho việc áp dụng IFRS for SMEs tại Việt Nam Tác giả cũng nêu lên các hạn chế của nghiên cứu và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Lược sử về quá trình hội tụ kế toán quốc tế

Ý tưởng về việc hội tụ các chuẩn mực kế toán hình thành nên bộ chuẩn mực kế toán quốc tế được đề cập đến trong Đại hội Kế toán Quốc tế đầu tiên tổ chức tại St Louis năm 1904 Năm 1957, khi Đại hội Kế toán Quốc tế lần thứ 7 tổ chức tại Amsterdam, ông Jacobkraayenhof, đã phát biểu về nhu cầu hợp nhất thành hệ chuẩn

các cơ quan chuyên nghiệp khác nhau như: Viện Kế toán công chứng Anh và xứ Wales, Viện kế toán công chứng Canada và Hiệp hội các Viện Kế toán Công chứng

toán Chartered của Anh và xứ Wales Kết quả là một nhóm nghiên cứu được thành lập

để tiến hành các nghiên cứu so sánh về tư duy và thực tiễn kế toán giữa các nước tham gia Các cán bộ cấp cao của nhóm nghiên cứu đã quyết định thiết lập các chuẩn mực

Điều phối Kế toán Quốc tế về Nghiệp vụ Kế toán (ICCAP) được thành lập để làm cơ

sở cho việc thành lập một tổ chức chính thức cho các Chuẩn mực Kế toán Quốc tế Ủy

diện cho 9 quốc gia, Canada, Úc, Pháp, Nhật, Đức, Mexico, Hà Lan, Vương quốc Anh

và Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 6 năm 1973, với ban thư ký và trụ sở tại London Từ đó quá trình hội tụ kế toán được hình thành và trải qua hai giai đoạn Giai đoạn từ năm

1973 đến năm 2001 - Giai đoạn tiền hội tụ và giai đoạn từ năm 2001 đến nay - Giai đoạn hội tụ

1.1.1 Giai đoạn tạo tiền đề hội tụ ( 1973 – 2000)

Sau khi ra đời IASC đã không ngừng nổ lực thúc đẩy về việc hội tụ các chuẩn

mực kế toán của các quốc gia trên thế giới Năm 1995, thành lập Tổ chức Chứng Khoán Quốc Tế (IOSCO) với nhiệm vụ xây dựng các chuẩn mực cốt lõi để sử dụng

được vận hành đúng IASC tiếp tục thành lập “Ủy ban hướng dẫn chuẩn mực” (SIC) (Bhagaban Das et al, 2009) Tính đến cuối năm 2000, IASC có 156 thành viên là tổ

Khuôn mẫu lý thuyết kế toán và 41 chuẩn mực kế toán quốc tế, trong đó có 30 chuẩn

mực có hiệu lực đến cuối năm 2000 (Bhagaban Das et al, 2009)

Như vậy, giai đoạn 1973-2000 việc hội tụ kế toán chỉ dừng ở mức tạo nên những tiền đề thể hiện qua việc hình thành và phát triển các tổ chức soạn thảo các chuẩn mực kế toán quốc tế Việc thống nhất các chuẩn mực kế toán quốc tế sẽ được tiếp tục phát triển trong giai đoạn sau

1.1.2 Giai đoạn hội tụ (từ năm 2001 đến nay)

Giai đoạn 2 của tiếp trình hội tụ được đánh dấu bằng một sự kiện mang tính đột phát thể hiện qua quyết định thay đổi cấu trúc của ủy ban nhằm đạt được sự hội tụ toàn cầu Năm 2001, Ủy ban Chuẩn Mực Kế toán Quốc tế (IASC) chính thức được đổi tên thành Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IASB) Do đó, chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) được đổi tên thành Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS)

Năm 2002, IASB và FASB cùng ký thỏa thuận Norwalk một kỷ nguyên mới cho sự hội tụ kế toán quốc tế toàn cầu được mở ra

Tính đến năm 2010, đã có 14 chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế được ban hành Khuôn mẫu lý thuyết cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính quốc tế (IFRS Framework) cũng được ban hành mới.Thuật ngữ chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế được sử dụng theo nghĩa rộng bao gồm tất cả các chuẩn mực do IASB ban hành (Trần Quốc Thịnh, 2014)

Như vậy, hội tụ kế toán quốc tế là một trong những vấn đề lớn đã trải qua nhiều giai đoạn với mục tiêu tạo ra một hệ thống chuẩn mực kế toán toàn cầu Mặc dù, quá trình hội tụ trải qua nhiều thăng trầm như xu hướng hội tụ kế toán quốc tế vẫn diễn ra cho đến nay

1.2 S ự hình thành và phát triển của IFRS for SMEs

Năm 2004, IASB thừa nhận rằng bộ chuẩn mực IFRS toàn bộ phù hợp với tất

cả các thực thể nhưng lại tạo ra tính phức tạp làm cho các DNNVV gặp khó khăn khi

áp dụng Do đó, IASB đã chủ động thực hiện cuộc thảo luận về việc thành lập một bộ chuẩn mực trình bày báo cáo tài chính quốc tế cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (IFRS for SMEs) Đồng thời IASB cũng khẳng định rằng:

 Nhu c ầu người sử dụng đối với báo cáo của các DNVVN

IASB lập luận rằng người dùng của SME tập trung vào "dòng tiền ngắn hạn, tính thanh khoản, số dư trên bảng cân đối và lãi suất, xu hướng lịch sử và mức lãi suất trong lịch sử hơn là những thông tin hỗ trợ" khác với sự quan tâm của thị trường công chúng quan tâm tới dòng tiền mặt dài hạn, thu nhập và giá trị

 M ục tiêu của việc xây dựng IFRS for SMEs

Mục tiêu của IFRS dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là cung cấp các tiêu chuẩn kế toán chất lượng cao, dễ hiểu và có thể thực thi phù hợp với các DNNVV trên toàn cầu Các tiêu chuẩn sẽ tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu của người sử dụng báo

trở thành trách nhiệm giải trình công khai hoặc chuyển sang IFRS đầy đủ

IASB cũng làm rõ rằng mục đích chính của dự án tiêu chuẩn SME không phải

là cung cấp thông tin cho việc ra quyết định quản lý hoặc cho các cơ quan thuế, mà thay vào đó là trọng tâm là nhu cầu của người sử dụng bên ngoài IASB đã chỉ ra rằng một trong những vấn đề quan trọng của báo cáo thảo luận là xác định các thực thể nào

sẽ đủ điều kiện để sử dụng các tiêu chuẩn của SME (IASB,2004)

