Thị trường sức lao động trong nền kinh tế hàng hóa theo định hướng xã h

ftnh trgng lao dmg nong nghi~p d'tt thi/a Va chi&z ry l~ ltJn nfldt trong CJ cdu lao dlng xii hJi se ddn dln xu ht.tfmg di r.hu.yin lao d'mg ti'.t nbng nghi!p sang cang nghi?p, .ta na

BQ GIAO DVC VA DAO T~O

LUAN AN TIEN SI KINH TE

NgtiO'i htiong din khoa hQc:

TS NGuri;N VAN LUA.N

THANH PHO HO CHI MINH

Nam 1999

r -· :-7· · -· · ·! 8Ai t\(JC (;t.h;~·.; ~~·~ ~.: :<':: 1

L(il CAM DOAN

tai li~u st.? dvng trong lu~n an d~u trung thtfc va co ngu6n g6c xua't xu ro rang

TRAN THANH DUNG

Atl<)T s6 vAN DE LY LU~N v:E s(Jc LAO D()NG v A nq muoNG sue LAo D()NG 8

1.2.1 Bi~u ki~n d~ sli'c lao d<)ng trd thanh hang h6a 14

1 2.2 Thlfc cha't ciia vi~c mua - ban sU'c lao d<)ng 15

1.2.3 Gia tii srl' d1,mg va gia tii cua hang h6a sli'c lao d<)ng 17 1.3 v ~ tri, d~c di~m va vai tro cua· ~ tru'Cfng sti'c lao d(>ng n6i chung 19 1.3.1 v~ tri ciia tlJ.i tru'<1ng sue lao d9ng trong n~n kinh tC' ~ tru'C$ng 19 1.3.2 B~c di~m chung ciia th.j tnrong sU'c lao d<)ng 20

1.4 M9t s6 va'n d€ lien quan de'n th! tru'O.Ug sli'c lao d9ng 25 1.4.1 Slf xua't hi~n va phat triSn ciia thj tru'ong sti'c lao d<)ng trong ljch sii' cac

1.4.8 Xu hu'ang h9P nha't va ph§n h6a tren thl tru'C1ng sU'c lao d<)ng 54

1.4.9 Vai tro Nha nu'oc doi vUi t1J.i tm·oug sit'c lao d<)ng

• Kg;t lu~n chu'dng 1

CHlJONG 2: QUA TRINH HINH THANH VA THljC T~NG CUA

THJ TRUONG s(J'c LAO DQNG 0 VII?;T NAl\'I

2; 1 Qua trinh hmh thanh ~ tru'<mg sue lao d()ng (J Vi¢t nam qua cac th<fi k-]

.ijch sii'

·2.1.1 Thi t:nrcmg sti'c lao d()ng t:nr& Cach m~ng Thang Tam

2.1.2 Thj tnr<mg sue lao d()ng thoi kY 1954- 1975

2.2.2 Nhu c§u sue lao d(mg ngay dmg tang va khong 6n d.!nh 85 2.2.3 N~n tha't nghi~p do tinh tr~ng cung vu'~ diu 89 2.3 Th\}'c tr~ng v~ qulm ly nha m.tdc d6i vdi th! tru'C1ng sU'c lao d<)ng d Vi~t nam 2.3.1 v~ qmin lylao d<)ng

2.3.2 Giii quye't tranh cha"p lao d()ng

2.3.3 Quan ly cac Trung tam djch V\l vi?c lam

2.3.4 Quau ly ti6u lu'dug va bao hi~m xa h<)i

96

99

104

105 2.4 Tinh hinh tha't nghi~p va cac giai phap v~ th! trtt<1ng sU'c lao d<}ng tren the'

2.4.2 M<}t sef giiii phap ap d\IDg (j thi trttC1ng sue lao d()ng CUa cac nu'dc 115

CHUO'NG 3: NHifNG GIAI PHAP PHAT TRI~N THf TRu'(JNG

3.1 Thj tru'ffil.g sU'c lao d{>ng trong chie'n hi'~ phat tri~n kinh t€-xa h()i 124

3.1.1 Ngu6n nh;in l\(c trong chie'n lli<JC kinh re- xa h{>i d Vi~t nam 124 3.1.2 Cac m~Jc tieu ciia chie'n lu'9C phat tri~n kinh te'- xa h()i d Vi~t nam

3.2 Nhltng giai phap cho cac b(> ph~ ciia thj tru'bng sli'c lao d{>ng nu'dc ta 132 , 3.2.1 Giai phap phat trie'n thj tru'C1ng sii'c lao d(?ng 6 nong thon 133 3.2.2 Giai phap phat tri~n thi tntC1ng sii'c lao d()ng thanh thj 139 3.2.3 Giiiiphap cho th~ tru(:sng sU'c lao d(mg lien thong voi mroc ngoai~ 142 3.3 Nhung giru phap chung d~ thuc -dfty slf phat triin thj tru'C1ng sU'c lao d9ng 6

3.3.1 Cac giai phap thU.c defy tang cftu su'c lao d()ng, 4to vi~c I.am 148 3.3.2 Cac giru phap cai thi~n ngu6n cung sU'c lao d{>ng 155 3.3.3 Oic giai phap t~o di~u ki~n phat tri~n th! tru'cmg sll'c lao d()ng 166

1 sl)' CAP THffiT ciJA VI~c NGHlliN citu D~ TAL

dr;li h6a ddt nuac

ftnh trgng lao d(mg nong nghi~p d'tt thi/a Va chi&z ry l~ ltJn nfldt trong C(J cdu lao dl)ng xii h(Ji se ddn dln xu ht.tfmg di r.hu.yin lao d('mg ti'.t nbng nghi(!p sang cang nghi?p, ta nang thon ra tMnh thi, trong kfti d6 trong cong nghi?p do ky th~t mm

dlt(JC dp dt:mg cilng se dzta din t'inh trr.;mg dtt thlta lao d(mg D6 la th~tc tl CUa thj trzt?Jng sac lao dt)ng nuoc ta, doi hoi phiii c6 nhilng gidi phap tntoc mdt cung nhu

- v~ phll(Jflg di?n xa ht)i - chinh trj

Virc lam va thu nh~p khong chl liJ vdn d~ kinh ti ma dm la van d~ xa ht)i chfnh try, bi'Ji Vl chzmg anh hztl1flg fri;lC tilp dffn mtlc sffng ciiangzt?Ji cfdn, lien quan trf!c tiip din tznh trt;~ng ngheo d6i va t¢ nqn trong Xli ht)i Dtfi vtJi ~~ qutfc gia dang phdt tri!n, khi rna mac thu nh~p mnh qudn con chtta cao thl vi~c d&u ti~ dl thu hf!p khodng cdch giau ngheo la lam tht nao dl ngLtC!i lao d9ng c6 vi~c tam va

Bdo cdo Chfnh trj D¢ h(ti Dang CSVN !dn th!'t VIII da xdc dfnh: · Bdo diim cbng an vi~c lam cho ngubi dan ta mf!,c tieu xii h(Ji hang adu, khbng di thdt nghi~p

tro tMnh din b~h kinh nien trong xii ht)i

Khi vai trb tich qtc cua thi trui'Jng s«c lao dl)ng dLt(Jc khdng djnh, cimg vai vai tro quan ly fdnh tl- xii h(Ji CUa Nlza nt(OC · dllf/C phdt huy thl Olf!,C tieu d6 nJzdt djnh se dLt(Jc th{lc hi~ Ngoai ra, giai quytt fi.nh trr;mg tranh chdp chl'l th? va tnnh cang dang di~ ra hi?n nay cung fil nhilng van d~ chinh trj - xii hl)i cdn dll(JC quan

tam nghien cT1u

- v~ phll(Jflg di?n ly lu~n

Di~u ki~ ldnh ti- xii h(li thay Mi dii bul)c tll duy ella cdc nM lam cong tdc

triln ella cdc thiinh phdn kinh tl c6 tt;~o di~u ki~ ldnh tl- xii h(Ji cho himg h6a sU'c

lao dfmg va thj tnthng s«c lao dfmg hay khbng? Cdc nhd nghibt c«u thu?Jng de d(lt

Vi~c pfl.dt trilrz ly l!4n "hang hoa srlc lao d(mg" ctla Cdc Mac la rdt cdn

hi?n tfnh quy lu(tt chi phdi quan h? gifla nguai va nguili trong vi?c mua Mn va sit

tam ro vi m(it ly lut)n

df;ng n6i dtung

Theo h9c thuyit ciia J.M Keynes, co chi thi tnt?Jng khbng thi bdo dtim sit

giam thdt nghi?p nhztng vQi g6c d(J phdn tfch khdc nhau Trong "Kinh tl h(JC" cz4a

nl1m 1986, trong d6 d~ crJ_p nhi~u vdn d~ v~ quan h~ lao dfmg, thj tntlJng s(tc lao

{ad~ tai CUa nhi~U nhtl nghien ctJu kinh ti, dd phan tfch bLlf1c ctdu V~ thf/C trq.ng Va

Trang nhilng r:ong trinh nghien r:(tu d6, ttir: phlfm "Thf tnll!n.g lan d(mg, th{Lr:

cudi nhilng rJim 90

ph.dp" dia Nguyb.t Vttn D&n, &ing tren Tt;!p chi Lao d~ng & Xii h~i tMng 411996,·

"Thi truiJng lao d¢ng Vi~t nam, thl/c tmng va dinh hudng phdt triln ;, crla Nguy~n

lao d(Jrtg sd 1 0/1997; "V~ Sl:f tuVttg th{cft CUa aao tt;to rtgh~ va thj tru?Jng lao d9n.g"

ci!a Nguyb.t U Minh, dling tr~n T{lp chi Lao dfmg & Xii h9i, thdng 8198,· "Thj

Th~m nila ltl cdc bai viti d~ c~p nhilng n~ dung c6 lien quan din thi trLl?Jng

tf}O ngh~ giai quylt lao d¢ng du thi'!a 1J nong thon, Tdt ca d~u Ia nhilng tai li?u

qua CUa Sf/ t&"lg rt{Jp cdc Xi vitt dy

J llOT TTTONCi VA PH AM VI NGHffiN c.t!'n

dfm,g ?J Vi?t nam L~ an se tQ.p trung w:lo nhitng vd.-.z d~ l}• lf4n va thtjc ti~n cita sttc lao d(Jng va tht tntiJng sac lao d(Jng dl tam rQ hon v~ mlfi quan h~ lao d(Jng

dlf(Ji tac tJQng CUa CQC quy [u"'t Jdnh t( thj tnlang, n/ztti1'l11'll!-C tieu sit dtpzg hilu hi~U

n.gw1n n.hAn lr.lr vt1 tht;r • il!lv tl' tli.n.P trrl?ln.P ld.n.h t! u u

D~ tai luon duf!c di)t trong bdi cxlnlt ciia n~n kinh td thi trumtg c6 sl/ quan ly

ci::a ".Tfo.tl nttfJc theo !ljnh httfJng Xil h~i chtl nghia 1J nLtfJc ta hi~n r.ay Cdc vd.'Z d~

nghien ctiu se dllf/c xem x~t d8'i chitu v(Ji thf!c trr;mg crla n~n kinh ti cua m(Jt sd dja p/utang va VtJi nhflng gidi p/ui.p dll(JC ap drpzg 0 cac qu6c gia tren thi gifli

f)! dilm brio tfnh khm hry, lu~n an khong thl khong d~ c"'p din nhilng tu tu"lJng kinft td phi mac-xit, nfturtg c6 libt quart din deuybt ngimft kirth td chinh tri

- 't'"" V'P' - - . 0 , ""' , _ • ,0 Vun U l n t 0 qLtaJ -"""'' "J ,.,""("'"' -" _,., ,0 _ 1)

"""-Unin va tll tlliJng Hb Chf Minh

Kff thita c6 ch9fll9C nhilng kit qua crla cdc nha nghi~ cau thbng qua vi~c

+-l1" 1 h oay£ ' chu'~~ mAt "'~C 1 C6 h!:\ "' 1 ?~-~ d•"-"' "'-"1~ ~.~ n7 'y~ 1 UA"" l ;~t -1-:f t.~~ ~~·~n'? + !

