Ảnh hưởng của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đến việc áp dụng chế độ, chuẩn mực kế toán việt nam trong các công ty niêm yết tại việt nam

Các quy nh k toán còn có s phân bi t gi#a các ngành ngh... Vi c thu thu và chi tiêu công qu/ do vua chúa toàn quy n quy t nh.. Ngoài ra còn có các lo i thu tr c thu khác như thu môn bài,

BÙI TH M NGÂN

TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I

L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu nêu trong lu n v n là trung th c và không sao chép t b t k công trình khác

Bùi Th M Ngân

M C L C

Trang

Trang ph bìa

L i cam oan i

M c l c ii

Danh m c các ch vi t t t vii

Danh m c các b ng viii

Danh m c các bi u , th xi

Ph n m u 1

I Lý do ch n tài 1

II M c tiêu c a tài 1

III i tư ng và ph m vi nghiên c u c a tài 2

IV Phương pháp nghiên c u tài 2

V K t c u c a tài 2

Chương I: T ng quan ch , chu n m c k toán Vi t Nam và h th ng thu Vi t Nam 4

1.1 T ng quan ch , chu n m c k toán Vi t Nam 4

1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n 4

1.1.1.1 L ch s hình thành k toán 4

1.1.1.2 Vài nét quá trình phát tri n c a k toán th gi i 4

1.1.1.3 Quá trình phát tri n c a k toán Vi t Nam 6

1.1.1.3.1 Giai o n t n m 1954 tr v trư c 6

1.1.1.3.2 Giai o n t n m 1954 – 1975 6

1.1.1.3.3 Giai o n t n m 1975 – 1995 6

1.1.1.3.4 Giai o n 1995 n nay 7

1.1.2 nh ngh a k toán 9

1.1.3 Nhi m v c a k toán 10

1.2 T ng quan h th ng thu Vi t Nam 11

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri n c a Thu 11

1.2.1.1 L ch s hình thành c a Thu 11

1.2.1.2 Sơ lư c quá trình phát tri n chung c a thu th gi i 11

1.2.1.3 Quá trình phát tri n c a thu Vi t Nam 12

1.2.1.3.1 Th i k phong ki n 12

1.2.1.3.2 Th i k Pháp thu c t n m 1858 – 1945 12

1.2.1.3.3 Giai o n t n m 1945 – 1954 12

1.2.1.3.4 Giai o n t n m 1954 – 1975 13

1.2.1.3.5 Giai o n t n m 1975 n nay 14

1.2.2 nh ngh a thu 15

1.2.3 Vai trò c a thu 15

1.3 Chính sách thu thu nh p doanh nghi p 16

1.3.1 c i m 16

1.3.2 Vài nét quá trình phát tri n chính sách thu thu nh p doanh nghi p Vi t Nam 17

1.3.3 C n c tính thu 18

1.4 M i quan h gi a k toán và thu 20

1.4.1 M i quan h gi a k toán và thu trên th gi i 20

1.4.2 M i quan h gi a k toán và thu t i Vi t Nam 22

K t lu n chương I 26

Chương II: ánh giá nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t Vi t Nam 27

2.1 M c ích nghiên c u 27

2.2 Câu h i nghiên c u và các bi n o lư ng 28

2.2.1 Câu h!i th nh t 28

2.2.2 Câu h!i th hai 28

2.2.2.1 Câu h!i nghiên c u và xác nh các bi n 28

2.2.2.2 Mô t các bi n 30

2.2.2.2.1 Quy mô doanh nghi p 30

2.2.2.2.2 Công ty ki m toán 30

2.2.2.2.3 òn b"y tài chính 31

2.2.2.2.4 Tính thanh kho n 31

2.2.2.2.5 Kh n ng sinh l i 32

2.2.2.2.6 Kh n ng sinh l i thêm 32

2.2.2.2.7 Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i 33

2.3 Phương pháp nghiên c u 33

2.3.1 Th ng kê mô t 33

2.3.2 Ki m nh m i liên h 33

2.3.3 Mô hình h#i quy 34

2.3.3.1 Ki m tra tính phân ph i chu"n c a các bi n 34

2.3.3.2 Mô hình h#i quy Binary Logistic 36

2.4 M u nghiên c u 37

2.5 K t qu 37

2.5.1 Th ng kê mô t 37

2.5.2 Ki m nh m i liên h 40

2.5.2.1 Bi n quy mô doanh nghi p 40

2.5.2.1.1 Ki m nh tham s 40

2.5.2.1.2 Ki m nh phi tham s 42

2.5.2.2 Bi n công ty ki m toán 43

2.5.2.3 Bi n òn b"y tài chính 44

2.5.2.3.1 Ki m nh tham s 44

2.5.2.3.2 Ki m nh phi tham s 46

2.5.2.4 Bi n tính thanh kho n 47

2.5.2.4.1 Ki m nh tham s 48

2.5.2.4.2 Ki m nh phi tham s 49

2.5.2.5 Bi n kh n ng sinh l i 50

2.5.2.5.1 Ki m nh tham s 50

2.5.2.5.2 Ki m nh phi tham s 52

2.5.2.6 Bi n kh n ng sinh l i t ng thêm 53

2.5.2.6.1 Ki m nh tham s 53

2.5.2.6.2 Ki m nh phi tham s 54

2.5.3 Mô hình h#i quy Binary Logistic 55

2.5.3.1 Xem xét ma tr n h s tương quan 55

2.5.3.2 Mô hình h#i quy Binary Logistic 57

2.5.3.2.1 Mô hình 1 57

2.5.3.2.2 Mô hình 2 59

K t lu n chương II 63

Chương III: Các ki n ngh , h n ch c a nghiên c u và xu t hư ng nghiên c u ti p theo 64

3.1 M t s ki n ngh nh!m c i thi n tình tr ng áp d ng úng ch , chu n m c k toán trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam 64

3.1.1 V vi c ban hành chính sách thu , ch , chu"n m c k toán 64

3.1.2 V t$ ch c th c hi n trong th c t 65

3.1.2.1 Doanh nghi p 65

3.1.2.2 Công ty ki m toán 68

3.1.2.3 Ngân hàng 70

3.1.2.4 Cơ quan thu : 71

3.2 H n ch c a nghiên c u 71

3.3 xu t hư ng nghiên c u ti p theo 72

K t lu n chương III 74

Tài li u tham kh o 75

Ph l c Ph l c 1: B ng s li u chênh l ch gi a LNKT và TNCT c a 100 doanh nghi p m%u 77

Ph l c 2: Bi u # v i ư ng cong chu"n c a các bi n 82

Ph l c 3: # th Histogram bi u di&n các i m th c t và d báo c a

5 GDP : T$ng s n ph"m qu c n i (Gross Domestic Product)

8 KH&CN : Khoa h c và công ngh

10 ROA : T( su t sinh l i trên tài s n (Return on total assets)

11 ROE : T( su t sinh l i trên v n ch s h u (Return on common equity)

DANH M C CÁC B%NG

Trang

B ng 2.1 – Kí hi u các bi n 34

Bang 2.2 – Th ng kê mô t các bi n c l p (không k bi n Công ty ki m toán) 35

B ng 2.3 – Th ng kê mô t các bi n c l p ã ư c bi n $i 36

B ng 2.4 – Chênh l ch gi a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu 38