Năm 2007, IASB đã đưa ra bảng dự thảo IFRS đề xuất cho các doanh nghiệp

là những lợi ích về chi phí của việc thực hiện các tiêu chuẩn kế toán Bản dự thảo đã

đơn giản hơn và hạn chế hơn, các nguyên tắc về thừa nhận và đơn giản hóa cũng như

giảm các yêu cầu công bố thông tin (IASB,2007)

Năm 2009, IASB chính thức công bố bộ chuẩn mực IFRS cho các DNNVV hoàn chỉnh Sau đó, bộ chuẩn mực này lần lượt được các quốc gia áp dụng khởi đầu từ Nam Phi sau đó lan rộng sang các quốc gia khác Tính đến tháng 10 năm 2009, trong

số các quốc gia có kế hoạch yêu cầu IFRS cho các DNNVV là Bahamas, Bahrain,

xem xét yêu cầu hoặc cho phép bao gồm các quốc gia như Hồng Kông, Israel,

Romania và Đài Loan Trong nhóm các quốc gia phản đối đòi hỏi hoặc cho phép là Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản và Mexico (Doris K Feltham, 2013)

1.3 Các nghiên c ứu liên quan đến đề tài

1.3.1 Các nghiên c ứu nước ngoài

Trên cơ sở khảo sát 242 DNNVV tại các thành phố thuộc Nam Phi, bằng việc sử dụng phương pháp thống kê mô tả các kết quả khảo sát thu thập được Bài viết cho rằng việc lựa chọn áp dụng IFRS for SMEs là một bước đi đúng đắn nhưng thật sự thì các nhà lập quy tại Nam Phi cần phải xem xét nhiều khía cạnh ở các vấn đề khác Đầu tiên liên quan đến việc tiêu chuẩn lựa chọn số lao động 50 người là quá cao cho các doanh

bố các bên liên quan, tài trợ của chính phủ, tài sản không lưu chuyển để bán và báo cáo tài chính vi phạm tính hoạt động liên tục, tỷ giá hối đoái và phúc lợi lao động có

Suhaib Aamir và Umar Farooq, 2010 bài viết nghiên cứu đánh giá về mức độ

tích giữa việc lựa chọn áp dụng nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAPP) tại

Thụy Điển và IFRS for SMEs dựa trên cơ sở chi phí/lợi ích Từ đó, cho thấy rằng các

IFRS for SMEs

năm 2010 Vào tháng 07/2009 khi IASB ban hành IFRS for SMEs, các nhà lập quy tại

Thổ Nhỹ Kỳ bắt đầu tranh luận về vấn đề áp dụng hệ thống tiêu chuẩn cho các DNNVV tại nước này Trên cơ sở khảo sát 216 DNNVV, tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả đối với các kết quả khảo sát thu thập được Kết quả nghiên cứu

cho thấy rằng hầu hết các DNNVV vẫn muốn áp dụng IFRS for SMEs trên cơ sở tự

chính cho mục đích thuế hơn là vì mục tiêu quản lý

Stefan Bunea et al, 2012 nghiên cứu nhằm xác định thái độ của kế toán chuyên

được hướng dẫn theo các phán xét chuyên môn của người làm kế toán được quy định trong IFRS for SMEs hay cần phải có sự hướng dẫn cụ thể cho từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh theo chuẩn mực kế toán được ban hành bởi bộ tài chính tại nước này Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để phân tích dữ liệu thu thập thông qua

bảng câu hỏi khảo sát trên một mẫu gồm 190 nhân viên kế toán Kết quả cho thấy rằng

ủng hộ việc thiết lập các hệ thống chuẩn mực theo các phán xét chuyên môn (theo IFRS for SMEs) hơn là sử dụng các hướng dẫn chi tiết

Francis Aboagye-Otchere & Juliet Agbeibor, 2012 bài viết nghiên cứu về thực

trạng áp dụng IFRS for SEMs ở Ghana Bằng việc tiến hành một cuộc điều tra điều tra

305 doanh nghiệp nhỏ, trong đó có 149 phiếu điều tra sử dụng được trả lại Vận dụng

lý thuyết thể chế tác giả cho rằng các tổ chức sẽ tuân thủ IFRS for SEMs dưới sự tác động của ba yếu tố cơ bản bao gồm: Áp lực bắt buộc, quy chuẩn và sự hội tụ Bài viết

tập hợp sự khác biệt giữa các vấn đề quan tâm của các doanh nghiệp nhỏ và các doanh

Spearman, tác giảkhẳng định rằng các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng IFRS for

lượng chủ sở hữu, kích thước, tác động của nhân tố quốc tế Bài viết cũng cho rằng

Nadia Albu et al, 2013 bài viết nghiên cứu về nhận thức của các bên liên quan đến báo cáo tài chính của các DNVVN ở bốn nền kinh tế mới nổi (Cộng hòa Séc, Hungary, Romania và Thổ Nhĩ Kỳ) về việc áp dụng IFRS for SMEs cho các doanh

cứu chỉ ra rằng tồn tại sự khác biệt quan điểm của các bên liên quan về chi phí, lợi ích

và những ảnh hưởng của việc áp dụng IFRS for SEMs Bài viết cũng nêu lên các đặc

điểm đặc trưng của các DNNVV ở các quốc gia có nền kinh tế mới nổi này Sự khác

biệt trong việc lựa chọn sử dụng báo cáo tài chính cho mục đích cơ sở tính thuế và mục đích cải thiện tính so sánh, minh bạch của báo cáo nhằm thu hút nguồn vốn đầu

tư quốc tế Bài viết tổng hợp các quan điểm các bên liên quan nhằm xây dựng các phương pháp, định hướng đối với việc áp dụng IFRS for SMEs cho các quốc gia này nói chung và ở các nước đang phát triển có hệ thống kế toán gắn liền với cơ quan thuế Trên cơ sở chi phí tuân thủ và lợi ích bài viết nêu ra các ưu điểm và nhược điểm

tác giả cho rằng việc lựa chọn phương pháp hội tụ nhận được sự đồng tình từ các bên liên quan nhiều hơn