H' tl't ' no I v u ,.,_ F JhUno~ ~ He C v ~u , , _.n , ,,,, ~e u.yc C IUI , u,

Mac- Lenin va th~c ti~n ctla n~ kinh tl nutJc ta hi~ nay, tac gid hy vrng rdng m¢t sri ket qua ngftibt c:uu c:ua bdn lu(ln art rtdy se gop pltdre ldm ro vdrt d~ ly lu(lrt

,,A r v sr"J'r .,.,_ lao if.A-a "' \ ,Y'tt thi t-"'> a S_ , , lno i#A.no ,.,At hA nlnAn /chAna th"thi$., frrmn l :nh

ti hoc chfnh tri Mtic- Unin

Khtmg chi ditng lr.zi 1J m~c dich ho?m thitn ly lu~, l~ an can dtta ra nhilng kiln nghi va gidi phdp nhllm sa d7!-ng c6 hi?u qua wl phdt huy ngutm nMn lt:tc, rtfdirn hutln thi~n chinh sacft kinh tl- xa h(Ji, dl phat huy vai irv coo sue: lao d(mg va thj tntiJng sac lao d(mg, gidi quylt finh tr~g thdt nghi~p dang ta n6ng

bong va thuc dliy S'f/ nghi?p phat triln /dnh tl, trong blfi ciinh CUa XU htttJng toan c&u h6a

5 NHUNG D6NG GOP CHiNH CUA LU!N AN

df;ng va thj trttiJng sac lao d(Jng trong n~n fdnh ti thj trttiJng nbi chung, nhlJm frU!.C

dtch n~n thac v~ ngubn vdn nhdn lf/c ella lrlQt qulfc gia

Nha ntttJc thea djnh htttJng xa Mi chu nghza Diiy ta m~t vdn d~ c6 y nghza ly luQ,n

Va thf/C tihz trong giai ~n phdt triln fdnh ti - xii h(Ji 1J ntt<fc ta hi?n nay, g6p phdn tam ro nhilng chu trtt(Jng, chfnh sach cla Dang va Nha mtac ta trong thCti kY

qua d() len chit nghza xa h()i 1J Vi?t nam

lao d(mg Trang d6, d~ bi?t la ly lu(ln v~ quan h? lao d(mg trong ttt(Jng quan vai cac m,;it ella quan h? sdn xudt, Sf/ tac d~ng qua [(;4i gii1a quan h? lao d~ng w]i lf/c lttr;tng lao d()ng va VIJi [f/C [tt(/ng san xudt nbi chung

~ Lui)n an se dua ra nhflng gidi phdp thuc titly cdc b(J phl)n ciia thj trttiing sac lao d~ng va nhilng giai phap nhdm tang cdu sac lao d~ng, cai thi?n ngu6n cung nhan lf/c va !Qo di~u ki~ phat triln thj tnt?Jng stic lao d(mg 1J ntttJc ta, nhdm thf(c hi?n fi'U:lC ti~u phdt huy ngu6n nhan lf/c d6i dilo, tibn tang ella ddt mttJc

6 PHU'ONG PHAP NGID~N c(fu

Phttong phap chung ta phttong phap duy v~t bi~ chang va phttong phdp duy v4t ljch sii Thi tntiJng s«c lao d(mg se dttr;c xem xet m(Jt each toan di?n~ trong

h(Jp chi)t che gii1a ttl duy bi~ ch(tng khdch quan v/Ji quan dibn ljch sit

Phuong phdp trilu tli(Jng h6a khoa h{JC du(lc v(ln df!ng di nghiht c«u thj

tru?Jng sric lao d(Jng VIIi gia djnh t((lm thOi kh8ng xet din ST! tdc dQng CUa cdc thj

khia ctpZh khdc

danh gia m(Jt each tdng h(Jp dl c6 thi hilu chUn,g ro rang, ddy du hon

ra va gidi quyit mdu thudn; so sdnh d6i chiiu viii m(Jt sd kiln thttc trong kinh ti h9c,· so sdnh ddi chiiu gifta thj tntang sac lao d9ng viii cdc logi thi tntiJng khdc;

so sdnh ddi chiiu vtJi thi tru?Jng sac lao d(mg ctla cdc nutJt di tim dilm tuong dbng

va khdc bi?t, dl tlm ra cai mUi

phdp h? thdng h6a

7 K~T CAU CUA LU!N AN

CHlJdNG 1

M()T if5 VA~ f)f L ~ LUA~

vf ilJC lA() f)()~f7 •

SU'c lao d(>ng lA nang ltfc lao d()ng ciia m<}t con ngu'C1i ct;t th€, Ia t&ng hgp toan b9 nhung kha nang th~ llJ'c, tri llJ'c va t:§m llJ'c (y chi, quye"t tam) rna ng~i d6 c6 th8 sii' dt;tn~ d~ ~o ra m<}t fch l~i nao d6 Sue lao d<}ng xa h()i bao g6m hai phin: mqt phftn dU'9C sd' dt;mg va m9t ph§n con ti~m nang Lao d()ng chinh Ia vi~c

sii' d\lllg sue lao d<}ng cll.a con ngU'(1i nhhm ~o ra nhung v~t phdm c6 ich

Sue lao d9ng tdn ~i trong cd th~ con ngU'(1i nen g~ li~n khong th~ tach ri'Si v<1i nhung con ngutli e~ th8, n6 du'~c lu'U ehuy~n do s\{' v~n d()ng eiia nhan ll!c trong xa h(>i

Sti'c lao d(>ng ti'J.y thuqc vao tu6i tac, gi(1j tinh, d~e di~m dan tQC, trlnh d<) van h6a, trmh d9 ehuyen mdn nghi~p V\1, sue khoe eiia tmlg ngut1i· lao d<)ng M{>t n~i nao d6 mu6n lao d<)ng nhll'ng th8 llJ'c y~u, trl hfc kern thl khong e6

dU'~ sue lao dqng hii'u dt;mg

Chdt lu'<Jng stl.'c lao d()ng th~ hi~n C1 nang suft't lao d()ng9 (1 trlnh d() tay

ngh~, kinh nghi~m; tU.y thu()c phful ldn vao qua trlnh giao dt;tc va dao ~o ciia

ngu'~i lao d()ng, vao vi~c cham s6c stl.'c khoo va cii y thll'c thai d() (tich cl}.'c, sang

~o) ciia ngut:si lao d()ng

Stl.'c lao d()ng kh6ng th~ d~ trif, d~ danh rna doi hoi phai dlt~ sd" d1;lng thu'<mg xuyen Ne'u sU'c lao d()ng khong du'~ sii' d\lfig ho{lc chu'a du'<Jc sii' d\lfig thi ciing phru t6n kern chi phi nha't djnh d~ duy tri n6, d~ nu<>i s6ng n~i lao d()ng

1.1.2 v ai tro ciia sue lao d~ng

C6 th~ th!y vai tro ciia sU'c lao d()ng n6i chung va vai tro ciia sU'c lao d()ng v6i tu' each Th hang h6a

1.1.2.1 Sue lao d~ng Ia m~t ye'u t6 cd ban ciia san xu[t, Ia ngu6n g6c cua m9i cua cai v.tt chit

Trong bdt ell' n~n siin xult xa h()i nao, stl.'c lao d()ng bao gi<1 ciing Th m()t ys'u t6 cd ban ciia san xudt, d6ng th(1i 1A ys'u t6 ~o ra gia tQ B6 1A thanb ph~n

hang d~u ciia llfc llt<Jng siin xudt, bC1i vl qua trlnh siin xudt se kh<>ng th~ tiln hanh

du'~ nlu khong c6 con ngu'(ji vCJi kha nang lao d()ng phu h<Jp vCJi yeu c~u

SU'c lao d()ng 1A ye'u t6 san xufi't khong th~ thay thl Ngay nay, cho du may

nhung n6 kh6ng the thay the' hoan toan sU'c lao d()ng con ngu'($i rnA n6 chi c6 thi

lam giam nh~ lao d()ng cho con ngutsi rna thoi

SU'c lao d{mg khong phiii 1A ylu t6 san xufi't th\1 d()ng rna 18 m()t ye'u t6 san xu.a't tich cl}.'c, xudt phat tU' ban chdt ciia con ngut1i N6 c6 kha nang chii d~o d6i v6i cac ye'u t6 khac va suy cho ctmg chinh stl.'c lao d{mg con ngut1i da u,to ra mQi thti' ciia cai, k~ ca khoa h<;>c va cong ngh~ Trong cac thanh ph~ ciia cong ngh~

g6m c6 Icy thu~t, nhan srf, th<>ng tin, t5 chtl.'c thl thanh p~~n nhan srf lA cd ban,

nhi~u hdn ca thanh ph~ v~t ch~'t

SU'c lao d()ng con ta ye'u t6 san xua't thich nghi, nha't ta trong di~u ki~n kinh te' th.j tnt~ng Ngu'm lao d()ng lu5n c6 y thU'c n~ng cao cha't lu'<Jng sll'c lao d()ng, hoan thi~n kha nang lao d()ng cll.a mlnh, phat huy kfui nang sang ~o d~ d~t nang su!t lao d()ng cao, chU' kh5ng chju ngii im nhtt h~m mo ch(1 ngtt(1i khai thac Hdn nifa, trlnh d() tanh ngh~ cll.a ngtt(1i lao d()ng phru tu'dng xung vdi trlnh d() khoa h<;>c

phat tri~n kinh tl, dtt<jc thU'a httlmgnhung l<ji ich do san xua'tphat tri~n

B6i vdi cac nha san xua't, sll'c lao d()ng Ia bie'n s6 cd ban CUa ham san xua't Cac doanh nghi~p luon phai ltta ch<;>n sll'c lao d()ng, tinh toan nang sua't lao d<}ng

h6a l<;1i nhu~n

nghi~p va ciia ca nhAn ngu'Oi lao d~ng

V di cai nhm kinh t€ thl con ngutfi vdi sli'c lao d()ng ciia mlnh Ia ngu6n v6n

nhan lttc quan trQng, qui gia khong chi d6i vdi xa h<}i rna con d6i vdi cac doanh

nghi~p va d6i vdi chii sd hU:'u n6 ta ban thoo ngutfi lao d()ng Cd sCJ kinh te' ctia quan di&i nay ta sli'c lao d()ng c6 kha nang sinh l<;1i, c6 kha nang q.o ra gia t:Q

mdi ldn hdn gia tQ cua ban than n6

v 6n nhlln llfc c6 th~ con ti~m tang va se phat huy .khi ngu6n 1~i ciia n6 1.A

sti'c lao dQng du'~ sti' dl}Dg hAu he't Trong trutmg hW> sau, s6 vi~c lAm cang

dQng mdi thlfc slf trd thanh v6n nhoo llfc quan tr<;>ng cho phat tri~n kinh tl Nlu sti'c lao d<}ng n6i ri~ng, nhoo llfc n6i chung kh6ng dtt~ sii' dl}Dg hoflc chtta dtt~

sii' dt.mg thi khong rn()t ltt<jng gia tti hay ghi tti sd' d\lllg nao dtt9C ~o ra tft' d6, rna con phiii t6n kern chi phi d~ nu<>i s6ng ngtmi lao d{>ng, d~ "duy trl, bao quan va dlf tril'" sll'c lao d{>ng, qto ra ganh n~ng cho n~n kinh tl, thu nh~p va khii nang thanh toan trong n~n kinh t€ t1t ylu se suy giiim vA nhung khoiin chi phi d~ nu<>i s6ng ngtmi lao d{>ng de'n luc trttdng thanh cilng khong du'9C thu h6i Do d6, d~

tranh slf.l.ang phf kep, cAn sii' dt.mg kha nang sinh l~i ciia sU'c lao d()ng, u\1 ti~n hdn

so ~Cli cac v6n vcjt chlt - tAi nguyen hay v6n tien t~ (Theo mQt bdn nghien cU"u

CUa nglln Julng thl gitJi, trong tdng s6 cua cai CUa mQt qu6c gia c6 16% [a v81z v(lt chttt, 20% ttl v81z tT! nhien va 64% ttl vdn con nguOi ) Phat tri~n con ngttCii, phat huy v6n nhan llfc lA dieu ki~n d~ khai thac va phat huy v6n v~t cha't - tAi nguyen,

d~ gia tang san ltt<jng ti~m nang ciia qu6c gia, !A di~U ki~n tien quy6t cho Slf tang tru'dng kinh t€ cua qu& gia

