Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật việt nam trong các daonh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp việt nam , luận văn thạc sĩ

------ PHẠM THANH HIỀN CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CỦA VIỆC CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CỦA CHUYÊN GIA KỸ THUẬT NƯỚC NGOÀI CHO ĐỘI NGŨ KỸ THUẬT VIỆT NAM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NƯỚC NGOÀ

- -

PHẠM THANH HIỀN

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CỦA VIỆC CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CỦA CHUYÊN GIA KỸ THUẬT NƯỚC NGOÀI CHO ĐỘI NGŨ KỸ THUẬT VIỆT NAM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NƯỚC NGOÀI TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TP H ồ Chí Minh - Năm 2013

- -

PHẠM THANH HIỀN

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ CỦA VIỆC CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CỦA CHUYÊN GIA KỸ THUẬT NƯỚC NGOÀI CHO ĐỘI NGŨ KỸ THUẬT VIỆT NAM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NƯỚC NGOÀI TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Chuyên ngành : Quản trị kinh doanh

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ đề tài nghiên cứu: “Các yếu tố ảnh hưởng

đến mức độ của việc chuyển giao Công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các Doanh nghiệp nước ngoài tại các Khu công nghiệp Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học của tôi

Kết quả của nghiên cứu và các kiến nghị nêu trong luận văn này chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu, tài liệu khoa học nào từ trước đến nay

Tp HCM, ngày 25 tháng 12 năm 2013

Tác giả

Phạm Thanh Hiền

1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

2.2.2 Khái niệm về chuyển giao công nghệ 5 2.2.3 Lý thuyết về hiệu quả chuyển giao công nghệ 7 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ chuyển giao công nghệ 8

2.3.3 Nghiên cứu của VK Devgan, Sushil and Kiran K Momaya 10

2.3.4 Tổng kết các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công

nghệ 11

2.4 Mô hình nghiên cứu đề nghị và các giả thuyết nghiên cứu 12

2.4.1 Mô hình nghiên cứu đề nghị 12

2.4.2 Các giả thuyết nghiên cứu 14

2.4.2.1 Sự cam kết của lãnh đạo và mức độ của chuyển giao công nghệ 14

2.4.2.2 Sự chia sẻ và hiểu biết và mức độ của chuyển giao công nghệ 14

2.4.2.3 Hiệu quả của quản lý và mức độ của chuyển giao công nghệ 15

2.4.2.4 Khả năng sản xuất của tổ chức và mức độ của chuyển giao công nghệ 15

2.4.2.5 Sự khác biệt về văn hóa và mức độ của chuyển giao công nghệ 16

2.4.2.6 Công tác đào tạo và mức độ của chuyển giao công nghệ 16

2.5 Tóm tắt chương 2 17

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu 19

3.1 Giới thiệu chương 19

3.2 Thiết kế nghiên cứu 19

3.2.1 Phương pháp nghiên cứu 19

3.2.1.1 Nghiên cứu sơ bộ 19

3.2.1.2 Nghiên cứu chính thức 20

3.2.2 Quy trình nghiên cứu 22

3.3 Xây dựng thang đo 23

3.3.1 Đo lường sự cam kết của lãnh đạo 23

3.3.2 Đo lường sự chia sẻ và hiểu biết 24

3.3.3 Đo lường hiệu quả của quản lý 24

3.3.4 Đo lường khả năng sản xuất của tổ chức 25

3.3.5 Đo lường sự khác biệt về văn hóa 26

3.3.6 Đo lường công tác đào tạo 26

3.3.7 Đo lường mức độ của chuyển giao công nghệ 27

3.4 Đánh giá sơ bộ thang đo 28

3.4.1 Kết quả nghiên cứu sơ bộ bằng phương pháp định tính 28

3.4.2 Kết quả nghiên cứu sơ bộ bằng phương pháp định lượng 28

3.4.2.1 Kiểm định Cronbach’s Alpha đối với các thang đo sơ bộ 28

3.4.2.2 Phân tích nhân tố khám phá EFA trong nghiên cứu sơ bộ 29

3.4.3 Kết quả đánh giá sơ bộ thang đo 33

3.5 Tóm tắt chương 33

Chương 4: Kết quả nghiên cứu 34

4.1 Giới thiệu chương 34

4.2 Thống kê mô tả mẫu 34

4.2.1 Thành phần mẫu 34

4.2.2 Tỷ lệ mẫu theo giới tính 34

4.2.3 Tỷ lệ mẫu theo độ tuổi 35

4.2.4 Tỷ lệ mẫu theo trình độ văn hóa 35

4.2.5 Tỷ lệ mẫu theo thâm niên làm việc 36

4.2.6 Tỷ lệ mẫu theo quy mô công ty 36

4.3 Kiểm nghiệm thang đo 37

4.3.1 Kết quả phân tích nhân tố EFA 37

4.3.1.1 Phân tích nhân tố cho các biến độc lập 37

4.3.1.2 Phân tích nhân tố cho các biến phụ thuộc 45

4.3.2 Kết quả phân tích Cronbach’s Alpha 46

4.4 Kiểm định mô hình nghiên cứu và các giả thuyết 47

4.4.1 Kiểm định mô hình nghiên cứu 47

4.4.2 Kiểm định các giả thuyết 51

4.4.2.1 Kiểm định giả thuyết H1 52

4.4.2.2 Kiểm định giả thuyết H2 52

4.4.2.3 Kiểm định giả thuyết H3 52

4.4.2.4 Kiểm định giả thuyết H4 53

4.4.2.5 Kiểm định giả thuyết H5 53

4.4.2.6 Kiểm định giả thuyết H6 53

4.5 Xác định ảnh hưởng của các biến định tính đến mức độ chuyển giao công nghệ 53

4.5.1 Kiểm định ảnh hưởng của giới tính đến mức độ chuyển giao công nghệ 53

4.5.2 Kiểm định ảnh hưởng của độ tuổi đến mức độ chuyển giao công nghệ 54

4.5.3 Kiểm định ảnh hưởng trình độ văn hóa đến mức độ chuyển giao công nghệ 55

4.5.4 Kiểm định ảnh hưởng thâm niên làm việc đến mức độ chuyển giao công nghệ 55

4.6 Tóm tắt chương 56

Chương 5: Kết luận và các kiến nghị

5.1 Giới thiệu chương 57

5.2 Kết luận về nghiên cứu 57

5.3 Kiến nghị 58

5.4 Giới hạn của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo 60

DANH M ỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU

ANOVA : Analysis of variance (Phân tích phương sai)

Cronbach alpha: Hệ số tin cậy của thang đo

EFA : Exploratory Factor Analysis (Phân tích nhân tố khám phá)

FDI : Foreign direct investment (Đầu tư trực tiếp nước ngoài)

KMO : Hệ số Kaiser – Mayer – Olkin

NĐ-CP : Nghị định Chính phủ

QH : Quốc Hội

Sig : Observed significant level (Mức ý nghĩa quan sát)

SPSS : Statistical Package for the Social Sciences (Phần mềm thống kê) VIF : Variance inflation factor (Hệ số nhân tố phóng đại phương sai)