Doris Feltham, 2013 nghiên cứu về tác động của việc chuyển đổi từ việc áp

IFRS for SMEs hay tiếp tục áp dụng U.S GAPP cho các DNNVV Bài viết cho rằng

các doanh nghiệp các DNNVV là giảm thiểu gánh nặng cho việc lập báo cáo tài chính của các doanh nghiệp này Tuy nhiên, bằng các phương pháp phân tích định tính tác

giả cho rằng một số vấn đề khác biệt trong việc xét đoán chuyên môn của hai bộ

hội tụ giữa hai bộ chuẩn mực này vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong thời gian tới Tác

điển hình cho sự khác biệt trong việc trình bày trên các chỉ tiêu báo cáo tài chính của

Parmod Chand et al, (2015), bài viết đưa ra những quan điểm trái chiều trong

việc xem xét áp dụng IFRS for SMEs tại một số quốc gia trên thế giới Bằng nghiên

cũng như hội tụ IFRS for SMEs mà các quốc gia đang phát triển phải đối mặt Thông qua phương pháp thống kê mô tả dựa trên kết quả khảo sát với quy mô hơn 155 doanh nghiệp được phân loại theo tiêu chuẩn nhỏ và vừa tại Fiji Bài viết cho rằng các nhân

tố tác động đến việc áp dụng IFRS for SMEs bao gồm: (1) Chi phí lợi ích, (2) Nhu cầu

của người sử dụng báo cáo tài chính của các DNNVV, (3) Chuyên môn, năng lực của người làm kế toán

Devrimi Kaya and Maximilian Koch 2015, bài viết nghiên cứu về sự các nhân

tố tác động đến việc lựa chọn áp dụng IFRS for SMEs tại các quốc gia trên thế giới

for SMEs bao gồm các biến như: (1) sự tồn tại của chuẩn mực kế toán tại quốc gia, (2)

Sự ổn định chính trị, (3) Tính chất luật pháp được áp dụng cùng với hai biến kiểm soát

mô hồi quy Probic của các nhân tố trên thông qua kết quả khảo sát việc áp dụng IFRS for SMEs tại 128 quốc gia, tác giả cho thấy rằng các quốc gia không có khả năng để xây dựng chuẩn mực kế toán riêng có nhiều khả năng áp dụng IFRS cho doanh nghiệp nhỏ hơn Bài viết cũng khẳng định việc áp dụng IFRS for SMEs cho các nước đang phát triển có thể nâng cao kiến thức tài chính và trách nhiệm giải trình hơn Việc áp dụng IFRS for SMEs có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút các khoản vay từ

tổ chức quốc tế như ngân hàng thế giới và IMF

Dinuja Perera , Parmod Chand, 2015bài viết tổng hợp quá trình hình thành và phát triển của IFRS for SMEs Song song đó, tác giả cũng tổng hợp một số tiêu chí định lượng về SMEs được một số quốc gia trên thế giới sử dụng để xác định đối tượng

nhỏ tại một số quốc gia trên thế giới Bài viết cung cấp những góp ý liên quan tới việc

một số chuẩn mực không thật sự cần thiết cho các DNNVV

Merve Kılıç et al, 2016 bài viết nghiên cứu về việc xác định mức độ sẵn sàng

ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng này Để giải quyết vấn đề nghiên cứu này, tác giả xây

cũng như mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đối với mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs của các DNNVV tại nước này Trên cơ sở phân tích kết quả khảo sát của

198 DNNVV, tác giả cho rằng các DNNVV tại Thổ Nhỹ Kỳ chưa thật sự sẵn sàng áp

mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs bao gồm: (1) quy mô doanh nghiệp, (2) tuổi doanh nghiệp, (3) kiểm toán độc lập, (4) hoạt động quốc tế, (5) sự tồn tại của phòng

kế toán

1.3.2 Các nghiên c ứu trong nước

phối tới việc ban hành các quy định kế toán dành cho các DNNVV như: (1) Các DNNVV tại Việt Nam thường là các doanh nghiệp đóng (không có sự công bố báo cáo tài chính ra bên ngoài) (2) Lĩnh vực hoạt động kinh doanh của các DNVVV thường tập trung vào những ngành nghề kinh doanh chính (3) Trang thiết bị, nguồn nhân lực cho công tác kế toán ở các DNNVV có nhiều hạn chế Bên cạnh đó, bài viết cũng nêu ra các đặc điểm khác biệt giữa chuẩn mực áp dụng cho các DNNVV theo quyết định 48/2006 và quyết định 15/2006 dành cho các doanh nghiệp có quy mô lớn

kế toán tại các DNNVV tại Đà Nẵng Thông qua kết quả phân tích từ mô hình EFA, bài viết khẳng định các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận chuẩn mực bao gồm: (1) Đặc trưng hệ thống văn bản kế toán Việt Nam, (2) Nhận thức của người chủ doanh nghiệp, (3) Trình độ của kế toán viên, (4) Vai trò của cộng đồng kế toán Thông qua việc xác định các nhân tố ảnh hưởng tác giả đồng thời cũng xây dựng các thước đo định tính đối với các nhân tố ảnh hưởng này

