Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội : Luận văn ThS. Kinh doanh và quản lý: 60 34 05

Với chủ trương xã hội hoá các hoạt động sự nghiệp, chuyển đổi cơ chế tài chính của các cơ sở giáo dục đại học công lập theo hướng tự chủ, lấy nguồn thu sự nghiệp để bù đắp chi phí cho đơ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN THỊ MAI LAN

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN THỊ MAI LAN

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH : QUẢN TRỊ KINH DOANH

MÃ SỐ: 60 34 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS: TRẦN ANH TÀI

XÁC NHẬN CỦA GVHD XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

HÀ NỘI – 2015

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy hướng dẫn khoa học PGS.TS Trần Anh Tài đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp này Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu cho chúng tôi trong suốt thời gian học tập Cảm ơn Khoa Quản trị Kinh doanh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài tốt nghiệp này

Xin chân thành cảm ơn các tác giả của những tài liệu tham khảo, những

người đi trước đã để lại cho chúng tôi những kinh nghiệm quý báu

Tôi muốn gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, đóng góp ý kiến và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập cũng như trong quá trình thu thập tài liệu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Học viên

Nguyễn Thị Mai Lan

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Mai Lan

TÓM TẮT

Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ra đời thay thế cho nghị định số 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý tài chính của những đơn vị sự nghiệp có thu Với chủ trương xã hội hoá các hoạt động sự nghiệp, chuyển đổi cơ chế tài chính của các cơ sở giáo dục đại học công lập theo hướng tự chủ, lấy nguồn thu sự nghiệp để bù đắp chi phí cho đơn vị, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nước Thực tiễn cho thấy rằng, tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục đại học công lập vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục và hoàn thiện Những hạn chế có nguyên nhân từ cơ chế chính sách của Nhà nước và từ bản thân các đơn vị

Trong luận văn của mình, tác giả đã đưa ra khái niệm, yêu cầu, vai trò và các yếu tố ảnh hưởng đến cơ chế quản lý tài chính của các trường Đại học công lập Luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phương pháp thu thập dữ liệu, phương pháp chọn mẫu, phân tích dữ liệu nhằm phân tích và đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Căn cứ vào cơ sở lý thuyết đã đưa ra, luận văn đã tập trung làm rõ thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội trong giai đoạn 2012 – 2014, từ đó đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại đó trong cơ chế quản lý tài chính tại đơn vị

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, luận văn đề xuất các giải pháp, kiến nghị về phía Nhà trường và về phía Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả của

cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội trong thời gian tới

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC ĐÀO TẠO 8

1.1 Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập 8

1.1.1 Khái niệm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 8

1.1.2 Cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập 10

1.1.3 Nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính trong cơ sở giáo dục đại học công lập 27

1.2 Tổng quan về tình hình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập ở Việt Nam thời gian qua 30

1.2.1 Những kết quả đạt được 31

1.2.2 Những hạn chế cần khắc phục 34

1.3 Kinh nghiệm một số nước về tự chủ chính trong đào tạo Đại học 38

1.3.1 Khái quát về tự chủ tài chính ở một số nước 38

1.3.2 Bài học kinh nghiệm rút ra 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI 42

2.1 Khái quát về Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội 42

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 42

2.1.2 Vị trí, chức năng và nhiệm vụ 42

2.1.3 Cơ cấu tổ chức quản lý và một số chỉ tiêu cơ bản 43

2.2 Thực trạng cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội 47

2.2.1 Sự hình thành cơ chế tự chủ tài chính 47

2.2.2 Thực trạng nguồn tự chủ về nguồn thu và mức thu 48

2.2.3 Tự chủ trong nội dung chi và quản lý chi 57

2.2.4 Kiểm tra giám sát thực thi cơ chế tự chủ tài chính 64

2.3 Đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội 66

2.3.1 Những kết quả đạt được 66

2.3.2 Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 67

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI 71

3.1 Định hướng chung và định hướng phát triển của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 71

3.1.1 Quan điểm về đầu tư, phát triển giáo dục đào tạo của Đảng và Nhà nước 71

3.1.2 Nhiệm vụ và mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục đào tạo của đất nước 73

3.1.3 Phương hướng phát triển của trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 77

3.2 Mục tiêu phát triển và nhu cầu nguồn tài chính Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 78

3.2.1 Mục tiêu 78

3.2.2 Nhu cầu nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu phát triển từ 2015-2020 80

3.2.3 Phướng hướng hoàn thiện quản lý tài chính 82

3.3 Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 84

3.3.1 Hoàn thiện đổi mới cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm 84

3.3.2 Đa dạng hóa các nguồn tài chính 88

3.3.3 Tăng cường quản lý chi tiêu 91

KẾT LUẬN 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

6 GD-ĐT Giáo dục đào tạo

7 HTKSNB Hệ thống kiểm soát nội bộ

8 NSNN Ngân sách nhà nước

9 TSCĐ Tài sản cố định

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2 1: Quy mô đào tạo của Trường Đại học Công nghiệp 45 Bảng 2.2: Bảng tổng hợp nguồn kinh phí, cơ cấu nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp giai đoạn 2012-2014 49 Bảng 2.3: Bảng tổng hợp nguồn kinh phí, cơ cấu nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp giai đoạn 2012-2014 52 Bảng 2.4: Bảng tổng hợp nguồn kinh phí, cơ cấu nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp giai đoạn 2012-2014 54 Bảng 2 5: Bảng tổng hợp nội dung chi, cơ cấu chi giai đoạn 2012-2014 59 Bảng 2 6: Bảng cân đối khoản thu chi thường xuyên từ nguồn ngân sách nhà nước cấp giai đoạn 2012-2014 60 Bảng 2 7: Bảng cân đối khoản thu chi thường xuyên từ nguồn thu sụ nghiệp giai đoạn 2012-2014 61 Bảng 3.1: Quy mô phát triển của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đến năm 2020 80 Bảng 3.2: Dự kiến nhu cầu nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu phát triển Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội từ 2015-2020 81

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: So sánh cơ cấu nguồn thu từ kinh phí ngân sách nhà nước cấp

giai đoạn 2012-2014 50

Biểu đồ 2.2: So sánh cơ cấu nguồn thu t ừ kinh phí ngân sách nhà nước cấp giai đoạn 2012-2014 50

Biểu đồ 2.3: So sánh nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp có thu 52

Biểu đồ 2.4: So sánh cơ cấu nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp có thu 53

năm 2012-2014 53

Biểu đồ 2.5: So sánh nguồn tài chính giai đoạn 2012-2014 55

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư quan trọng mang lại hiệu quả lâu dài cho đất nước Chủ trương đổi mới nền giáo dục Việt Nam trong đó có đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục đại học nhằm đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đổi mới cơ chế tài chính trong hoạt động giáo dục đại học công lập là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo

Hệ thống giáo dục Việt Nam nói chung, các trường Đại học nói riêng đang nỗ lực hết mình trong quá trình xây dựng và khẳng định tên tuổi trong khu vực và trên thế giới Trong thời gian qua, giáo dục Đại học Việt Nam đã

có nhiều cố gắng đổi mới và phát triển, nhưng nhìn chung sự chuyển biến của giáo dục Đại học Việt Nam còn chậm, thể hiện: chất lượng đào tạo chưa cao, quy mô chưa đáp ứng nhu cầu phát triển và đòi hỏi của xã hội, chương trình đào tạo chưa linh hoạt, phương pháp đào tạo còn lạc hậu,… Để nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục đại học tại các trường đại học công lập nói riêng cần có sự thay đổi toàn diện về mọi mặt như tổ chức, cán

bộ, chương trình, phương pháp đào tạo…Trong đó,việc đổi mới cơ chế quản

lý tài chính sao cho hiệu quả đóng vai trò quyết định đến sự phát triển của các trường đại học công lập

Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội trong thời gian qua đã rất tích cực hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính nói chung và công tác kế toán nói riêng, chủ động khai thác các nguồn thu, nâng cao hiệu quả các khoản chi, tích cực cân đối thu chi đảm bảo về tài chính phục vụ tốt sự nghiệp giáo dục đào tạo Nhà trường

