Chuyên đề 3: Tư tưởng, đạo đức Hồ Chí MInh

Bác Hồ khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng của con người. Người cho rằng “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”. Người coi đạo đức là nền tảng của mỗi con người và cho rằng “Có tài mà không có đức… thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa”.

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

TRONG THỜI KỲ MỚI

Mèo Vạc, tháng 6 năm 2020

TƯ TƯỞNG, TẤM GƯƠNG, ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

Chuyên đề 3

TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC

HỒ CHÍ MINH

I- NGUỒN GỐC TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC

HỒ CHÍ MINH

1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam

1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình truyền thống hiếu học, trên quê hương có truyền thống yêu nước nên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm tiếp thu được những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc Đó là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần dân tộc, sự cố kết cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, vị tha, yêu lao động, cần cù, sáng tạo…

2 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kế thừa

và phát triển nhưng tư tưởng đạo đức tốt đẹp của nhân loại cả phương Đông và phương Tây

Trong lĩnh vực đạo đức, Hồ Chí Minh đã sử dụng nhiều khái niệm thuộc phạm trù đã có từ trước, qua các thời đại lịch

sử như trung, hiếu, nhân, nghĩa, cần, kiệm… của Nho giáo; hay dân chủ, tự do, công bằng, bắc ái… của Hi Lạp – La Mã cổ đại được phát triển và trở thành tài sản chung của nhân loại Những giá trị truyền thống được Hồ Chí Minh nâng lên tầm cao mới, kết hợp truyền thống với hiện đại Việc tiếp thu những tinh hoa văn hóa đạo đức của nhân loại làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh trở nên phong phú Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại là một đặc trưng nổi bật của tư tưởng Hồ Chí Minh.

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kết hợp giữa đạo đức truyền thống với tư tưởng đạo đức cộng sản

Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tư tưởng đạo đức cộng sản của C Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin và những nhà cách mạng tiền bối Sự tiếp thu đó không chỉ là các luận điểm mà còn là những tấm gương đạo đức trong sáng của Đức phật Thích ca, Chúa Giêxu, Khổng tử, C Mác, V.I Lênin… Vì vậy đạo đức mới, đạo đức cách mạng do Hồ Chí Minh đề xướng

và cùng với Đảng ta dày công xây dựng, bồi đắp là đạo đức mang bản chất của giai cấp công nhân, kết hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa đạo đức của nhân loại.

II- NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC MỚI, ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

1 Về vai trò của đạo đức

a Đạo đức là gốc, là nền tảng của con người

Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng của con người Người cho rằng “Cũng như sông thì

có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Người coi đạo đức là nền tảng của mỗi con người và cho rằng

“Có tài mà không có đức… thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa”

Về vai trò của đạo đức cách mạng, Người khẳng định sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp rất to lớn, khó khăn và nặng nề; con đường đi đến độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là con đường dài, đầy khó khăn, gian khổ, nó đòi hỏi sự phấn đấu không ngừng của mỗi người, của nhiều thế hệ nối tiếp nhau Chăm

lo cái gốc, cái nguồn, cái nền tảng ấy phải là công việc thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, của mỗi gia đình và mỗi người trong xã hội.

Người cách mạng phải có đạo đức mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang.

Từ quan niệm đạo đức là gốc của mỗi con người, Hồ Chí Minh xác định đạo đức một cách toàn diện:

- Đối với mọi đối tượng: Từ công nhân,

nông dân, trí thức, người già, người trẻ, người tu hành… ai ai cũng có và cũng cần thực hành đạo đức Mỗi giai cấp, tầng lớp, nhóm xã hội thể hiện các phẩm chất đạo đức chung một cách cụ thể, phù hợp với đạo đức của mình.

b Đạo đức phải được thể hiện đầy đủ trong các mối quan hệ: quan hệ với mình, với người, với việc

- Trên mọi lĩnh vực hoạt động của con

người: Từ đời tư đến quan hệ xã hội như: sinh

hoạt, học tập, chiến đấu, lãnh đạo, quản lý… đều phải có các hành động đúng đắn thể hiện ý thức đạo đức đúng đắn.

- Đạo đức thể hiện trên mọi phạm vi từ hẹp đến rộng: Từ gia đình đến xã hội (làng, xóm, phố,

phường, một tập thể, một đơn vị, một tổ chức…) từ giai cấp đến dân tộc, từ các vùng, miền, địa phương đến cả nước, từ quốc gia đến quốc tế.

- Đạo đức trong cả ba mối quan hệ chủ yếu của mỗi người: đối với mình, đối với người, đối với

việc, Người coi trọng sự tự rèn luyện “tu thân”, đồng thời đề cao trách nhiệm, bổn phận đạo đức của mỗi người trong quan hệ với đất nước, dân tộc, nhân loại (đối với việc) và trong quan hệ với người khác (với người).

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đặc biệt được mở rộng trong lĩnh vực đạo đức của cán bộ, đảng viên khi Đảng đã trở thành Đảng cầm quyền Trong Di chúc, khi nói về Đảng, Người đặc biệt nhấn mạnh về đạo đức:

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức mới, đạo đức cách mạng

Theo tư tưởng Hồ chí Minh có thể nêu bốn phẩm chất đạo đức chung, cơ bản nhất của đạo đức mới, đạo đức cách mang như sau:

Một là, trung với nước, hiếu với dân.