B ng 2.5 – Th ng kê mô t bi n quy mô doanh nghi p 40

B ng 2.6 – K t qu ki m nh Independent Samples Test 41

B ng 2.7 – Th ng kê mô t bi n quy mô doanh nghi p 42

B ng 2.8 – K t qu ki m nh Mann-Whitney U 42

B ng 2.9 – Th ng kê mô t bi n công ty ki m toán 43

B ng 2.10 – K t qu ki m nh Chi bình phương 44

B ng 2.11 – Th ng kê mô t bi n òn b"y tài chính 45

B ng 2.12 – K t qu ki m nh Independent Samples Test 45

B ng 2.13 – Th ng kê mô t bi n òn b"y tài chính 46

B ng 2.14 – K t qu ki m nh Mann-Whitney U 47

B ng 2.15 – Th ng kê mô t bi n tính thanh kho n 48

B ng 2.16 – K t qu ki m nh Independent Samples Test 48

B ng 2.17 – Th ng kê mô t bi n tính thanh kho n 49

B ng 2.18 – K t qu Mann-Whitney U 49

B ng 2.19 – Th ng kê mô t bi n kh n ng sinh l i 50

B ng 2.20 – K t qu ki m nh Independent Samples Test 51

B ng 2.21 – Th ng kê mô t bi n kh n ng sinh l i 52

B ng 2.22 – K t qu Mann-Whitney U 52

B ng 2.23 – Th ng kê mô t bi n kh n ng sinh l i t ng thêm 53

B ng 2.24 – K t qu ki m nh Independent Samples Test 54

B ng 2.25 – Th ng kê mô t bi n kh n ng sinh l i t ng thêm 55

B ng 2.26 – K t qu Mann-Whitney U 55

B ng 2.27 – Ma tr n h s tương quan gi a các bi n c l p 56

B ng 2.28 – Ki m nh phù h p t$ng quát 57

B ng 2.29 – phù h p c a mô hình 57

B ng 2.30 – B ng phân lo i giá tr d báo và giá tr th c t 58

B ng 2.31 – Ki m nh phù h p c a d báo 58

B ng 2.32 – Các bi n trong mô hình 58

B ng 2.33 – Ki m nh phù h p t$ng quát 59

B ng 2.34 – phù h p c a mô hình 59

B ng 2.35 – Ki m nh phù h p c a d báo 59

B ng 2.36 – B ng phân lo i giá tr d báo và giá tr th c t 60

B ng 2.37 – Các bi n trong mô hình 60

B ng 4.1 – Các bi n trong mô hình th nghi m 1 92

B ng 4.2 – Các bi n có ý ngh a trong mô hình th nghi m 1 92

B ng 4.3 – Ki m nh phù h p t$ng quát 93

B ng 4.4 – phù h p c a mô hình 93

B ng 4.5 – Ki m nh phù h p c a d báo 93

B ng 4.6 – B ng phân lo i giá tr d báo và giá tr th c t 93

B ng 4.7 – Các bi n trong mô hình th nghi m 2 94

B ng 4.8 – Các bi n có ý ngh a trong mô hình th nghi m 2 94

B ng 4.9 – Ki m nh phù h p t$ng quát 95

B ng 4.10 – phù h p c a mô hình 95

B ng 4.11 – Ki m nh phù h p c a d báo 95

B ng 4.12 – B ng phân lo i giá tr d báo và giá tr th c t 95

B ng 4.13 – Các bi n trong mô hình th nghi m 3 96

B ng 4.14 – Các bi n có ý ngh a trong mô hình th nghi m 3 96

B ng 4.15 – Ki m nh phù h p t$ng quát 97

B ng 4.16 – phù h p c a mô hình 97

B ng 4.17 – Ki m nh phù h p c a d báo 97

B ng 4.18 – B ng phân lo i giá tr d báo và giá tr th c t 97

B ng 4.19 – Các bi n trong mô hình th nghi m 4 98

B ng 4.20 – Các bi n có ý ngh a trong mô hình th nghi m 4 98

DANH M C CÁC BI&U ', ' TH( Trang Hình 2.1 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n Tongtaisan 82

Hình 2.2 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n Doanhthu 82

Hình 2.3 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n TSno_VCSH 83

Hình 2.4 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n TSnovay_TS 83

Hình 2.5 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n Tsthanhtoan 84

Hình 2.6 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n ROA 84

Hình 2.7 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n ROE 85

Hình 2.8 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n TangtruongLN 85

Hình 2.9 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnTongtaisan 86

Hình 2.10 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnDoanhthu 86

Hình 2.11 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnTSno_VCSH 87

Hình 2.12 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnTSthanhtoan 87

Hình 2.13 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnROA 88

Hình 2.14 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnROE 88

Hình 2.15 Bi u # v i ư ng cong chu"n – Bi n LnTangtruongLN 89

Hình 3.1 # th Histogram bi u di&n các i m th c t và d báo c a bi n ph thu c c a mô hình 1 90

Hình 3.2 # th Histogram bi u di&n các i m th c t và d báo c a bi n ph thu c c a mô hình 2 91

PH N M U

T n m 2001 n 2005, B Tài Chính ã ban hành 26 chu n m c k toán Vi t

Nam d a trên c s chu n m c k toán qu c t Các chu n m c ra i giúp cho thông tin trên báo cáo tài chính ư c minh b ch, trung th c, h p lý, c bi t là i v i các công ty niêm y t M c dù v y, do quá trình phát tri n k toán Vi t Nam trong quá kh

ch u nh hư ng b i các quy nh v thu nên câu h i t ra là li u trên th c t có còn

t n t i hay không nh hư ng c a thu n k toán Vi t Nam, c bi t là trong vi c l a

ch n các chính sách k toán c a nhà qu n lý

cung c p b ng ch ng th c nghi m cho vi c tr l i câu h i trên, tôi ch n tài “ nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam” nghiên c u

- ánh giá m c nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c

áp d ng chu n m c, ch k toán trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam d a trên t!

l doanh nghi p l a ch n chính sách k toán g"n v i quy nh thu Vi c xác nh doanh nghi p có l a ch n chính sách k toán g"n v i quy nh thu hay không ư c

c n c vào chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu c a doanh nghi p

- Xác nh nh#ng nhân t tác ng n s nh hư ng c a chính sách thu thu

nh p doanh nghi p n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán trong các công ty niêm

y t t i Vi t Nam trên c s phân tích d# li u báo cáo tài chính b ng phư ng pháp phân tích nh lư ng

- C n c k t qu nghiên c u ưa ra các ki n ngh nh m h n ch s nh

hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c áp d ng ch , chu n m c

k toán trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam xu t các hư ng nghiên c u ti p theo

III i t ng và ph m vi nghiên c u c a Tài:

Nghiên c u nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c áp

d ng ch , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam Các công ty ho t ng trong l$nh v c tài chính, b o hi m, ngân hàng có c i m k t

c u tài chính và kinh doanh riêng không ư c xem xét trong nghiên c u này

tài ư c th c hi n theo phư ng pháp nghiên c u th c nghi m d a trên áp

d ng phư ng pháp phân tích nh lư ng bao g m th ng kê mô t , ki m nh tư ng quan và mô hình h i quy Binary Logistic theo c s d# li u báo cáo tài chính n m

2011 c a 100 doanh nghi p niêm y t trên th trư ng ch ng khoán Vi t Nam ư c l a

ch n ng%u nhiên nhưng lo i các doanh nghi p thu c l$nh v c tài chính, b o hi m, ngân hàng

Bên c nh ó, tài s& d ng các phư ng pháp phân tích, t'ng h p nh m h

th ng hóa các lý lu n và xu t các gi i pháp

Vi t Nam” Trình bày nh ngh$a, s lư c l ch s& hình thành phát tri n, nhi m v , vai trò c a ch , chu n m c k toán Vi t Nam và h th ng thu Vi t Nam; c i m, quá trình phát tri n và c n c tính thu thu nh p doanh nghi p Vi t Nam; m i quan h gi#a hai h th ng thu và k toán

n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t t i

Vi t Nam’’ Chư ng này th c hi n các th c nghi m gi i quy t hai câu h i li u trong

th c t có nhi u công ty niêm y t áp d ng chính sách k toán g"n v i quy nh thu hay không và các nhân t nào tác ng n s l a ch n này

Ch ng III: ‘‘Các ki n ngh , h n ch c a nghiên c u và xu t hư ng nghiên

c u ti p theo’’ T k t qu th c nghi m chư ng II, tác gi ưa ra m t s ki n ngh

nh m c i thi n th c tr ng nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n

vi c áp d ng ch , chu n m c k toán trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam Nghiên c u có nh#ng h n ch nh t nh nên ch(c ch(n s) không ánh giá h t ư c

m c nh hư ng, các nhân t nh hư ng, vì v y tác gi xu t nh#ng hư ng nghiên

c u ti p theo tài này ư c nghiên c u hoàn thi n h n

CH NG I:

THU VI T NAM 1.1 T ng quan ch , chu n m c k toán Vi t Nam:

1.1.1 L ch s hình thành và phát tri!n:

1.1.1.1 L ch s hình thành k toán:

Ngay t th i c' i, khi xu t hi n ho t ng mua bán con ngư i ã có nhu c"u ghi chép l i các chi ti t c a giao d ch Vi c ghi chép th i ó tuy n gi n nhưng nó chính là ti n cho vi c hoàn thi n phư ng pháp ghi chép k toán Theo th i gian ã

có nh#ng phát tri n v phư ng pháp ghi chép phù h p v i i u ki n kinh t xã h i

t ng th i k*

1.1.1.2 Vài nét quá trình phát tri!n c a k toán th gi"i:

Theo các tài li u nghiên c u v l ch s& k toán, k toán xu t hi n t th i c' i Thung l+ng Mesopotamia ư c xem là n i xu t hi n nh#ng ghi chép c' xưa nh t v

ho t ng buôn bán Th i k* này công vi c k toán khá n gi n Khi m t giao d ch

x y ra, k toán c"n ghi chép các n i dung như tên c a các bên tham gia giao d ch, lo i hàng hoá, giá c và các cam k t quan tr ng khác Vi c ghi chép ư c th c hi n trên t sét sau ó hong khô lưu tr# Lúc ó k toán ã ư c xem là m t ngh nghi p

, Ai C p c' i thì k toán ư c ghi chép trên gi y cói và ư c lưu tr# vào kho sau khi ư c ki m tra, soát xét n i b Th i này ngư i ghi chép c+ng có th b x& ph t

n u ghi chép không úng các giao d ch K toán Ai C p c' i c+ng ch- d ng l i hình

th c ghi chép li t kê mô t n gi n trong su t th i k* t n t i c a nó, có l) là do tình

tr ng mù ch# và thi u ng ti n giao d ch thích h p

Vào kho ng n m 600 trư c Công Nguyên, ngư i Hy L p ã sáng t o ra ti n kim

lo i H th ng ngân hàng phát tri n i u này tác ng r t l n n s phát tri n c a k

toán b i hai trong b y i u ki n hình thành phư ng pháp ghi chép có h th ng c a k toán ó là vi c hình thành ti n t và vi c hình thành các quan h tín d ng