DANH M ỤC CÁC BẢNG Trang

Bảng 3.1 Đo lường sự cam kết của lãnh đạo 23

Bảng 3.4 Đo lường khả năng sản xuất của tổ chức 25

Bảng 3.5 Đo lường sự khác biệt về văn hóa 26

Bảng 3.7 Đo lường mức độ của chuyển giao công nghệ 27

Bảng 3.8 Kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha của các thang đo sơ bộ 29

Bảng 3.9: Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA sơ bộ đối với các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ 30

Bảng 3.10: Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA sơ bộ đối với các thành phần ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ 32

Bảng 4.1 biểu đồ tỷ lệ phần trăm mẫu theo giới tính 34

Bảng 4.2 biểu đồ tỷ lệ phần trăm mẫu theo giới tính 35

Bảng 4.3 biểu đồ tỷ lệ phần trăm mẫu theo trình độ văn hóa 35 Bảng 4.4 biểu đồ tỷ lệ phần trăm mẫu theo thâm niên làm việc 36

Bảng 4.5 biểu đồ tỷ lệ phần trăm mẫu theo quy mô công ty 36

Bảng 4.6: Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA chính thức lần 1 đối với các

yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ 38

Bảng 4.7: Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA chính thức lần 2 đối với các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ 41

Bảng 4.8: Thang đo các yếu tố sau khi phân tích Nhân tố khám phá EFA 43

Bảng 4.9: Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA sơ bộ đối với các thành phần ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ 45

Bảng 4.10 Kết quả kiểm định Cronbach’s Alpha của các thang đo chính thức 47

Bảng 4.12: Kết quả phân tích hồi quy sau điều chỉnh 51

Bảng 4.13 Kiểm định T-test ảnh hưởng của giới tính đến mức độ chuyển giao công

DANH M ỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Trang Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu của Nguyễn Thị Đức Nguyên 8 Hình 2.2: Mô hình nghiên cứu của Parissa Haghirian 10 Hình 2.3: Mô hình nghiên cứu của VK Devgan, Sushil và Kiran K Momaya 11

Hình 4.1: Mô hình nghiên cứu sau khi điều chỉnh 52

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Trong bối cảnh hoạt động công nghệ phát triển không ngừng, chuyển giao công nghệ đóng vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng, phát triển và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Để thực hiện việc chuyển giao công nghệ hiệu quả, nghiên cứu nhằm mục đích điều tra các biện pháp quản lý để đạt được hiệu quả cao trong lĩnh vực chuyển giao công nghệ Tác giả đã tiến hành nghiên cứu qua hai bước: nghiên cứu định tính, nghiên cứu định lượng sơ bộ và nghiên cứu định lượng chính thức Trong nghiên cứu định tính, tác giả sử dụng phương pháp khảo sát 20 ý

kiến, phỏng vấn tay đôi 20 đối tượng và phỏng vấn nhóm (nhóm nam gồm 09 thành viên và nhóm nữ gồm 07 thành viên), tấc cả các đối tượng được khảo sát và phỏng vấn là nhân viên kỹ thuật Việt Nam đang làm việc tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Việt Nam, nhằm khám phá thêm các yếu tố mới đặc thù của Việt Nam có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ, đồng thời kết hợp với mô hình của các nghiên cứu trước đó trên thế giới, tác giả đề

xuất mô hình nghiên cứu gồm 06 yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam, bao gồm: sự cam kết của lãnh đạo, công tác đào tạo, hiệu quả của quản lý, sự chia sẻ và hiểu biết,

sự khác biệt về văn hóa và khả năng sản xuất của tổ chức Nghiên cứu định lượng

sơ bộ, tác giả tiến hành khảo sát 195 đối tượng đang hoạt động tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Việt Nam Bằng kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA và kiểm tra độ tin cậy dựa vào hệ số Cronbach’s Alpha để xây dựng thang đo chính thức Trong nghiên cứ chính thức, tác giả tiến hành khảo sát 342 đối tượng đang hoạt động tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Việt Nam Bằng kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá và hồi quy tuyến tính, kết quả cho thấy năm yếu tố chính có tác động tích cực đến mức độ của

việc chuyển giao công nghệ cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam của các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam, đó là: sự cam kết của lãnh đạo, công tác đào tạo, hiệu quả của quản lý, sự khác biệt về văn hóa, sự chia sẻ và hiểu biết

Trong đó, yếu tố “sự cam kết của lãnh đạo” có ảnh hưởng lớn nhất đến mức độ của

việc chuyển giao công nghệ Không có sự khác biệt về giới tính, độ tuổi, trình độ văn hóa trong đánh giá về hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ, có sự khác biệt trong đánh giá mức độ của việc chuyển giao công nghệ theo thâm niên làm việc Trên cơ sở đó, các bên tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ cần phải nỗ lực

để thực hiện các biện pháp quản lý có hiệu quả Đồng thời, các cấp lãnh đạo cần có các mục tiêu và chính sách rõ ràng để góp phần thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ thành công, nhằm tạo ra các thách thức, cơ hội và lợi thế cạnh tranh mới cho các doanh nghiệp

và phát triển Do đó kiến thức và công nghệ sẽ trở thành một tài sản chiến lược quan trọng trong các tổ chức Việc quản lý kiến thức và công nghệ được xem như một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng

Các khu công nghiệp là nơi thu hút rất nhiều các Doanh nghiệp FDI từ nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực sản xuất với công nghệ tiên tiến Tuy nhiên, hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ cho nhân viên sở tại đến đâu và chịu tác động của các yếu tố nào? Để từ đó tìm ra những giải pháp để việc chuyển giao công nghệ đạt hiệu quả cao hơn, góp phần vào sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại há đất nước Chính vì

thế tác giả đã quyết định chọn đề tài để nghiên cứu là “Các yếu tố ảnh hưởng đến

m ức độ của việc chuyển giao Công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các Doanh nghiệp nước ngoài tại các Khu công nghiệp Việt Nam”.

Bài viết này tập trung vào việc hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ trong các doanh nghiệp giữa các chuyên gia nước ngoài đối với đội ngũ cán bộ kỹ thuật Việt Nam Bài viết trình bày một mô hình một số các yếu tố liên quan ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao công nghệ giữa hai đơn vị trong Doanh nghiệp Nó sẽ cung cấp cho một cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng chính trong quá trình chuyển giao công nghệ tại các Doanh nghiệp

1.2 Mục tiêu nghiên cứu:

- Nghiên cứu nhằm khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ

kỹ thuật Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam

- Xác định ảnh hưởng của các yếu tố đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam

- Xác định ảnh hưởng của các biến định tính đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam

- Đề xuất một số hàm ý đối với lãnh đạo các doanh nghiệp, đội ngũ kỹ thật

Việt Nam và các cơ quan quản lý nhà nước

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật

Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu:

Về mặt địa lý: nghiên cứu được thực hiện chủ yếu trên địa bàn các Khu công nghiệp tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa Vũng Tàu

Về mặt thời gian: Nghiên cứu được thực hiện trong Quý IV 2013

- Đối tượng khảo sát: Đội ngũ kỹ thuật Việt Nam đang làm việc tại các Doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các Khu công nghiệp tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa Vũng Tàu