N gtt<;1c ll;ti, ngu'Cii ta ding thll'a nh~n rhng kinh t€ c6 tang trttdng thl m{ji dam bao slf phat tri~n con ngtlt1i, ne"u nhtt vi~c phftn ph6i klt qua tang trtt?Jng kinh t€ dU'<je tht;l'c hi~n m{>t each h@ ly va c6ng bhng T~o ra vi~c lAm chinh Ia cbi€c c!u n6i giU'a tang trttdng kinh t€ va phat tri~n con ng!Wi Chi c6 thong qua

vi~c tie"p c~ nhung vi~c lAm sinh lgi, dtt9C trii lttdng xti'ng dang, c6 dU'9C thu

nh~p dap l.i'ng dU'<je nhu cAu tieu dung, sttc lao d{>ng dU'<je tai UJo thl con ngU'C1i m(:Ji

cho v6n nhftn llfc se lAm cho qua trlnh {y du'9C dien ra m{>t each tlm~ l<ji

S(tc lao d{>ng vira lA v6n lttu d<)ng vira lA v6n c6 dtnh ciia doanh nghi~p N6

lA v6n lu'll d()ng bdi vl gia tti ciia n6 chuy<!n boa ngay vao sin pMm N6 1A v6n

c6 djnh bl1i vl kha nang sang ~o vo tcjn ciia con ng!Wi Tuy~n ch911 du'<Jc m{>t dc}i ngli lao d()ng t6t, doanh nghi~p m~c nhien c6 dttc;lc rn{>t lU'<;hlg v6n c6 d.jnh quan tn;>ng M't khac, qua vi~c ~o ra vi~c lAm va thu nh~p cho xa h()i, quan tiim d€n

vi~c dao ~o cdng nhan, doanh nghi~p ctlng g6p pMn phat tri€'n ngu6n v6n nhan life ciia xa h<}i m<}t each gian tilp

La v6n ciia ngtrtfi lao d<}ng, h9 va gia <fmh h9 phai quylt d!nh bo ra chi phi bao nhi8u d~ d§u tu' cho vi~c Jam m<}t each c6 hi~u qua nh!t, can nh'c gitl'a chi phi dao ~o vdi tlm nh~p d\l' d!nh B6ng thM, nglrtti lao d{>ng se c6 y thU'c t1f hoan

L<ji th€ kinh tl ctla m<}t qu& gia du'<jc th~ hi~n ra la nhung ngu6n life, nhung kM nang, nhung u'tl thl ri€ng c6, nhC1 vao d6 rna n~n kinh te' cda qu& gia

ty dtt{k phat tri€'n m{>t each thu~n l<ji

Cac qu& gia dang phat tri~n, vC1i lttc lu'<Jng lao d()ng dong dao, c6 th~ xem sU'c lao d()ng la mQt l<Ji the' kinh t€, bdi vi gia ca sli'c lao d()ng thd'p do cung sU'c lao d<}ng nhi~u hdn ciu sU'c lao d<}ng V (1i mQt mU'c nang su~'t lao d<}ng nha't d!nh,

tranh thl$11<!i cho cac san ph4m trong nu'dc, ~0 l<fi the' trong thu hut v6n d~u tu'

trtfc ti6p tll' ntt& ngohi M¢t sd nlltJc phdt tri!n phlldng Ttiy dii phdi lo liing la cdc ntltJC dang phdt triin col{Ji thl CttJnh tranh do tibt c~ng lao dpng tfu!p, lam cho gia tlulnh sdn phdm gidm thdp Hr; dii dbi hOi ~~ cdch phi lj rdng cdc nl/Oc dang phdt triin phdi tling tibt llldng ngang bltng vtJi nlltJc h9 Cdc nlltJc dang phdt triln cho rdng h9 trd tibt cbng phu h(Jp vOi trinh d(> phdt triln kinh tt, phu h{Jp vtJi 'fflQt Mng

gia cd t"i nlltJc mlnh~

Bffi v6i cac nha d!u ttt mt& ngohi, b8n c~nh vi~c e ng~ thu€ cao, lai sult cao, h9ludn cht1 y de'n m<}t m6i l<fi li kha nang gia thanh tha'p nh~ nhan c<lng re, nha't li khi h9 c6 th~ d~ dang thu~ dtt<jc lao d{>ng cM't xam, lao d{>ng Icy thu4t

I.anh ngh~ c6 th~ n~m vung cong ngh~ va c6 th~ sii' d~ng nhung may m6c thie't bj

hi~n d¢

Tuy nhi~n 1¢ th€ kinh te' khdng blt bi€n theo khdng gian va thtJi gian, do d6, phai xem xet lqi the' so sanh tr~n nhi~u phltdng di~n Cac cdng ty xuyen qu6c gia ldn nhA't tr~n the' gi8i d~u lly eMu A lam m1.1c ti~u trtt<fc ti~n cho diu tlt J.§u dai, do ti~m nang phat tri~n to 1<1n ciia thi trtt<'mg m6i nay, chU' khdng phru chi vi

lAm giam di y nghia ciia l<ji the' v€ tai nguyen va nhiin ll{c re a cac nu'<fc dang phat tri~n va trong cd c!u ·gia thanh san phfun cong nghi~p hi~n nay, thanh phin c6 ngu6n gO'c chit xam trong gia t:rj hang h6a thutmg tang len 80 - 85% rna trltdc diiy chi c6 khoang 20 - 25% Ttr d6, d~ giam gia thanh, t6i da h6a l<Ji nhu~ xu hu'cmg chung ciia cac doanh nghi~p tren the' gi<1i kh3ng phru la sii' d~g sU'c lao d¢ng re vai chA't lttqng th!p rna Ia sKn sang thu~ ngutn c6 nang l\fc, c6 trlnh d9 Ianh ngh~ phil h<Jp v<fi cong vi~c du phii tra lttdng cao

Vi~c diy m~nh xult khiu lao d9ng se g6p phin ~o ra ngudn thu n~p

quan tr9ng va kha nang thanh toan cho cac nu'& dang phat tri~n nhU'ng ~i lAm cho l~i the' sttc lao d()ng gia re sdm bj mlt di, vl gia cii sttc lao d9ng se dttqc blnh quan h6a tr~n ph~ vi the' gidi

Nhu' v~y, dJiy Ja m(}t lqi th6 b(t d~c di, qun th~i ciia cac qu6c gia dang phat

m~t rna thdi BCii vl ti~n lu'dng th!'p c6 tac dl.lllg thu hut dju tlt nu'& ngoai nhung ngtmi lao dQn.g l;p bj thi~t, mU'c s6ng ciia ngut1i lao d(}ng kh&lg cao, thu nh~p

th(p thl sli'c mua se khong dU'<Jc cru thi~n, san xu!t ctlng kh6ng phat tri~n dti'(Jc

V ~ J.§u dai, d~ sli'c lao d(}ng th\fc sv lA m(}t l<Ji th6 kinh te' d cac nu'& dang pMt tri€'n, thl n~i lao d(}ng ph3i du'<Jc dao ~o t6t, trlnh d(> l.Anh ngh~ phai du'<Jc nAng

ltSn d~ dap ung y~u c!u ciia t:hj trtt<mg sU'c lao d()ng kh6ng chi trong nu'(1c rna con ngorumt&

Theo Karl Marx, Sltc lao d()ng trd thAnh hang h6a khi ngutn lao d()ng dtt~

tv' do v~ th§n th~ va kh6ng c6 nt li~u siin xudt Marx n6i: "Ngutfi c6ng nhAn JAm thue ngay nay bj rang bu()c vao git1i chti khong bling xi~ng xich rna bhng nhifug s<;Ji diiy vo hlnh" Nhu' v~y, trong xa h<?i tu' ban, n~ c6ng nhAn c6 quyen t1f do· ban sti'o lao d()ng, nhung d6 J.a s-at ltfa ch9n duy nhfft cda nhmrg n<> It$ kiiu mai

Bi~u ki~n thll' nhfft - "ngu'~i lao d<}ng phai du'~ t1f do v~ than th~" phiin anh m(>t di~u kit$n ciia san xu{t vA trao d6i hang h6a lA s1f tdn ~i ctia che' d9 tu'

hfi'u hay s\1' da d:;tng ciia hlnh thU'c sd hU'u Th~t v~y, ngut1i c6 stfc lao d()ng phiii

mlnh, tr~n cd sd t1f nguy~n "thuin mua vi'la ban": ban hay khong ban, ban cho ai, gia ca bao nhieu, di~u ki~n ra sao

Bi~u ki~n thtf hai- "ngutn lao d<}ng khong c6 tu' lit$u san xu!t" phan anh dieu ki~n con l:;ti cda san xufi't va trao d6i hang h6a lA s1f pMn cong lao d<}ng xa h9i Th~t v4y, do khong c6 tu' lit$u san xudt, khii nang sinh s6ng, ti~m nang duy nhA't ciia ngut1i lao de>Jtg chi con ~i lA sU'c lao d()ng

Ti'l diiy, theo tac gia lu4n an, c6 thi n6i rhng kh6ng th~ nAo lo~ bo tinh ch!'t hAng h6a ciia sU'c lao d<}ng trong nhifug n~n san xudt c6 phAn c<>ng lao dQilg

xa h()i, bdi vl khong tht! x6a bo quy& tu' him sttc lao d<)ng ciia chinh ban thAn ngutn lao de>Jtg,

Bi~u ki~n thU' hai c6 th~ phflt biiu md r<}ng hdn Ia: ngut1i c6 sU'c lao d()ng mong mu6n bie'n n6 thAnh hang h6a, nhu'v~y, se bao ham· ca tnt&ghw ngut1i (y

c6 v6n lilng tai san, nhU'ng do Stf hA'p dan CUa ti~n cong hay do nguy~n V9ng, Sd

thich mu6n JAm vi~c theo m{>t ngh~ nghi~p nao d6

Nhu' v~y, chi c6 tr~n cd sd san xu~t hang h6a~ thllao d9ng bj tach khoi tu'

d<)ng Mfic du bitt ding cung kich thich, ciu, chling ta hay xet dln nhtl'ng di~u

ki~n lien quan dln nhu cAu sii' d\Ulg sU'c lao d{>ng SU'c lao d<)ng chi thtfc s\( Ia hang h6a ne'u ngutfi lao d{>rig va ngtmi sd' dl,Ulg lao d{>ng gflp nhau va di de'n th6ng nha't mua ban Kha nang ~o ra ich l<Ji hay chA't bt<Jng ciia sU'c lao d<)ng , cilng J.a cd sd d~ n6 c6 th~ ~ thanh hang h6a