Theo oàn Quang Thi u (2008), th i k* trung i ánh d u m t bư c ngo t l n

v s phát tri n c a k toán, ó là s ra i c a phư ng pháp ghi s' kép mà cha c a

nó là m t nhà tu dòng Franciscain tên là Luca Pacioli Ông vi t phư ng pháp ghi s' kép kh i ngu n t m t b n th o có mô t ng(n g n nhi u c tính c a k toán kép c a Benedetto Cotrugli N m 1494, Pacioli ã cho xu t b n m t cu n sách v i n i dung là

m t b n tóm lư c và ki n gi i v toán h c, k toán ch- là m t trong s n m m c

ư c c p n v i 36 chư ng Pacioli ưa ra h th ng g m các thành ph"n b n ghi,

nh t ký, s' cái Cu i k* k toán th c hi n b ng cân i th& Th i k* này k toán ã óng vai trò cung c p thông tin tài chính cho Nhà nư c và ch doanh nghi p

n th k! 19, k toán ã phát tri n thành m t ngh mang tính xã h i hoá và chuyên nghi p hoá, các hi p h i k toán ã ư c hình thành N m 1880 là Hi p h i k toán Anh và x Wales v i s lư ng thành viên ban "u là 587 ngư i và sau ó k t n p thêm 606 thành viên m i N m 1887 là Hi p h i k toán M/, ti n thân c a Hi p h i K toán có gi y ch ng nh n hành ngh M/

Sang th k 20, v i nh#ng thay 'i, phát tri n v kinh t , k toán ã t ng bư c

ư c hoàn thi n và phát tri n m nh m) K toán ã d"n tách bi t thành hai h th ng là

k toán tài chính cung c p thông tin cho nhi u i tư ng bên ngoài và k toán qu n tr cung c p thông tin mang tính ch t n i b cho ngư i qu n lý ây c+ng là k! nguyên ánh d u s ra i c a chu n m c k toán qu c t Khái ni m k toán qu c t ã xu t

hi n, k toán không còn n m trong khuôn kh' m t qu c gia n#a mà ã m r ng ra môi trư ng toàn c"u T ó n nay, Chu n m c k toán qu c t ã tr i qua nhi u l"n ch-nh s&a, b' sung cho phù h p v i i u ki n kinh t th gi i 'i m i và ã ư c nhi u nư c trên th gi i áp d ng, tính n cu i n m 2008 ã có trên 100 qu c gia

1.1.1.3 Quá trình phát tri!n c a k toán Vi t Nam:

ây là th i k* ánh d u s b(t "u phát tri n th c s c a k toán Vi t Nam v i

vi c ban hành ch k toán kép áp d ng thí i m trong các xí nghi p thu c ngành công nghi p và xây d ng vào n m 1957 H th ng tài kho n k toán ư c xây d ng

áp d ng chung cho t t c các ngành theo Quy t nh s 425-TC/C KT ngày 14/12/1970 Nhưng ch báo cáo l i ư c quy nh riêng cho t ng ngành, các n v kinh t thu c ngành n i thư ng áp d ng ch báo cáo th ng kê, k toán nh k* theo Quy t nh s 299/TTg ngày 27/10/1971; các xí nghi p công nghi p thì áp d ng theo Quy t nh s 233/CP ngày 01/12/1970 T'ng C c th ng kê c+ng ban hành Quy t

nh s 212-TCKT ngày 03/11/1971 quy nh ch báo cáo th ng kê k toán nh k*

i v i các n v công ty, c&a hàng, thư ng nghi p ã h ch toán kinh t c l p thu c

B N i thư ng qu n lý Như v y có th th y th i k* này k toán và th ng kê i ôi v i nhau, có phân bi t trong ch báo cáo gi#a các ngành, k toán ch y u ph c v cho

qu n lý Nhà nư c v ho t ng s n xu t kinh doanh c a kinh t qu c doanh

1.1.1.3.3 Giai o n t# n$m 1975 - 1995:

Sau ngày th ng nh t t nư c, c nư c t p trung vào phát tri n kinh t 'n nh

xã h i, k toán c+ng có nh#ng bư c chuy n mình rõ r t Nhà nư c liên t c s&a 'i, b' sung các quy nh v k toán cho phù h p v i b i c nh kinh t -xã h i m i Ngày 20/05/1988, Nhà nư c ã ban hành Pháp l nh k toán và th ng kê áp d ng chung trong

n n kinh t qu c dân H th ng tài kho n k toán ã ư c xây d ng m i theo Quy t

nh s 212-TC/C KT ngày 15/12/1989, sau ó ư c thay th b i Quy t nh s TC/C KT ngày 14/12/1994 Ngày 18/04/1990, B Tài Chính ban hành Quy t nh 224-TC/C KT quy nh ch báo cáo k toán nh k* áp d ng th ng nh t cho xí nghi p công nghi p qu c doanh n 14/12/1994, ch báo cáo k toán nh k* áp

1205-d ng chung cho các ngành ngh ư c ban hành theo Quy t nh s 1206-TC/C KT

Có th th y th i gian "u c a giai o n này là n n kinh t bao c p, các thành ph"n kinh t ch- có qu c doanh, t p th và cá th mà gi# thành ph"n ch o là thành ph"n kinh t qu c doanh Các quy nh k toán còn có s phân bi t gi#a các ngành ngh T n m 1991 n n m 1994, n n kinh t th trư ng nhi u thành ph"n nh hư ng

Xã H i Ch Ngh$a phát tri n ã tác ng l n n k toán Lúc này ã có s th ng nh t

v k toán cho các ngành ngh , tuy nhiên v%n còn s phân bi t gi#a kinh t qu c doanh

và ngoài qu c doanh ây c+ng là m c th i gian cho s xu t hi n c a ho t ng ki m toán c l p giúp h0 tr k toán phát tri n N m 1991, B Tài Chính thành l p hai công

ty ki m toán "u tiên, và n m 1992 công ty ki m toán nư c ngoài "u tiên ã ư c c p phép ho t ng t i Vi t Nam là Ernst & Young

1.1.1.3.4 Giai o n 1995 n nay:

Giai o n này kinh t Vi t Nam phát tri n m nh, hòa nh p v i kinh t th gi i Công tác k toán ư c chú tr ng úng m c nh m cung c p các thông tin kinh t tài chính h#u ích Lúc này Nhà nư c ban hành các quy nh mang tính bao quát h n, nhi u v n ư c ưa vào cùng m t v n b n pháp lu t ch không ph i b ng nhi u v n

b n r i r c như trư c ó Ch k toán doanh nghi p ư c ban hành theo Quy t nh

s 1141-TC/Q /C KT ngày 01/11/1995 quy nh c h th ng tài kho n, h th ng báo cáo tài chính, ch s' sách và ch ch ng t k toán Ch k toán doanh nghi p

v a và nh c+ng ư c ban hành theo Quy t nh s 1177 TC/Q /C KT ngày 23/12/1997 M c dù v y, h th ng k toán nói trên v%n ch u nh hư ng nhi u c a các

quy nh v thu ; ví d Báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh v%n dành riêng hai

m c cung c p s li u v thu c a doanh nghi p

Th i k* m c&a n n kinh t t nư c, k toán c+ng không còn phát tri n m t cách n l mà ã có h th ng và liên k t v i th gi i N m 1996, H i k toán Vi t Nam (VAA) ra i và tr thành thành viên c a Liên oàn k toán qu c t (IFAC) c+ng như là thành viên c a Liên oàn k toán các nư c ASEAN (AFA) Vi t Nam c+ng ti p

c n và nghiên c u chu n m c k toán qu c t N m 1999, b(t tay vào so n th o chu n

m c k toán Vi t Nam d a trên c s chu n m c k toán qu c t n tháng 12/2001,

b n chu n m c k toán Vi t Nam "u tiên ư c ban hành theo Quy t nh s 149/2001/Q -BTC ngày 31/12/2001 g m các chu n m c s 02, 03, 04 và 14 Nhưng mãi n ngày 09/10/2002, B Tài Chính m i ban hành thông tư s 89/2002/TT-BTC

hư ng d%n th c hi n b n chu n m c này Ti p n ngày 31/12/2002, các chu n m c s

01, 06, 10, 15, 16 và 24 ư c ban hành theo Quy t nh s 165/2002/Q -BTC Thông

tư hư ng d%n sáu chu n m c này ư c ban hành vào ngày 04/11/2003, s 105/2003/TT-BTC t 3 ban hành ti p sáu chu n m c g m các chu n m c s 05, 07,

08, 21, 25 và 26 theo Quy t nh s 234/2003/Q -BTC ngày 30/12/2003 Ngày 30/05/2005, B Tài Chính ban hành thông tư hư ng d%n s 23/2005/TT-BTC Ngày 15/02/2005, ban hành sáu chu n m c k toán t 4 g m các chu n m c s 17, 22, 23,