DNNVV Bài viết tổng hợp sự hình thành và phát triển của IFRS for SMEs, phân tích

việc áp dụng IFRS for SMEs của các quốc gia trên thế giới để đưa ra các bài học kinh

pháp phân tích định lượng để xác định thực trạng vận dụng chuẩn mực kế toán của các

hướng và giải pháp vận dụng IFRS for SMEs để xây dựng hệ thống chuẩn mực dành

Trần Thị Thanh Hải, 2014 nghiên cứu này cho rằng cần phải xác lập khung pháp

lý kế toán cho các DNNVV tại Việt Nam Bài viết nêu ra nhu cầu cần thiết cho việc

nền kinh tế hoặc có những ảnh hưởng đáng kể đến việc hội tụ kế toán của các doanh nghiệp Việt Nam Bài viết khẳng định rằng tạo ra sự tương thích trong sự phù hợp với môi trường pháp lý, môi trường kinh doanh, môi trường văn hóa luôn là vấn đề có tính nguyên tắc khi xây dựng hệ thống văn bản pháp lý kế toán áp dụng cho doanh nghiệp nói chung và áp dụng cho DNNVV nói riêng Việc nghiên cứu và học tập kinh

sử dụng một cách máy móc nhằm giúp hoạt động kế toán tại các doanh nghiệp này được thực hiện trong khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh

xây dựng chuẩn mực báo cáo tài chính cho DNNVV Việt Nam hòa hợp với IFRS for

mực báo cáo tài chính dành cho các DNNVV trên thế giới Dựa trên cơ sở này, tác giả nêu ra các định hướng xây dựng chuẩn mực kế toán dành cho các DNNVV tại Việt Nam

Hồ Xuân Thủy, 2016 bài viết nghiên cứu về sự thích hợp của báo cáo tài chính

các quốc gia này Bên cạnh đó, tác giả sử dụng mô hình Logistic để phân tích đến các nhân tố ảnh hưởng nhu cầu cần áp dụng IFRS for SEMs bao gồm: hình thức pháp lý,

hành, cơ cấu tổ chức quốc tế, hoạt động quốc tế, báo cáo tài chính được kiểm toán và

tổ chức kiểm toán

1.4 K ết quả nghiên cứu đã được và những vấn đề tồn tại trong các nghiên cứu trước

1.4.1 Các k ết quả đạt được

Nhìn chung các nghiên cứu nước ngoài và trong nước về vấn đề xem xét áp dụng IFRS for SEMs đã đạt được một số thành tựu như sau:

tất yếu của các quốc gia có nền kinh tế phát triển

triển kinh tế của các quốc gia

 Phân tích được các đặc điểm pháp lý, quy mô hoạt động, lĩnh vực kinh doanh, hình thức pháp lý sẽ có những ảnh hưởng đáng kể đến việc áp dụng IFRS for SMEs

 Khái quát những thuận lợi và khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng IFRS for SMEs Đồng thời đề xuất các mô hình áp dụng IFRS for SMEs phù

hợp cho từng bối cảnh cụ thể của các nước

1.4.2 Các v ấn đề tồn tại cần tiếp tục nghiên cứu

SMEs trong nước vẫn còn tồn đọng nhiều hạn chế sau:

 Các nghiên cứu còn rời rạc, manh mún chưa có sự tổng hợp, thống nhất giữa các quan điểm lựa chọn áp dụng IFRS for SMEs Hầu hết, các nghiên cứu chủ yếu sự phương pháp nghiên cứu định tính để phân tích Vai trò của việc vận dụng kết quả nghiên cứu từ mô hình phân tích định lượng chưa được thể hiện một cách rõ ràng

cần phải xem xét sự hài hòa giữa thực thể áp dụng và quan điểm của nhà lập quy

Do đó, việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng áp dụng của các DNVVN ở Việt Nam là một vấn đề đáng được quan tâm

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Chương này giới thiệu tổng quan về lịch sử hình thành và sự phát triển của

Đồng thời thể hiện tổng quan về các kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về vấn đề áp dụng IFRS for SMEs Dựa trên việc phân tích các kết quả đạt được

và các hạn chế của các nghiên cứu trước, tác giả đưa ra các vấn đề tồn tại còn phải tiếp

tục nghiên cứu Trên cơ sở này, tác giả nêu lên tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

tại Việt Nam

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Khái ni ệm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs)

Nhìn chung, người ta thường cho rằng không có khái niệm được chấp nhận

rộng rãi đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) Trên thực tế, khó có thể áp dụng định nghĩa phổ quát cho các DNNVV do sự khác biệt về doanh nghiệp, lĩnh vực, văn hoá và tình hình phát triển của các nền kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới

yếu căn cứ vào hai tiêu chí định tính (sự chia tách quyền quản lý và điều hành, phạm

vi hoạt động…) và định lượng (số lượng lao động, tổng tài sản, doanh thu…)

Theo hướng dẫn ủy ban Châu Âu (EC,2005) để xác minh một doanh nghiệp

thuộc loại DNNVV trước hết nó phải thỏa mãn điều kiện được gọi là doanh nghiệp Các doanh nghiệp vừa là các doanh nghiệp có ít hơn 250 nhân viên với doanh thu hàng năm dưới 50 triệu Euro và tổng tài sản hàng năm ít hơn hoặc bằng 43 triệu Euro Các doanh nghiệp nhỏ được định nghĩa là các doanh nghiệp có ít hơn 50 nhân viên và

có doanh thu hàng năm hoặc tổng số bảng cân đối kế toán hàng năm không vượt quá

10 triệu Euro Các doanh nghiệp siêu nhỏ được định nghĩa là các doanh nghiệp có ít hơn 10 nhân viên và có doanh thu hàng năm hoặc tổng số bảng cân đối kế toán hàng năm không vượt quá 2 triệu Euro Ngưỡng số lượng nhân viên là bắt buộc; Tuy nhiên các doanh nghiệp không phải là bắt buộc đáp ứng đồng thời cả hai ngưỡng doanh thu

và ngưỡng tổng số trên bảng cân bằng (EC, 2003)

T ại Úc, Cục thống kê Úc (ABS) định nghĩa một doanh nghiệp siêu nhỏ là một

doanh nghiệp có dưới 4 nhân viên Một doanh nghiệp nhỏ được định nghĩa là một doanh nghiệp kinh doanh tích cực có dưới 19 nhân viên, và một doanh nghiệp vừa như

một doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có từ 20 đến 199 nhân viên Tại Canada,

Dịch vụ Công và Dịch vụ Chính phủ Canada (PWGSC) xác định các doanh nghiệp

sản xuất nhỏ ít hơn 100 nhân viên và các doanh nghiệp dịch vụ dưới 50 nhân viên

định nghĩa SMEs là doanh nghiệp có dưới 300 nhân viên với số vốn từ 8 triệu USD trở xuống cho các doanh nghiệp sản xuất Họ phân loại các doanh nghiệp sản xuất siêu