Tru'& he't ta phiii c6 nhii'ng ca nhan hay chu th~ am hi~u chuy~n mon nganh ngh~, c6 kha nang v6n lilng, mua sAm dtt<Jc tu' li~u san xua't, c6 nhu clu sii' dl,Ulg sU'c lao d{>ng d~ tie'n hanh san xult; them nfi'a Ia san xuA't kinh doanh phru c6 tri~n v911g sang siia, nhu cAu ti~u di'mg va sll'c mua xa h{>i gia tang Ngoai ra JA

di~u ki~n v~ chu trttdng, chinh sach ctia Nha mt& Nlu nha ntt& ngan elm hay kh3ng cho phep mua ban sll'c lao d<)ng, khoog ~o di~u ki~n hinh thanh ttq trutlng sll'c lao d<)ng thl se kh6 di~'n ra quan h~ trao d8i sltc lao d<)ng

Sti'c lao d()ng tr<J thanh hang h6a·thl hi~u qua sd.' d\Ulg.ciia n6 se du'<Jc nang cao, em chung va.cai rieng se du'~ hai hoa CAi chung du'<Jc·th~ hit$n d chO sltc lao d{)Iig ciia ngutfi lao d()ng JA m<)t bQ ph~ ciia sli'c lao d()ng xa h<)i, phiii iham gia vao s\l'phAn cong lao d()ng xa hQi, tfty theo kha nang va trinh d9 tay ngh~ ctia mlnh Cai rieng thl th! hi~n ra Ia ngtWi lao d<)ng c6 quy~n quylt d!nh d6i v8i sU'c lao d()ng ctia ban thAn mlnh: ban hay khemg ban, ban cho· ai, gia ca nhu' th€ nao~

1.2.2 Th1(c chi"t ciia vi~c mua -ban sU'c lao d~ng

Quan h~ trao d6i hang ho~ lA quan h~ giira ngut1i vdi ngtWi trong vi~c

nao d6, c6 thi phan bi~t hai dZ:tng hoZ:tt d()ng: m()t lA hoZ:tt d('mg mua ban giit'a ngl.Wi mua hang h6a v6i ngutfi san xult, hai JA ho~t d<}ng d!ch V\1 - thu'dng nghi~p, la hoZ:tt d()ng mua ban giii'a ngt@i mua du'~ hlmg h6a vdi nglrt1i mua ~i hang h6a d6 Ngoai quan h~ hang d6i hang, khi kinh t6 t.tq tru'CJng phat tri€n thi c6

+ M()t lA, quan h~ mua - ban hang h6a - quan h~ trao d6i hang h6a c6 m()t thanh phdn ti~n t~ va phai thlfc hi~n vi~c chuy~n giao quy~n sd hfi'u cho nhau, ben mua: c6 ti~n va ben ban c6 hang

+ Hai lA, quan h~ thue va cho thu~ - quan h~ trao d6i quy~n sii' dlJ.Ilg v~t ph~ v6i ti~n t~, lA quan h~ giira ben cho thue lA chii sCI hifu v~t phfun vdi ben thue c6 ti~n mu6n sii' d\lllg v~t phfun d6 Khi vi~c trao d6i du'<Jc tie'n hanh, ben cho thue v§n gifi'nguyen quy~n sd huu d6i vdi v~t phfun d6

Karl Marx aa phan bi~t lao d()ng va sU'c lao d()ng Lo~ hang h6a ngl.Wi cl>ng nhan ban khong· ph3i lA lao d()ng rna lA sti'c lao d()ng

Lao d()ng lA hoZ:tt d()ng c6 y thU'c ciia con ngut1i JAm bie'n d6i d6i tu'<Jng t1f

nhien, da UJ.o ra san ph~m nhhm dap ung nhu cAu v~t chA't va tinh thAD ciia ban than con ngt@i va ctia xa h()i Lao d()ng JA m()t khti ni~m truu tu'cJng, llt slf sii' d\lllg sti'c lao dQng theo nghia chung chung, kh&lg d~ c~p de'n th~ gian hay di~u ki~n C\1 th~ Coo sti'c lao d()ng thl CQ tha ro rang v6i cong vi~c lao d(>ng Ia gl, di~u

ki~n JAm vi~ ra sao, th~i gian lao d()ng trong ngay 1A bao nhieu, th~ gian JAm

thue lao d(>ng rna thoi

Mua ban sU'c lao d()ng chinh 1A mua ban quy~n sii' dl,lilg sU'c lao d()ng trong m9t khoang thC1i gian nao d6 vffl gia ca va nhtmg di~u ki~n nha't dtnh Hang h6a sti'c lao d9ng J.a m<}t hang h6a d~c bi~t, c6 tfnh nhan van, khl>ng gi6ng blt eli' m<}t

d6ng v<1i mua ban quyan sii' d\Ulg v6n, quyan sii' dt;mg nha d!t 1A tinh cha"t c6 thCfi ~

v6ri thuAn nha't n~n vi~c mua ban khl>ng ken ch9J1 cha't lu'<Jng, quy~n sii' dlp'lg tach rCfi quyan sd hffu va doi hoi m<}t slf dam bao nao d6 bhng m()t khoon th€ cha"p tu'ong 11'ng Mua ban s«c lao d9ng kh6ng doi hoi th( cha'p, d~ xay ra trt;tc tr~c thay d6i gifi'a chung, khf>ng tht! sang nhu'gng hay mua di ban l{li; ngu'(1i ban sU'c lao d9ng khong thoat ly vffi sll'c 4to d9ng rna vfin gill' quyan sd hti'u n6, bdi vl ngu'Cfi

lfy chi ban quy~n sii' d1;lllg sU'c lao d9ng (Xem bang 1) Vi~c chuyt!n nhu'Qn.g c&u thu b6ng da ( d<Ji khi Ia mQt tj phu) hi~n nay khOng phiii nhu' Ia mua ban n<> 1~ khi xu'a: cftu ~c b9 nh~n va phiii tci ti~n d~ bU ~i nhil'ng thi~t h~i cua cau ~c b9 chuyt!n giao

Bang 1: So s8nh cac hlnh thti'c mua ban hang boa

L<?~ hang h6a Chuy~n giao Y~uciu C6 th~ ban hay sang

Quy~n sii' dt;mg nha da't Khoog Kh&tg C6

1.2.3 Gia trj sll' dvng va gia trj cua bang h6a sttc lao d~ng

+ Gia tq sd' d1p1g ciia sU'c lao d()ng Ia tinh c6 fch, 1A cong d1)Ilg ciia n6 Nlu stl'c lao d()ng ta hang h6a thl gia t:Q sii' d1)Ilg -ciia n6 con Ia kha nang t~:to ra mQt lu'<Jng gia tti mdi ld'n hdn gia tti ban th~n n6 BAy chinh 1A cai rna ngut1i mua sU'c lao d()ng quan tam dln Gia tq sd' dl)Ilg sU'c lao d()ng kht>ng chi dap U'ng l~i fch ciia doanh nghi~p rna con dap ttng l~i ich xa h()i vl d6 1A di~u ki~ d~ pMt tri€'n

Cd ca'u gia t:Q cd.a hang h6a sll'c lao d()ng bao gdm:

- Chi phi lao d()ng s6ng dam· bao tai ~o sll'c lao d()ng cho ngutsi lao d()ng

- Chi phi tai ~o sU'c lao d()ng cho xa h()i: nhiib.g chi phi tai dao ~o, chi phi

laod()ng

- Chi phi qua khU' la nhiib.g chi phi d~ nut>i s6ng ngtt~ lao d()ng dln bic tru'dng thanh, nhii'ng chi phi hQc ~p, huA'n luy~n, dao ~o trttd'c dAy Ngut1i sd' d\IIlg lao dQilg c6 the ]4p ln4n dng xa h()i va ngutfi mua sU'c lao dQng ciia b6' m~

ciia ngu.tii lao d()ng da trang trai rdi Tuy nhien, cac doanh nghi~p c6 th~ khoog ngin ng~ bU d~p hay Uttg tru'& m()t phin ciia chi phi dao ~o cho ngut1i lao dQng, nlu nhu' nh~ d6 rna chi"t ltt~g sU'c lao d{)ng dap tibg du'~ yeu cAu sd" d1}llg

Gia tti sltc lao d()ng Ia cai k6t tinh ciia lao d()ng xa h()i tlt ylu, kht>ng chi d~ ~o ra rna tnt& he't lA d~ tai ~o ra sU'c lao d()ng cho n~i lao d()ng va cho xa h()i Khi xac djnh gia t:Q sltc lao d()ng, trtt& h6t phii dam bao s'lf Mi t1-o s1i'c lao

d(>ng cho ngu'~i lao d(>ng, sau d6 J.a dam biio tai ~o sll'c lao d(>ng cho xa h(>i va sau cilng nlu c6 th~ du'<Jc thl xet d6n vi~c bu dAp nhii'ng chi phi qua khU' da d~u tu' d~ c6 du'<Jc sU'c lao d(mg Theo xu hu'&g phd bie'n trong xa h(>i, hai thanh phAn sau thutfng bj lang quen, hay chi tinh tu'<Jng trung, kh<>ng d~y du trong gia tr.i

(ctlng nhu' gia ca) sll'c lao d()ng Ngt.Wi sd' d1p1g lao d(>ng thl c6l<;1i, con ngtM lao d(>ng bj thi~t thoi nhubg danh phiii ch(p nh~ Trong th\).'c t6, gia tr.i sU'c lao d(>ng

da kh3ng dam biio slf tai san xu&'t sttc lao d(>ng xa h(>i dling nghia, chu'a dam b.iio

du sO'ng hay c6 tichliiy Ngohl ra, vi~c xac djnh gia tr.i sll'c lao d(>ng phiii tinh tdi ye'u t6 .ijch sd', xa hQi, tinh thin N6i dln ylu t6 ijch sii' chinh Ia n6i tdi qua trinh hinh thanh sll'c lao d(>ng, de'n chi phi da d~u tu' cho giao d\lc dao ~ova nu<>i s6ng ngu'C1i lao d()ng dt! c6 du'<Jc sU'c lao d{>ng N6i dln ylu t6 xa h()i J.a n6i tdi nhu cAu tieu dftng ciia gia dlnh ngutfi lao d()ng, n6i tdi sl( tu'dng quan v~ gia tJi sU'c lao dQng gifi'a cac nganh ngh~ Cflc ye'u t6 h<Jp thanh gia trj cda hang h6a sll'c lao dQng con ph\1 thUQC vao di~U ki~n C\l th€ CUa tUng qu& gia nhu' mU'c s6ng trong

Xa h{>i, khf h~U, t4p qufln, d~c di~m Van h6a dfin tQC

Thj trutfng sti'c lao d{>ng Ia tdng h<Jp tlt ca cac di~u ki~n khach quan va chii quan nh~ d6 rna di~n ra quan h~ mua ban sll'c lao dQn.g giii'a ngutfi lao d(>ng vl1i cac chti th~ sd' dlplg sll'c lao d()ng; du'a de'n vi~c xac djnh gia ca, s6ltt<Jng, chting Io,i ctia hang h6a sU'c lao d(>ng

cac di~u ki~n khach quan Ia nhii'ng cd sl1 v4t cha't cdn thie't, sl( chuy~n

djch lien thfing gifi'a thj tru'~ng trong nu'& v6i dq tru'~g· 'ngoru nu'&, sl)' gia tling

ngu6n cung sU'c lao d()ng v~ s6lll'<;Jng va cha-'t lu~ng, s1;1'phat tri€'n nhu cju sii' dt.mg sU'c lao d()ng, sv tdn 4ti va phat huy vai tro ciia cac trung tim djch V\1 vi~c lAm

th~ hic$n ra tru'& he't JA quan dit!m, chu tru'dng, chinh sach, phap lucjt va Slf quan

ly ciia nha nu'& d6i vdi thi tru'ang sU'c lao d()ng; sau nU'a lA nhiffig ung xii' ciia ngu'Cfi lao d{>ng va cua ngu'Cfi sii' dl)llg lao d()ng nhhm t6i da h6a l<;Ji ich ciia mlnh