27, 28 và 29 theo Quy t nh s 12/2005/Q -BTC Thông tư hư ng d%n Quy t nh này s 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006 n ngày 28/12/2005, 26 chu n m c k toán Vi t Nam chính th c ư c hoàn thành v i vi c ban hành b n chu n m c còn l i là chu n m c s 11, 18, 19 và 30 theo Quy t nh s 100/2005/Q -BTC Thông tư

hư ng d%n s 21/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006 Ngày 31/12/2007, B Tài Chính ban hành Thông tư s 161/2007/TT-BTC thay th các thông tư hư ng d%n th c hi n mư i sáu chu n m c k toán ban hành t 1, 2 và 3 Vi c ra i c a các chu n m c k toán giúp cho k toán tài chính ph n ánh trung th c h n b c tranh tài chính c a doanh

nghi p, t ó làm cho báo cáo tài chính tr nên h#u ích h n trong vi c ra các quy t

nh kinh t c a ch doanh nghi p, nhà "u tư

Giai o n này c+ng ánh d u s ra i c a Lu t k toán s 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003, Quy t nh 15/2006/Q -BTC ngày 20/3/2006 v ch k toán doanh nghi p và Quy t nh 48/2006/Q -BTC ngày 14/9/2006 v ch k toán doanh nghi p nh và v a Các Quy t nh này ban hành ch k toán m i c p nh t các n i dung quy nh trong Chu n m c k toán Vi t Nam và Lu t k toán n m 2003, nên vi c

ra i c a chúng giúp cho qu n lý k toán ư c th ng nh t, k toán cung c p thông tin trung th c, h p lý áp ng ư c yêu c"u t' ch c, qu n lý i u hành c a c quan nhà

nư c, doanh nghi p, t' ch c và cá nhân

K toán Vi t Nam thu c l p k toán non tr., phát tri n sau do nh hư ng c a

chi n tranh nhưng nh k th a khoa h c k toán ã phát tri n trên th gi i, c bi t là

chu n m c k toán qu c t nên ã t ư c nh#ng thành t u nh t nh, c b n áp ng

ư c yêu c"u c a n n kinh t trong t ng th i k* Tuy nhiên, th c t v%n t n t i nh#ng lúng túng trong x& lý các giao d ch, các hư ng d%n v chu n m c k toán Vi t Nam còn khá khó hi u, khó áp d ng

1.1.2 nh ngh&a k toán:

Có nhi u nh ngh$a v k toán, theo i u 4 Lu t K toán do Qu c h i nư c

C ng Hòa Xã H i Ch Ngh$a Vi t Nam thông qua ngày 17/6/2003: “K toán là vi c thu th p, x& lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t tài chính dư i hình

th c giá tr , hi n v t và th i gian lao ng” Qua nh ngh$a này ta có th th y ư c các công vi c c th c a k toán là thu th p, x& lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin K toán s& d ng nhi u thư c o ph n ánh các thông tin kinh t tài chính, trong

ó thư c o giá tr là thư c o ch y u

Vi n K toán công Hoa K* (1953) nh ngh$a: “K toán là m t ngh thu t ghi

nh n, phân lo i và t'ng h p các s ki n kinh t dư i hình thái ti n t theo m t phư ng

th c có ý ngh$a và gi i thích các k t qu ó” Hi p h i K toán Hoa K* (1966) thì nh ngh$a: “K toán là quá trình xác nh, o lư ng và cung c p nh#ng thông tin kinh t h#u ích cho vi c phán oán và ra quy t nh”

Như v y các nh ngh$a u nh m vào vi c nêu ra quá trình t' ch c công vi c cung c p thông tin kinh t tài chính cho các i tư ng liên quan như ch doanh nghi p, nhà qu n lý, nhà "u tư, ngân hàng, các c quan qu n lý nhà nư c… K toán

ư c s& d ng không ch- trong các doanh nghi p mà còn trong các t' ch c phi l i nhu n, các t' ch c khác có chi phí th c hi n m t m c tiêu nào ó

1.1.3 Nhi m v c a k toán:

Lu t k toán quy nh k toán có 4 nhi m v c b n:

- Thu th p, x& lý thông tin, s li u k toán theo i tư ng và n i dung công vi c

k toán, theo chu n m c và ch k toán: Có th nói ây là công vi c k toán nh p

li u, là nhi m v "u tiên c a k toán, là c s th c hi n các nhi m v khác

- Ki m tra, giám sát các kho n thu, chi tài chính, các ngh$a v thu, n p, thanh toán n ; ki m tra vi c qu n lý, s& d ng tài s n và ngu n hình thành tài s n; phát hi n

và ng n ng a các hành vi vi ph m pháp lu t v tài chính, k toán: i v i ch doanh nghi p, nhi m v này là t i quan tr ng

- Phân tích thông tin, s li u k toán; tham mưu, xu t các gi i pháp ph c v yêu c"u qu n tr và quy t nh kinh t , tài chính c a n v k toán: ây là công vi c

k toán qu n tr , ph c v nhu c"u thông tin cho nhà qu n lý và ch doanh nghi p

- Cung c p thông tin, s li u k toán theo quy nh c a pháp lu t: i tư ng

ti p nh n thông tin, s li u k toán có th là c quan Thu , c quan Th ng Kê…

1.2 T ng quan h th ng thu Vi t Nam

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri!n c a Thu :

1.2.1.1 L ch s hình thành c a Thu :

Trong xã h i loài ngư i "u th i k* công xã nguyên th y, con ngư i s ng v i nhau m t cách t phát, không có phân công lao ng, không có giai c p n cu i th i k* công xã nguyên th y b(t "u có phân công lao ng và hình thành giai c p u tranh giai c p d%n n hình thành Nhà nư c có ngu n thu ph c v cho chi tiêu c a

b máy Nhà nư c c"n có s óng góp c a nhân dân qua thông qua thu V i vai trò

n gi n c a Nhà nư c thu s khai, thu ch- nh m ph c v chi tiêu c a b máy Nhà

nư c, nhưng sau ó cùng v i s phát tri n c a Nhà nư c thì thu còn ph c v nhi u

m c tiêu khác c a Nhà nư c

Như v y có th nói thu hình thành, phát tri n cùng v i s hình thành, phát tri n

c a Nhà nư c Thu do Nhà nư c ban hành nh m th c hi n các m c tiêu c a Nhà

nư c V quan h gi#a thu và Nhà nư c, Mác ã vi t: “Thu là c s kinh t c a b máy Nhà nư c, là th o n c b n kho b c thu ư c ti n hay s n v t mà ngư i dân

ph i óng góp dùng vào m i chi tiêu c a Nhà nư c” 1ng ghen c+ng ã vi t: “ duy trì quy n l c công c ng c"n ph i có s óng góp c a công dân cho Nhà nư c, ó

là thu ”

1.2.1.2 Sơ l c quá trình phát tri!n chung c a thu th gi"i:

, hình thái kinh t xã h i chi m h#u nô l và phong ki n, s(c thu n gi n, Nhà nư c s& d ng thu ch y u cho m c ích phi kinh t là nuôi b máy Nhà nư c và chi cho qu c phòng mà ít quan tâm n chi tiêu cho vi c phát tri n kinh t Sang hình thái kinh t xã h i tư b n ch ngh$a, cùng v i s phát tri n c a kinh t xã h i Nhà nư c c+ng phát tri n c v lư ng l%n ch t Quy mô (lư ng) c a Nhà nư c càng l n nhu c"u ngân sách càng nhi u d%n n s ra i c a nhi u s(c thu m i Trình (ch t) c a Nhà nư c càng cao thu càng tr nên s(c s o h n, ph c v nhi u m c tiêu c a Nhà

nư c h n, tác ng m nh m) h n vào s phát tri n kinh t xã h i

Th i k* "u thu ch y u ư c thu b ng hi n v t Khi kinh t hàng hóa – ti n t phát tri n thì thu ư c thu ch y u b ng ti n

1.2.1.3 Quá trình phát tri!n c a thu Vi t Nam:

1.2.1.3.1 Th'i k( phong ki n:

Nhà nư c "u tiên c a ngư i Vi t là Nhà nư c V n Lang Th i k* này thu

ư c thu b ng hi n v t, ch y u là lư ng th c, th c ph m

n th i k* B(c thu c, dư i ách th ng tr c a phong ki n phư ng B(c, hai hình

th c tô, thu cùng t n t i t o nên gánh n ng l n cho ngư i dân Tô là ph"n th ng dư nông dân ph i n p cho ch t khi s& d ng t c a h Thu là kho n b(t bu c ngư i dân ph i n p cho Nhà Nư c duy trì ho t ng c a Nhà Nư c

n tri u i nhà Tr"n thì vi c t' ch c h th ng thu m i ư c ghi chép, hai

lo i thu chính là thu inh và thu i n Vi c thu thu và chi tiêu công qu/ do vua chúa toàn quy n quy t nh Qua các tri u i vua khác nhau, có th t n t i thêm các

lo i thu khác nhau

1.2.1.3.2 Th'i k( Pháp thu c t# n$m 1858 – 1945:

Ngay sau khi l p xong ch b o h Vi t Nam, chính ph thu c a Pháp t

ra ch thu khóa ư c áp d ng cho n lúc Cách M ng Tháng Tám n m 1945 c a nhân dân Vi t Nam thành công Ch thu khóa th i k* này vô cùng n ng n , gây b"n cùng hóa cho nhân dân Hai lo i thu tr c thu là thu inh và thu i n v%n ư c duy trì nhưng ư c nh l i m c, ng ch ây là hai lo i thu ch l c, chi m 50% thu ngân sách (Lê Th Thanh Hà và c ng s , 2007) Ngoài ra còn có các lo i thu tr c thu khác như thu môn bài, thu tàu thuy n i l i trên sông, thu xe, thu tài nguyên