Tư tưởng của Người không những kế thừa giá trị chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc mà còn vượt qua những hạn chế của thời đại Trung với nước là trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ nước và trung thành với quyền lợi và lợi ích của nhân dân Trung với nước là hết lòng yêu nước Yêu nước thể hiện trách nhiệm và quyết tâm giành và bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ quốc

Trung với nước, hiếu với dân phải xuyên suốt trong toàn bộ cuộc sống, trở thành bổn phận của mỗi người Đó là phấn đấu, hy sinh

vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì CNXH, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng.

Hiếu với dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở tình thương yêu nhân dân với tính chất là đối tượng quản lý mà trở thành đối tượng phải phục vụ hết lòng; cán

bộ, đảng viên là “công bộc của dân”.

Hai là, yêu thương cong người, sống có nghĩa tình

Người khẳng định tình yêu thương con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất

- Tình thương đó là tình cảm rộng lớn trước hết dành cho những người cùng khổ, những người lao động

bị áp bức, bóc lột

- Tình yêu thương con người thể hiện trong mối quan hệ bạn bè, đồng chí, với tất cả mọi người trong quan hệ hằng ngày Đòi hỏi con người phải luôn nghiêm khắc với bản thân, rộng rãi, độ lượng với người khác

- Tình yêu thương con người còn thể hiện cả với những người có sai lầm, khuyết điểm nhưng đã nhận rõ khuyết điểm, sai lầm vố gắng sửa chữa; đối với kẻ thù đã

bị thương, bị bắt hay đầu hàng

Ba là, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hằng ngày của con người, liên quan đến trách nhiệm, tự rèn luyện của mỗi cá nhân trong quan hệ với tự mình

Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có

kế hoạch, có năng suất cao

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì

giờ, tiền của của dân, của nước, tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ thành cái to

Liêm tức là luôn luôn tôn trọng, giữ gìn của công

và của nhân dân “không xâm phạm một đồng xu, một hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân”

Chính nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn,

đúng đắn; không tự cao tự đại, không nịnh hót, không khinh người dưới; không dối trá, lừa lọc…

Chí công vô tư là khi làm bất cứ việc gì cũng đừng

nghĩ đến mình trước, mà phải nghĩ đến đồng bào, đến toàn dân đã; phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ

Chí công vô tư gắn liền với trách nhiệm , trước hết

là cán bộ quản lý thực chất là nối tiếp cần, kiệm, liêm, chính

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư có mối quan hệ mật thiết với nhau; cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư Ngược lại chí công vô tư sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính; thực hiện tốt thì sẽ

thêm được nhiều tính tốt đó chính là nhân, nghĩa, trí,

dũng, liêm.

+ Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ

đồng chí, đồng bào

+ Nghĩa là ngay thẳng, không có tư tâm… Lúc

Đảng giao việc thì bất kỳ to, nhỏ đều ra sức làm cẩn thận

+ Trí đầu óc trong sạch, sáng suốt, biết xem

người, biết xét việc, thấy việc có lợi thì làm, có hại thì tránh, biết vì đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòng người gian

+ Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có

gan làm

+ Liêm là không tham địa vị, không ham tiền tài.

Bốn là, tinh thần quốc tế trong sáng.

- Trước hết là sự đoàn kết quốc tế vô sản, Người nói “Bốn bên vô sản đều là anh em”

- Đó là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức với nhân dân lao động các nước trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội, chống lại sự

áp đặt cầm quyền của thực dân, đế quốc

- Đó là tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những lực lượng tiến bộ trên thế giới vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội

Theo Bác, tinh thần quốc tế trong sáng bắt nguồn

từ chủ nghĩa yêu nước chân chính, yêu quý độc lập, tự

do của dân tộc mình và tôn trọng độc lập, tự do của dân tộc khác

3 Tư tưởng hồ Chí Minh về những nguyên tắc xây dựng và thực hành đạo đức

Để xây dựng và thực hành một nền đạo đức mới, Hồ Chí Minh đã nêu những nguyên tắc cơ bản định hướng cho sự lãnh đạo của Đảng, cũng như việc rèn luyện của mỗi người

Một là, nói đi đôi với làm, phải nêu gương về

đạo đức

- Cơ sở của nguyên tắc nói đi đôi với làm xuất phát từ bản thân phạm trù đạo đức, đó là thống nhất giữa tư tưởng đạo đức và hành vi đạo đức, giữa cá nhân và xã hội, theo đó, thực hành đạo đức mang tính bổn phận của mỗi người

- Về nêu gương, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra một luận điểm quan trọng “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên chữ “cộng sản” mà ta được

họ yêu mến Quần chúng chỉ quý mến những người

có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước” Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi người đều phải nêu gương về đạo đức: ông, bà nêu gương cho cháu, cha

mẹ nêu gương cho con, anh, chị nêu gương cho em, thủ trưởng nêu gương cho nhân viên, đảng viên nêu gương cho quần chúng…

Hai là, xây đi đôi với chống.