T.tq tru'Cfng sU'c lao d{>ng c6 vj tri quan tr~>ng trong n~n kinh t€ thi tru'ang hic$n d~ T.tq tru'Cfng sll'c lao d{>ng Ia thi tntCfng ye'u t6 san xult, Ia m{>t b9 ph~ ta't ye'u k:hong tht! thie'u trong he$ th6ng cac thi tntCing He$ th6ng d5ng b9 cac thi

tru'Cfng d6ng vai tro cd sCJ h~ ~ng ctia n~n kinh_ t€, chting c6 m6i quan he$ giln b6 hii'u cd vdi nhau, JAm ti~n d~ cho nhau trong n~n kinh te' thi tnt(Jng ngay cang phat tri€'n, g6p ph~ nang cao hic$u qua kinh te'- xa h9i

T.tq tru'Cfng sll'c lao d{>ng khong chi hmh thanh v a phat tri~n trong m6i quan he$ huu cd vdi cac thi tru'Cfng d~u vao khac nhtt f.hi tru'Cfng v6n, thi tru'Cfng cong nghc$, thi tru'C1ng ti~n tc$ rna con quan he$ Illcjt thie't ca vdi thi tru'Cfng hang tieu dung Chung Ia di~u kic$n cho nhau, g6p ph~ thuc diy phat triin n~n kinh te'

Th~t vcjy, ngu'Cfi ta trao ddi hang tieu dling thl)'c ra Ia trao d6i lao d{>ng cho nhau; ngu'Cfi lao d()ng cling Ia ngttCfi tieu di'mg, nhu cftu va sd'c mua ciia h<;> tity thu{>c vao mU'c thu nh~p c6 du'gc tU' sti'c lao d{>ng ciia h<;>

T.tq tru'Cfng sU'c lao d{>ng c6 m6i quan he$ mcjt thie't vdi thi tru'Cfng v6n, bm vi v6n va sd'c lao d()ng Ia hai ye'u t6 cd blm ciia san xult Khi cung sti'c lao d9ng tang, gift ca sti'c lao d{>ng giam thl cju v~ v6n tang, se kich thich gia tang ngudn v6n diu tu' Ngtt<Jc ~i, khi cung v~ v6n tang, J.ai sult giam, nhu c~u d'u tu' tang thl nhu cftu sll'c lao d()ng se gia tang

1.3.2 D.c dilm chung ciia tht tnt~g sue lao d~ng

a) Ctlng nhu' thi trutmg san phim thong thutlng, th.! tru'<1ng sl1'c lao d{)ng c6

nhi~u d~ng theo vU.ng dja ly, theo nhung lo~i nhu c§u va ngu6n cung sll'c lao d{>ng khac nhatL Nhu' v~y, tinh da d~g ciia thi tntcmg sll'c lao d()ng dli\1C cho tbly (J s11

phful do~ v~ cung va c~u ciia n6 V~ c~u, c6 th~ ph§n chia cac Jinh Vl!c sli"d\Ulg sti'c lao d()ng trong c<'lng nghi~p n<'lng nghi~p va djch V\l V~ cung, c6 th~ phan

bi~t lao dQD.g pbu'c ~p lao d{)ng g.iin ddn

Tren ttq tnt~g sll'c lao d{)ng thanh th.l chinh thll'c, cung sll'c lao d()ng phli'c

doanh nghi~p ldn d thanh thj Tren t.h.j tntC1ng sti'c lao d()ng thanh tN .k:hong chinh thU'c, cung SU'C lao d()ng gian ddn, dap ung nhu c§u s(l'c lao d()ng CUa cac doanh

nghi~p nho, cac cd sd kinh t€ gia dlnh (J thanh thj Tr~n thj tru'cmg sll'c lao d()ng nong th6n, cung sU'c lao d()ng nhan re,i theo mU.a v-.;t, dap U'ng nh~ c§u sll'c lao dt)ng ciia cac h9 gia dlnh, cac cd sCJ tieu thu c6ng, cac h9P tac xa 0 thi tntC1ng sU'c lao d()ng li~n th<'lng vdi nu'& ngoai, cung sti'c lao d()ng tii' gian ddn d€n tay

ngh~ cao, dap U'ng nhu cAu sll'c lao d{)ng da d~g cua cac quoc gia thie'u nhfin 11!c tr€n th~ gidi

Nhung b9 ph~ thi t:rllt1ng a'y c6 quan h~ gAn b6, dtt~ n6i ~i vdi nhau blJi slf llfa ch9n vi~c tam ciia ngu'<1i lao d{)ng va bdi slf llfa ch9n sU'c lao d()ng clia

doanh nghi~p Nhung slf llfa ch9n {y dh dln klt qua .lA sd'c lao d{mg s~ du'~

b) Thj trutmg sll'c lao d()ng khoog c6 mua di ban ~i dting nghia, du c6 th~ c6 nhU'ng cai th!u sU'c lao d()ng, rna chi chu ye"u lA djch V\) moi gidi tuy& d\Ulg va gidi thi~u vi~c tam, bOi vl sau khi ban stfc lao d()ng ngut1i lao ct<}ng vh coo quy~n

sd hii'u n6, sU'c lao dQilg khong th~ tach n1i ngtrtfi lao d<}ng Khac vdi hang h6a

thong thu'~g, sU'c lao d(>ng khong dtl'9c trung bay ~i nhil'ng dta di&n ban !C,

ngu'<fi ban khong d~ ti6p c~ v<:si ngu'<fi mua

c) B6i vdi tl4 intcsng sll'c lao d(>ng s1f khac bi<;t so v<1i th.i tntcsng hang h6a thong thu'Cmg 1A hang h6a khong du'9C ti<Su chuin h6a, nen khi l1fa chQn, kh6 rna c6 th~ danh · gia chinh xac, diy dii v~ nang sult, cb§'t lu'<Jng va hi~u qua sll' d11-ng ciia n6 Bdi vi khfing k~ nhil'ng y6u t6 nhu' tu6i tac, gi<:si tinh, sti'c khoe, qua trinh dao t;to, kinh nghi<;m JAm vic;c thl con nhung ye'u t6 khong tb~ danh gia chinh xac ngay nhu' s1f kheo leo, th3ng minh, ngh.i l1fc, s1f tich clfc nang d(>ng trong co:rig vi<;c rna phm thdng qua sii' d1!-flg sU'c lao d{mg trong cong vi<;c

d) Trong th.j trtmng sU'c lao d()ng, phu'dng thU'c th{)ng tin c6 nhi~u h~n che' Thong tin tbt tru'~g sll'c lao d(>ng 1A cac s61ic;u danh gia, lu'u trtl' v~ cung va ciu

vi~c lam, v~ nhung thay d6i cii.a 'cd c!u vi<;c lam, v<:si yeu ciu v~ trinh d9 tay

nhau Thong tin thl tnt<fng sll'c lao d(>ng c~m hdn rfft nbi~u so v<:si cac lo~i tbt

truang khac va thll'~g khfing chinh xac, thie'u tinh tang h<Jp va b~ thdi ph6ng Do

v~y, ngutJi lao d(>ng thutfng kh()ng d~ gl tlm du'~ vi~c lAm phu hgp v<:si nguy<;n VQng va kha nang ngh~ nghi<;p; slf can thi~p di~u chlnh ciia Nha nU'& d6i vdi thj tntang sU'c lao d(>ng luon khong ~P th~ Cac doanh nghi<;p thu'Cmg tie"p nh~n kha

nhi~u s6 U'ng vien do thong tin tuy~n d\lllg bj nhful len m(>t each t1f phat, kbie"n cho nhu ciu gia d6i vdi sli'c lao d()ng tr?1 n<Sn phd bie'n

Tren thj tru'<)ng sti'c lao d()ng, cac Tmng tam (ijch V\J vi~c JAm khong chi Ia c4u n6i giifa cung va c~u sU'c lao d()ng, giii'a ngut1i lao d(>ng vdi ngutfi sll' dt_mg lao d{)ng, rna COn JA cong C\J d~ td cbU'c thj t:ru?fng, g6p phin_ ngan C~D tinh tr~ng CO lao d()ng.hay cac tv di~m ciia thj tru'<1ng sli'c lao d()ngtlfph.at

e) Ttq 1:rlrtmg site lao d()ng c6 tinh cM't kh&lg hoan hao vl sU'c m~h v3 hlnh ciia ngut1i sll' d~g sU'c lao d(>ng va ca cda ngut1i lao -d<)ng, kha nang chi ph6i f ,·:

lu'gng cung sU'c lao d{>ng ciia cf>ng dohn ( d m{>t s6 qu6c gia) va vi~c ln d.jnh ti~n

lu'dng t6i thi8u ciia Nha mt(1c Trful t:hj trut1ng sftc lao d{>ng, sftc ep thutmg xuyen ciia th~t nghi~p c6 th~ lAm l<;Ji cho cac doanh nghi~p, nhub.g -4ri g§y b~t l<;Ji cho xa h(>i va cho ngutfi lao d()ng Ngutfi lao d(}ng luf>n rdi vao vi trf y6u th6, rift kh6 kilm du'gc vi~c lam ne'u ch(t lu'gng sll'c lao d()ng ciia mlnh khf>ng cao, tlnrong thua thi~t khi m~c ca vdi ngutfi sd' d"9fig sll'c lao d()ng Kha nang ken ch<;>n cfing

d()ng tily thu{>c vao finh hlnh 1hlt nghi~p; kha nang chuyen mf>n, trlnh d() tay

ngh~; vao cac khoan thu nh~p nhu' phuc l<;Ji xa h()i, tr<J cifp th~t nghi~p, ti~n l~i

tilt ki~m Trong khi d6, cac doanh nghi~p c6 th~ ll(a ch911 ngutfi lao dQilg c6

ch~t lu'<;fllg trong s6 li'ng vien du' thil'a mQt each d~ dang va lu&n c6 ti6ng n6i u'U

thl khi neu len mll'c ti~n lttdng v(1i nhung di~u ki~n tu'dng li'ng ctmg v(1i nhU'ng di~u ki~n khf>ng tri lu'dng CAc doanh nghi~p c6 th~ chen ep ngu'~i lao dQng, thtrong yeu c~u cao v~ trlnh d() ngutii lao d()ng, ch<;>n nhiittg ngutti lao d9ng da nang vtt~ qua yen ciu, gAy lang phf cho xa h{>i

g) Th! t:rtmng sll'c lao d{mg thutmg phin tan, it biln d()ng, kem linh ho~t

hdn cac thi tJ:lmng khac, do y€u t6 dta ly each trd, do Slf quan ly nhan kh§u khf>ng th6ng nhlt, do quan h~ mua ban sll'c lao d{)ng tu'dllg d6i phftc ~p, do hw d6ng lao d(>ng du'~ thlfc hi~n c6 th~i h~n va do nhiittg kh6 khan trong tim kilm hay chuyt!n d6i vi~c lam Tuy nhien, S1f 6n d!nh tu'dng d6'i cua th! tntCJng sll'c lao d()ng Ia nen du'<Jc duy trl vi ml)C tieu 6n d!nh n~n kinh t€ va sd' d"9fig c6 hi~u qui ngu6n nMn ltfc xa h(>i

a) Ttq trut1ng sti'c lao d{)ng lA di~u ki{!n th\J'c hi~n xa h(}i h6a, lttu dQilg h6a st1'c lao d()ng, bm vl sU'c lao dc)ng lA mQt ytu t6 d~u vao se ~u'~ tim kilm d~ dang tren thi tru'~ng Tfli tntCJng Sli'c lao d(}ng thtic dgy Slf phin cfulg lao d{)ng Xa hQi

cilng nhu' phan c&.tg lao d()ng n()i b{> N6 doi hoi cac doanh nghi~p phw dnt&.g xuy~n ciing c6 t6 chU'c nhful slf~ nang cao hi~u qua sd' dl}D.g lao d<)ng, tang nang su!t lao d{mg