Thu gián thu n p vào ngân sách chung ông Dư ng, g m các lo i ch y u như thu rư u, thu mu i, thu thu c phi n Ngoài ra còn có thu h i quan và thư ng chính, thu tiêu th diêm, thu lưu hành thu c lá, thu xu t kh u g o, thu tiêu th thu c n', thu sòng b c, thu cư trú, thu mái hiên…

1.2.1.3.3 Giai o n t# n$m 1945 - 1954:

Khi Cách M ng Tháng Tám thành công, Nhà nư c Vi t Nam Dân Ch C ng Hòa ư c thành l p, Chính ph ã bãi b h2n s(c thu phi nhân o là thu inh và mi3n thu i n các vùng b bão l t Ngày 10/9/1945, Chính ph ã ban hành s(c l nh

s 27/SL, t ra S thu quan và thu gián thu Ngày 25/3/1946 thành l p Nha thu

tr c thu Vi t Nam

n n m 1951, Nhà nư c ban hành các s(c thu g m thu nông nghi p, thu công thư ng nghi p (g m thu doanh nghi p và thu th c lãi), thu quán hàng, thu hàng hóa, thu buôn chuy n, thu xu t nh p kh u, thu sát sinh, thu trư c b , thu tem Thu nông nghi p thu b ng hi n v t theo bi u l+y ti n t 6%-45%, các thu khác thu b ng ti n Thu nông nghi p chi m t! tr ng l n nh t, trên 50% trong t'ng thu v thu

1.2.1.3.4 Giai o n t# n$m 1954 – 1975:

Sau th(ng l i c a cu c kháng chi n ch ng Pháp, mi n B(c ư c gi i phóng còn

mi n Nam v%n ph i ch u ách ô h c a qu c M/ và chính quy n ng y Sài Gòn H

th ng thu mi n B(c lúc này g m 12 s(c thu v i nhi u m c thu su t thay cho h

th ng thu tư ng i ít thu su t trư c ó: Thu doanh nghi p (th ng nh t thu doanh thu và quán hàng), thu l i t c doanh nghi p (thay th thu th c lãi), thu hàng hóa (m r ng thêm m t hàng), thu sát sinh, thu buôn chuy n, thu th' tr ch, thu kinh doanh ngh thu t, thu môn bài, thu trư c b , thu mu i, thu rư u, thu xu t, nh p

kh u và ch thu qu c doanh Thu ch- áp d ng i v i khu v c kinh t t p th và cá

th Các xí nghi p qu c doanh không áp d ng thu mà theo ch thu khác b i theo quan i m c a ng và Nhà nư c, các xí nghi p qu c doanh thu c s h#u toàn dân do Nhà nư c qu n lý, c"n ph i t o i u ki n cho kinh t qu c doanh phát tri n và gi# vai trò ch o trong n n kinh t t nư c Chính s phân bi t này ã làm m t i tính công

b ng c a thu , ngu n thu ngân sách Nhà nư c th p, Nhà nư c xem nh4 vai trò c a thu , làm cho các xí nghi p qu c doanh ! l i, ho t ng không hi u qu

, mi n Nam có hai ch chính quy n cách m ng và chính quy n ng y Sài Gòn Ngu n thu c a chính quy n cách m ng là s quyên góp c a qu"n chúng nhân dân, s chi vi n c a Trung ư ng, thu t s n xu t t túc và thu chi n l i ph m Ngu n thu chính c a chính quy n ng y Sài Gòn là vi n tr c a M/, kho n thu t thu ch- chi m kho ng 20% ngân sách (Lê Th Thanh Hà và c ng s , 2007)

T 1980, h th ng thu ư c thi hành th ng nh t trên toàn qu c M c dù ã

ư c s&a 'i, b' sung cho phù h p v i n n kinh t th trư ng nhưng h th ng thu lúc này v%n còn nhi u khi m khuy t, chưa th c s tr thành công c i u ti t v$ mô c a Nhà nư c

n n m 1990, Qu c h i khóa VIII và H i ng Nhà nư c ã cho ban hành các

lu t thu và pháp l nh thu áp d ng chung cho t t c các thành ph"n kinh t Quan

i m v thu c a Nhà nư c ã thay 'i, Nhà nư c t ra yêu c"u thu ph i là ngu n thu ch y u cho Ngân sách Nhà nư c; là công c qu n lý, i u ti t n n kinh t c a Nhà

nư c; thu ph i có tính pháp lý cao; ph i m b o bình 2ng gi#a các thành ph"n kinh

t H th ng thu t ó n nay ã tr i qua nhi u t c i cách nh m m b o phù h p

v i s phát tri n c a n n kinh t th trư ng nhi u thành ph"n và h i nh p kinh t th

gi i M t quá trình 'i m i theo hư ng th trư ng ch- trong vòng 20 n m g"n ây nên

th c t thu Vi t Nam v%n còn nhi u b t c p, c v chính sách l%n th c hi n H th ng thu ngày nay g m các s(c thu sau: Thu giá tr gia t ng; thu thu nh p doanh nghi p; thu thu nh p cá nhân; thu xu t, nh p kh u; thu tiêu th c bi t; thu môn bài; thu nhà, t; thu tài nguyên; thu chuy n quy n s& d ng t; thu s& d ng t nông nghi p Ngoài ra còn có các kho n phí và l phí có tính ch t thu

thuy t v thu ” c a H c Vi n Tài Chính, n m 2008): “Thu là m t kho n óng góp b t

lu t qui nh, nh m s d ng cho m c ích công c ng”.

1.2.3 Vai trò c a thu :

* Thu là công c huy ng ngu)n l c tài chính cho Nhà n "c:

Có nhi u ngu n tài tr cho các kho n chi tiêu c a Nhà nư c như thu , thu t

ho t ng kinh t c a Nhà nư c, nh n vi n tr , vay, phát hành ti n, các kho n thu khác Trong ó thu là ngu n tài tr có nhi u ưu i m v i ph m vi thu thu r ng, ngu n thu 'n nh, b n v#ng…

, các nư c phát tri n, t! l thu trên GDP r t cao và t ng r t nhanh như Pháp

n m 1975 là 37,4% và n n m 1992 ã là 43,6%; Th y i n n m 1975 là 43,9% và

n n m 1992 thì lên m c 50% T i Vi t Nam, n m 2004 là 20,2%; n m 2005 là

21,1% và n m 2006 là 22,6% (Ngu n: Kinh t 2005 – 2006 Vi t Nam và th gi i, Th i

báo kinh t Vi t Nam, trang 15)

* Thu là công c ! Nhà n "c i u ti t v& mô n n kinh t :

V i vai trò i u ti t n n kinh t , thu góp ph"n hình thành c c u ngành h p lý trong t ng giai o n; thu góp ph"n b o h n n s n xu t trong nư c b ng hàng rào thu quan ; i u ch-nh chu k* n n kinh t thông qua vi c t ng thu khi n n kinh t phát tri n quá nóng hay chính sách thu kích c"u khi n n kinh t suy thoái; i u ch-nh tích lu/ tư

b n trong doanh nghi p t o ngu n v n "u tư

* Thu là công c i u hòa thu nh*p, th c hi n công b+ng xã h i:

Nhà nư c thông qua thu ã rút b t m t ph"n thu nh p trong xã h i thu v Ngân sách Nhà nư c M t ph"n trong Ngân sách ư c s& d ng ph c v l i l i ích cho nhân dân qua các d ch v công; rút ng(n kho ng cách giàu nghèo qua các kho n tr

Th nh t, thu thu nh p doanh nghi p là thu tr c thu, i tư ng ch u thu và

n p thu là các t' ch c ho t ng s n xu t, kinh doanh hàng hoá, d ch v có thu nh p

1.3.2 Vài nét quá trình phát tri!n chính sách thu thu nh*p doanh nghi p

Vi t Nam:

Ti n thân c a thu thu nh p doanh nghi p là kho n trích n p l i nhu n áp d ng

i v i khu v c kinh t qu c doanh và thu th c lãi, sau là thu l i t c áp d ng i v i khu v c kinh t ngoài qu c doanh trong giai o n t 1951 n 1989 Giai o n này có

s phân bi t m c thu su t áp d ng i v i các ngành ngh khác nhau, hình th c s h#u khác nhau