- Cơ sở của nguyên tắc xây đi đôi với chống trong xây dựng đạo đức là do đạo đức là một phạm trù xã hội Trong đời sống hằng ngày, những hiện tượng tốt – xấu, đúng – sai, thiện – ác, cái đạo đức và cái vô đạo đức vẫn đan xem với nhau, đối chọi nhau thông qua hành vi của những người khác nhau Những đan xen, đối chọi ấy còn có thể diễn ra trong ngay trong bản thân mỗi người Chính vì vậy, để có nhận thức hành vi đạo đức đúng đắn trong môi người

và toàn xã hội phải thực hiện xây đi đôi với chống, chống nhằm mục đích xây

- Việc xây dực đạo đức mới trước hết phải được tiến hành bằng việc giáo dục phẩm chất, những chuẩn mực đạo đức mới từ trong gia đình đến nhà trường, ngoài xã hội, nhất là trong gia đình, trong tập thể, nơi làm việc, địa phương cư trú…, nơi mỗi người gắn bó phần lớn thời gian trong cuộc đời mình.

- Giáo dục đạo đức là khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh ở mọi người để mọi người tự giác nhận thức được trách nhiệm đạo đức của mình

- Trong khi xây dựng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức mới, phải đồng thời chống lại cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức Điều quan trong là phát hiện sớm những gì có thể sảy ra để đề phòng, ngăn chặn

- Để xây và chống có kết quả, phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi.

Ba là, phải tu dưỡng đạo đức suốt đời.

- Bác Hồ nói “ đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”

- Mục đích của tu dưỡng đạo đức suốt đời là để phát huy cái tốt, cái hay, hạn chế cái dở, xóa bỏ cái xấu cái có hại…

- Mỗi người dù ở bất cứ cương vị nào phải thường xuyên chăm lo tu dưỡng đạo đức như rửa mặt hằng ngày

- Hình thức, phương pháp thực hiện nguyên tắc

là tu dưỡng đạo đức phải được thực hiện trong các hoạt động thực tiến, trong đời tư, cũng như sinh hoạt, học tập, lao động, chiến đấu; trong mọi mối quan hệ

xã hội từ hẹp đến rộng, từ nhỏ đến lớn: gia đình, nhà trường, xã hội, từ quan hệ bạn bè, đồng chí, anh em đến quan hệ tập thể, với cấp trên, cấp dưới, với Đảng, với nước , với dân và cả mối quan hệ quốc tế

Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương của một con người cả đời phấn đấu hi sinh tất

cả vì dân, vì nước, vì hạnh phúc con người

Người chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao nước nhà được hoàn toàn độc lập, dân

ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn,

áo mặc, ai cũng được học hành Bác khẳng định “Cả

đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi của Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi ẩn nấp nơi núi non hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha chốn hiểm nghèo là vì mục đích đó”.

III - TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

1 Suốt đời vì dân, vì nước

Trong di chúc, Hồ Chí Minh viết: “VỀ VIỆC

RIÊNG – Suốt đời tôi hết sức, hết lòng phục vụ tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì phải hối hận, chỉ tiếc là tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa”.

2 Ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, vượt qua mọi thử thách, khó khăn để đạt được mục đích

Được nuôi dưỡng bởi truyền thống đạo đức của dân tộc, ở Hồ Chí Minh sớm hình thành một lý tưởng

và hoài bão đúng đắn, tạo ra động lực cho người vượt qua mọi thử thách, khó khăn để tìm đường cứu nước, lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Người đã đi qua 3 đại đương, 4 châu lục trải qua cuộc sống đầy khó khăn, gian khổ; 2 lần

bị bắt và bị giam trong nhà tù của thực dân đế quốc,

đã mang án tử hình của Tòa Đại hình của chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương

1912 15-7-1911

1912 1912

1923

1928-1929

QUẢNG CHÂU

1924

CAO BẰNG 28-1-1941

1938

1938 1938 1940

1923

1923

1912 1912

1913 1913 1912

CỬU LONG 3-2-1930

1928

1927

3 Hết lòng thương yêu, quý trọng, phục vụ nhân dân

Người ý thức rằng đã là cán bộ thì phải có trách nhệm với dân, làm cán bộ chứ không phải quan cách mạng, cho nên từ việc nhỏ đến lớn phải vì nhân dân; bất kỳ ở cương vị nào cúng phải vì nhân dân mà phục vụ “Làm Chủ tịch nước mệt lắm Trăm việc đều phải lo Trời mưa, trời nắng, gió bão vv., chưa ai lo mình đã phải lo Các cháu choẹt mắt, chưa ai lo, mình

đã phải lo”

Người thấu hiểu dân tình, chăm lo dân sinh, nâng cao dân trí để không ngừng thực hành dân chủ Người nói “giành được độc lập rồi thì phải làm cho dân được ăn no, mặc ấm” Nếu không nền đọc lập đó chẳng giá trị gì; để dân đói, dân rét thì Đảng, Chính phủ có lỗi với dân