Tlq t:rt@ng sU'c lao d()ng g6p phh phat huy va sd' dl)llg c6 hi~u qua ngudn nhan llfc xa h{>i, lAm gia tang thu nh~p nilng cao mU'c s6ng, gia tiing san lu'Qng qu& gia, mang I~ hi~u qua kinh t€ - xa h()i Till tn.lt1ng sU'c lao d()ng dam bao cho qua trinh tai san xua't ca bi~t IAn tiii san xua't xa h<?i du'9C di8n ra mgt each nh.jp nhang Hdn nfi'a, d~ phat tri~n n~n kinh t~, va'n d~ kh~ng phru chi IA t:ai ~o ngud~ nMn llfc rna con 13 JAm sao sU' dl)Ilg n6 hdu he't

b) Til! trlWn.g sU'c lao d()ng J.a ndi danh gia sU'c lao d{mg v~ gia t:Q sd' dl)Ilg

va v~ nhfi'ng chi phi dt! ~0 ra n6, tU' d6 rna xac dpm gia ca, stf lu'9ng va chiing

Th~ng qua tac dl)Ilg ciia quy lu~t cung - cAu tr~n th! tru'<1ng sU'c lao d()ng, trong di~u ki~n luiin chuy8n sU'c lao d()ng d~ dang~ cung va c~u sti'c lao d()ng se trd n~n cftn d6i, gfu! b6 ch~t che vdi nhau, lAm giam nguy cd khiing hoiing thtra cilng nhu' thi€u ngu6n nMn llfc trong n~n kinh t~ Th.j trtmng sti'c lao d()ng tAc

d()ng de'n ngudn cung sti'c lao d()ng, g6p phAn dap <tng nhu cAn sU'c lao d()ng d

gia t:Q, quy l~l c,nh tranh tr~n thi tru'<1ng sU'c lao d()ng se trd thanh ctmg Cl) gitip phan lo~i sAp xe'p hang tri~u ngutfi lao d{mg c6 nhiibg kY nang va chuy~n m<m nganh ngh~ da d,ng, dt! b6 tri phu h~ vdi vf» s6 nhfi'ng cOng vi~c khac nhau trong n~n kinh w~

c) Tlq trutlng sU'c lao d(mg Ia ndi khai thOng cAc m6i quan h~ mua ban sti'c lao d()ng, gian tie'p anh hu'lmg deD quan h~ lao dQilg tnt& va sau thi tnt<1ng, lA ndi cung clp th6ng tin gitip cho d6i b~n di~u chinh hanh vi cua mlnh d~ d~t du'9C lQi ich ldn nha't Thi trutm.g sU'c lao d{>ng phan anh m6i quan h~ xa h()i giii"a n~

lao d()ng khtJng c6 tu' li4$n san xu~'t hay v6n li6ng mong mu6n vi~c Jam, d! c6 thu

nh~p dam biio cu{>c s6ng ciia mlnh va ngu'(1i chii sd hUu tu' lic$u san xua't, c6 v6n diu tu', c6 nhu cAn sU' d\Ulg sti'c lao d(>ng d~ tie'n hanh san xua't kinh doanh

La chii: the c6 nhu cAu sii' d\Ulg sti'c lao d()ng, cac doanh nghi~p c6 the ap d\Ulg m<)t mli'c ti~n lltdng cao d~ thu hut lao d<}ng c6 kinh nghi~m, c6 trlnh d() tay

kh<>ng phu h~ Ngut1i lao d()ng c6 th~ llfa chQn vi~c Jam va ndi lAm vi~c thich h<Jp v6i nguy~n VQng, trlnh d(), khii nang chuy!n mem ciia mlnh va c6 du'~ thu

nh~p xli'ng dang

Thj tntffilg sU'c lao d()ng tac d<)ng d€n nh~ · thll'c · ciia ngutli lao d()ng, doi

hoi h9 phai lutJn c6 y thli'c nang cao trlnh d() tay ngh~ chuy!n mtJn, trlnh d() hi~u

bi€t de dlt<Jc tuy~n d\Ulg; ptuii phat huy sC1 tntC1ng, nang lafc sang ~o, dam biio kY

lu4t lao d()ng d~ c6 nang sua't lao d(>ng cao, d! thich nghi v<'1i ctJng ngh~ mdi va

t~o du'9C l<ji th6 vdi ngutfi sii' d1)llg lao d()ng; phiii tich lfiy kinh nghi~m d~ c6 th~

nl{m l!y cd h(>i chuyt!n d5i vi4$c Jam va c6 dlt~ thu nh~p cao hdn Nhlt v~y, 1\l'c lu'gng lao d<)ng se pMt tti~n, se du'~ n§ng l~n v~ cha't dltffi tac d<)ng c1ia tb!

thu n~p giii'a cac tAng l(jp din cu' Ngoai ra, tac d1)llg ciia quy J.u4t gia til tr~n thi

khOng cAn thi€t do thOng tin nhi~u lo~ Ngt.Wi lao d<}ng c6 th~ ch~y theo nhtlbg

kinh t6

1.4 M()T s6 VAN Dt LitN QUAN D€N THJ TRUC1NG S(fc LAO D()NG

sU" cac n~n kinh t6

N6i chung, thi trutmg sti'c lao dQn.g dttgc hlnh thanh bAt ddu ttl khi chAin dUt che' dQ n() ~~ Va ngay cang phat triin CUng y(1i Slf phat triin cua kinh t6 t:hj tntC1ng N6 xu(t hi~n vao nii'a cu6i th6 kY XIV - th(1i Icy phat sinh ciia n€n san xu(t tu" ban chii nghia "Giai cip ttt san dang ra .d~ cdn dln quy~n ll{c nha ntt&

va da th\l'C S\1' dUng n6 d~ "di~u hoa" ti~n c<lng, nghia Ja blft bUQC ti~n c()ng phiii d

trong nhung gi6i h~n thfch hgp cho vi~c bon rut gia tii th~ng du', de keo dai ngay lao d(mg va duy trl ban tMn ngttC1i c<>ng nhftn d' mQt mttc dQ 1~ thuQc blnh thutmg vao tu' ban" (1)

Qny che' c<>ng nhan nam 1349 C1 Anh cling nhtt E>~o d\1 nam 1350 C1 Phap:

"Qui djnh m()t bieu ti~n cong cho thanh th:j va nong thon, cho cong khoan va cong ngay am khong du'cjc tra cong cao hdn mti"c qui djnh, trai l~nh thi bj p~t

"Ngutfi chu bqi u'Oc chi bi truy t6 v~ d§n sf!, con ngtW.i th<J bqi ttl1c ~i b! truy t6 v~

hinh sf!" (3)

Tir th€ Icy XIV de'n cu6i th6 Icy XVII, thi tru'Cfng sli'c lao d()ng da c6 nhung btt& phat triin, di8n ra d6ng th~ vdi nhung cuqc d(u ttanh cho ngay lao dqng binh thutmg, ch6ng ~i nhiibg ct,o lu~t ctmng bttdc koo dai ngay lao dQilg, tu'dng ung vdi hai giai do~ pMt triin ciia chu nghia tu' ban ta h<;Jp tac gian ddn vA cong trttC1ng thu cong Slf b6c l(}t gia tii ~ng dtt tuy~t d6i .ta chu ylu va .ta nguyen

E>e'n giai do~n d~ cong nghiw cd .khi ciia chii ngh1a ttt ban vao the' kY

XVIII, tlq tn.~g sU'c lao d9ng c6 nhung bi~u hi~n m8i, th(t nghi~p c6 th~m

nguy~n nhan lA sl{ b6c lQt gia t:Q th~ng dtt tu'dng d6i

E>t!n giai do~n chii nghia nt ban hi~n d~i, vi~c di~u chinh t11! t:rtmng sttc lao dl)ng llt kh!u quy€t d!nh de'n sJ! dn dinh kinh t€, xa h(>i va chfn:h tti n8n c6 y nghia

d~c bi~t trong quA trlnh ttt di~u chinh ciia chu nghia ttt ban Bay Ia ke't qua cua· CUQc dKu tranh giii'a CaC life lu'~g Xa hQi, da lam thay diJi IDQt each cAn ban Cd

ch€ v4n hanh ciia tb.j tru'~ng sti'c lao d(>ng K~ tU" sau chie'n tranh the' giffl thd' ,hai, thj tnt~ng sti'c lao dQng aa trd thanh th.i tJ."utlng c6 di~u tilt ~i ph~n ldn cac ml'&

ttt ban chii nghia pMt tri€n, tac d(>ng de'n ca phia cung va cAu sttc lao d(>ng, rna

chu th8' dit!u tilt lA cac cOng doan, cac doanh nghiw va Nha nu'&

K~ tU" giU'a nhfi'ng nam 70, m<> hlnh phat trie'n tilt ki~m cac ngu6n llfc lA ro

nho cac doanh nghi~p Cd cht! di~u tilt thi tnt~ng sti"c lao dl)ng du'<Jc di~u chinh, lam cho n6 trd n~n linh ho~t hdn va ca th€ h6a d6i vdi ngu'~i lao d()ilg Nhu' v~y,

kha nang t1! di~u chinh ciia cac n~n kinh te' phat triin aa du'<jc nang cao ( 4)

MO hinh m6i xu!t hi~n nhifu.g nam gin day, chu'a tU'ng c6 trong _ljch sii' lA

mO hlnh t:h.j trutmg sti'c lao d()ng theo dfnh hu'&g xa h<}i chii nghia dang du'<;Jc the hi~n C:J Vi~t nam, rna lu4n an se phan tich (J chu'dng 2

Nhu' v4y, S1f hlnh thanh va phat tri8'n ciia t:h.j tru'cmg sti"c lao d{mg d¢1 ~n

cd sCJ lA s\( pMn cOng lao d()ng xa h(>i va s\( da d~ng ciia cac hlnh thti'c s(J hiiu,

trong d6 c6 ·ca hinh thttc sl1 huu sti'c lao d(>ng

S6ltt<jng ngu6n cung sti'c lao d{mg tU.y thu{)c vao nhi~u ye'u t6, bam cung sti'c lao d(>ng c6 nhi~u bi& s6 Tnt& he't lA quy mO va t6c d() tiing diln s6 ciia 15

nam - 20 niim v~ tntdc TY 1~ sinh de cao tru'<1c ,mAt chu'a Jam tiing cung sttc lao dl)ng, nlntng ~i gay b!'t I<1i cho n~n kinh t€, bCJi vl phai giai quy€t cac v!n d~ xa hl)i nay sinh,- lam giAm dgu nt cho phat triin Cung sU'c lao d()ng coo phi} thu()c

vao s6lao d<}ng md't vi~c, vao slf di chuy~n lao d<}ng giifa cac vung kinh t.l, gitm cac qu6c gia, du'di tac d<}ng ciia cac quy lu~t kinh t~ va cac chinh sach kinh t6-

xa h{>i cda Nha mt& nhu' vi~c qui dtnh th~ gian lao d{>ng, d'n dtnh ti~n lttdng t6i