T n m 1990 n 1998, thu l i t c ư c áp d ng th ng nh t cho m i thành ph"n kinh t thay cho ch trích n p l i nhu n áp d ng i v i khu v c kinh t qu c doanh và thu l i t c doanh nghi p áp d ng i v i khu v c kinh t ngoài qu c doanh

M c thu su t ph' thông là 30%, 40%, 50%; t n m 1993 các m c thu su t ư c

gi m tư ng ng là 25%, 35%, 45% Các doanh nghi p có v n "u tư nư c ngoài ư c

áp d ng thu su t th p h n các doanh nghi p trong nư c

T ngày 1/1/1999, thu thu nh p doanh nghi p thay th cho thu l i t c, áp

d ng th ng nh t cho m i doanh nghi p thu c các thành ph"n kinh t Ch- còn m t m c thu su t ph' thông, lúc này là 32% i v i các doanh nghi p trong nư c và 25% i

v i các doanh nghi p có v n "u tư nư c ngoài Như v y v i m c tiêu thu hút v n "u

tư nư c ngoài, các doanh nghi p có v n "u tư nư c ngoài luôn ư c ưu ãi v thu so

v i doanh nghi p trong nư c

Ngày 17/6/2003, ánh d u s ra i c a Lu t thu thu nh p doanh nghi p s 09/2003/QH11 có hi u l c thi hành t 1/1/2004 Lu t ra i giúp t ng tính pháp lý c a thu thu nh p doanh nghi p, giúp s(c thu t hi u qu trong qu n lý và hành thu thu Ngày 22/12/2003, Chính ph ban hành Ngh nh s 164/2003/N -CP quy nh chi ti t thi hành Lu t thu thu nh p doanh nghi p và sau ó là thông tư hư ng d%n s 128/2003/TT-BTC ngày 22/12/2003

Qua nhi u t thay 'i, hi n nay các v n b n có hi u l c v thu thu nh p doanh nghi p là Lu t thu thu nh p doanh nghi p s 14/2008/QH12 ngày 03/06/2008 thay th Lu t s 09/2003/QH11 Ngh nh s 124/2008/N -CP ngày 11 tháng 12 n m

2008 c a Chính ph quy nh chi ti t thi hành m t s i u c a Lu t thu thu nh p doanh nghi p Thông tư hư ng d%n s 130/2008/TT-BTC ngày 26/12/2008, thông tư s&a 'i, b' sung s 18 /2011/TT-BTC ngày 10/02/2011 và các v n b n hư ng d%n khác

Ph"n trích l p qu/

KH&CN x

Thu su t thu TNDN

Các kho n l0 ư c k t chuy n theo quy nh

Thu nh p

ch u thu =

Doanh thu -

Chi phí

ư c tr +

Các kho n thu nh p khác

Như v y các y u t c u thành thu thu nh p doanh nghi p trong k* tính thu là thu su t, doanh thu, thu nh p khác, thu nh p ư c mi3n thu , chi phí ư c tr , ph"n trích l p qu/ khoa h c công ngh và các kho n l0 ư c k t chuy n theo quy nh K* tính thu thu nh p doanh nghi p là n m tài chính, n m tài chính có th trùng v i n m

dư ng l ch ho c không S lư c các y u t :

Th nh t, thu su t g m có thu su t ph' thông, thu su t cho ngành ngh c

bi t và thu su t ưu ãi Thông qua ưu ãi v thu su t, Nhà nư c có th th c hi n

Th ba, nguyên t(c m t kho n chi ư c tr khi xác nh thu nh p ch u thu

là kho n chi ph i th c t phát sinh liên quan n ho t ng s n xu t, kinh doanh c a doanh nghi p và kho n chi có hoá n, ch ng t h p pháp theo quy nh c a pháp

lu t Tuy nhiên, tùy vào yêu c"u qu n lý, tình hình th c t c a t ng th i k* mà có th

có m t s kho n chi úng nguyên t(c nhưng không ư c tr

Th tư, Vi t Nam là qu c gia chưa phát tri n v khoa h c công ngh , khuy n khích các doanh nghi p "u tư vào nghiên c u, phát tri n khoa h c công ngh , Nhà

nư c cho phép các doanh nghi p ư c trích t i a 10% thu nh p tính thu h ng n m

l p Qu/ phát tri n khoa h c và công ngh S ti n l p qu/ này s) ư c tr ra kh i thu

nh p tính thu khi tính thu thu nh p doanh nghi p ph i n p Tuy nhiên, các kho n chi phí v nghiên c u, phát tri n khoa h c công ngh s) ư c trích t qu/ này và không

ư c ưa vào chi phí ư c tr Sau n m n m k t ngày trích l p qu/, n u doanh nghi p s& d ng không h t 70% ho c s& d ng không úng m c ích thì ph i n p thu thu nh p doanh nghi p cho ph"n không s& d ng ho c s& d ng không úng m c ích và lãi phát sinh t s thu ó Như v y, Qu/ này không ph i là m t hình th c mi3n thu thu nh p doanh nghi p mà ch- là m t chính sách ưu ãi v hoãn và gi m n p thu thu

nh p doanh nghi p mà m c tiêu là thúc y phát tri n khoa h c công ngh t i các doanh nghi p

Th n m, B Tài Chính cho phép doanh nghi p ư c chuy n l0 trong vòng n m

n m k t n m phát sinh l0 ây c+ng là m t s h0 tr c a Nhà nư c i v i doanh nghi p, khi doanh nghi p kinh doanh có lãi có th l y lãi bù (p kho n l0 trư c ó, sau khi bù l0 m i ph i n p thu thu nh p doanh nghi p

Có th th y, thu thu nh p doanh nghi p là s(c thu mà Nhà nư c có th s&

d ng tác ng vào n n kinh t nhi u khía c nh Thêm vào ó, trong ho t ng kinh doanh, doanh nghi p ph i n p r t nhi u lo i thu nhưng ch- duy nh t thu thu

nh p doanh nghi p là thu tr c thu i v i doanh nghi p, ánh vào chính thu nh p c a doanh nghi p Do ó, chính sách thu thu nh p doanh nghi p là chính sách thu nh

hư ng n công tác k toán c a doanh nghi p h n các chính sách thu khác

1.4 M i quan h gi-a k toán và thu :

1.4.1 M i quan h gi-a k toán và thu trên th gi"i:

M i quan h gi#a k toán và thu ngày càng phát tri n ph c t p Trên th gi i

có nhi u tác gi nghiên c u v n này, có th k n Hoogendoor (1996) và Lamb, Nobes và Robert (1998)

* Hoogendoor (1996) nghiên c u m i quan h gi#a k toán và thu 13 nư c Châu Âu và ông phân làm hai lo i quan h c l p và ph thu c

- c l p: Doanh nghi p s& d ng các chính sách khác nhau cho k toán tài chính và vi c tính toán thu Tuy nhiên không bao gi có s c l p tuy t i Các

qu c gia thu c lo i này là Anh, C ng Hòa Séc, an M ch, Ireland, Hà Lan, Na Uy và

Ba Lan

- Ph Thu c: t c là nguyên t(c thu là c s c a k toán ho c thu ư c xác

nh d a trên k toán Theo ông, c hai trư ng h p u có th d%n n s li u thu nh p

ư c ghi nh n sai l ch so v i th c t Các qu c gia thu c lo i này là B-, Ph"n Lan, Pháp, c, Ý và Th y i n

* Lamb, Nobes và Robert (1998) l i có cách phân lo i khác v m i quan h này Có 5 lo i:

- Nguyên t(c c a k toán và thu c l p nhau

- Nguyên t(c c a k toán và thu tư ng ng nhau

- Nguyên t(c k toán ph c v cho c m c ích k toán l%n thu

- Nguyên t(c thu ph c v cho c m c ích k toán l%n thu

- Nguyên t(c k toán không ư c quan tâm n

* , H ng Kông, Indonesia, Malaysia, Philipines, Thái Lan và Vi t Nam thì b n tin thu c a Châu Á Thái Bình Dư ng (2002) ã nh n m nh m i quan h gi#a k toán

và thu b ng vi c ng các bài báo chuyên v tình hình hi n t i c a các nư c này

Xu hư ng th gi i ngày càng hư ng t i s c l p h n gi#a k toán và thu Theo b n tóm t(t các nghiên c u v m i quan h gi#a k toán và thu do Clinton Alley

và Simon James (2005) biên so n, các nguyên nhân d%n n s không hài hòa gi#a k

toán và thu là:

- M c tiêu c a k toán và thu là khác nhau:

+ M c tiêu c a k toán: Cung c p nh#ng thông tin h#u ích cho các bên có liên quan như nhà qu n lý, c' ông, ch n … nh m giúp h i u hành, ki m soát và ra quy t nh