2009) Singapore đã thông qua một định nghĩa mới cho các doanh nghiệp nhỏ có hiệu

công ty có doanh thu hàng năm không vượt quá 100 triệu đô la Singapore hoặc sử

dụng không quá 200 công nhân (The Standards, Productivity & Innovation Board

định nghĩa các DNNVV trong bốn lĩnh vực công nghiệp; Sản xuất, bán buôn, bán lẻ

người trở xuống và có quy mô vốn 300 triệu yên hoặc ít hơn (EIU, 2010) (Dinuja Perera & Parmod Chand, 2015)

T ại Hoa Kỳ (Mỹ) có cách tiếp cận khác để xác định các SME Tổ chức quản lý

doanh nghiệp nhỏ (Small Business Administration - SBA) đã thiết lập "Tiêu chuẩn Quy mô" cho các doanh nghiệp nhỏ (SBA, 2012) Tiêu chuẩn về kích thước được nêu

ngành công nghiệp mã hóa của ngành công nghiệp Bắc Mỹ (NAICS) Dựa trên các

tiêu chí này, SBA đã thiết lập một tiêu chuẩn 500 nhân viên làm việc trong ngành sản

xuất và ngưỡng 7 triệu đô la Mỹ khoản thu hàng năm trung bình cho hầu hết các ngành công nghiệp phi sản xuất (SBA, 2012) Định nghĩa của Mỹ đối với các doanh nghiệp nhỏ có vẻ phức tạp về mặt tự nhiên, nhưng các thay đổi về tiêu chuẩn quy mô được giả định là mô tả sự khác biệt trong ngành hơn các định nghĩa khác (Dinuja Perera & Parmod Chand, 2015)

T ại Việt Nam, theo hướng dẫn tại nghị định 56/2009/NĐ-CP Về trợ giúp phát

quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng

đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên) Định nghĩa DNNVV ở Việt Nam cũng được phân ra ba ngành nghề khác nhau: (1) Đối với ngành Nông, lâm nghiệp và thủy sản: Doanh nghiệp siêu nhỏ

là doanh nghiệp có số lao động nhỏ hơn 10 người, Doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp

có tổng nguồn vốn nhỏ hơn 20 tỷ đồng hoặc số lao động trên 10 người đến 200 người Doanh nghiệp lớn là doanh nghiệp có tổng nguồn vốn trên hơn 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng hoặc số lao động trên 200 người đến 300 người (2) Đối với ngành công nghiệp

và xây dựng: Doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động nhỏ hơn 10 người, Doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có tổng nguồn vốn nhỏ hơn 20 tỷ đồng hoặc số lao động trên 10 người đến 200 người Doanh nghiệp lớn là doanh nghiệp có

tổng nguồn vốn trên hơn 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng hoặc số lao động trên 200 người đến 300 người (3) Đối với ngành thương mại dịch: Doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh

hoặc số lao động trên 50 người đến 100 người (Xem bảng 21)

Theo IASB, định nghĩa về SMEs hoàn toàn mang tính chất định tính và IASB không thực hiện quy chuẩn định lượng bởi vì mỗi một quốc gia đều có một tiêu chuẩn định lượng riêng Định nghĩa mà IASB đưa ra đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:

1 Không có trách nhiệm giải trình và

2 Xuất bản báo cáo tài chính chung cho người dùng bên ngoài Ví dụ về người dùng bên ngoài bao gồm chủ sở hữu không tham gia quản lý doanh nghiệp, chủ nợ hiện tại và tiềm năng và các cơ quan xếp hạng tín dụng Như vậy, IASB chỉ nhằm mục đích hướng dẫn các quốc gia sử dụng tiêu chí định tính để xác định đâu là các DNNVV thuộc đối tượng phù hợp với bộ tiêu chuẩn IFRS for SMEs Phần còn lại của các quốc gia là phải tự xây dựng cho mình một tiêu chuẩn định lượng, phân định một cách rõ ràng đối tượng nào là đối tượng phù hợp để

B ẢNG 2.1 TIÊU CHÍ PHÂN LOẠI SMEs CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ QUỐC GIA

Khu vực/ đất nước

Số lượng lao động

Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm Số lượng lao động Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm Số lượng lao động Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm

< Rs 250.000 đối với khoản mục đầu

tư vào nhà máy và

< Rs 250.000 -> < 50 triệu đối với khoản mục đầu tư vào nhà máy và máy móc

< Rs 50 triệu -> < 100 triệu đối với khoản mục đầu tư vào nhà máy và máy móc

< Rs 1.triệu đối với khoản mục đầu tư vào thiết bị

< Rs 1 triệu -> < 20 triệu đối với khoản mục đầu tư vào thiết bị

< Rs 20 triệu -> < 50 triệu đối với khoản mục đầu tư vào thiết bị

Hoa kỳ

- Đối với ngành sản xuất

Khu vực/ đất nước

Số lượng lao động

Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm Số lượng lao động Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm Số lượng lao động Tổng tài sản/ tổng doanh thu hàng năm

- Đối với ngành phi sản

200 người <20 tỷ đồng

Từ 200 người đến 300 người

200 người <20 tỷ đồng

Từ 200 người đến 300 người

Từ trên 20 tỷ đến 100

tỷ đồng

( Ngu ồn: NĐ 56/2009/NĐ –CP, Dinuja Perera & Parmod Chand, 2015)

2.2 S ự phù hợp của việc áp dụng IFRS for SEMs cho các DNNVV tại Việt Nam

Hệ thống chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng cho các DNNVV của nước

ta đã được nghiên cứu và ban hành trong thời gian qua cụ thể như sau:

1177/TC-QĐ-CĐKT ngày 23/12/1996 của Bộ trưởng Bộ tài chính

Tài chính quy định sửa đổi bổ sung chế độ kế toán DNNVV theo quyết định 1177 nêu trên

đến năm 2006 theo các quyết định của Bộ trưởng Bộ tài chính

 Quyết định 48/2006/QĐ-BTC ngày 14/9/2006 của Bộ trưởng Bộ Tài

1177/TC-QĐ-CĐKT

nhỏ và vừa ban hành ngày 26/08/2016 thay thế Quyết định 48/2006/QĐ-BTC ngày 14/9/2006