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

1.4.1 Nguồn dữ liệu:

- Thông tin thứ cấp: Nguồn tài liệu thứ cấp được tác giả thu thập được thông qua phương pháp nghiên cứu tại bàn để thu thập thông tin và tư liệu để

nghiên cứu lý thuyết qua các nguồn từ các nguồn: sách, báo, tạp chí, internet…

- Thông tin sơ cấp: Được tác giả thu thập được từ kết quả của phỏng vấn trực

tiếp bằng cách thu thập thông tin từ phương pháp khảo sát 20 ý kiến để phát

hiện thêm các biến quan sát mới kết hợp với các biến quan sát đã thu thập được từ các tài liệu và các đề tài liên quan Sau đó tác giả đã lập bảng câu hỏi

tổng hợp để phỏng vấn tay đôi và phỏng vấn nhóm để đưa ra được bảng khảo sát sơ bộ

Tác giả đã tiến hành khảo sát sơ bộ 195 đối tượng, sau đó nhập dữ liệu và

tiến hành chạy SPSS để kiểm định kết quả khảo sát sơ bộ Khi đã có kết quả, tác giả sẽ tiếp tục tiến hành khảo sát chính thức 342 đối tượng, thu thập dữ

liệu và tiếp tục nhập dữ liệu và chạy trên phần mềm SPSS để kiểm định kết

quả khảo sát và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến mức độ của

việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam

- Công cụ xử lý thông tin: sử dụng phần mềm SPSS 11.5

1.4.2 Phương pháp thực hiện

- Nghiên cứu định tính:

Nhằm khám phá thêm các yếu tố mới, cũng như điều chỉnh, bổ sung các yếu

tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ của các chuyên gia

kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trong các Doanh nghiệp nước ngoài tại các Khu công nghiệp Đồng thời xây dựng bảng câu hỏi để nghiên cứu định lượng

- Nghiên cứu định lượng:

Nhằm thu thập thông tin thông qua bảng câu hỏi khảo sát và tiến hành phân tích dữ liệu thông qua phần mềm SPSS 11.5 với các phân tích: Cronbach’s Alpha, thống kê mô tả, nhân tố, hồi quy,

1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Thông qua kết quả nghiên cứu của luận văn, các doanh nghiệp có liên quan đến vấn đề chuyển giao công nghệ tại cơ sở có thể khái quát được các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ các chuyên gia kỹ thuật nước ngoài cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam tại doanh nghiệp mình Từ đó, các doanh nghiệp sẽ

có cái nhìn bao quát và có những chính sách, định hướng hiệu quả nhằm mang lại thành công cho doanh nghiệp trong vấn đề chuyển giao công nghệ

1.6 Kết cấu của luận văn:

Luận văn được bố cục gồm 5 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và đề xuất giảp pháp

Chương 2

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Giới thiệu chương

Trong chương 2 tác giả sẽ trình bày các lý thuyết về công nghệ, chuyển giao công nghệ, hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ, tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ từ các đề tài liên quan, xây dựng mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

2.2 Cơ sở lý thuyết

2.2.1 Khái niệm về công nghệ

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về công nghệ:

- ”Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản

phẩm” (Luật khoa học và công nghệ, 2013) [4]

- Theo tổ chức phát triển công nghiệp liên hợp quốc UNIDO: “công nghệ là

việc áp dụng khoa học vào công nghiệp, bằng cách sử dụng các kết quả nghiên cứu và xử lý nó một cách có hệ thống và có phương pháp”

- Theo Ủy ban kinh tế xã hội châu Á - Thái Bình Dương của Liên hợp quốc (ESCAP hay UNESCAP): “Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin (bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến

thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo, dịch vụ, quản

2.2.2 Khái niệm về chuyển giao công nghệ

Có rất nhiều định nghĩa về chuyển giao công nghệ:

- “Chuyển giao công nghệ tại Việt Nam là việc chuyển giao công nghệ giữa các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lãnh thổ Việt Nam” (Luật chuyển giao Công nghệ, 2006) [5]

Tổng quát: Chuyển giao công nghệ là việc đưa kiến thức kỹ thuật ra khỏi ranh giới nơi sản sinh ra nó

- Theo quan điểm quản lý công nghệ: Chuyển giao công nghệ là tập thể tập

hợp các hoạt động thương mại và pháp lý nhằm làm cho bên nhận công nghệ

có được năng lực công nghệ như bên giao công nghệ trong khi sử dụng công nghệ đó vào một mục đích đã định

- "Chuyển giao công nghệ" là hình thức mua và bán công nghệ trên cơ sở Hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được thoả thuận phù hợp với các quy định

của pháp luật Bên bán có nghĩa vụ chuyển giao các kiến thức tổng hợp của công nghệ hoặc cung cấp các máy móc, thiết bị, dịch vụ, đào tạo kèm theo các kiến thức công nghệ cho bên mua và bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán để tiếp thu, sử dụng các kiến thức công nghệ đó theo các điều kiện

đã thoả thuận và ghi nhận trong Hợp đồng chuyển giao công nghệ (Theo Nghị định 45/1998/NĐ-CP)

Theo tác giả Cynthia A Steinke định nghĩa trong quyển sách “Technology Transfer: The Role of the Sci-tech Librarian” thì:

- Chuyển giao công nghệ như là một quá trình nhận được kiến thức kỹ thuật, ý tưởng, dịch vụ, sáng chế, và các sản phẩm từ nguồn gốc đến bất cứ nơi nào

họ có thể được đưa vào sử dụng thực tế

Mặc dù các nghiên cứu trước đây cũng đã cung cấp các định nghĩa khác nhau về chuyển giao công nghệ: chuyển giao công nghệ là chuyển giao kết hợp nghiên cứu phát triễn và kỹ thuật qua biên giới quốc gia (Jeannet và Liander, 1978) [21]; chuyển giao công nghệ là chuyển giao kiến thức kỹ thuật cần thiết, các bí quyết công nghệ từ các nước phát triển đến các nước kém phát triển về mặt kỹ thuật (Williams và Gibson, 1990 ; Bozeman, 2000) [33]; hay đó là một quá trình học tập,

phát triển và tích lũy kiến thức công nghệ cho nguồn nhân lực, ứng dụng vào các

hoạt động để tạo ra sự tiến bộ (Derakhsahani, 1984) [8]

Tuy nhiên, chuyển giao công nghệ trong nghiên cứu này được hiểu là quá trình chuyển giao kiến thức về công nghệ, thông tin, bí quyết công nghệ từ nước phát triển sang nước kém phát triển hơn về công nghệ và được ứng dụng vào các

hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp tại Việt Nam

2.2.3 Lý thuyết về hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ

Xem xét chuyển giao công nghệ là một hiện tượng cụ thể của chuyển giao kiến thức công nghệ Có những quan điểm khác nhau về hiệu quả của chuyển giao công nghệ Theo đó, hiệu quả của chuyển giao công nghệ có thể được đánh giá thông qua:

- Chi phí chuyển giao (Teece, 1976) [33]

- Giảm chi phí đơn vị và tỷ lệ khuyết tật, nâng cao tỷ lệ tự sản xuất, cải thiện

và phát triển sản phẩm dưới sự hợp tác, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nhân viên kỹ thuật (Chen and Hsu, 1978) [9]