đã không ngừng phát triển và xây dựng trường trở thành một trong số các trường đại học định hướng nghiên cứu về khoa học ứng dụng và công nghệ hàng đầu

của Việt Nam Vì vậy nhu cầu đẩy mạnh công tác quản lý tài chính là rất cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học

Tuy nhiên trong những năm qua, công tác quản lý tài chính của trường Đại học Công nghiệp Hà Nội còn chưa hoàn thiện, hiệu quả công tác khai thác nguồn thu, quản lý chi chưa cao, cơ sở vật chất, trang thiết bị chậm đổi mới theo yêu cầu phát triển phục vụ công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế,… của Nhà trường Bên cạnh đó, nhận thức của cán bộ, giáo viên còn chưa đầy đủ về công tác tài chính Kế hoạch thu chi chưa thật sự chủ động, chưa phát huy hết hiệu quả của quản lý tài chính đối với hoạt động của Nhà trường Tiền lương và thu nhập chưa thực sự kích thích và động viên được các cán bộ, viên chức, giảng viên trong công tác quản lý, giảng dạy và nghiên cứu khoa học

Xuất phát từ những lý do trên Tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện cơ chế

tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội” làm đề tài

nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trong thời gian qua, cơ chế quản lý tài chính đối với giáo dục đại học đã luôn luôn được đổi mới cho phù hợp với yêu cầu phát triển Ngay từ đầu những năm 2002, Chính phủ ban hành Nghị định số 10/2002/NĐ-CP về chế

độ tài chính đối vơi đơn vị sự nghiệp có thu Đến năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định số 43/2006/NĐ -CP quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập.và mới đây nhất là Nghị định số 16/2015/ NĐ –CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ về quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập

Trên cơ sở Nghị quyết số 35/2009/QH12 ngày 19/6/2009 của Quốc hội khoá XII về chủ trương, định hướng đổi mới một số cơ chế tài chính trong giáo

dục và đào tạo từ năm 2010-2011 đến năm học 2014-2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 49/2009/NĐ-CP quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010-2011 đến năm học 2014-2015,… có thể nói các cơ chế tài chính trên đã tạo động lực quan trọng đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập trong việc nâng cao quyền tự chủ, gắn với tự chịu trách nhiệm trong việc khai thác, phát huy các tiềm năng về cơ sở vật chất, tài sản, đội ngũ giáo viên để mở rộng quy mô, đa dạng hoá các loại hình đào tạo, gắn với nhu cầu xã hội, tăng nguồn tài chính cho nhà trường, tăng cường tái đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người lao động… Tuy vậy, thực tế cho thấy bên cạnh những thành tích quả tích cực mang lại, cơ chế tài chính hiện nay đối với giáo dục đại học vẫn còn một số tồn tại, bất cập cần tiếp tục được hoàn thiện và đổi mới cho phù hợp với các chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn mới

Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội là một đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo trực thuộc Bộ Công Thương Công tác quản lý tài chính ở Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội được thực hiện theo cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập có thu, tự chủ một phần về tài chính Trường đã không ngừng thực hiện đổi mới cải tiến

về mọi mặt, và là một trong những trường đại học đi đầu trong việc đổi mới

cơ chế quản lý đào tạo từ cơ chế đào tạo theo niên chế sang đào tạo theo hệ thống tín chỉ Đây là một bước tiến lớn của Nhà trường nhằm mở rộng quy

mô cũng như nâng cao chất lượng đào tạo cho phù hợp với nhu cầu của xã hội Tuy nhiên, đặc trưng của hoạt động đào tạo theo tín chỉ đã đem lại nhiều khó khăn cho nhà trường, đặc biệt là khó khăn trong việc quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính

Hiện nay, đã có một số công trình nghiên cứu về Tự chủ tài chính tại các trường đại học, có thể khái quát về nội dung các công trình đó như sau:

- Nêu lên xu thế, kinh nghiệm tự chủ đại học của một số nước, kinh nghiệm ở một số trường đại học công lập ở Việt Nam; đưa ra một số lý luận

về tự chủ, tự chủ tài chính trong thực hiện nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, mối quan hệ, điều kiện thực hiện tự chủ, tác động của chính sách tăng học phí;

- Sơ bộ đánh giá thực trạng, những tác động tích cực của cơ chế tự chủ tài chính như tạo ra cơ sở pháp lý để các trường thực hiện tự chủ tài chính, giảm sự can thiệp trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước, tạo điều kiện cho các trường chủ động nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài chính gắn với chất lượng hoạt động(như tiết kiệm chi, chống lãng phí) Đa dạng hóa và tăng nguồn thu sự nghiệp, nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp, các dự án Đời sống Cán bộ nhân viên được nâng lên

- Những vướng mắc liên quan tới tự chủ tài chính, đó là sự lệch pha giữa cơ chế và quyền thực tế Cơ chế phân bổ ngân sách cho Nghiên cứu Khoa học chưa có tiêu chí, chưa dựa vào thành tích khoa học, còn chồng chéo, chưa hiệu quả Phân bổ ngân sách cho chi thường xuyên còn nặng tính bình quân, dựa trên yếu tố “đầu vào”, chưa chú trọng đầu ra là chất lượng, nhu cầu đào tạo, cơ cấu ngành nghề Chế độ học phí thấp, cào bằng Chưa có tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị được giao quyền tự chủ Suất đầu tư trên sinh viên còn thấp Cơ chế kiểm soát theo yếu tố đầu vào chưa làm rõ tách nhiệm giải trình của các trường Việc ra quyết định đầu tư, sửa chữa, mua sắm tài sản chịu sự quản lý, chi phối của nhiều văn bản làm cho các trường gặp khó khăn trong đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất để nâng cao chất lượng đào tạo;

- Các tác giả đã đề xuất một số giải pháp, như duy trì tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục đại học(2%-2,4% tổng chi ngân sách); đầu tư một số trường đạt chuẩn quốc tế Thay đổi cách phân bổ Ngân sách; thí điểm cơ chế đặt hàng,

“mua” dịch vụ công đối với các ngành học, đẩy mạnh xã hội hóa, tính đủ chi

phí đào tạo Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, cơ chế trả thu nhập, quản lý tài sản ở các trường đại học Tiếp tục chương trình tín dụng ưu đãi và giải quyết trực tiếp cho sinh viên Hợp lý hóa cơ cấu tổ chức, tăng cường kiểm tra giám sát nội bộ về thực hiện quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình, phân cấp cho các đơn vị Làm tốt việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ; công khai các khoản chi tiêu; có cam kết giữa thu học phí và chất lượng đào tạo;

Tuy nhiên, nghiên cứu cơ chế tự chủ tài chính với tính đặc thù của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội là cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Công Thương được Bộ Công Thương giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính nhưng chỉ là tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động Mặt khác, về chỉ tiêu tuyển sinh và các vấn đề về đào tạo thì Trường lại chịu

sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì chưa có một nghiên cứu nào được tiến hành một cách bài bản Do vậy, trong quá trình nghiên cứu đề tài này, tôi xin mạnh dạn đưa ra một số giải pháp với mong muốn có thể áp dụng được phần nào vào thực tiễn hoạt động, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong quản lý tài chính, đảm bảo nguồn thu phục vụ tốt công tác dạy và học góp phần nâng cao chất lượng đào tạo Các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận văn:

- Nguyễn Trường Giang (2011): Đổi mới cơ chế tài chính đối với các

cơ sở giáo dục đại học công lập gắn với nâng cao chất lượng đào tạo, thực hiện mục tiêu công bằng và hiệu quả, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Bộ Tài chính, trang 43-55;

- Vũ Như Thăng (2011): Đổi mới tài chính đối với cơ sở GDĐH, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Bộ Tài chính, trang 56-60

- Hoàng Văn Châu (2011): Một số vấn đề thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm tại Trường ĐH Ngoại Thương, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi

mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Bộ Tài chính, trang 89-95;

- Ngô Thế Chi (2011): Tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH,

Bộ Tài chính, trang 116-120;

- Trần Xuân Hải (2011): Nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 những bất cập và hướng giải quyết, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Bộ Tài chính, trang 130-137;

- Đặng Văn Du (2011): Đổi mới cơ chế tài chính phải dựa trên cái nhìn toàn diện về vai trò của GDĐH, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Đổi mới cơ chế tài chính đối với GDĐH, Bộ Tài chính, trang 138-142;