+ M c tiêu c a thu : t ng ngân sách và s& d ng thu là công c i u ti t v$ mô

n n kinh t

- Khó kh n trong vi c xác nh khái ni m thu nh p: R t nhi u nhà kinh t xây

d ng khái ni m v thu nh p nhưng th t khó xác nh khái ni m phù h p v i c k toán và thu Khái ni m v thu nh p c a thu h4p h n khái ni m v thu nh p c a k toán do m c tiêu c a k toán và thu khác nhau (kim t tháp v thu nh p c a Holmes (1999))

- S phát tri n liên t c c a k toán và thu : K toán và thu liên t c phát tri n

nhưng chúng phát tri n không cùng t c , xu hư ng và chúng có phư ng pháp khác nhau

- Yêu c"u v tính hi u qu , khách quan và chính xác c a h th ng thu : Trong

khi k toán có th ư c l p trên c s ư c tính, kh n ng x y ra và s h p lý thì thu

nh t thi t ph i ư c tính toán trên c s chính xác và có th ki m ch ng ư c

1.4.2 M i quan h gi-a k toán và thu t i Vi t Nam:

Thu và k toán là hai l$nh v c có liên quan m t thi t v i nhau K toán là công

c qu n lý và hành thu thu thông qua ch ng t , s' sách, báo cáo Ngư c l i chính sách thu c+ng tác ng n vi c xây d ng h th ng k toán, ch2ng h n h th ng

ch ng t , bi u m%u B t k* s thay 'i nào c a chính sách thu c+ng nh hư ng n

h th ng k toán Khi n i dung c a m t s(c thu thay 'i có th tác ng làm thay 'i

h th ng tài kho n k toán, h th ng ch ng t Ví d , trư c ây tài kho n 3334 có tên

g i là “Thu l i t c”, khi thu thu nh p doanh nghi p ra i thay th cho thu l i t c thì tài kho n 3334 'i tên thành “Thu thu nh p doanh nghi p”

Kinh t Vi t Nam ngày càng phát tri n, thông tin tài chính ngày càng quan

tr ng áp ng nhu c"u thông tin tài chính c a a d ng i tư ng trong n n kinh t ,

h th ng k toán c"n ư c t' ch c khoa h c h n, khách quan h n Báo cáo tài chính

c"n ph n ánh trung th c, khách quan tình hình tài chính c a doanh nghi p Trong i u

ki n kinh t Vi t Nam h i nh p kinh t th gi i, k toán Vi t Nam c+ng ngày càng h i

nh p v i k toán qu c t B ng ch ng là vi c ra i c a 26 Chu n m c k toán Vi t Nam d a trên Chu n m c k toán qu c t Trong khi ó, h th ng thu ư c xây d ng phù h p v i i u ki n kinh t xã h i c th c a t ng qu c gia Do ó, có s c l p

tư ng i gi#a h th ng thu và h th ng k toán i u này c+ng phù h p v i thông l

qu c t Theo Freedmen (2004), toàn c"u hóa các chu n m c k toán là m t s g i ý tách thu và k toán Theo tài li u làm vi c c a nhân viên EU (2001), toàn c"u hóa các chu n m c k toán là ch t xúc tác cho vi c phát tri n h th ng thu hài hòa nhưng c

l p v i k toán

Do m c tiêu khác nhau, m t bên hư ng n thông tin tài chính trung th c, h p

lý còn m t bên hư ng n thu ngân sách nên vi c xây d ng chính sách c a hai h

th ng thu và k toán có nh#ng khác bi t Nh#ng khác bi t này t o nên chênh l ch gi#a

s li u ghi chép theo k toán và ghi chép theo thu , c th là chênh l ch gi#a l i nhu n

k toán và thu nh p ch u thu Có hai lo i chênh l ch là chênh l ch t m th i và chênh

l ch v$nh vi3n

- Chênh l ch v$nh vi3n: là chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu phát sinh t các kho n doanh thu, thu nh p khác, chi phí ư c ghi nh n vào l i nhu n k toán nhưng l i không ư c tính vào thu nh p, chi phí khi xác nh thu nh p

ch u thu thu nh p doanh nghi p Chênh l ch v$nh vi3n không làm phát sinh thu thu

nh p doanh nghi p hoãn l i

Ví d : các kho n chi không có hóa n, ch ng t h p l i v i k toán là chi phí nhưng i v i thu nó không ư c xem là chi phí ư c tr khi xác nh thu nh p

ch u thu thu nh p doanh nghi p; tư ng t có chi phí qu ng cáo, khuy n m i vư t quy nh; chi phí kh u hao ph"n giá tr vư t 1,6 t! c a ô tô ch ngư i t 9 ch0 ng i tr

xu ng V thu nh p thì có thu nh p t c' t c không ư c tính vào thu nh p ch u thu khi xác nh thu thu nh p doanh nghi p ph i n p

- Chênh l ch t m th i: là chênh l ch phát sinh do s khác bi t v th i i m doanh nghi p ghi nh n thu nh p ho c chi phí và th i i m pháp lu t v thu quy nh tính thu nh p ch u thu ho c chi phí ư c kh u tr kh i thu nh p ch u thu Có hai lo i chênh l ch t m th i là chênh l ch t m th i ch u thu và chênh l ch t m th i kh u tr :

+ Chênh l ch t m th i ch u thu : Là các kho n chênh l ch t m th i làm phát sinh thu nh p ch u thu khi xác nh thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p trong tư ng lai khi giá tr ghi s' c a các kho n m c tài s n ho c n ph i tr liên quan ư c thu h i hay

ư c thanh toán Chênh l ch t m th i ch u thu phát sinh khi giá tr ghi s' c a tài s n

l n h n c s tính thu c a tài s n ó ho c giá tr ghi s' c a n ph i tr nh h n c s tính thu c a nó Chênh l ch t m th i ch u thu làm phát sinh thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i ph i tr , l i nhu n k toán l n h n thu nh p ch u thu

Ví d : C n c theo th i gian s& d ng h#u ích c a công c d ng c , k toán phân b' chi phí cho m t n m ít h n chi phí phân b' c quan thu cho phép, d%n n l i nhu n k toán l n h n thu nh p ch u thu

+ Chênh l ch t m th i ư c kh u tr : Là các kho n chênh l ch t m th i làm phát sinh các kho n ư c kh u tr khi xác nh thu nh p ch u thu thu nh p doanh nghi p trong tư ng lai khi giá tr ghi s' c a các tài s n ho c n ph i tr liên quan ư c thu h i hay ư c thanh toán Chênh l ch t m th i ư c kh u tr phát sinh khi giá tr ghi s' c a tài s n nh h n c s tính thu c a tài s n ó và giá tr ghi s' c a n ph i tr

l n h n c s tính thu c a nó Chênh l ch t m th i ư c kh u tr làm phát sinh thu tài s n thu nh p doanh nghi p hoãn l i, l i nhu n k toán nh h n thu nh p ch u thu

Ví d : Ví d ti n cho thuê v n phòng nh n trư c cho nhi u k*, xu t hóa n ngay toàn b s ti n thu ư c, k toán ch- ghi nh n doanh thu k* hi n t i và treo l i ph"n giá tr d ch v c a các k* ti p theo nhưng thu tính vào doanh thu tính thu

nh p ch u thu toàn b s ti n thu ư c, l i nhu n k toán c a k* "u tiên nh h n thu

nh p ch u thu

Vi c x& lý khác bi t gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu ư c quy nh trong Chu n m c k toán Vi t Nam s 17 – Thu thu nh p doanh nghi p (VAS 17) ban hành theo Quy t nh 12/2005/Q -BTC ngày 15/02/2005 và thông tư hư ng d%n s 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006 Trư c khi VAS 17 ra i, m c dù th c t có x y ra chênh l ch do khác bi t gi#a chính sách thu và chính sách k toán nhưng không có

hư ng d%n x& lý chênh l ch này nên các doanh nghi p có xu hư ng l p báo cáo tài

chính d a vào nguyên t(c c a thu không phát sinh chênh l ch

K T LU.N CH NG I

H th ng thu và k toán Vi t Nam phát tri n có ph"n ch m so v i các nư c phát tri n trên th gi i do nh hư ng c a chi n tranh Khi chi n tranh qua i, kinh t 'n

nh và phát tri n m i là môi trư ng cho k toán và thu phát tri n Ti p c n các thành

t u khoa h c k toán trên th gi i, c bi t thành t u chu n m c k toán qu c t , k toán Vi t Nam ã d"n h i nh p v i k toán qu c t H th ng thu c+ng ã thay 'i r t nhanh phù h p v i n n kinh t th trư ng, h i nh p v i kinh t th gi i Tuy nhiên,

c thu và k toán u t n t i nh#ng b t c p không th gi i quy t trong m t th i gian phát tri n ng(n mà c"n có s "u tư úng m c trong công tác nghiên c u

Thu và k toán tuy có liên quan m t thi t v i nhau nhưng trên phư ng di n pháp lý, hai h th ng k toán Vi t Nam và thu Vi t Nam c l p tư ng i v i nhau,

vi c l p báo cáo tài chính ư c th c hi n theo ch , chu n m c k toán và vi c tính thu thì th c hi n theo chính sách thu Nói cách khác, chính sách thu không tác ng

n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán Còn trên th c t , li u có hay không s

nh hư ng c a chính sách thu n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán doanh nghi p Vi t Nam Các phân tích, o lư ng chư ng hai s) ưa ra câu tr l i cho v n này nhưng t p trung vào chính sách thu thu nh p doanh nghi p và công ty niêm

y t

CH NG II:

VI T NAM TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T2I VI T NAM

2.1 M c ích nghiên c u:

Trong th c t th c hành k toán, chúng ta có th d3 dàng nh n th y chính sách thu có nh hư ng n công tác t' ch c k toán c a doanh nghi p t công tác t' ch c

ch ng t , tài kho n, s' sách n vi c l p báo cáo tài chính Ch2ng h n, chính sách thu thu nh p doanh nghi p có quy nh ph"n chi qu ng cáo, khuy n m i, ti p th vư t quá 10% chi phí ư c tr ( i v i doanh nghi p m i thành l p trong ba n m "u là 15%) s) không ư c tính là chi phí ư c tr khi xác nh thu nh p ch u thu Vì chính sách thu này mà doanh nghi p có th s) t' ch c ch ng t , tài kho n, s' sách, báo cáo tài chính liên quan n nghi p v chi ti n thuê d ch v qu ng cáo như sau Ch ng t

g c - hóa n "u vào, có th doanh nghi p s) yêu c"u nhà cung c p ghi n i dung d ch

v khác i thay cho n i dung úng là qu ng cáo, ch ng t ghi chép ban "u c+ng s)

ư c ghi theo n i dung ã i u ch-nh; như v y ch ng t ã không th hi n úng b n

ch t nghi p v như ch c n ng v n có c a nó V tài kho n, s' sách thay vì h ch toán, theo dõi vào s' tài kho n chi phí qu ng cáo (ví d 64171) thì l i h ch toán, theo dõi vào s' tài kho n khác (ví d 64172); lúc này có th ph i m thêm tài kho n và s' sách thì không ph n ánh úng s ti n phát sinh th c t c a các kho n m c V báo cáo tài chính thì s) không xu t hi n chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu cho kho n m c này, các kho n m c chi phí có th s) không ph n ánh úng s ti n th c

t phát sinh Như v y, chính sách thu nh hư ng n c m t quy trình k toán t

ch ng t , tài kho n, s' sách, phư ng pháp ư c tính k toán, báo cáo tài chính nhưng trong ph m vi nghiên c u này không có i u ki n xem xét nh hư ng t t c các khía

c nh c+ng như nh hư ng c a t t c chính sách thu Nghiên c u này nh m m c ích

ánh giá nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p n vi c áp d ng ch , chu n m c k toán Vi t Nam trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam thông qua ch- tiêu chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu ư c th hi n trên báo cáo tài chính C th là thu th p các b ng ch ng th c nghi m:

- T! l doanh nghi p áp d ng chính sách k toán g"n v i quy nh c a thu mà không theo úng ch , chu n m c k toán, c n c vào chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu , bao g m c chênh l ch v$nh vi3n và chênh l ch t m th i

- Các nhân t tác ng n s l a ch n các chính sách k toán g"n v i quy nh thu v thu thu nh p doanh nghi p mà không áp d ng theo úng ch , chu n m c

k toán Qua ó, s) làm rõ cách th c mà thu tác ng n s l a ch n chính sách k toán t ó g i ý nh#ng gi i pháp giúp cho k toán không ch u s nh hư ng c a chính sách thu thu nh p doanh nghi p, theo úng yêu c"u c a chu n m c k toán Vi t Nam

2.2 Câu h3i nghiên c u và các bi n o l 'ng:

2.2.1 Câu h3i th nh t:

Li u trong th c t có nhi u công ty niêm y t áp d ng chính sách k toán g"n v i quy nh thu hay không? tr l i cho câu h i này tác gi thu th p s li u l i nhu n

k toán, thu nh p ch u thu và chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i xác nh

có hay không chênh l ch t m th i và chênh l ch v$nh vi3n gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu Chênh l ch càng nh ch ng t chính sách k toán càng g"n gi ng quy nh thu L i nhu n k toán là ch- tiêu t'ng l i nhu n k toán trư c thu mã s 50 trên báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh Thu nh p ch u thu ư c thu th p t b ng thuy t minh báo cáo tài chính Chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i th hi n

b ng s li u ph l c 1 là giá tr tuy t i c a ch- tiêu chi phí thu thu nh p doanh nghi p mã s 52 trên báo cáo k t qu ho t ng kinh doanh

2.2.2 Câu h3i th hai:

2.2.2.1 Câu h3i nghiên c u và xác nh các bi n:

Các nhân t nào tác ng n s l a ch n chính sách k toán g"n v i quy nh thu thu nh p doanh nghi p trong các công ty niêm y t t i Vi t Nam? Khi doanh nghi p l a ch n chính sách k toán c l p v i quy nh thu thu nh p doanh nghi p thì s) phát sinh chênh l ch v$nh vi3n và chênh l ch t m th i, còn doanh nghi p l a

ch n chính sách k toán g"n v i quy nh thu thu nh p doanh nghi p thì chênh l ch không phát sinh ho c phát sinh nh V y xác nh các nhân t tác ng n s l a ch n này ng ngh$a v i vi c xác nh các nhân t tác ng n vi c phát sinh các chênh

l ch này Tuy nhiên, nghiên c u này ch- nghiên c u các nhân t tác ng n vi c phát sinh chênh l ch t m th i ( ư c ph n ánh b i ch- tiêu chi phí thu TNDN hoãn l i), lý

do s) ư c phân tích ph"n 2.5.1 xác nh các nhân t tác ng n vi c phát sinh chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i doanh nghi p, tác gi suy oán doanh nghi p s) có l i như th nào khi không áp d ng thu hoãn l i Các l i ích như:

- Gi m chi phí cho công tác k toán, không ph i s& d ng các phư ng pháp x& lý thu hoãn l i v n òi h i doanh nghi p ph i có nhân l c k toán ư c ào t o t t c+ng như vi c gi i trình nh#ng khác bi t gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu v i c quan thu

- Chính sách k toán g"n v i quy nh thu s) cho k t qu l i nhu n cao h n chính sách k toán theo chu n m c k toán vì chính sách thu thư ng h n ch các chi phí d n tích hay các kho n d phòng (lưu ý nghiên c u ch- ang tính n chênh l ch

t m th i, không xem xét chênh l ch v$nh vi3n) Ngh$a là l a ch n này có th mang l i

m t t! su t sinh l i cao i u này c bi t có ý ngh$a khi doanh nghi p ang vay, n

ho c kinh doanh không thu n l i

Ngoài ra, s l a ch n này c+ng có th ch u tác ng c a các nhân t khác, ví d như công ty ki m toán M t công ty ki m toán uy tín s) không d3 th a hi p v i s l a

ch n không theo úng tinh th"n c a chu n m c k toán Ta có công ty ki m toán là

m t bi n c a nghiên c u th c nghi m này

V y u t chi phí công tác k toán, ta có bi n v quy mô doanh nghi p Chi phí

k toán tùy thu c vào quy mô doanh nghi p, doanh nghi p có quy mô l n s) "u tư chi phí k toán cao, doanh nghi p có quy mô nh s) khó kh n trong vi c "u tư chi phí cho công tác k toán

V y u t l i nhu n cao h n, ta có bi n v òn b y tài chính, tính thanh kho n,

kh n ng sinh l i và kh n ng sinh l i t ng thêm

2.2.2.2 Mô t4 các bi n:

2.2.2.2.1 Quy mô doanh nghi p:

Gi thuy t t ra là các doanh nghi p có quy mô l n thì phát sinh chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i nhi u h n doanh nghi p có quy mô nh , ngh$a là chính sách k toán c a các doanh nghi p quy mô l n s) ít ch u nh hư ng c a chính sách thu C n c t gi thuy t này là doanh nghi p có quy mô l n s) "u tư chi phí k toán cao nên có th x& lý chênh l ch gi#a l i nhu n k toán và thu nh p ch u thu , doanh nghi p có quy mô nh thì ngư c l i

Nghiên c u này s& d ng hai ch- tiêu doanh thu và t'ng tài s n là bi n cho nhân

t quy mô doanh nghi p T'ng tài s n là ch- tiêu mã s 270 trên B ng Cân i K Toán Doanh thu là ch- tiêu doanh thu thu"n mã s 10 trên Báo Cáo K t Qu Ho t

ng Kinh Doanh n v tính là t! ng

2.2.2.2.2 Công ty ki!m toán:

Gi thuy t t ra là các doanh nghi p ư c ki m toán b i nhóm công ty ki m toán Big4 s) có chi phí thu thu nh p doanh nghi p hoãn l i l n h n các doanh nghi p

ư c ki m toán b i Non-Big4 C n c t gi thuy t, các công ty ki m toán nh b ph thu c vào khách hàng, ph i chi u theo khách hàng nên báo cáo ki m toán không khách quan Các công ty ki m toán l n thì ngư c l i v%n gi# ư c s c l p nh t nh i