- Đạt được việc ứng dụng công nghệ, hiệu quả kinh tế và phát triển sản suất (Mansfield, Romeo, Schwarts,Teede, Wagner, and Brach, 1982) [25]

- Tác động đến hiệu quả , đạt được sự thuận lợi và mục tiêu của việc chuyển giao ( Leonard - Barton và Sinha , 1993 ) [23]

- Ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ thuật (Fang và Cheng , 1999) [16]

- Cải thiện liên tục khả năng cạnh tranh thông qua công nghệ độc đáo (Yli- Renko, Autio, và Sapienza, 2001) [39]

- Áp dụng hiệu quả công nghệ hoặc quy trình, bí quyết kỹ thuật, giảm phụ thuộc và nâng cao khả năng sáng tạo thông qua cải cách hệ thống sản xuất (Lin, 2007)

Tuy nhiên, trong nghiên cứu này tác giả tập trung vào vấn đề đạt được cải tiến

sản xuất, nâng cao năng lực kỹ thuật, hiệu quả của việc học tập, tiếp thu, tích lũy và

áp dụng kiến thức công nghệ vào hoạt động sản xuất thông qua chuyển giao công nghệ

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ

trong các nghiên cứu trên thế giới

2.3.1 Nghiên cứu của Nguyễn Thị Đức Nguyên ( Nguyền Thị Đức Nguyên,

2012)

Tác giả vừa bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ tại Nhật Bản năm 2012

Trong nghiên cứu này, tác giả đã trình bày các giả thuyết được đề xuất và được điều tra với các yếu tố quản lý chuyển giao công nghệ hiệu quả trong bối cảnh khác biệt văn hóa:

H ình 2.1: Mô hình nghiên cứu của Nguyễn Thị Đức Nguyên

(Nguyen Thi Duc Nguyen, European Journal of Social Sciences – Volume 34,

Number 2 (2012))

Nghiên cứu này được khảo sát thực tế các hoạt động chuyển giao công nghệ

của 223 công ty sản xuất của Nhật Bản tại Việt Nam trong bối cảnh khác biệt văn hóa giữa hai nước Những phát hiện có giá trị được tóm tắt như sau:

Đầu tiên, năm yếu tố quản lý thực sự quan trọng để đạt được hiệu quả chuyển giao công nghệ cho các công ty Nhật Bản tại Việt Nam được xác định:

- Chất lượng thực hành

- Vấn đề đào tạo

- Sự cam kết của lãnh đạo

- Sự chia sẻ và sự hiểu biết

- Làm việc theo nhóm

Những yếu tố này có tác động tích cực đáng kể đến hiệu quả của chuyển giao công nghệ Trong số đó, yếu tố của cam kết lãnh đạo ảnh hưởng đến hiệu quả của chuyển giao công nghệ mạnh mẽ nhất Do đó, các cam kết quản lý tập thể được coi

là vấn đề quan trọng nhất để đạt được thành công trong thị trường Việt Nam Nghiên cứu này cho thấy rằng cả nhân viên Việt Nam và nhân viên Nhật Bản phải

nỗ lực hết sức vào việc thực hiện các biện pháp quản lý có phương pháp, phổ biến

rõ ràng các mục tiêu chuyển giao công nghệ, trong đó nêu rõ các thủ tục chuyển giao công nghệ một cách dễ hiểu và thực hiện đầy đủ để đẩy nhanh tiến độ và chuyển giao công nghệ hiệu quả

Đề tài cũng đã chỉ ra các hạn chế là chưa đề cập đến các yếu tố: môi trường, chính sách, các nhà cung cấp, đối thủ cạnh tranh, kinh nghiệm chuyển giao công nghệ,

tuổi công ty, phong cách quản lý của các nhà quản lý điều hành … ảnh hưởng đến

hiệu quả chuyển giao công nghệ

2.3.2 Nghiên cứu của Parissa Haghirian (Parissa Haghirian, 2003)

Nghiên cứu này tập trung vào việc chuyển giao kiến thức giữa các đơn vị của

một công ty đa quốc gia và cung cấp cho một cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng chính trong quá trình chuyển giao kiến thức giữa hai đơn vị công ty, và sau

đó điều tra câu hỏi liệu sự khác biệt văn hóa trong các đơn vị có ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức? Bài viết trình bày mô hình các yếu tố liên quan đến văn hóa ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức giữa hai đơn vị công ty nằm

ở những nơi khác nhau về mặt địa lý

Hình 2.2: Mô hình nghiên cứu của Parissa Haghirian

(P Haghirian - European Journal of Information Systems, Naples, Italy, 2003) Trong đó, mô hình gồm bốn yếu tố chính: Yếu tố bản chất của loại kiến thức chuyển giao, yếu tố văn hóa, yếu tố cơ cấu tổ chức và yếu tố cá nhân của con người

Trọng tâm của nghiên cứu này là ảnh hưởng văn hóa trong quá trình chuyển giao kiến thức Một nền văn hóa doanh nghiệp theo định hướng kiến thức rõ ràng là một trong những yếu tố có ảnh hưởng nhất của chuyển giao kiến thức thành công, một

nền văn hóa thúc đẩy sự thay đổi, hành vi sáng tạo và khuyến khích tích cực trao đổi ý tưởng và chuyển giao tri thức gia tăng và sẵn sàng chấp nhận thay đổi

Nghiên cứu đã tiến hành 15 cuộc phỏng vấn chuyên gia và nghiên cứu tài liệu, các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển giao kiến thức đã được xác định

Thực hiện phỏng vấn định tính để có được một cái nhìn tổng quan toàn diện về nhận

thức của người được phỏng vấn và một tập hợp các câu hỏi mở phục vụ Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, thăm dò và phỏng vấn chuyên gia tác giả nghiên cứu trên hoàn thành mô hình nghiên cứu cơ bản

2.3.3 Nghiên cứu của VK Devgan, Sushil và Kiran K Momaya (VK Devgan,

Sushil và Kiran K Momaya, 2006)

Chuyển giao công nghệ thành công

Ảnh hưởng của

kiến thức Ảnh hưởng của văn hóa Ảnh hưởng của tổ

chức Ảnh hưởng của con người

Nghiên cứu được thực hiện để hiểu các khái niệm về chuyển giao công nghệ

có hiệu quả và sau đó là một mô hình khái niệm được phát triển bằng cách xác định các cấu trúc bao gồm các biến, ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển giao công nghệ

Mô hình khái niệm này bao gồm hai phần:

Cấu trúc đầu ra của chuyển giao công nghệ hiệu quả để đại diện cho các mục tiêu đạt được của các bên liên quan

Phía còn lại là bối cảnh chuyển giao công nghệ bao gồm đầu vào xây dựng

để chỉ ra các vấn đề liên quan Hơn nữa, phân tích nhân tố được sử dụng để xác định các yếu tố, và sau đó xây dựng cấu trúc đã được thực hiện cho các biến đầu vào và đầu ra

Hình 2.3: Mô hình nghiên cứu của VK Devgan, Sushil và Kiran K Momaya

(VK Devgan, Sushil và Kiran K Momaya, Indian Journal – chapter 17, 2006)

2.3.4 Tổng kết các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc chuyển giao công

Sự linh hoạt của tổ

Thông qua các yếu tố từ 3 mô hình nghiên cứu ở trên, tác giả đã tổng hợp

có 18 yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của chuyển giao công nghệ, bao gồm:

- Chất lượng thực hành

- Sự cam kết của lãnh đạo

- Công tác đào tạo

- Làm việc theo nhóm

- Sự chia sẻ và hiểu biết

- Tính phức tạp của công nghệ, bí mật công nghệ

- Khả năng sản xuất của tổ chức

- Hiệu quả của giao tiếp

- Sự gần gũi

- Hiệu quả của yếu tố quản lý

- Sự linh hoạt của tổ chức

- Sự tín nhiệm, động lực thúc đẩy

- Lợi ích của cấu trúc tổ chức

- Sự đầu tư sản xuất của tổ chức

- Ảnh hưởng của dạng kiến thức

- Ảnh hưởng của văn hóa

- Ảnh hưởng của tổ chức

- Ảnh hưởng của con người

2.4 Mô hình nghiên cứu đề nghị và các giả thuyết nghiên cứu

2.4.1 Mô hình nghiên cứu đề nghị

Trong số 18 yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển giao công nghệ đã được các nghiên cứu trước đó đề cập, yếu tố “sự cam kết của lãnh đạo” được lặp lại

trong 2 mô hình nghiên cứu trước đó Tác giả sau khi kết hợp với thông tin từ phương pháp khảo sát 20 ý kiến, đối tượng khảo sát là nhân viên kỹ thuật Việt Nam

hiện đang làm việc tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Việt Nam, với tổng cộng có 89 ý kiến được thu thập (phụ lục 1) Trong đó,

có 6 yếu tố thường xuyên được các ý kiến đề cặp đến với 57/89 ý kiến trùng khớp (trong đó có 8 ý kiến mới) chiếm tỷ lệ 64% tổng số ý kiến, 6 yếu tố bao gồm:

- Sự cam kết của lãnh đạo

- Sự chia sẻ và hiểu biết

- Hiệu quả của quản lý

- Khả năng sản xuất của tổ chức

- Sự khác biệt về văn hóa

- Công tác đào tạo

Từ các kết quả trên, 06 biến này là các biến độc lập chính ảnh hưởng đến hiệu

quả của việc chuyển giao công nghệ cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam của các doanh nghiệp nước ngoài tại các khu công nghiệp Việt Nam Biến phụ thuộc: Hiệu quả chuyển giao công nghệ Qua đó, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu cụ thể như sau:

Hình 2.4: Mô hình nghiên cứu đề xuất

Sự cam kết của lãnh đạo

Sự chia sẻ và hiểu biết

Hiệu quả của

quản lý Khả năng sản

xuất của tổ chức

Sự khác biệt về văn hóa

Mức độ

chuyển giao công nghệ

Công tác đào tạo

H1

H2 H3 H4

H5

H6

2.4.2 Các giả thuyết nghiên cứu

2.4.2.1 Sự cam kết của lãnh đạo và chuyển giao công nghệ

Trong quá trình chuyển giao công nghệ quốc tế, các cam kết của lãnh đạo

cấp cao được xác định là một mối quan tâm lớn và là một yếu tố quan trọng chịu trách nhiệm về sự thành công của chuyển giao công nghệ (Simkoko, 1992) [30]

Mặc khác, kết quả của một nghiên cứu phỏng vấn của Nguyễn, Takanashi, và Aoyama (2012) [26] nhấn mạnh rằng chuyển giao công nghệ đòi hỏi việc áp dụng không chỉ thông tin kỹ thuật và kiến thức mới mà còn là một cách suy nghĩ mới và làm mới Cam kết của lãnh đạo phải được thực hiện liên tục trong suốt quá trình thực hiện việc chuyển giao công và sau khi hoàn thành

Và mặc dù lãnh đạo cấp trên có thể không tích cực theo đuổi chuyển giao công nghệ, các công ty vẫn có thể đạt được hiệu quả dài hạn trong chuyển giao công nghệ thông qua một cam kết luôn thực hiện qua các chính sách, cơ chế quản lý của lãnh đạo (Gibson và Smilor, 1992) [19] Cụ thể, vai trò của họ trong việc cung cấp các nguồn lực cần thiết (Appelbaum và Reichards, 1998) [6], xây dựng cơ chế cho các hệ thống hiệu suất đánh giá và khen thưởng (Love và Gunasekaran, 1999) [24]…

Giả thuyết H1: Sự cam kết của lãnh đạo có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuy ển giao công nghệ

2.4.2.2 Sự chia sẻ và hiểu biết và chuyển giao công nghệ

Chia sẻ và hiểu biết nhấn mạnh khía cạnh các kỹ năng mềm, thông qua các tương tác xã hội giữa các cá nhân để nắm bắt thông tin và đạt được sự tin cậy lẫn nhau, sự đồng cảm, giúp đỡ, chia sẻ ý kiến, các mối quan hệ xã hội (Chua , 2002) [10] Việc giao tiếp hiệu quả thông qua việc trao đổi, tương tác xã hội giữa các cá nhân được coi là hoạt động tạo thuận lợi cho sự xuất hiện của kiến thức mới trong

tổ chức (Nonaka, 1994) [27] Mặc khác, sự chia sẻ và hiểu biết chính là yếu tố cần

thiết trong các công ty để thực hiện chuyển giao công nghệ thành công trong bối

cảnh khoảng cách văn hóa khác nhau giữa các đơn vị (Teece, 1998) [34] Vì vậy, trong môi trường giao tiếp cởi mở, các bên có thể học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau một cách nhanh chóng và hiệu quả, đây chính là điều cần thiết trong việc chuyển giao công nghệ thành công ( Osborn và Baughn , 1990) [28]

Gi ả thuyết H2: Sự chia sẻ và hiểu biết có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ

2.4.2.3 Hiệu quả của quản lý và chuyển giao công nghệ

Kinh nghiệm quản lý góp phần quan trọng trong thành công của việc chuyển giao công nghệ Việc tạo động lực, môi trường thuận lợi cho các cá nhân tham gia vào quá trình chuyển giao công nghệ và thực hiện các cơ chế giải quyết xung đột

hiệu quả trong quá trình chuyển giao công nghệ của các cấp quản lý đóng vai trò hết

sức quan trọng (Shi, 1995) [29] Mặc khác, việc bố trí nhân sự hiệu quả cho công tác đào tạo để tham gia vào quá trình chuyển giao công nghệ cũng mang ý nghĩa quyết định cho sự thành công khi chuyển giao

Gi ả thuyết H3: Hiệu quả của quản lý có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ

2.4.2.4 Khả năng sản xuất của tổ chức và chuyển giao công nghệ

Theo Cusumano và Elenkov (1994) [11], hiệu quả của việc chuyển giao công nghệ liên quan mật thiết đến năng lực công nghệ của công ty, máy móc thiết bị được trang bị, đồng thời kỹ năng và năng lực có sẵn của đội ngũ kỹ thuật tiếp nhận

kiến thức công nghệ Khả năng công nghệ của công ty, khả năng tiếp nhận và nguồn nhân lực có tay nghề cao là nền tản cho sự thành công của chuyển giao công nghệ (UNIDO Secretariat, 1997) [35] Nghiên cứu của Bhaneja và cộng sự (1982) [7]

cũng nêu rõ yếu tố quan trọng cho việc chuyển giao thành công công nghệ là: khả năng công nghệ của công ty, nhân lực và trang thiết bị có sẵn có