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá được thực trạng công tác quản lý tài chính tại ĐH Công nghiệp từ đó làm cơ sở để tác giả đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công

tác quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các cơ sở lý luận vệ quản lý tài chinh

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý tài chính tại ĐH Công nghiệp trong những năm vừa qua

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại

ĐH Công nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Phạm vi nghiên cứu: Giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2014

5 Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học kinh tế: phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh và phân tích kinh tế, phương pháp mô hình hoá từ các báo cáo thống kê và các thông tin từ nhiều nguồn thông tin khác nhau Các nguồn dữ liệu cần thu thập:

- Báo cáo tài chính của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 3 năm (từ năm 2012-2014)

Các nguồn dữ liệu sẽ được trích dẫn trực tiếp trong luận văn và được ghi chú chi tiết trong phần tài liệu tham khảo

6 Kết quả nghiên cứu:

Luận văn làm rõ một số vấn đề lý luận về nguồn tài chính và quản lý tài chính cho giáo dục đại học công lập nói chung và tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội nói riêng Thông qua phân tích thực trạng quá trình huy động các nguồn tài chính và quản lý tài chính của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, luận văn đã chỉ ra được những bài học kinh nghiệm thành công, những tồn tại, hạn chế cần khắc phục và hoàn thiện, để ra những giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả quá trình huy động và quản lý tài chính tại Trường Đại

học Công nghiệp Hà Nội trong quá trình thực hiện tự chủ

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được bố cục thành 3 Chương với các tiêu đề cụ thể như sau: Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị

sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo

Chương 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH

ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP TRONG LĨNH VỰC

GIÁO DỤC ĐÀO TẠO 1.1 Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị sự

nghiệp công lập

1.1.1 Khái niệm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập

- Khái niệm

Theo Luật Giáo dục đại học do Quốc hội ban hành ngày 18/06/2012, đại

học là cơ sở giáo dục đại ho ̣c bao gồm tổ hợp các trường cao đẳng, trường đại

học, viện nghiên cứu khoa học thành viên thuộc các lĩnh vực chuyên môn

khác nhau, tổ chức theo hai cấp, để đào tạo các trình độ của giáo dục đại học

Trường ĐHCL là một cơ sở giáo dục Đại học công lập thuộc sở hữu Nhà

nước, do Nhà nước đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất

- Trường đại học công lập có những đặc điểm sau

+ Các trường ĐHCL được Nhà nước thành lập và quản lý Về cơ bản,

trường ĐHCL chịu sự quản lý về giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bên

cạnh đó trường ĐHCL còn chịu sự quản lý hành chính theo lãnh thổ của ủy

ban nhân dân các tỉnh, thành phố nơi trường đặt trụ sở và chịu sự quản lý Nhà

nước của cơ quan chủ quản Cơ quan chủ quản ở đây được hiểu là các Bộ, Ủy

ban Nhân dân Tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Như vậy là hoạt động

của các trường ĐHCL chịu sự quản lý phối hợp của nhiều cấp, nhiều cơ quan

Điều này ảnh hưởng đến cơ chế quản lý của trường đại học

+ Các trường đại học nói chung và ĐHCL nói riêng cung cấp cho người

học những tri thức và nâng cao phương pháp tư duy, phương pháp học tập,

làm tiền đề cho việc tìm kiếm thông tin và kiến thức, tự học, tự nghiên cứu,

Deleted: ,

Formatted: Font: Times New Roman, Not

Italic, Vietnamese (Vietnam)

Formatted: Heading 2, Justified, Indent: Left:

0", Hanging: 0.38", Line spacing: Multiple 1.52 li, Outline numbered + Level: 2 + Numbering Style: 1, 2, 3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at:

Formatted: Font: 14 pt, Vietnamese

(Vietnam)

Formatted: Heading 3, Line spacing: Multiple

1.52 li, Outline numbered + Level: 3 + Numbering Style: 1, 2, 3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.5"

Formatted: Font: Italic

Formatted: Heading 4, Left, Space Before: 0

pt, Line spacing: Multiple 1.52 li, Outline numbered + Level: 4 + Numbering Style: 1, 2,

3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.75", Widow/Orphan control

Formatted: Font: Not Bold, Italic

phát huy năng lực tư duy và sáng tạo nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân

lực chất lượng cao góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội

+ Các trường ĐHCL được xếp vào các đơn vị sự nghiệp có thu, là những

đơn vị sự nghiệp mà trong quá trình hoạt động được phép sử dụng nguồn thu

để bù đắp một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động sự nghiệp của trường

Trước đây, nguồn thu chủ yếu của các trường ĐHCL từ ngân sách Nhà nước

Tuy nhiên, trong thời gian qua, do ngân sách Nhà nước không đủ khả năng

bao cấp hết toàn bộ các khoản chi của nhà trường trong lĩnh vực giáo dục đào

tạo Cho nên Nhà nước cho phép các trường thu các khoản phí, lệ phí, hoạt

động dịch vụ, sản xuất Nhà trường có quyền tự chủ một phần hoặc toàn bộ

các khoản thu nhằm nâng cao quy mô và chất lượng giảng dạy Các khoản thu

này cần phải tuân thủ mức khung mà Nhà nước quy định Các trường Đại học

được phép tận dụng cơ sở vật chất có sẵn hoặc đầu tư thêm cơ sở vật chất

nhằm cung ứng dịch vụ phù hợp với hoạt động chuyên môn của đơn vị mình,

nhằm mục đích hỗ trợ, nâng cao chất lượng dịch vụ, vừa tạo thêm nguồn thu

cho đơn vị

Hệ thống giáo dục của mỗi quốc gia có cấu trúc khác nhau, tuy nhiên

giáo dục đại học là cấp cao nhất trong toàn bộ hệ thống giáo dục nói chung

Cho đến nay, chưa có sự phân loại rơ ràng về các trường đại học công lập

Tuy nhiên, Luật Giáo dục đại học ban hành tháng 06/2012 đă đưa ra mô

h́nh phân tầng cơ sở giáo dục đại học thành ba loại : Cơ sở giáo dục đại học

định hướng nghiên cứu; cơ sở giáo dục đại học định hướng ứng dụng; cơ sở

giáo dục đại học định hướng thực hành Theo đó có thể lấy tiêu chí này làm

căn cứ phân tầng các trường đại học công lập thành ba loại:

+ Trường đại học công lập định hướng nghiên cứu;

+ Trường đại học công lập định hướng ứng dụng;

Formatted: Heading 4, Left, Indent: Left: 0",

Hanging: 0.67", Space Before: 0 pt, Outline numbered + Level: 4 + Numbering Style: 1, 2,

3, … + Start at: 1 + Alignment: Left + Aligned at: 0" + Indent at: 0.75", Widow/Orphan control

+ Trường đại học công lập định hướng thực hành

Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi phí cho hoạt động thường xuyên, có thể phân các trường đại học công lập ra thành ba loại:

+ Trường ĐHCL tự đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên: Mức tự đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên từ

100% trở lên;

+ Trường ĐHCL tự đảm bảo một phần chi phí cho hoạt động thường xuyên: Mức tự đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên từ

10% đến 100%;

+ Trường ĐHCL do NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động: Mức tự

đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên dưới 10%

Trong đó, mức tự đảm bảo toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên được tính theo công thức như sau:

1.1.2 Cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập 1.2.2.1 Khái niệm, yêu cầu

Tài chính trong các trường Đại học công lập là các quan hệ tài chính giữa trường ĐHCL với các chủ thể khác trong xã hội, nảy sinh trong quá trình tạo lập và phân phối, sử dụng các quỹ tiền tệ trong trường ĐHCL

Theo học thuyết quản lý tài chính của mình, Era Solomon đưa ra khái niệm về quản lý tài chính như sau: “Quản lý tài chính là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị để phân tích điểm mạnh, điểm yếu của nó và lập kế hoạch hành động, kế hoạch sử dụng

các nguồn tài chính, tài sản cố định và nhu cầu nhân công trong tương lai nhằm đạt được mục tiêu cụ thể tăng giá trị cho đơn vị đó”