Cho đến hiện nay, Bộ Tài Chính chỉ ban hành một bộ chuẩn mực duy nhất

áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp Tuy nhiên, có sự xem xét lược bỏ

không đầy đủ bao gồm:

B ẢNG 2.2 CÁC CHUẨN MỰC ÁP DỤNG CHO CÁC DNNVV

1 CM số 01 - Chuẩn mực chung

2 CM số 05 - Bất động sản đầu tư

3 CM số 14 - Doanh thu và thu nhập khác

4 CM số 16 - Chi phí đi vay

5 CM số 18 - Các khoản dự phòng, tài sản và nợ tiềm tàng

6 CM số 23 - Các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm

7 CM số 26 - Thông tin về các bên liên quan

4 CM số 06 - Thuê tài sản

5 CM số 07- Kế toán các khoản đầu tư vào công ty liên kết

7 CM số 10- Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá hối đoái

10 CM số 21- Trình bày báo cáo tài chính

11 CM số 24 - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

12 CM số 29 – Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót

Do đặc điểm các DNNVV Việt Nam thường có quy mô nhỏ nên phạm vi đối tượng sử dụng thông tin tài chính DNNVV cung cấp tương đối hẹp, chủ yếu là chủ doanh nghiệp, một số nhà đầu tư và chủ nợ Nhu cầu thông tin kế toán của họ mang tính đặc thù, cá biệt không giống như đối với các doanh nghiệp đại chúng, có quy

thông tin tài chính mang tính dàn trải không tập trung cho nhóm đối tượng chủ yếu này

tạo điều kiện cho vay qua biên giới tốt hơn đồng thời tăng cường thương mại quốc

tế và quan hệ kinh doanh lâu dài bằng cách cung cấp thông tin dễ hiểu cho khách

DNNVV sẽ cho phép xây dựng một hệ thống xếp hạng tín dụng thống nhất và khuyến khích các công ty đầu tư mạo hiểm cung cấp tài chính cho các DNNVV (Nerudova & Bohusova, 2009, trang 236) Theo IASB lập rằng IFRS for SMEs là

lập các báo cáo tài chính theo tiêu chuẩn IFRS hiện hành Với mong muốn tạo ra

một sự sân chơi bình đẳng và sự minh bạch hóa thông tin toàn cầu, IASB đặt niềm tin rằng việc tuân thủ chuẩn mực IFRS for SEMs sẽ tăng cường khả năng so sánh

giải trình và phát hành báo cáo tài chính ra bên ngoài là phù hợp với đặc điểm theo

thông tư 133/2016/TT-BTC

Do đó, việc áp dụng IFRS for SMEs như một bộ chuẩn mực kế toán riêng

tạo ra nhiều cơ hội cho các DNNVV tiếp cận nguồn vốn quốc tế, nâng cao năng lực

cạnh tranh và phát triển bền vững

2.3 Các lý thuy ết nền về các nhân tố tác động đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs

Lý thuyết ủy nhiệm nghiên cứu mối quan hệ ủy nhiệm nảy sinh giữa bên ủy nhiệm và bên được ủy nhiệm (Jensen & Meckling, 1976) Mục tiêu, lợi ích của

hành động có thể theo những cách thức khác nhau và chắc chắn luôn có sự xung đột về mục tiêu giữa các bên do thông tin luôn bất đối xứng

V ận dụng lý thuyết ủy nhiệm

Có thể nói rằng, mâu thuẫn lợi ích của bên được ủy nhiệm và bên ủy nhiệm sẽ

dẫn đến sự bất đồng quan điểm đối với việc sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs của DNNVV Bởi vì có thể đối với các nhà quản trị đã đưa ra một số giải pháp thiết

nhân viên về IFRS for SMEs Nhưng điều đó chỉ có thể đạt hiệu quả khi chính nhân viên của họ đặc biệt là các kế toán viên của doanh nghiệp cũng phải có một tinh thần sẵn sàng tiếp thu các kiến thức về IFRS for SMEs thì sự chuẩn bị này mới trở nên hiệu quả Vì vậy để thật sự có được một sự chuẩn bị tốt cho việc áp

dụng IFRS for SMEs cần phải có được sự hài hòa lợi ích giữa nhà quản lý và nhân viên của mình để từ đó mới có sự phối hợp cùng nhau đạt được mục tiêu chung

của doanh nghiệp

 Lý thuy ết thông tin hữu ích

Lý thuyết thông tin hữu ích (decision usefulness theory) là lý thuyết kế toán

thuyết kế toán hiện nay của chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và chuẩn mực kế

toán nhiều quốc gia Lý thuyết này nhấn mạnh nhiệm vụ cơ bản của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin hữu ích và thích hợp cho các đối tượng sử dụng trong việc ra quyết định kinh tế Lý thuyết thông tin hữu ích cũng đề cập đến khái niệm cân bằng lợi ích – chi phí, là một khía cạnh quan trọng cần quan tâm khi thiết lập các chuẩn mực (Godfrey et al, 2003)

V ận dụng lý thuyết thông tin hữu ích

xem xét đến các yếu tố chi phí – lợi ích liên quan tới việc thay đổi hệ thống chuẩn

mực kế toán hiện tại Do đó, việc xem xét có áp dụng IFRS for SMEs cần phải xét đến khía cạnh lợi ích của việc áp dụng hệ thống chuẩn mực này Các thông tin được trình bày theo IFRS for SMEs có thật sự hữu ích đối với các nhà quản trị hay không? Các thông tin theo yêu cầu của IFRS for SMEs là sẵn có hay cần phải đòi hỏi nhiều chi phí và nổ lực để đạt được Bên cạnh đó, là phải xét đến chi phí

để thay đổi hệ thống chuẩn mực như: chi phí đào tạo, chi phí đầu tư cơ sở vật

chất… Vì vậy, lý thuyết thông tin hữu ích là một trong những lý thuyết cần phải xét đến trong vấn đề xem xét mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SEMs của các