Gi ả thuyết H4: Khả năng sản xuất của tổ chức có ảnh hưởng đến mức độ của

vi ệc chuyển giao công nghệ

2.4.2.5 Sự khác biệt về văn hóa và chuyển giao công nghệ

Tổ chức được đặt tại các quốc gia có nền văn hóa khác biệt nhau, do vậy trong bối cảnh kinh doanh đa văn hóa sẽ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nền văn hóa

của tổ chức Đây cũng là trường hợp đối với vấn đề chuyển giao kiến thức Chuyển giao kiến thức trong một bối cảnh một ngôn ngữ chung sẽ tăng xác suất của khả năng tiếp nhận (Doz và cộng sự, 1997) Do đó, khả năng ngôn ngữ của cả hai đơn vị chyển giao và được chuyển giao thường phải đáp ứng sự tương đồng, vì thiếu khả năng ngôn ngữ có thể làm cho kiến thức thậm chí khó tiếp cận được (Simonin, 1999) [31] Khả năng ngôn ngữ do đó ảnh hưởng mạnh mẽ quá trình chuyển giao

kiến thức Nếu khả năng ngôn ngữ còn hạn chế, người gửi hoặc người nhận đôi khi gây ra sự hiểu lầm Mức độ khoảng cách văn hóa được coi là một trong những trở

ngại lớn trong việc thực hiện thành công trong các mối quan hệ kinh doanh đa văn hóa ( Williams và cộng sự, 1998) [37]

Gi ả thuyết H5: Sự khác biệt về văn hóa có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ

2.4.2.6 Công tác đào tạo và chuyển giao công nghệ

Vấn đề đào tạo được xác định là một giải pháp thích hợp cho chuyển giao công nghệ thành công thông qua việc thông qua việc nỗ lực đào tạo cho các đối tác

ở các cấp khác nhau Đặc biệt đối với công nghệ phức tạp đòi hỏi thông qua đào tạo

ở nhiều cấp độ Do đó, việc đạt được thành công trong chuyển giao có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tiến độ và ngân sách (Simkoko, 1992) [30] Chuyển giao công

nghệ không đơn giản là cung cấp thiết bị hoặc hướng dẫn vận hành cho đối tác (Lall, Navaratti, Teitel, và Wiggnaraja, 1994) [22] Trên thực tế, chuyển giao công nghệ

hiệu quả bị ảnh hưởng bởi các vấn đề như các kiến thức cơ bản của người lao động địa phương, cơ chế chuyển giao, và các loại hình công nghệ Vì vậy, hoạt động học

tập và đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được sự tiến bộ về kiến thức công nghệ thông qua việc thực hiện chuyển giao công nghệ Các kiến thức cần thiết

để vận hành một công nghệ mới cần được đào tạo bài bản và phù hợp Thông qua

đó, người tiếp nhận cũng như người truyền đạt có thể trao đổi kinh nghiệm trực tiếp thông qua ngôn ngữ và tăng sự tin tưởng lẫn nhau giữa họ, từ đó hiệu suất chuyển giao công nghệ có thể đạt hiệu quả cao

Mặc khác, chuyển giao công nghệ thông qua hình thức đào tạo thực tế cho

thấy nhiều lao động địa phương đã tiếp thu rất tốt các kiến thức mới, kỹ thuật mới

và các kỹ năng trong một môi trường công nghiệp ngày càng phát triển ( Gander, 1987) [18] Vì lý do này, on-the- job training (OJT) được coi là một phương pháp đào tạo tích cực cho chuyển giao công nghệ giữa các công ty với các nền văn hóa khác nhau ( Urata, 1999) [36]

Gi ả thuyết H6: Công tác đào tạo có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ

2.5 Tóm tắt chương 2

Trong chương 2 tác giả đã giới thiệu khái quát về công nghệ, chuyển giao công nghệ và hiệu quả của chuyển giao công nghệ Thông qua 3 mô hình nghiên

cứu của các tác giả trong nước và nước ngoài về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ

của việc chuyển giao công nghệ Kết hợp với nghiên cứu khám phá, tác giả đã đưa

ra mô hình nghiên cứu đề nghị gồm 6 yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ, bao gồm: Sự cam kết của lãnh đạo, sự chia sẻ và hiểu biết, hiệu quả

của quản lý, khả năng sản xuất của tổ chức, sự khác biệt về văn hóa và công tác đào

tạo Đồng thời, tác giả cũng đã đưa ra các giả thuyết nghiên cứu từ mô hình nghiên

cứu đề nghị

Chương 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Giới thiệu chương

Trong chương này, tác giả trình bày các phương pháp nghiên cứu được sử

dụng để thiết kế và điều chỉnh thang đo, đo lường các khái niệm nghiên cứu, kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu đã được trình bày ở chương 2

3.2 Thiết kế nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả thực hiện nghiên cứu qua 2 giai đoạn: nghiên cứu sơ bộ và nghiên

cứu chính thức

3.2.1.1 Nghiên cứu sơ bộ

Trong giai đoạn này, tác giả tiến hành nghiên cứu thông qua hai phương pháp: nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng sơ bộ Nghiên cứu định tính

nhằm khám phá ra các yếu tố mới đặc thù tại Việt Nam có ảnh hưởng đến mức độ chuyển giao công nghệ kết hợp với các nghiên cứu trước đây nhằm hiệu chỉnh thang

đo cho phù hợp với đặc thù tại môi trường Việt Nam

Các bước thực hiện:

- Phương pháp 20 ý kiến:

Tác giả tiến hành thu thập ý kiến từ 20 nhân viên kỹ thuật Việt Nam

hiện đang công tác tại các doanh nghiệp nước ngoài ở các khu công nghiệp

Mục đích của phương pháp này nhằm khám phá thêm các yếu tố mới đặc thù của Việt Nam có ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ thông qua phiếu khảo sát (phụ lục 2)

sự điều chỉnh câu chữ cho phù hợp hoặc phát hiện thêm các biến mới Trên

cơ sở đó tác giả đã xây dựng thang đo sơ bộ (phụ lục 3)

- Phỏng vấn nhóm:

Trên cơ sở thang đo sơ bộ đã được xây dựng, tác giả tiến hành phỏng

vấn nhóm với 2 nhóm: nhóm nam (09 thành viên) và nhóm nữ (07 thành viên) (phụ lục 4) Tất cả đều là nhân viên kỹ thuật và hiện tại đang công tác

tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Mục đích của phỏng vấn nhóm là loại bỏ các yếu tố không được đa số thành viên tán đồng hoặc bổ sung các biến được đa số thành viên nhóm tán đồng Kết quả sau cuộc phỏng vấn nhóm, 02 biến quan sát của yếu tố “sự khác biệt về văn hóa” đã bị loại bỏ trên cơ sở 01 yếu tố chưa xác nghĩa và 01 yếu tố có nghĩa

bị trùng lặp với biến qan sát của yếu tố “sự chia sẻ và hiểu biết” Đồng thời qua cuộc phỏng vấn nhóm, tác giả cũng đã thu thập được mức độ đánh giá

của các nhóm về từng yếu tố Qua cuộc phỏng vấn nhóm, tác giả đã xây

dựng thang đo sơ bộ với 38 biến quan sát đo lường cho 07 thành phần nghiên

cứu cần đo lường (phụ lục 5)