Bản chất quản lý tài chính của các tổ chức nói chung là giống nhau Quản

lý tài chính trong trường Đại học nói chung và trường ĐHCL nói riêng sẽ

có những nội dung giống như quản lý tài chính ở các doanh nghiệp Ví dụ, các trường cần cân bằng giữa chi phí đầu vào và chi phí đầu ra trong một thời gian dài cũng phải chịu tác động của các nhân tố như rủi ro, lợi nhuận, sự thay đổi về giá cả, lãi suất, lạm phát, Tuy nhiên, do đặc thù của mỗi ngành nên nó có những nét cơ bản riêng, đối với trường Đại học

có thể có những trường y tế, kỹ thuật, quân sự, thể thao, kinh tế, cho nên đối với mỗi trường tùy theo đặc điểm và mục đích đào tạo mà có thể điều chỉnh lại cho phù hợp

Tóm lại, có thể đưa ra khái niệm về quản lý tài chính và cơ chế quản lý tài chính trong trường Đại học công lập như sau:

Quản lý tài chính trường Đại học công lập là việc sử dụng các công cụ quản lý tài chính nhằm phản ánh chính xác tình trạng tài chính của nhà trường, thông qua đó lập kế hoạch quản lý và sử dụng các nguồn tài chính nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Quản lý tài chính trong các trường đại học hướng vào quản lý thu, chi và quản lý tài sản

Cơ chế quản lý tài chính là hệ thống tổng thể các phương pháp, cách thức và công cụ được vận hành để quản lý các hoạt động tài chính nhằm đạt được những mục tiêu đã định của nhà trường

Như vậy, cơ chế quản lý tài chính là sản phẩm chủ quan của con người, trên cơ sở nhận thức sự vận động khách quan của phạm trù tài chính trong từng giai đoạn lịch sử

Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính là nâng cao tính hiệu quả, thống nhất, công khai, minh bạch trong quy trình quản lý tài chính từ việc đưa ra

và phân tích thông tin tài chính của nhà trường, xác định ưu nhược điểm, lập dự toán, thực hiện kế hoạch và công tác kiểm tra, kiểm soát nhằm đạt được các mục tiêu mà nhà trường đề ra Cụ thể, quản lý tài chính phải đảm bảo những yêu cầu như sau:

Thứ nhất, quản lý tài chính phải đảm bảo tính hiệu quả: Đây là tiêu chí

quan trọng hàng đầu trong quản lý tài chính nói chung và quản lý tài chính tại các trường ĐHCL nói riêng Ở đây, hiệu quả quản lý tài chính được hiểu là sự

so sánh giữa những lợi ích, kết quả thu trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội so với những chi phí mà nhà trường đã bỏ ra.Trong tiêu chí này, đơn vị quản lý cần chú ý về cả hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế Mặc dù rất khó xác định hiệu quả xã hội, song những lợi ích đem lại về xã hội luôn được

đề cập, cân nhắc thận trọng trong quản lý tài chính công Hiệu quả xã hội được hiểu là sự đạt được những lợi ích mang lại cho cộng đồng trên cở sở những mục tiêu về chính trị, xã hội với mức chi phí bỏ ra hợp lý

Thứ hai, quản lý tài chính phải đảm bảo tính thống nhất: Tính thống nhất

được hiểu là sự thống nhất trong quản lý tài chính theo những văn bản pháp luật của Nhà nước Thống nhất quản lý chính là việc tuân theo một khuôn khổ chung từ việc hình thành, thanh tra, kiểm tra, quyết toán và xử lý những khó khăn trong quá trình thực hiện quản lý tài chính Một điều cần chú ý đó là nhà trường vẫn cần phải đảm bảo độ đa dạng, mềm dẻo để phát huy quyền tự chủ Thực hiện được tính thống nhất sẽ giúp đảm bảo về sự công bằng, bình đẳng, giúp hạn chế các tiêu cực và rủi ro trong hoạt động quản lý tài chính

Thứ ba, quản lý tài chính phải đảm bảo tính công khai và minh bạch:

Các trường ĐHCL do Nhà nước quản lý nên cần phải đáp ứng được các yêu cầu chung trong quản lý tài chính công Một trong số đó là công khai, minh bạch trong việc phân phối, sử dụng các nguồn lực xã hội nhất là các nguồn lực về tài chính Thực hiện công khai, minh bạch trong quản lý tài chính sẽ

tạo điều kiện cho các cơ quan quản lý và cộng đồng có thể giám sát, kiểm tra các quyết định của nhà trường trong việc sử dụng các nguồn tài chính, giúp hạn chế những thất thoát và đảm bảo tính hợp lý trong chi tiêu của nhà trường

1.2.2.2 Vai trò, các yếu tố ảnh hưởng

Hiện nay, vấn đề đang được các cơ sở giáo dục đào tạo đại học rất quan tâm đó là cần tìm ra đáp án chính xác cho bài toán qui mô và chất lượng đào tạo Để làm được điều này, các cơ sở giáo dục đào tạo đại học nói chung và các cơ sở giáo dục đào tạo ĐHCL nói riêng cần chú trọng vào vấn đề quản lý tài chính Quản lý tài chính đóng vai trò then chốt trong việc tiến tới đạt được các mục tiêu đã đề ra của các cơ sở giáo dục đào tạo, thể hiện:

Một là: Quản lý tài chính hiệu quả sẽ khuyến khích các đơn vị chủ động

thu hút, khai thác, tạo lập nguồn vốn ngân sách và ngoài ngân sách thông qua

đa dạng hoá các hoạt động sự nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước, nhân lực, tài sản để việc thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn và mở rộng, phát triển nguồn thu

Hai là: Quản lý tài chính hiệu quả tạo điều kiện cho các trường công lập

quan tâm hơn đến hiệu quả sử dụng kinh phí và thực hành tiết kiệm, thúc đẩy các đơn vị năng động hơn trong các hoạt động theo hướng đa dạng hoá các loại hình đào tạo để tăng nguồn thu, khắc phục được tình trạng sử dụng lãng phí các nguồn lực, đồng thời khuyến khích sử dụng tiết kiệm trong chi tiêu và tôn trọng nhiệm vụ hoạt động nghiệp vụ có chuyên môn của các đơn vị

Ba là: Quản lý tài chính hiệu quả góp phần tăng cường trách nhiệm của

đơn vị đối với nguồn kinh phí, công tác lập dự toán được chú trọng hơn và khả thi hơn Vì vậy, các đơn vị đã xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ và thực hiện công khai tài chính

Bốn là: Quản lý tài chính hiệu quả bảo đảm các nguồn kinh phí được sử

dụng đúng mục đích hơn, có trọng tâm trọng điểm, nhằm nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo, tạo cơ sở pháp lý cho các đơn vị hoạt động theo đúng quy định của pháp luật, thể chế hoá việc trả lương tăng thêm một cách thích đáng, hợp pháp từ kết quả hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ và tiết kiệm chi tiêu, tăng cường công tác quản lý tài chính của các đơn vị

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính tại các trường Đại học công lập

- Yếu tố chủ quan

+ Chiến lược phát triển của trường Đại học công lập

Phương cách quản lý tài chính của mỗi trường luôn có sự khác biệt, tùy thuộc vào chiến lược phát triển của mỗi trường Điều này ảnh hưởng tới việc quản lý chi và thực hiện các khoản thu của mỗi trường khác nhau Mỗi trường cần đưa ra chiến lược phát triển cụ thể trong trung, dài hạn để có được quy trình quản lý tài chính phù hợp hơn Những mục tiêu, chiến lược khác nhau, mỗi trường sẽ có kế hoạch quản lý tài chính khác nhau

Bên cạnh đó, tổ chức quản lý nhân sự cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý tài chính trong Nhà trường Việc sắp xếp đúng người theo khả năng đáp ứng công việc sẽ giúp tăng năng suất lao động, đảm bảo hiệu quả công việc và tiết kiệm được chi phí Khi sử dụng lao động một cách

bất hợp lý sẽ gây lãng phí chất xám, hiệu quả công việc không được đảm bảo,

có thể dẫn đến tình trạng ách tắc, chồng chéo khi giải quyết các nghiệp vụ phát sinh trong nhà trường, kéo theo đó là việc gia tăng các khoản chi phí ảnh hưởng đến quản lý chi tiêu trong đơn vị Do đó, việc quản lý nhân sự cần phải được chú trọng để tăng hiệu quả quản lý tài chính trong trường đại học