Khi n6i d6n ngu6n cung sll'c lao d()ng, n!n phAn bi~t cung thlfc t6 va cung

ti~m nang Cung thlfc t6 v~ sll'c lao d()ng Ia lu'<;Jng cung du'<;Jc thut1ng xuy~n sii' d\Wg bao g6m nhilhg ngtWi dang di lAm thu~ va nhilhg ngut1i dang tich clfc di tlm

vi~c 13m Cung ti~m nang v~ sll'c lao d()ng Ia lu'<;Jng lao d()ng c6 the' b5 sung vao ngu6n cung sll'c lao d()ng, ph1,1 thu()c vao s6lu'<;Jng ngut1i d~n tudi lao d()ng, vao slf lttu chuy~n sll'c lao d()ng giil'a cac vtmg, cac khu vtfc, cac nganh, cac thanh pMn kinh t~ vi di~u ki~n ml>i tnt~ng lao d{>ng t6t hdn hay do mU'c ti~n lu'dng ha'p din hdn Cung sll'c lao d{>ng c6 th@ du'<;Jc xet theo m{>t ph~m vi nao d6, vi d1,1 cung sU'c lao d{>ng ciia m(>t qu6c gia hay giil'a cac qu6c gia, ciia m<}t vnng kinh t~, ciia m<}t dta phu'dng vdi lao d()ng ~i ch~ va lao d<}ng nh~p ctt; cung sU'c lao d<}ng c6 tht! du'<;lc xet theo cd c!u tu6i tac, gidi tinh va theo chuy~n mfm nganh ngh~, tinh cMt cl>ng vi~c nhu' lao d{>ng gian ddn, lao d()ng phll'c ~p

Ngu6n cung sU'c lao d()ng du'~ pMn lo~i can cll'vao ch~'t lu'<;Jng va cd ca"u ciia n6, g~ vdi ngh~ nghi~p chuy~n m<>n ciia ngut1i lao d9ng, tny thu()c vao qua trlnh dao ~o ciia ngut1i lao dQilg Chtt lu'<;Jng ngu6n cung st1'c lao d<}ng du'~ tht!

bi~n (1 khii nang th~ llfc, tri llfc va trinh dQ chuy!n m<>n tay ngh~ va cii dll'c tinh ciia ngtrtn lao d()ng Khii nAng th~ ltfc, sll'c khae ciia ngut1i lao d()ng lA y~u cAu diu ti~n ciia sti"c lao d()ng, quy~t d.jnh cMt ltt<;Jng sU'c lao d{>ng chll' khl>ng chi lA <l

trlnh d{>, Icy nang ciia ngutfi lao d{)ng Vi~ dam biio s«c khae cho ngtrt1i lao d()ng

Ia v(n d~ tai san xRtt sttc lao d()ng, til.y thu<}c vao mti'c thu nh~p ciia ngutli lao d()ng d~ c6 du'~ khii nang thanh toan cho nhung chi phi v~ 'lu'dng thl;(c th\fc pMm,

tfty thn{>c vao vi(!c dam bao moi tntflng lao d(>ng va tU.y tlm(>c vao vi(!c th\f'c hi(!n bao hit!m xa h()i, bao hit!m y t~ cho ngu'(Si lao d{>ng

Nhung can b(> nghi butt nhu'ng con sU'c khl>e, nhtl'ng tre em lao d{)ng sl1rn hay m()t b(> ph~ nhiln vi~n sau khi hoan thanb cOilg vi(!c ciia minh, n~u sd' d1p1g th<1i gian nhan r5i dt! di lAm them cac coog vi(!c dt! nh~n thu lao thl ctlng Iam tang lu'<jng cnng sU'c lao dQilg Di cu', nh'p cu' 1hm tang d4n s6 cd h9C Cl}.C b(), tit d6 lAm

tang ngu6n cung s(t'c lao d(>ng d m(>t dla phu'dng nao d6

1.4.2.2 Cac y~u t6 ciia c4u sue lao d()ng

Nhu cftn sli'c lao d{>ng la kha nang thn~ lao d(>ng tr€n th! tnt~g sli'c lao d()ng Cilng nhu' cnng, cftu v~ sd'c lao d{>ng g6m c6 c~n thf!c t~ va cftu tit!m nang

du th1fc t~ vt! sU'c lao d{>ng du'<Jc tht! hi(!n d s6 vi~c lAm dang c6 ngutti va s6 vi~c

lam chu'a c6 ngtt~i ~i m()t th?li di€m nao d6 C~n ti~m nang v~ sll'c lao d()ng tht!

hi~n l1 s6 vi~c lam se c6 nhCI gia tang sii' d1p1g cac ngu6n ltfc, v6n Ii€ng va d(t dai COn ti~m tang, kt! ca cac ngu6n lf!c tU' nu'& ngoai d ~m Vl mo, nen xem Xet S\1'

thay d6i c~u tdng th€ ctia qn& gia, c1ia tung khn V\l'c, clia tung nganh ngh~, tUng thanh ph~n kinh t€, c~n ngoai ml'& v~ sd'c lao d{mg va c~n sU'c lao d()ng do thn ht1t du'<Jc cac ngn6n llfc tirnu'(fc ngohl

· Nhn c~n sli'c lao d¢ng lnon ttly thu{>c vao mli'c ti~n lu'dng trong m¢t thCJi di€m nha't d:jnh V l1i mtfc ti~n lu'dng nao d6 se c6 m()t mU'c cAu tu'dng U'ng v~ stfc lao d{>ng Theo l~t c~u, cAn sU'c lao d()ng se tang khi ti~n lttdng giam va ngu'<Jc

~i c~u sll'c lao d()ng se giim khi ti~n lu'dng tang Coo khi chinh ban thAn cdu sti'c lao d9ng tang l1 khu V\l'C hay vhng kinh te' nao d6 thl mti'c tit!n lu'dng phiii tang 1&1

d~ c6 th~ thn htit du'<Jc lao d{>ng

Ngohl ti~n lltdng, coo c6 cac bi€n s6 khac ctia ham cAn sli'c lao d()ng .ta gia

ca va s6lu'<jng may m6c cOilg ngh(!, dlt dai - tai nguyen; iai sn(t va s6lt.t~ng v6n

d~u ttr dOX1C du'a vao sii' d~g Do sll'c lao d('>ng lA m(>t y€u t6 san xua't ph\( tlm()c vao cac y~u t6 san xua't khac, n~n c~u sll'c lao d('>ng Ia c~u thll'phat

Ngohl ra, nhu c~u sll'c lao d{mg cling bj tiic d(>ng bdi · ch(t lu'c;1ng sll'c lao d(}ng, he$ th6ng l~t phap, chinh sach, khii nang md r<}ng quan h~ kinh t€ dd1 ngo~, tlnh hinh san xu(t va ti~u thl,l san phlm, th~i ti~t, mua Vl} Nhu ciu site lao d('>ng c6 chuy~n m6n Icy thu~t ngay cang tiing hdn so vdi lao d()ng gian ddn, phil hw vdi s1f chuy~n djch cd cA'u kinh t€ Nhu cAu sti'c lao d('>ng tang cao (J

nganh ngh~ nao c6 tri~n V9ng phat tri~n, nhu' nganh djch V\( dang Va Se c6 tJ

trqng ldn trong cd c(u kinh t€ Nhu cdu sll'c lao d(>ng n6ng nghi~p se giam trong tu'dng lai, nhu ciu sti'c lao d()ng coog nghi~p tang la v(n d~ c6tinh quy lu~t

Tr~n th! tru'Cing, cung va c~u sll'c lao d('>ng du'<jc hlnh tbanh, bi€n d6i va tac d9ng qua ~ vdi nhau mQt each l.d.tach quan theo quy lu~t cung - cAu, du'a d€n vic$c xac (ijnh hay lam thay d6i mti'c gia ca sU'c lao d(}ng ciia tUng nganh va cua toan xa h9i Gia ca sli'c lao d(>ng chlnh Ia ti~n c6ng (wage) n6i chung, hay IA ti~n

lu'dng (salary) n6i ri€ng, d1fa tr€n cd sfJ gia tJ.i site lao d(>ng va du'~ hlnh thanh

tr~n th! tru'Cfng theo tu'dng quan cung - ciu st'I'c lao d(}ng

T~g thai c§n bling se xac d!nh mt'I'c ti~n lu'dng cftn bhng, nhu'ng dily chi lA khai ni~m tu'dng d6i, c6 tinh chlt ly thuy€t N6u site hut cua cAu du'di mti'c cung,

md r<]ng, nhu ciu sti'c lao d(>ng tang l€n, ~ng thai thit!u h\lt site lao d{>ng xay ra

tr~ng thai cung - c'u ciia lo~i site lao d(>ng ttrdng ti'n.g rna con ctia lo~i site lao d('>ng khac, bdi vi vit;c giam nhu ciu <l khu v\(c nAy c6 th~ lAm tang sti'c ep v~ cung (1 khu Vlfc khac va cac lo~i site lao d{>ng c6 th~ thay f:h€ lin nhau, do S\1' ltfa ch911 ctia cac doanh nghi~p Tuy nhien, ti~n bl'dng thl.Wng khfmg bi€n d(}ng trong

ng~ h~n, khi mti'c c!u giam hay mti'c cung tang, bC1i vi h<Jp d6ng lao d{>ng aa ln d:jnh ti~n lu'dng trong m()t khoiing thC1i gian nh!t d:!nh

So vdi cac fh! tnt~g khac, tuy tlnh cha't c~nh tranh ciia t.tq tnt<mg sU'c lao d()ng du'gc th~ hi~n ye'u &: hdn, nhu'ng cling lam anh hu'&g d€n gia ca sU'c lao d()ng NgtWi lao d()ng c6 y thli'c nling cao cha't lu'~ng sli'c lao d()ng ciia mlnh d8 c6 du'gc ti~n lu'dng cao va c6 th~ cha'p nh~ m()t mll'c tien lu'dng tha'p d8 c6 du'(jc vi~c lam (mua vi~ lAm) Doanh nghi~p c6 th~ cMp nh~ m{>t mU'c lu'dng cao d8 thu hut, gii'i' ~i Va sii' d\)llg du'~C lao d{)ng ch(t Xam, lao OQng Thnh ngh~

S\1' thay d6i ti~n lu'dng cling iinh hu'&g de'n tu'dng quan cung - c~u sU'c lao d()ng theo lu4t cung va lu4tc§u Khi ti~n lu'dng tang thl cung sll'c lao d()ng tang va c!u sti'c lao d{>ng giiim, nghia 18 s6 ng\Wi mu6n tham gia l\J'c lu'~ng lao d()ng, mu6n di lAm nhi~u hdn s6 ngutsi xin du'<Jc vi~c lam Tlnh hlnh nay 18 ro r~t, du

bie't rhng khi thu nh~p tang, ngutsi lao dQng c6 th~ cho ptiep mlnh,nghl ngdi nhi~u

hdn Con khi ti~n lu'dng giiim tha'p, s6 n~i mu6n di lAm se S\lt giiim, nhlin c8ng

se thie'u, nghia 18 cung nho hdn cau

Ti~n lu'dng con clqu iinh hu'dng ciia gia ca cac ye'u t6 san xua't khac Khi gia cii may m6c giam, thl thy theo d6 la lo~i thay the' hay 18 di~u ki~n sii' d\lllg sll'c lao d()ng, se khiln nhu ciu sti'c lao d9ng va tit1n lu'dng giiim hay tang Ngoai

ra, con cac ye'u t6 khac anh hu'l1ng de'n tit1n lu'dng nhli nang suA't lao d()ng, trlnh d() tay ngh~, s\1' tac dQilg ciia Nha nlidc Ti~n lu'dng t6i thi~u chinh Ia gia san ciia sU'c lao d()ng do Nha nu'& qui dfnh nhhm dam bao mti'c s6ng binh thutmg ciia nhung ngu'?Ji lao d(}ng lam cac cbng vi~c gian ddn, ngiin ngira tlnh tr~ng b6c lQt du'6i sU'c ep tha't nghi~p E>Ay Ia c6ng C\l rna ngutsi lao d(}ng sii' d\lllg'd~ d(u tranh vdi ngutli sii' d\)llg lao d(}ng