2.4 Các nhân t ố ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs của các DNNVV t ại Việt Nam

2.4.1 M ức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs

chính quốc tế ban đầu được nhắc đến trong nghiên cứu của M.S Guerreiro et al

công ty niêm yết tại Bồ Đào Nha Sau đó, khái niệm này được sử dụng trong nghiên cứu của Suhaib Aamir và Umar Farooq (2010) trong việc nghiên cứu đánh giá mức

độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs cho các DNNVV tại Thụy Điển Sau này, khi nghiên cứu về mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs tại Thổ Nhỹ Kỳ khái niệm này lại một lần được Merve Kılıç et al, (2016) sử dụng lại

quan từ phía các nhà lập quy mà còn phải có được sự đồng thuận cũng như sự

chuẩn bị sẵn sàng áp dụng của các DNNVV Các nghiên cứu về mức độ sẵn sàng là

lập quy có những quyết định liên quan đến việc áp dụng một hệ thống chuẩn mực

nhà quản lý và nhân viên

 V ề phía nhân viên kế toán

kế toán là người trực tiếp thực hiện công tác kế toán tại đơn vị Do đó, muốn áp

SMEs cho nhân viên kế toán là hoàn toàn cần thiết

 V ề phía các nhà quản lý

Chủ các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhất thiết cần phải tạo ra cơ hội để nhân viên

của mình tiếp cận với bộ hệ thống chuẩn mực IFRS for SMEs như: cần phải tổ chức đào tạo và sắp xếp các cuộc họp thảo luận xung quanh vấn đề áp dụng IFRS for SMEs Bên cạnh đó, nhà quản lý cũng phải tự trang bị cho mình các kiến thức về cách thức sử dụng thông tin nếu hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp được

lập theo IFRS for SMEs

2.4.2 Quy mô doanh nghi ệp

toán của các doanh nghiệp ở Đức Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô doanh nghiệp càng lớn thì mức độ hội nhập kế toán quốc tế càng cao Quy mô doanh nghiệp cũng được nhắc đến trong nghiên cứu lý thuyết kế toán thực chứng (Watts

nghiệp với chi phí chính trị Theo đó, các doanh nghiệp có quy mô lớn hơn sẽ có xu hướng lựa chọn chính sách kế toán giảm thiểu chi phí chính trị nhiều hơn Quy mô

trong nghiên cứu của (Eierle và Haller, 2009) tại Đức Nghiên cứu này khằng định dựa trên việc phân tích trên quan hệ chi phí – lợi ích liên quan tới việc lựa chọn các

lựa chọn IFRS for SMEs

Trong nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ quy mô doanh nghiệp được sử dụng đầu tiên

SMEs (Atik.A (2010)) Sau đó, nhân tố này được khẳng định lại trong nghiên cứu

của (Merve Kılıç et al, 2016) tại nước này trong nghiên cứu về sự sẵn sàng của các

một đơn vị tăng lên, sự sẵng sàng cho IFRS for SMEs cũng tăng lên từ đó dẫn đến

nghiệp trong các nghiên cứu cũng nhằm mục đích xác định tiêu chí phân loại các doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với việc áp dụng IFRS for SMEs

2.4.3 S ự tồn tại của phòng kế toán

Trong nghiên cứu về việc chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS) tại

Úc, Jones và Higgins, 2006 nghiên cứu về ảnh hưởng của quá trình chuyển đổi đến các chức năng, tổ chức, trách nhiệm của các phòng ban bao gồm: ban giám đốc và giám đốc điều hành, kế toán và bộ phận tài chính, ban bồi thường điều hành, bộ

phận quan hệ nhà đầu tư, phòng nhân sự, phòng công nghệ thông tin, và kiểm toán viên bên ngoài Nghiên cứu này khẳng định kiểm toán viên độc lập sẽ hỗ trợ tham gia chi phối quá trình chuyển đổi nhiều nhất, kế đến là bộ phận công nghệ thông tin

và phòng nhân sự Vai trò của phòng kế toán trong vấn đề chuyển đổi được loại ra trong kết quả nghiên cứu của tác giả

Tuy nhiên trong kết quả nghiên cứu về việc áp dụng IFRS for SMEs tại Thổ Nhĩ

Kỳ được thực hiện bởi (Atik.A (2010)), lại cho kết quả rằng các công ty có bộ phận

kế toán, chi phí tăng thêm để áp dụng một bộ tiêu chuẩn kế toán khác có thể là không có hoặc rất ít Nhân tố sự tồn tại của phòng kế toán cũng được nhắc đến trong nghiên cứu Merve Kılıç et al, 2016 Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự tồn tại của phòng kế toán sẽ ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs

của các doanh nghiệp tại Thổ Nhĩ Kỳ

2.4.4 Ho ạt động quốc tế

Trong nghiên cứu tại các tập đoàn đa quốc gia tại Châu Âu, (El-Gazzar và

cộng sự, 1999) cho rằng các công ty có được một phần đáng kể doanh thu từ các thị trường quốc tế có xu hướng phát triển các chính sách quốc tế trong một số lĩnh vực, bao gồm đầu tư, tiếp thị, tài chính và công bố thông tin Do đó, các doanh nghiệp có động lực hơn để tự nguyện áp dụng các tiêu chuẩn báo cáo tài chính quốc tế để tăng

cường các hoạt động nước ngoài Theo họ, việc tuân thủ các tiêu chuẩn được quốc

tế chấp nhận làm giảm nguy cơ người sử dụng báo cáo tài chính quốc tế và các nhà cung cấp tài nguyên và giúp công ty có được nguồn lực quốc tế với chi phí hợp lý