+ Quy chế quản lý tài chính của Nhà trường

Bên cạnh các cơ chế quản lý tài chính chung do Nhà nước quy định cho các trường đại học, mỗi trường đại học được phép xây dựng quy chế quản lý tài chính cho riêng đơn vị, được gọi là quy chế chi tiêu nội bộ Căn cứ xây dựng quy chế này dựa trên những đặc điểm riêng của từng trường nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo theo tiêu chí hiệu quả nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ các chính sách chế độ tài chính của Nhà nước Quy chế này là căn cứ để các Thủ trưởng đơn vị điều hành các hoạt động tài chính, xác định các mức chi tiêu trong quá trình thực hiện, tùy vào tình hình hoạt động thực tế mà các đơn

vị có thể sửa đổi cho phù hợp Chính vì vậy, quy chế chi tiêu nội bộ càng khoa học, các chỉ tiêu định mức được xác định một cách hợp lý tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý tài chính, giải quyết được những gian lận, không minh bạch trong các nghiệp vụ quản lý tài chính, đảm bảo yêu cầu tiết kiệm, hiệu quả các nguồn tài chính của đơn vị

+ Ngành nghề, lĩnh vực đào tạo của trường

Tùy theo lĩnh vực đào tạo mà mỗi trường đang hoạt động có ảnh hưởng lớn đến quản lý tài chính của trường đó Do đặc điểm riêng của mỗi ngành nghề và lĩnh vực đào tạo của từng trường sẽ ảnh hưởng đến cơ cấu thu, chi của từng trường Với các trường Đại học trong khối kỹ thuật khối lượng các môn học có thực hành thực tập là rất lớn, do đó cơ cấu chi cho công tác thực hành thực tập, mua sắm các thiết bị máy móc thực hành sẽ được chú trọng hơn Ngay cả trong các trường cùng khối ngành cũng có những hoạt động đào

tạo, nghiên cứu khác nhau, mà đặc điểm hoạt động sẽ quyết định mô hình tổ chức quản lý phù hợp, dẫn đến mô hình quản lý tài chính và công tác quản lý tài chính cũng khác nhau

+ Trình độ cán bộ tham gia quản lý tài chính

Đối với vấn đề quản lý tài chính, yêu cầu đội ngũ kế toán cần có đạo đức tốt, chuyên môn nghiệp vụ vững vàng để đưa công tác quản lý tài chính của đơn vị ngày càng đi vào nền nếp, tuân theo các quy định về tài chính kế toán của Nhà nước Điều này góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị do đội ngũ kế toán là những người tham gia trực tiếp vào quy trình và các hoạt động tài chính của đơn vị

- Yếu tố khách quan

+ Chính sách pháp luật của Nhà nước

Việc thực hiện quản lý vĩ mô được Nhà nước thực hiện thông qua hệ thống các cơ chế chính sách Các chủ thể tham gia bao gồm các cá nhân, tổ chức đều phải tuân thủ theo những quy định này Quản lý tài chính trong các trường ĐHCL cũng phải tuân theo một hệ thống các bộ luật, các nghị định và thông tư của cơ quan chức năng có thẩm quyền trong việc quản lý và sử dụng các nội dung thu, chi cụ thể Căn cứ trên các văn bản pháp luật để Nhà trường xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, đây là bước cụ thể hóa cơ chế quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu Bên cạnh đó, các chính sách về kinh tế, chính trị và xã hội khác cũng tác động đến các hoạt động tài chính trong đơn vị Do vậy, bất cứ một thay đổi nào trong các chính sách và văn bản

pháp luật cũng đều ảnh hưởng đến hoạt động của các trường ĐHCL

Trong thời gian qua, một số văn bản, chính sách về đổi mới quản lý tài chính cho các đơn vị sự nghiệp đã được Chính phủ, các Bộ ngành chức năng ban hành tạo hành lang pháp lý cho các đơn vị làm căn cứ xây dựng cơ chế quản lý tài chính phù hợp

+ Tình hình kinh tế xã hội của quốc gia

Mọi biến động của tình hình chính trị, kinh tế và xã hội của đất nước đều

có những ảnh hưởng nhất định tới hoạt động của các đơn vị và từng cá nhân trong nền kinh tế Chẳng hạn, trong giai đoạn đất nước liên tục tăng trưởng với tốc độ cao, thu nhập của cá nhân tăng lên đòi hỏi Nhà nước phải có những thay đổi trong chính sách tiền lương cho các cán bộ, công chức, viên chức của nhà trường kéo theo đó là sự gia tăng về học phí Mỗi sự biến động của nền kinh tế xã hội đòi hỏi phải có sự điều chỉnh trong hệ thống chính sách sao cho phù hợp nhất Trong giai đoạn hòa nhập mạnh mẽ với nền kinh tế thế giới, việc đưa ra các chính sách mới, thông thoáng hơn, năng động hơn mà vẫn phù hợp với các thông lệ quốc tế là một nhu cầu cấp bách Các đơn vị cũng phải không ngừng đổi mới cơ chế quản lý tài chính để bắt kịp đà phát triển góp phần chung vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

1.2.2.3 Nội dung chủ yếu của cơ chế quản lý tài chính đối với các trường Đại học công lập

 Cơ chế huy động, tạo nguồn lực tài chính

Cơ chế huy động, tạo nguồn lực tài chính tại các trường ĐHCL bao gồm các phương pháp, hình thức và công cụ quản lý nguồn thu của nhà trường như phương pháp xác định các nguồn thu, hình thức quản lý và tổ chức khai thác các nguồn thu, Bên cạnh đó là các quy định, chế độ về quản lý các nguồn thu của nhà trường Cụ thể như sau:

- Tổ chức và khai thác nguồn thu

Các trường Đại học phải có nguồn thu mới có thể tiến hành các hoạt động Nguồn thu của các trường ĐHCL bao gồm nguồn thu từ NSNN, nguồn thu sự nghiệp và nguồn thu khác Nhà nước dành ưu tiên hàng đầu cho việc phân bổ ngân sách cho giáo dục và bảo đảm tỷ lệ NSNN chi cho giáo dục tăng dần theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục NSNN chi cho giáo dục phải

được phân bổ theo nguyên tắc công khai, tập trung dân chủ, căn cứ vào quy

mô phát triển giáo dục, điều kiện kinh tế xã hội của từng vùng, và thể hiện được chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với các vùng có điều kiện kinh tế -

xã hội đặc biệt khó khăn Ngoài ra, Nhà nước còn dành một phần kinh phí từ ngân sách và các nguồn khác nhằm hỗ trợ cán bộ khoa học đi đào tạo, bồi dưỡng ở các nước có nền khoa học và công nghệ tiên tiến Giai đoạn trước năm 2000, nguồn thu của các trường đại học công lập chủ yếu từ kinh phí do ngân sách Nhà nước cấp, Nhà nước bao cấp gần như toàn bộ hoạt động giáo dục và đào tạo Kể từ sau năm 2000, tại các trường ĐHCL, tỷ trọng đóng góp

từ nguồn thu sự nghiệp và nguồn thu khác tăng lên rõ rệt

Nguồn thu từ ngân sách Nhà nước

Nguồn thu từ ngân sách Nhà nước của các trường ĐHCL là nguồn thu do

ngân sách Nhà nước cấp theo dự toán đã được duyệt Để có nguồn kinh phí ngân sách cấp, các trường phải thực hiện tốt công tác lập dự toán theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, các văn bản pháp luật cho từng ngành, từng lĩnh vực, quy chế được duyệt của trường Bao gồm:

- Kinh phí thực hiện các hoạt động thường xuyên

Lương, phụ cấp và các kinh phí nghiệp vụ thường xuyên khác Kinh phí hoạt động thường xuyên do NSNN cấp được ổn định theo định kỳ 3 năm Hết thời hạn 3 năm mức NSNN sẽ được xác định lại cho phù hợp Quy trình cụ thể được đưa ra trong NĐ16/2015/NĐCP

- Kinh phí thực hiện các hoạt động không thường xuyên

+ Kinh phí thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, ngành, chương trình mục tiêu quốc gia và nhiệm vụ đột xuất khác được cấp

có thẩm quyền giao và kinh phí thanh toán cho trường ĐHCL theo chế độ đặt hàng để thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước

+ Vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học theo dự án và kế hoạch hàng năm, vốn đối ứng cho các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt kinh phí đầu tư ban đầu

+ Kinh phí cấp để tinh giản biên chế theo chế độ do Nhà nước quy định đối với số lao động trong biên chế dư thừa

Nguồn thu sự nghiệp

- Tiền thu phí, lệ phí thuộc NSNN (phần được để lại cho đơn vị sử dụng theo quy định của Nhà nước)

Mức thu phí, lệ phí và tỷ lệ nguồn thu được để lại đơn vị sử dụng và nội dung thu được thực hiện theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đối với từng loại phí

- Thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ

Mức thu các hoạt động này do thủ trưởng đơn vị quyết định, theo nguyên tắc bảo đảm bù đắp chi phí và có tích lũy

- Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

Các nguồn thu khác

Ngoài hai nguồn thu chính trên, các trường Đại học còn có thể huy động các nguồn thu do hoạt động nghiên cứu khoa học; các khoản thu từ nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng; thu từ tài trợ, viện trợ, ủng hộ, quà tặng của các

tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước Nguồn thu này cũng được Chính phủ Việt Nam quy định là một phần NSNN giao cho đơn vị quản lý và sử dụng Đơn vị phải hạch toán đầy đủ, kịp thời vào NSNN, làm thủ tục xác nhận viện trợ, cơ sở để cơ quan tài chính tiến hành ghi thu - chi NSNN Đối với nguồn kinh phí viện trợ, trường phải chi tiêu theo định hướng những nội dung đã định từ phía nhà tài trợ hoặc văn bản thỏa thuận, văn

kiện chương trình dự án giữa Chính phủ với nhà tài trợ Nguồn kinh phí này có đặc trưng là không ổn định

Các nguồn thu trên tạo điều kiện cho các trường nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện đời sống của cán bộ, giảng viên và sinh viên nhằm nâng cao chất lượng đào tạo Nguồn thu này cũng giúp khai thác tiềm năng của các thành phần, tổ chức kinh tế - xã hội trong việc đóng góp kinh phí khi nguồn kinh phí NSNN còn hạn hẹp Đồng thời phát huy tính năng động của các trường đại học trong việc huy động nguồn tài chính cho giáo dục đào tạo

- Quy định mức thu và hình thức kiểm tra, kiểm soát nguồn thu

Đối với các nguồn thu, nguồn thu từ NSNN cấp được căn cứ vào các quy định mỗi quốc gia, mỗi thời kỳ Ở Việt Nam, NSNN cấp kinh phí chi thường xuyên cho các trường là cấp theo cơ chế bình quân, ít có sự khác biệt giữa ngành đào tạo, không phân biệt quy mô trường Do nguồn thu này phụ thuộc vào ngân khố mỗi quốc gia và mục tiêu mỗi quốc gia theo đuổi trong từng thời kỳ nên cần xem xét mức chi cho các trường Đại học công lập đã thật sự hợp lý hay chưa? Định mức cấp NSNN cần phải điều chỉnh cho phù hợp với chất lượng đào tạo

Nguồn thu trong các trường ĐHCL chủ yếu là phần kinh phí Nhà nước cấp phát, học phí từ người học và những nguồn thu khác được tạo ra từ giáo dục Đối với nguồn thu từ học phí, các trường Đại học công lập chưa được tự xác định mức thu, mức thu nằm trong khung Nhà nước quy định

Theo nghị định 49/2010/NĐ-CP của Thủ tướng chính phủ, học phí đối với

cơ sở giáo dục Đại học công lập chương trình đại trà: căn cứ vào trần học phí từng năm học, đặc điểm và yêu cầu phát triển của ngành đào tạo, hình thức đào tạo, hoàn cảnh của học sinh, sinh viên, Giám đốc các đại học, Hiệu trưởng và Thủ trưởng các trường, các cơ sở đào tạo thuộc Trung ương quản

lý, quy định học phí cụ thể đối với từng loại đối tượng, từng trình độ đào tạo

Mức thu học phí thực hiện theo nguyên tắc chia sẻ chi phí đào tạo giữa Nhà nước và người học

Ở Việt Nam, mức thu học phí các trường Đại học công lập được tính theo công thức:

Học phí = Chi phí thường xuyên tối thiểu – Hỗ trợ của Nhà nước

Trong đó, chi phí thường xuyên tối thiểu được xác định dựa trên yêu cầu đảm bảo số giảng viên tối thiểu để giảng dạy cho một sinh viên nhất định và các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ công tác giảng dạy Yêu cầu này thể hiện định mức số sinh viên/ giảng viên và tỷ lệ chi thanh toán cá nhân trong chi thường xuyên

Bên cạnh nguồn thu từ NSNN, các nguồn thu khác cũng được xác định mức thu cho hợp lý, có căn cứ khoa học Nếu như nguồn từ NSNN hạn hẹp, cần phải tạo chính sách rõ ràng cho các trường trong việc tăng thu các nguồn ngoài NSNN

Kiểm soát thu là khâu quan trọng ảnh hưởng đến sự bền vững tài chính của trường Đại học công lập Công việc kiểm soát nguồn thu cần thực hiện thường xuyên, công khai và kịp thời

 Cơ chế quản lý, sử dụng nguồn lực tài chính

Cơ chế quản lý sử dụng nguồn lực tài chính của các trường Đại học công lập bao gồm các phương pháp, cách thức và các công cụ quản lý chi tiêu của nhà trường như phương pháp xác định nội dung chi của nhà trường, công tác lập và chấp hành dự toán Bên cạnh đó là tuân thủ, đối chiếu các hoạt động

đó với các quy định quy chế của Nhà nước Bao gồm các nội dung sau:

- Xác định các nội dung chi

Nội dung chi trong trường Đại học công lập bao gồm chi thường xuyên cho đào tạo, khoa học, công nghệ; chi hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ; chi thực hiện đề tài NCKH; chi đầu tư phát triển,

- Định mức chi

Định mức chi là cơ sở để xây dựng kế hoạch chi, thực hiện việc kiểm soát các khoản chi của trường Đại học công lập Nguyên tắc chung để xác định các mức chi là đảm bảo phù hợp với thực tiễn, và đảm bảo tính tiết kiệm và hiệu quả

Trên cơ sở định mức và chế độ chi tiêu tài chính hiện hành của cơ quan Nhà nước, trường ĐHCL chủ động xây dựng tiêu chuẩn, định mức và chế độ chi tiêu nội bộ cho các khoản chi hoạt động thường xuyên sao cho phù hợp với đặc điểm của trường, tăng cường quản lý và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả Đối với các khoản chi quản lý hành chính, chi hoạt động nghiệp vụ thường xuyên tùy theo nội dung công việc, hiệu trưởng quyết định mức chi cao hơn hoặc thấp hơn mức chi do Nhà nước quy định trong phạm vi nguồn thu được sử dụng, đảm bảo các hoạt động thường xuyên, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao

Định mức chi trả thu nhập của đơn vị: tùy theo kết quả tài chính trong năm của trường ĐHCL, trường tự đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên được quyết định tổng mức thu nhập trong năm cho người lao động, sau khi đã thực hiện trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp theo quy định Đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên được xác định tổng thu nhập trả cho cán bộ, công chức, viên chức trên cơ sở tiền lương tối thiểu, không quá 3 lần tiền lương tối thiểu của Nhà nước sau khi trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp theo quy định Đối với đơn vị không có thu, do NSNN đảm bảo toàn bộ tổng thu nhập trả cho cán bộ, công chức, viên chức trên cơ sở tiền lương tối thiểu, không quá 2 lần tiền lương tối thiểu của Nhà nước sau khi trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp theo quy định

Nhà nước khuyến khích các đơn vị tăng thu, tiết kiệm chi, thực hiên tinh giản biên chế, tạo điều kiện tăng thu nhập cho người lao động trên cơ sở hoàn thành nhiệm vụ được giao

Tổng quỹ tiền lương sau khi được xác định và thống nhất với tổ chức công đoàn sẽ được công khai trong nhà trường Trên cơ sở tổng quỹ tiền lương đó, hiệu trưởng quyết định việc chi trả tiền lương, tiền công cho mỗi cá nhân trong đơn vị