E>6i vdi cac mt& phat tri~n, mti'c lu'dng t6i thi~u thu'C1ng khf>ng iinh hu'dng

nhi~u de'n fh! trn'C1ng sU'c lao dQilg, bdi vl mU'c lu'dng t6i thi@u lu&l tha'p hdn mU'c

lu'dng trung blnh trong xa h{>i B6i vdi cac nu'Oc dang phat tri8n c6 tlm nh~p qu6c din tha'p, th!t nghi~p gay g~t, Chinh phii thu'cmg quy dtnh m()t mU'c lu'dng t6i

sti'c lao d<}ng Khi thu nh4p qu6c dSn binh qufin d!u ngt.Wi tang, mti'c s6ng xa h<}i tang, vi~c quy dtnh mti'c lu'dng t6i thi~u tang len lA dling d~, nhung khOng nen dln mU'c gily ra h~u qua lA lAm k~m ch€ tac d~g ciia thj tru'()ng sti'c lao d()ng, lAm giam s6lu'<;1ng vi~c lAm, khie'n cho tlnh hinh thai nghi~p tang hdn

Doanh nghi~p c6 th~ ap d1}Dg nhi~u hinh thti'c ti~n lu'dng khac nhau Lu'dng thC1i gian tY I~ thu~n vdi thC1i gian Jam vi~c ciia ngu'Cii lao dc}ng, thu'<fng ap d~g cho cac c8ng Vi~c kh6 tinh · du'<jc san phhu Cl;l th~, din cU' vao dQ dai ngay lao d(>ng, cu'Cing d9 lao d(>ng va ca trlnh d9 IAnh ngh~ ciia h<;> Lu'dng san phim tj 1~

lu'dng thCii gian va dtnh mU'c lao d{>ng tu'dng ung Lu'dng khoan thi du'<Jc xac dtnh tru'Oc, tu'dng ti'ng vCii kh6i lu'<jng va ch!t lu'<Jng c&lg vi~c phiii hoan thanh B!nh mll'c khoan, do chii doanh nghi~p quylt dP!h, c6 tht! lA cao m()t each khOng h(jp ly' lAm cho ngtrtJi lao d<}ng b! thua thi~t va bi b6c lQt

thti'c ciia ti~n lu'dng danh nghia~ th~ hi~n ra lA s6 ti~n rna ngl.Wi lao d(>ng nh~

du'<Jc Ti~n lu'dng thlfc tl th~ hi~n ra 1A s6lu'<Jng hang h6a va djch V\1 rna ngl.Wi lao dQn.g mua du'<Jc bhng tdng thu nh~p tU' lao d()ng, tti'c lA bhng ti~n lttdng danh nghia, ti~n thu'dng va ti~n phuc l<Ji Ti~n lll'dng thlfc t€ tj 1~ thu{in vffl ti~n lttdng danh nghia, vdi gia tr:i ti~n t~ va tj ~~ nglqch vCii gia ca tu' li~u sinh ho~t c!n thie't cho ngutsi lao dQilg Gia ca tu' li~u ti~u dl'mg tang se lAm cho ti~n lu'dng tang theo nhung ra't c~m va it hdn lAm cho ngutfi lao d{>ng bf thi~t, phai by sinh cho slf 6n dtnh ciia n~n kinh tl! Ngu'~ ~i, gia ca tu' li~u ti~u dU.ng ~iiim ilhung co tb~ ti~n lu'dng chu'a giiim lAm l<Ji cho ngut1i lao d(>ng Nh1t vi.y, gia ca tu' li~u ti~u dUng va

ti~n lu'dng d&g bi€n vl1i nhau nhung s\f tang hay giam clia ti~n lu'dng ch~ hdn

va it hdn lam cho ngut1i lao d(>ng bj thi~t hay du'~ l<ji

L{li fch clia ngutn lao d(>ng c6 th~ khl>ng du'~ dam bao, blJi vl ti~n lu'dng gia <:a ciia strc lao d(>ng du'<Jc th\lt hi~n sau, con gia tJ.i sd' d~g clia sli'c lao d{>ng

-4i du'<Jc th\fc hi~n tnt& Nhung khllng phii l<Ji ich ciia ngut1i lao d{>ng chi bit!u

hi~n (1 ti~n lu'dng rna COD JA slf dam bao c6 Vi~c Jam thu'C1ng xuyen, S\f cai thi~n

di~U ki~n lam vi~c, moi tnt<1ng xa h(}i, c6 du'~ cd h(>i thang tie"n trong ngh~ nghi~p, du'~ h9C hoi d~ n§ng cao tay ngh~ d~ c6 ti~n lu'dng tang tu'dng ting M~t khac, ti~n lu'dng b}i c6 th~ giup bu b}i nhiibg di~u ki~n kh6 khan hay S1f kh<>ng

Mp db ciia cfmg vi~c

tinh tich Cl{c, phat huy tai nang sang kiln, tinh thfut trach nhi~m va nhi~t tlnh clia ngut1i lao dQng, ~o n~n d(>ng 1\['c cho phat triin kinh fl

Quan h~ lao d(>ng 18 quan h~ xa h{>i phat sinh tO.' qua trinh lao d(>ng, 18 ta't

ca nhung m6i quan h~ gifi'a ngut1i lao d(>ng vl1i cac chii thi kMc db de"n vi~c sii' dl}llg Slfc lao d(}ng Quan h~ lao d9ng 18 m(}t n(>i dung hay 18 m(}t b(> p~n hw thanh ciia quan h~ san xuA't T.fnh cMt cda quan h~ lao d(>ng thy thu(}c vao quan

h~ sCJ hfi'u dang du'<Jc ap dl}ng

Quan h~ lao d(>ng vll'a phd bie"n, vU'a d~c thh, chju anh hu'emg bm ylu t6

khach quan va ylu t6 chii quan Ylu t6 khach quan lA tinh chA't va trlnh d(} cda life lu'~g lao d(}ng cilng nhu' ctia lJ!c lu'~g san xuA't Llfc lu'<Jng lao dQng c6 cMt lu'<;lng se La di~u ki~n quan t1'9ng d~ thilt .14p va cdng c6 quan h~ lao d()ng, t_to

hanh vi ciia cac chii th~ trong quan h~ Jao d(}ng, chlng h~ ngtt(ii lao d(>ng phAi

luon tich ctfc hoan thi~n kha nang lao d(>ng ciia mlnh ml1i c6 the thi6t hJp va ciing

c6 dtt~c m6i quan h~ lao d(>ng

N€u din cti' vao cac lo~ hlnh doanh nghi~p thl c6 quan h~ lao d{mg trong doanh nghi~p nha ntt& va quan h~ lao d(>ng trong doanh nghi~p ngohl qu& doanh Nlu dt!a tran trlnh tt! di~n ti6n thl c6 quan h~ lao d(>ng trtt& fhi trtt~g 9

tr~n ttq tnt<'1ng va sau ttq t:ruttng sti'c lao d(>ng

, Quan h~ lao d(>ng trt«1c thj t:rutmg 13 quan h~ gitra ngtWi lao d(>ng vdi cac chii th~ khac dftn d€n vi~c dao ~0 9 ttt vh h9C ngh~, htt&g nghi~p, moi gidi vi~c

lAm Quan h~ lao d9ng ~n ttq trutmg 13 quan h~ tuy~n d\1Ilg9 quan h~ mua ban sue lao d()ng gifi'a m9t b~n 13 chu sCJ huu ttt li~u san xu~t hay ngut1i d{li di~n ciia chii sd hfi'u cfut sii' d1)llg sti'c lao d9ng vl ml)c ti~u l~i nhu~ va m()t b~n 13 ngtrtfi lao d9ng vl ml).c ti~u tlm nh~p Quan h~ lao d9ng san thj tnt~g 13 quan h~ t6

chU'c quin ly qua trlnh lao d(>ng (ngut1i lao d9ng 13 d6i tu'¢lg ciia st! quan ly), phful ph6i k6t qua san xu~t; quan h~ gifi'a t6 chU'c cong doan vcri ngtWi sii' d1).ng lao d9ng, quan h~ doan ke't hay thi dua gifl'a nhung ngutn lao dqng vdi nhau

Quan h~ san thi tru'~g anh hll'dng d6n quan h~ tnt& va tr~n thi trtt<'1ng d

nhU'n.g doanh nghi~p thutfng xiiy ra tranh ch!p lao d9ng, vi~c tuy~n d\IIlg mdi c6

th~ g~p kh6 khan; ngut1i lao d(>ng chtta c6 vi~ lain se llfa ch911 doanh nghi~p

khac, nganh ngh~ khac Khi st! ph6i h<Jp cOilg vi~ da trd nen nflW nhhng, nguW lao d9ng tich liiy du'~ kinh nghi~m, nAng cao dtt~ tay ngh~, doanh nghi~p se khong mu6n tuy~n dt}ng mdi9 tru' khi phiii mo rqng san xua't

H<Jp dOng lao d()ng 13 slf thoa thuin gitl'a ngutn lao dqng va nglWi sd' d1).llg lao d()ng v~ vi~c Jam c6 trii cong vdi nhung di~u khoan nh!t djnh (kh&lg qui dprn h<Jp d6ng lao dQng vdi m(>t nh6m) N(>i dung chii ylu clia h\fp dOng lao ct{>ng bao

gdm cong vi~c phru lam, gi~ lam vi~c, gi~ nghi ngdi, ti~n lu'dng, th~i h:;tn h~

ddng, bao hi~m xa h(>i

H<Jp d6ng lao d(>ng la m(>t hlnh tlu1'c phap ly d~ xac ~p quan h~ lao d(>ng, lA cd sd d~ dam bao l<ji fch cho cac chii th~ trong quan h~ lao d(>ng Nh~ c6 h<Jp d6ng lao d()ng, ngut1i lao d{)ng se glin b6 hdn, c6 trach nhi~m hdn vdi doanh

nghi~p; h9 se lao d()ng c6 Icy l~t, c6 nang suA"t hdn theo nguy~n ~c lam gioi thl lu'dng cao, lam thi~t h:;ti phai b6i thutfng cac doanh nghi~p c6 di~u ki~n d~ 6n dtnh d(>i ngU.lao d{>ng, d6ng th~i cling doi hoi doanh nghi~p phiii ciii ti6n t6 chll'c quan ly, nftng cao nang suA"t va hi~u qua lao d{>ng Cac cd quan chU'c nang ciia Nha nu'dc se c6 cd sd d~ giiii quy€t nhung tranh cMp, vi~c quan ly kinh ~- xa hQi se thu~ l<;Ji hdn Quyht va nghia v~ cua cdc chu th! trong quan h? lao d~ng:

d~ng theo y~u cdu san xudt kinh doanh; c6 quy~n khen thTJOng, kj lf4t va chdm d(tt

d~ng c6 nghia V{l thf/c hi~ dung h(Jp tWng lao ~ng, thaa uac lao ~ng t~p thl;

quyln tliuang lll{lng giao !edt hay chdm dtlt hqp dbtg lao d(lng, dli(Jc tham gia tht3a