Mặc khác trong nghiên cứu về đặc điểm của các doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế tại Thụy Sỹ (Murphy, 1999) khẳng định rằng tiêu chuẩn thuận lợi trong việc đưa ra các báo cáo tài chính của các công ty có tỷ lệ hoạt động doanh thu quốc tế cao đáng tin cậy hơn trên toàn cầu Một lý do khác làm cho việc thực hiện các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế có lợi cho các thực thể này là

phạm vi rộng hơn của các nhà ra quyết định

Hơn nữa, theo Hodgdon và cộng sự (2009) tại một nghiên cứu xác định mối quan hệ giữa việc lựa chọn kiểm toán viên với việc tuân thủ IAS, khẳng định rằng các tổ chức có hoạt động quốc tế sẽ phải đối mặt với các quy định báo cáo tài chính khác nhau của các quốc gia mà họ hoạt động, do đó các công ty có thể có động lực

lớn hơn để áp dụng các tiêu chuẩn báo cáo tài chính quốc tế và công bố thông tin đầy đủ hơn về hoạt động của họ Trong một nghiên cứu thực nghiệm khác tại Thụy

tế Dumontier và Raffournier, 1998 cũng cho rằng các đơn vị cố gắng tìm kiếm nguồn tài chính từ các ngân hàng quốc tế và các tổ chức tài chính quốc tế khác sẽ

thấy lợi ích của việc tuân thủ các tiêu chuẩn báo cáo quốc tế Sự hài hòa hóa các tiêu chuẩn báo cáo tài chính đã được hỗ trợ, đặc biệt là các tổ chức đa quốc gia lớn hơn Khi quy mô của các hoạt động quốc tế của các thực thể tăng lên, sự sẵn sàng tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế cũng tăng lên

nước ngoài, nó sẽ cần phải chuẩn bị các báo cáo tài chính của mình theo cách mà đối tác / đối tác nước ngoài có thể hiểu được Nếu công ty đó áp dụng một tiêu chuẩn quốc tế thì báo cáo tài chính sẽ dễ dàng hơn Nhập khẩu và xuất khẩu là cách đơn giản nhất để quốc tế tham gia Và đối với các công ty có sự tham gia của quốc

tế, sẽ có lợi hơn nếu sử dụng các tiêu chuẩn kế toán quốc tế Nhân tố này đồng thời cũng được sử dụng trong nghiên cứu mức độ sẵn sàng của việc áp dụng IFRS for

nhân tố có tác động tích cực đến mức độ sẵn sàng của việc áp dụng IFRS for SMEs

2.4.5 Tu ổi doanh nghiệp

doanh nghiệp đến phạm vi công bố và báo cáo bắt buộc của các công ty niêm yết tại Zimbabwe cho rằng Tuổi của một công ty, biểu thị giai đoạn phát triển và tăng trưởng, có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện báo cáo tài chính theo một số cách

liệu sẽ là gánh nặng cho các công ty trẻ hơn so với những người lớn tuổi hơn Trong một nghiên cứu khác của Al-Shammari et al (2008) về việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán quốc tế của các quốc gia thành viên của Hiệp hội Hợp tác Vịnh

rập Thống nhất), cho rằng các công ty lâu đời có hệ thống báo cáo tài chính được thiết lập nhiều hơn; Do đó việc tuân thủ với khuôn khổ chuẩn mực kế toán quốc tế

sẽ ít tốn kém hơn cho họ

Cũng với lập luận này, Merve Kılıç et al, 2016 bổ sung vào mô hình Atik.A (2010) của về việc đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs của các

hơn sẽ ảnh hưởng đến mức độ sẵn sáng cho việc áp dụng IFRS for SMEs nhiều hơn

2.4.6 Ki ểm toán độc lập

Theo Hodgdon và cộng sự (2009) kiểm toán viên có vai trò quan trọng trong

việc xác định các hoạt động báo cáo tài chính của các đơn vị Kiểm toán và các cơ chế thực thi hiệu quả là rất quan trọng trong việc duy trì tuân thủ IFRS Trong một nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn IFRS, Aledo và các cộng sự (2009) quy mô của công ty kiểm toán ảnh hưởng đến thực tiễn báo cáo tài chính của các doanh nghiệp Theo Goodwin et al (2008), các đơn vị được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big 4 chuẩn bị nhiều hơn cho IFRS

Cũng với lập luận này, Merve Kılıç et al, 2016 bổ sung vào mô hình Atik.A (2010) của về việc đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS for SMEs của các

hướng chấp nhận IFRS for SMEs nhiều hơn

2.4.7 Chi phí/ l ợi ích

Theo Parmod Chand,2015 đối với hầu hết các DNNVV, chi phí tuân thủ với các tiêu chuẩn kế toán lớn hơn nhiều so với bất kỳ lợi ích có thể tích lũy Chi phí tuân

thủ bao gồm chi phí trực tiếp thu thập, lưu trữ và truy xuất thông tin tài chính và sử

dụng kế toán, cũng như các chi phí gián tiếp của việc chuyển hướng nguồn lực và

thời gian quản lý theo hướng tuân thủ Chi phí bổ sung cho việc chuẩn bị, kiểm toán

và phổ biến các thông tin cần thiết có thể không được chứng minh bởi vì nhu cầu thông tin của người sử dụng sẽ bị giới hạn Chi phí xã hội có thể được áp dụng nếu

khai

Theo Dervrimi Kays & Maximilian Koch,2014 trong nghiên cứu các quốc gia

cho rằng các chi phí phát sinh từ việc tuân thủ IFRS như đào tạo nhân viên chủ yếu do các công ty bị ảnh hưởng bởi trách nhiệm công bố thông tin chứ không phải bởi các cơ quan pháp luật Tác giả cũng đồng thời khẳng định rằng việc xem xét áp dụng IFRS for SMEs ở các quốc gia phát triển chủ yếu từ việc phân tích lợi ích đạt được từ việc áp dụng so với chi phí bỏ ra để tuân thủ của IFRS for SMEs

mà IASB đã ban hành

2.4.8 Chuyên môn, năng lực của người làm kế toán

Nhân tố chuyên môn và năng lực của người làm kế toán được đề cập trong

IFRS for SMEs có sự tóm lược tạo điều kiện nhiều hơn cho các DNNVV tiếp cận chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế Tuy nhiên, các vấn đề được đề cập trong

dụng bộ hệ thống chuẩn mực này Với việc thực nghiệm nghiên cứu tại Fiji, xem

rằng sự thiếu hụt các kế toán viên quốc tế sẽ dẫn tới sự phát triển ổn định của các kế toán của Fii, thu hút cả về mức lương cao hơn và một phạm vi rộng hơn về lối sống

và các cơ hội nghề nghiệp Nhân tố này cũng được Stefan Bunea et al 2012, thực

lường năng lực của kế toán viên thông qua số năm kinh nghiệm của người thực hành kế toán tại Romani