Trong trường hợp nguồn thu giảm sút, không đảm bảo mức tiền lương tối thiểu cho người lao động, Thủ trưởng đơn vị thống nhất với tổ chức công đoàn sử dụng quỹ dự phòng ổn định thu nhập nhằm đảm bảo mức tiền lương tối thiểu cho người lao động trong đơn vị

Các tiêu chuẩn định mức chi tiêu như trên được thảo luận công khai trong nhà trường để xây dựng được định mức chi tiêu hợp lý, trên cơ sở đó xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ trong đơn vị Quy chế chi tiêu nội bộ là căn cứ

để Hiệu trưởng nhà trường điều hành nguồn tài chính của trường, là cơ sở pháp lý để Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát chi tiêu của Nhà trường

 Cơ chế phân phối chênh lệch thu - chi

Quản lý chênh lệch thu chi bao gồm các nội dung như cách thức trích lập các quỹ trong trường Đại học công lập từ phần chênh lệch thu chi (nếu có), cách thức sử dụng các quỹ, các quy định áp dụng trong phân phối chênh lệch thu - chi

Các trường Đại học công lập hàng năm được trích lập các quỹ từ khoản chênh lệch giữa thu và chi Theo quy định Nhà nước, nhà trường được trích lập bốn quỹ: Quỹ dự phòng ổn định thu nhập, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi

và quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp Chênh lệch thu chi trong năm được tính theo công thức sau:

Chênh lệch = Thu sự nghiệp và NSNN - Chi hoạt động thường

thu chi cấp chi thường xuyên và

Hiệu trưởng của nhà trường chủ động quyết định việc trích lập các quỹ sau khi thống nhất với tổ chức công đoàn của nhà trường Các quỹ được tạo lập với các mục đích như sau:

- Trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp dùng để đầu tư, nâng cao hoạt động sự nghiệp, bổ sung vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm máy móc thiết bị nghiên cứu, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng giảng dạy Việc sử dụng quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp vào mục đích cụ thể nào trong các mục đích trên được Hiệu trưởng nhà trường quyết định trên cơ sở quy định của pháp luật

- Trích lập quỹ dự phòng ổn định thu nhập để đảm bảo thu nhập cho người lao động trong trường hợp nguồn thu giảm sút

- Trích lập quỹ khen thưởng để khuyến khích cá nhân, tập thể dựa theo thành tích đạt được Hiệu trưởng nhà trường quyết định sau khi thống nhất với công đoàn nhà trường

- Trích lập quỹ phúc lợi để xây dựng, sửa chữa các công trình phúc lợi, trợ cấp khi người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn hay những trường hợp nghỉ hưu, nghỉ mất sức, tinh giản biên chế Hiệu trưởng nhà trường quyết định sau khi thống nhất với công đoàn nhà trường

 Cơ chế quản lý tài sản

Quản lý tài sản bao hàm nội dung và các phương pháp quản lý tài sản Trường Đại học công lập thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo có trách nhiệm quản lý tài sản theo các quy định hiện hành của Nhà nước nhằm đạt được hiệu

quả mong muốn Nội dung quan trọng trong quản lý tài sản mà đơn vị cần thực hiện là: phân bổ tài sản, quản lý tài sản cố định và tài sản lưu động, đầu

tư, khai thác, đổi mới tài sản, trích khấu hao tài sản cố định, quản lý khấu hao, thanh lý tài sản, kiểm kê,

Tài sản Nhà nước trong các trường ĐHCL phải được sử dụng đúng mục đích, chế độ, tiêu chuẩn, định mức và không được sử dụng vào mục đích cá nhân trừ trường hợp pháp luật có quy định khác

Các trường ĐHCL phải đăng ký tài sản với cơ quan tài chính Nhà nước có thẩm quyền, mở sổ sách theo dõi về hiện vật và giá trị đối với tài sản Nhà nước Các trường ĐHCL phải lập báo cáo định kỳ hàng năm về tài sản Nhà nước Bộ tài chính có trách nhiệm kiểm tra, phân tích và tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình quản lý và sử dụng tài sản Nhà nước khu vực sự nghiệp trong phạm vi cả nước

Bên cạnh đó để quản lý thu - chi và quản lý tài sản một cách hiệu quả cần phải có cơ chế kiểm soát tài chính tốt trong các khâu lập dự toán, thực hiện dự toán, kiểm tra, quyết toán sau khi thực hiện dự toán

 Cơ chế kiểm tra, kiểm soát tài chính

Kiểm tra, kiểm soát tài chính là tổng thể các hình thức, phương pháp, công cụ được sử dụng trong quá trình kiểm tra, giám sát tài chính của một trường Đại học Kiểm soát tài chính là một nội dung quan trọng, được thực hiện từ cơ quan quản lý cấp trên và từ bộ phận quản lý trong đơn vị Kiểm tra, kiểm soát tài chính trong các đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo có vai trò rất quan trọng Hoạt động này có tác dụng tăng cường hiệu quả công tác quản lý tài chính, thúc đẩy việc thực hiện kế hoạch của đơn vị, đảm bảo tính chính xác, hợp lý trong quản lý thu chi từ đó tăng tính hiệu quả của vốn đầu tư cho hoạt động sự nghiệp cũng như góp phần thực hành tiết kiệm

Kiểm soát tài chính thúc đẩy đơn vị thực hiện nghiêm chính sách, chế độ và

kỷ luật tài chính của Nhà nước Kiểm tra, kiểm soát tài chính bao gồm:

- Kiểm soát trước khi thực hiện kế hoạch tài chính

Hoạt động này được tiến hành khi xây dựng, xét duyệt và quyết định dự toán kinh phí (kiểm soát quá trình lập dự toán thu, chi của các trường đại học)

- Kiểm soát trong quá trình thực hiện

Kiểm soát trong quá trình thực hiện được tiến hành ngay trong các ngành, các cơ quan, đơn vị thực hiện kế hoạch tài chính đã được quyết định Giai đoạn này là kiểm soát trong các hoạt động tài chính, kiểm soát quá trình thực hiện thu chi tại các trường đại học Kiểm soát thường xuyên là một trong những yếu tố có ảnh hưởng quan trọng đến công tác quản lý tài chính của các trường đại học Kiểm soát thường xuyên nhằm thực hiện việc giám sát, kiểm tra liên tục hàng ngày đối với các hoạt động tài chính, nghiệp vụ tài chính phát sinh để từ đó phát hiện kịp thời những sai sót, vi phạm chính sách, kỷ luật tài chính Hoạt động này có tác dụng phòng ngừa những sai sót một cách hữu hiệu, trên cơ sở đó thúc đẩy hoàn thành các kế hoạch tài chính, tổ chức và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn thu, đảm bảo chi đúng, chi đủ, chi có hiệu quả đáp ứng yêu cầu của quản lý Nhà nước và phát triển kinh tế xã hội

- Kiểm soát sau khi thực hiện kế hoạch tài chính

Kiểm soát sau khi thực hiện kế hoạch tài chính được tiến hành sau khi đã kết thúc các giai đoạn thực hiện kế hoạch tài chính (kiểm tra, duyệt các khoản

đã thu, chi của đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo) Mục đích kiểm soát tài chính giai đoạn này là xem xét lại tính đúng đắn, hợp lý, xác thực của các hoạt động tài chính cũng như các số liệu, tài liệu tổng hợp được đưa ra trong các sổ sách, báo cáo để từ đó có thể tổng kết, phát hiện sai phạm cũng như rút ra bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng và tổ chức thực hiện

kế hoạch tài chính trong kỳ sau

Tóm lại: Thực hiện quản lý tài chính trong các trường đại học công lập

theo cơ chế tự chủ có thể được hiểu là việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính với mục đích nhằm thực hiện việc quản lý tốt hơn mọi hoạt động trong các trường đại học công lập Việc giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị chính là cơ chế Nhà nước giao quyền tự chủ cao hơn trong quản lý lao động

và quản lý tài chính cho các đơn vị

1.1.3 Nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính trong cơ sở giáo dục đại học công lập

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề tự chủ tài chính đối với đơn vị

sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục đại học công lập Tuy nhiên xem xét trên khía cạnh nguồn gốc tác động đến cơ chế và việc thực hiện tự chủ tài chính có thể chia làm hai nhóm nhân tố ảnh hưởng; đó là: nhân tố bên trong đơn vị và nhân tố bên ngoài đơn vị Trong đó, nhân tố bên ngoài ảnh hưởng chính đến vấn đề tự chủ tài chính đó chính là sự tác động của cơ chế, chính sách của nhà nước đối với vấn đề tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung, và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo nói riêng Còn nhân tố bên trong thì chính là bản thân nội tại của đơn vị