- Nghiên cứu định lượng sơ bộ:

Nhằm điều chỉnh thang đo sơ bộ đã được xây dựng, điều chỉnh thang đo phù

hợp để đi đến thang đo chính thức Nghiên cứu sơ bộ này nhằm sàng lọc các biến quan sát không ảnh hưởng Phương tiện sàng lọc biến quan sát bằng cách kiểm tra

độ tin cậy dựa vào hệ số Cronbach’s Alpha

Tác giả đã tiến hành khảo sát trên 195 đối tượng, là đội ngũ kỹ thuật Việt Nam hiện đang công tác tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp Phương pháp lấy mẫu: lấy theo phương pháp thuận tiện thông qua bảng câu hỏi khảo sát trực tiếp với thang đo Likert 5 mức độ để đo lường mức độ quan trọng của các yếu tố Kết quả của giai đoạn này là xây dựng được bảng câu hỏi hoàn chỉnh

phục vụ cho bước nghiên cứu chính thức

3.2.1.2 Nghiên cứu chính thức

Giai đoạn này được thực hiện bằng phương pháp nghiên cứu định lượng

Với bảng câu hỏi đã được điều chỉnh sau kết quả nghiên cứu sơ bộ (phụ lục 6) Đối tượng khảo sát: là nhân viên kỹ thuật Việt Nam hiện đang công tác tại các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn các khu công nghiệp tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa Vũng Tàu

- m: là số biến độc lập của mô hình

Để đạt được kích thước mẫu thỏa điều kiện như công thức trên, 350 bảng

khảo sát được phát ra Mỗi bảng câu hỏi bao gồm 38 phát biểu (38 biến quan sát) và các phát biểu được đo lường dựa trên thang đo Likert gồm 5 điểm

Sau giai đoạn thu hồi, nhập liệu và làm sạch, có 342 phiếu hợp lệ, chiếm tỷ lệ 97.71% Mẫu được lấy theo phương pháp thuận tiện (phi xác suất), bảng câu hỏi được gửi trực tiếp cho đối tượng khảo sát và gửi qua mạng internet

- Nội dung bảng câu hỏi khảo sát: gồm 3 phần

Phần 1: Câu hỏi gạn lọc, gồm 1 câu hỏi nhằm lựa chọn đúng đối tượng để tiếp tục khảo sát

Phần 2: Gồm những câu hỏi về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ của việc chuyển giao công nghệ (38 câu hỏi)

Phần 3: Gồm những câu hỏi để thu thập thông tin khách hàng (06 câu hỏi)

Dữ liệu sau khi được thu thập sẽ được mã hóa, nhập liệu và được xử lý bằng phần

mềm SPSS 11.5

3.2.2 Quy trình nghiên cứu

Hình 3.1: Quy trình thực hiện nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu sơ bô

(định tính) (khảo sát

20 ý kiến, phỏng vấn nhóm phỏng vấn tay

đôi) Thang đo sơ bộ

Nghiên cứu sơ bộ định lượng (khảo sát 195 đối

tượng)

Thang đo chính thức

Nghiên cứu chính thức (định lượng, n= 342)

Kết quả nghiên cứu

Phân tích Cronbach’s Alpha và EFA => sàng

lọc các biến quan sát có tương quan tổng <0.5

Kết luận và giải pháp

Mã hóa, nhập liệu, làm

sạch dữ liệu Thống kê

mô tả Phân tích Cronbach’s Alpha và EFA Hồi quy tuyến

tính

3.3 Xây dựng thang đo

Từ kết quả nghiên cứu định tính, thang đo được xây dựng dựa trên thang đo

từ các nghiên cứu trước đây, đồng thời được điều chỉnh và bổ sung cho phù hợp với

mục đích nghiên cứu và phù hợp với đặc thù tại Việt Nam

Từ mô hình nghiên cứu ở chương 2, có 07 khái niệm trong nghiên cứu đó là:

(1) Sự cam kết của lãnh đạo, (2) Sự chia sẻ và hiểu biết, (3) Hiệu quả của quản lý, (4) Khả năng sản xuất của tổ chức, (5) Sự khác biệt về văn hóa, (6) Công tác đào tạo và (7) Hiệu quả chuyển giao công nghệ Các biến quan sát được đo lường bằng thang đo Likert 5 khoảng cách (mức độ 1: hoàn toàn không đồng ý đến mức độ 5: hoàn toàn đồng ý)

Mục đích nghiên cứu là chủ yếu tập trung vào việc đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ của chuyển giao công nghệ, cụ thể:

3.3.1 Đo lường sự cam kết của lãnh đạo

Thang đo sự cam kết của lãnh đạo được kí hiệu là CK

Thành phần của yếu tố CK được đo lường bởi 4 biến quan sát CK1 (Nguyen, 2012) [26], CK2 (Love and Gunasekaran, 1999) [24], CK3 (Appelbaum và Reichart, 1998; Evangelista và Lê, 2009) [6], CK4 (Nguyen, 2012) [26] Tuy nhiên, qua phân tích định tính tác giả đã bổ sung thêm 1 biến quan sát mới CK5 Thang đo thành

phần sự cam kết của lãnh đạo gồm 5 biến quan sát sau:

B ảng 3.1 Đo lường sự cam kết của lãnh đạo

CK1 Lãnh đạo công ty chúng tôi thể hiện mục tiêu chuyển

giao công nghệ rõ ràng CK2 Có hệ thống phần thưởng dành cho việc thực hành xuất

sắc và các ý kiến hay trong chuyển giao công nghệ CK3 Lãnh đạo công ty chúng tôi cung cấp nguồn lực cần

thiết đầy đủ cho chuyển giao công nghệ CK4 Lãnh đạo công ty chúng tôi phát triển cụ thể các phương

tiện chuyển giao công nghệ CK5 Lãnh đạo công ty chúng tôi cung cấp quy trình và tiến

độ thực hiện quá trình chuyển giao công nghệ

3.3.2 Đo lường sự chia sẻ và hiểu biết

Thang đo sự chia sẻ và hiểu biết được kí hiệu là CS

Thành phần của yếu tố CS được đo lường bởi 6 biến quan sát CS1 (Fryxell, Dooley, và Vryza, 2002) [17], CS2 (Cavusgil, Calantone, và Zhao, 2003) [8], CS3 (Nguyên, 2012) [26], CS4 (Chua, 2002) [10], CS5 (Fryxell, Dooley, và Vryza, 2002) [17], CS6 (Fryxell, Dooley, và Vryza, 2002) [17] Tuy nhiên, qua phân tích định tính tác giả đã bổ sung thêm 1 biến quan sát mới CS7 Thang đo thành phần sự chia sẻ và hiểu biết gồm 7 biến quan sát sau:

B ảng 3.2 Đo lường sự chia sẻ và hiểu biết

CS1 Chuyên viên kỹ thuật nước ngoài và nhân viên Việt

Nam quan tâm, hỗ trợ lẫn nhau

CS2

Cả chuyên viên kỹ thuật nước ngoài lẫn nhân viên kỹ thuật Việt Nam có mong muốn duy trì mối quan hệ giao tiếp cởi mở và gần gũi với nhau

CS3

Chuyên viên kỹ thuật nước ngoài và nhân viên kỹ thuật Việt Nam trong công ty chúng tôi chia sẻ ý kiến, cảm nghĩ, hy vọng, mối quan tâm chung và các giá trị kinh doanh chung với nhau

CS7 Nhân viên trong công ty luôn hiểu được mục tiêu, mục

đích của việc chuyển giao công nghệ trong công ty

3.3.3 Đo lường hiệu quả của quản lý

Thang đo hiệu quả của quản lý được kí hiệu là QL

Thành phần của yếu tố QL theo thang đo của Shi (1995) [29] được đo lường

bởi 4 biến quan sát QL1, QL2, QL3 và QL4 Tuy nhiên, qua phân tích định tính

tác giả đã bổ sung thêm 2 biến quan sát mới QL5 và QL6 Thang đo thành phần

hiệu quả của quản lý gồm 6 biến quan sát sau:

B ảng 3.3 Đo lường hiệu quả của quản lý

QL1 Lãnh đạo công ty chúng tôi có kinh nghiệm quản lý

trong vấn đề chuyển giao công nghệ

QL2 Lãnh đạo công ty chúng tôi luôn tạo động lực thúc đẩy

quá trình chuyển giao công nghệ

QL3

Lãnh đạo công ty chúng tôi luôn tạo điều kiện để các

bộ phận cùng tham gia trong quá trình chuyển giao công nghệ

QL4

Các xung đột trong quá trình chuyển giao công nghệ được lãnh đạo công ty chúng tôi giải quyết nhanh chóng

QL5 Thời gian làm việc và thời gia chuyển giao công nghệ

được quản lý hiệu quả

QL6 Chuyên viên nước ngoài và đội ngũ kỹ thuật Việt nam

luôn tuân thủ nội quy và nguyên tắc làm việc

3.3.4 Đo lường khả năng sản xuất của tổ chức

Thang đo khả năng sản xuất của tổ chức được kí hiệu là TC

Thành phần của yếu tố TC được đo lường bởi 4 biến quan sát TC1 (Cusumano và Elenkov, 1994) [11], TC2 (Shi, 1995) [29], TC3 (Bhaneja và

cộng sự, 1982) [7] và TC4 (Hussain và Sushil, 1997) [20] Thang đo thành phần

khả năng sản xuất cả tổ chức gồm 4 biến quan sát sau:

B ảng 3.4 Đo lường khả năng sản xuất của tổ chức

TC1 Năng lực công nghệ của tổ chức đáp ứng được công

nghệ chuyển giao

TC2 Khả năng tiếp thu của nhân viên kỹ thuật Việt Nam

khá tốt trong vấn đề chuyển giao công nghệ

TC3 Máy móc thiết bị của tổ chức đáp ứng được nhu cầu

trong quá trình chuyển giao công nghệ

TC4 Công ty luôn trang bị cho bộ phận nghiên cứu và phát

triễn đáp ứng nhu cầu chuyển giao công nghệ

3.3.5 Đo lường sự khác biệt về văn hóa

Thang đo sự khác biệt về văn hóa được kí hiệu là VH

Thành phần của yếu tố VH được đo lường bởi 2 biến quan sát VH1 (Williams và cộng sự, 1998) [37], VH2 (Simonin, 1999) [31] Tuy nhiên, qua phân tích định tính tác giả đã bổ sung thêm 3 biến quan sát mới VH3, VH4 và VH5 Thang đo thành phần sự khác biệt về văn hóa gồm 5 biến quan sát sau:

B ảng 3.5 Đo lường sự khác biệt về văn hóa

VH1 Chuyên viên kỹ thuật nước ngoài và đội ngũ kỹ thuật

Việt Nam cùng nắm rõ văn hóa của công ty

VH2

Chuyên viên kỹ thuật nước ngoài và đội ngũ kỹ thuật

Việt Nam có sự tương đồng về ngôn ngữ trong lúc làm

việc, trao đổi…

VH3

Sự khác biệt ngôn ngữ thường dễ gây hiểu nhầm trong quá trình truyền đạt giữa các chuyên viên nước ngoài

và đội ngũ kỹ thuật Việt Nam tại công ty chúng tôi

VH4 Tâm lý e ngại, tự ty khi tiếp xúc với các chuyên viên

nước ngoài của đội ngũ kỹ thuật Việt Nam

VH5

Phong tục tập quán khác nhau dễ gây hiểu lầm trong quá trình chuyển giao công nghệ giữa chuyên viên nước ngoài và đội ngũ kỹ thuật Việt Nam

3.3.6 Đo lường công tác đào tạo

Thang đo công tác đào tạo được kí hiệu là DT

Thành phần của yếu tố DT được đo lường bởi 5 biến quan sát DT1 (Nguyên, 2012) [26], DT2, DT3 (Uratha, 1999) [36], DT4 và QL5 (Nguyên, 2012) [26] Tuy nhiên, qua phân tích định tính tác giả đã bổ sung thêm 1 biến quan sát mới DT6 Thang đo thành phần công tác đào tạo gồm 6 biến quan sát sau:

B ảng 3.6 Đo lường công tác đào tạo

DT1 Công ty chúng tôi cung cấp các tài liệu huớng dẫn cho

nhân viên kỹ thuật Việt Nam DT2

Công ty chúng tôi thường sử dụng phương pháp huấn luyện trên công việc trong quá trình chuyển giao công nghệ

DT3

Nhân viên kỹ thuật Việt Nam chủ chốt của chúng tôi được đào tạo các khóa huấn luyện tay nghề, seminar công nghệ ở nước ngoài

DT4 Công ty chúng tôi có chương trình dạy tiếng Việt cho

các chuyên viên nước ngoài tại Việt Nam DT5 Công ty chúng tôi có chương trình dạy tiếng nước

ngoài cho nhân viên kỹ thuật Việt Nam DT6

Kiến thức công nghệ được trang bị cho đội ngũ kỹ thuật Việt Nam tại các trường đại học còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu

3.3.7 Đo lường mức độ của chuyển giao công nghệ

Thang đo mức độ chuyển giao công nghệ được kí hiệu là CN

Thành phần của yếu tố CN được đo lường bởi 5 biến quan sát CN1, CN2 (Lin, 2007), CN3, CN4 và CN5 (Nguyên, 2012) [26] Thang đo thành phần hiệu

quả chuyển giao công nghệ gồm 5 biến quan sát sau:

B ảng 3.7 Đo lường mức độ của chuyển giao công nghệ

CN1 Các nhân viên kỹ thuật Việt Nam học được toàn bộ

những kiến thức công nghệ độc quyền

CN2 Kiến thức và thông tin kỹ thuật của nhân viên kỹ thuật

Việt Nam được cải tiến đáng kể

CN3 Kỹ năng sản xuất sản phẩm chất lượng của nhân viên

kỹ thuật Việt Nam tăng rất nhiều

CN4 Nhân viên kỹ thuật Việt Nam có khả năng cải tiến chất