1.1.3.1 Nhân tố khách quan

- Chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đối với lĩnh vực GD -

ĐT và sự nhận thức đổi mới cơ chế quản lý của Nhà nước trong từng giai đoạn: Trong thời gian qua, Đảng và nhà nước ta luôn coi GD - ĐT là quốc sách hàng đầu Điều đó thể hiện số chi ngân sách nhà nước cho GD - ĐT ngày càng tăng và chiếm tỷ trọng lớn và các cơ chế quản lý đối với hoạt động GD -

ĐT ngày càng được nới lỏng hơn

- Chính sách kinh tế xã hội: Đây chính là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, giải pháp công cụ mà nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm giải quyết các vấn đề chính sách, thực hiện những mục

tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của Nhà nước Mỗi chính sách được xây dựng nhằm vào một mục tiêu cụ thể Thông qua công cụ này Nhà nước định hướng hành vi của các chủ thể kinh tế xã hội để cùng hướng tới mục tiêu chung, xác định những chỉ dẫn chung, vạch ra phạm vi hoặc giới hạn cho quá trình ra quyết định của các chủ thể kinh tế xã hội

Qua đó hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên vào thực hiện mục tiêu chung Đồng thời, định hướng việc huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực để giải quyết các vấn đề một cách kịp thời và có hiệu quả Hoạt động tài chính ở các đơn vị sự nghiệp công lập lĩnh vực GD - ĐT không chỉ chịu sự chi phối bởi bản thân hoạt động của con người chịu trách nhiệm tổ chức các hoạt động tài chính, mà còn chịu sự chi phối bởi môi trường kinh tế

- xã hội khách quan Nó sẽ được phát triển hay thu hẹp tùy thuộc vào quan điểm khuyến khích hoặc hạn chế của chính sách phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước

- Cơ chế quản lý tài chính hiện hành: Đây là hệ thống các hình thức, phương pháp, biện pháp tác động lên các hoạt động tài chính phát sinh và phát triển trong quá trình hoạt động ở mọi tổ chức, đơn vị, lĩnh vực kinh tế xã hội hay toàn bộ nền kinh tế quốc dân nhằm đảm bảo cho hoạt động tài chính vận động và phát triển đạt được những mục tiêu đã định Cụ thể hơn, cơ chế quản lý tài chính có thể hiểu là hệ thống các nguyên tắc, luật định, chính sách

về quản lý tài chính và mối quan hệ tài chính giữa các đơn vị có liên quan Cơ chế quản lý tài chính có vai trò quan trọng đối với hoạt động của các ĐVSN công lập lĩnh vực GD - ĐT, nó có tác động quyết định đến phương thức tồn tại và vận động của các hoạt động tài chính trong quá trình thực hiện các hoạt động đào tạo ở các cơ sở đó Sự tác động đó diễn ra theo hai hướng tích cực

và tiêu cực Nếu cơ chế đó phù hợp, góp phần phát huy mặt tích cực, hạn chế khuyết điểm thì nó sẽ thúc đẩy hoạt động đào tạo phát triển Ngược lại, nếu cơ

chế đó mâu thuẫn nhau, không phù hợp thì nó sẽ trở thành nhân tố kìm hãm, triệt tiêu sự phát triển hoạt động giáo dục đào tạo

+ Đối với ĐVSN công lập thuộc lĩnh vực GD - ĐT, vai trò của cơ chế quản lý tài chính thể hiện ở một số nội dung sau:

 Cơ chế quản lý tài chính có vai trò quan trọng trọng việc cân đối giữa việc hình thành, tạo lập và sử dụng nguồn lực tài chính nhằm đáp ứng các yêu cầu hoạt động của đơn vị Việc xây dựng một cơ chế phù hợp với loại hình hoạt động của đơn vị có tác động đến vấn đề tập trung nguồn lực tài chính, tính linh hoạt, chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ của đơn vị

 Cơ chế quản lý tài chính góp phần tạo hành lang pháp lý cho quá trình tạo lập và sử dụng các nguồn tài chính Mặt khác, cơ chế quản lý tài chính quy định khung pháp lý về mô hình tổ chức, hoạt động của đơn vị

1.1.3.2 Nhân tố chủ quan

- Nhận thức của đơn vị về tự chủ tài chính và trình độ của người quản

lý trong đơn vị: Cơ chế quản lý tài chính sẽ phát huy tốt hay hạn chế sự phát triển của đơn vị tuỳ thuộc vào năng lực, trình độ của người vận dụng nó - người quản lý, ở tầm vĩ mô, trình độ của nhà hoạch định chính sách, những nhà xây dựng luật pháp là nhân tố chính tác động tới cơ chế tự chủ tài chính

Họ là những người đề ra cơ chế tự chủ tài chính cho các đơn vị thực hiện Đối với đơn vị việc thực hiện cơ chế tự chủ phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người lãnh đạo, người làm công tác quản lý tài chính

Đồng thời, sự nhận thức của mỗi cán bộ công nhân viên chức cũng ảnh hưởng đến vấn đề tự chủ tài chính: Việc thực hiện cơ chế tự chủ nói chung và cơ chế tự chủ tài chính nói riêng phải thực sự đem lại lợi ích cho người lao động Một khi cán bộ công nhân viên chức nhận thức được về vấn đề đó thì hiệu quả công việc sẽ đem lại thực sự Bởi vì, lợi ích luôn là động lực của sự làm việc

- Loại hình, lĩnh vực hoạt động và nhiệm vụ được giao hàng năm của ĐVSN công lập thuộc lĩnh vực GD - ĐT: Tuỳ từng loại hình đơn vị sự nghiệp có thu mà cơ chế quản lý tài chính kèm theo cũng có sự khác nhau Đồng thời, mỗi đơn vị SNCL thuộc lĩnh vực GD - ĐT đều được giao những nhiệm vụ cụ thể Nhiệm vụ đó chi phối mọi hoạt động của đơn vị trong đó có hoạt động tài chính

- Hệ thống kiểm tra, kiểm soát trong đơn vị: như thanh tra tài chính, kiểm tra tài chính, kiểm toán, kiểm soát nội bộ Đặc biệt là hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB) bao gồm: môi trường kiểm soát, hệ thống kế toán, các thủ tục kiểm soát và các loại kiểm soát HTKSNB tốt, phát huy được hiệu quả có vai trò rất quan trọng đến hoạt động quản lý tài chính của đơn vị, thể hiện ở một số khía cạnh sau:

 HTKSNB giám sát và đảm bảo tin cậy số liệu của kế toán giúp cho các nhà quản lý có được các thông tin đáng tin cậy trong việc đưa ra các quyết định về điều chỉnh, quản lý và quản trị của đơn vị mình

 HTKSNB giúp phát hiện kịp thời những rắc rối trong hoạt động quản lý tài chính của đơn vị để giúp cho các nhà quản lý có được các xử lý thích hợp

 HTKSNB ngăn chặn các sai phạm có khả năng xảy ra trong công tác quản lý tài chính làm ảnh hưởng đến hiệu quả trong hoạt động của đơn vị

Như vậy, thông qua xem xét các nhân tố ảnh hưởng đến tự chủ tài chính trong các đơn vị SNCL thuộc lĩnh vực GD - ĐT (nhân tố bên trong và nhân

tố bên ngoài) giúp cho việc đề ra và thực thi cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị đạt được mục tiêu đã định

1.2 Tổng quan về tình hình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ

sở giáo dục đại học công lập ở Việt Nam thời gian qua

Đã có nhiều đề tài nghiên cứu, báo cáo của các cơ quan chuyên ngành về thực trạng tự chủ tài chính ở các cơ sở giáo dục đại học công lập ở Việt Nam