Lượng hóa một số tương quan chủ yếu giữa các chỉ tiêu về dân số và

Dtly la m~t de tai thvc tiln, nhrlm nghien ctlu va lw;mg hod eric mdi quan h~ chrlng chft, phlic trJp va da drJng cdc qua trinh dtln stf va kinh tt ttJi Thanh phd HlJ Chf Minh.. ®

Chuyen nganh

Mas6

NGUY~N THUAN

Klnh T' va Td ChCrc Lao £>¢ng 5.02.07

LU~N AN PH6 TI~N Sf KHOA HQC KINH T~

Nguai huang difn khoa hqc :

Chuong_Mot : co so ly luQn va thvc tiAn v~ sv tvong quan glua

qua trlnh don s6 va cac dl~u klfn klnh t~ • xll h~l trong l!ch sU

I Co sc /y lu~n viJ sif Iuong quan g/Cia cac qua trinh ddn so

1

4

4

Chuong Hal : Phuong phap lu'9ng h6a S1 J tvong quan giCra cac chi

chltft}u.kinh til

Chuong Ba : Lu<;mg h6a m¢t se tuong quan chu y6u glua cac chi

2 Sf/ tuong quan gi(Ja VI~C lam VOl t6c dci fang truong n~n

fl Luqmg h6a m~t s6 tuong quan chu yeu glira cac chi t/6u

Xufft phcit tu dOi hoi hue bach cua c6ng tete nghien CliU, gidng dCJY cfing 1tlllt tlqtc tif'n horJch dfnh eric chfnh sdch v€ kinh tt xil

hCi trJi' Thrhth PliO' H~ Chf Mi11h, cllllng toi m(Jnh dfJn chQn d~ tai :

lam de tai nghihz c11u ctla minh Dtly la m~t de tai thvc tiln, nhrlm nghien ctlu va lw;mg hod eric mdi quan h~ chrlng chft, phlic trJp va

da drJng cdc qua trinh dtln stf va kinh tt ttJi Thanh phd HlJ Chf Minh

Ml;lC dfch cua lut?n dn ld tren co sa vi?c lur;~ng hod mQt sd tuong quan chu yeu giaa cdc chf tieu ve dtln sd va kinh tt t[Ji Thanh Phd

0 Tim hi€u, nht?n dfnh eric clzfnh sdch v~ kinh t(- xfl hCi Clta cltfnh plni ma tz~ tru(k dtn nay dfl nhieu !tin dur;~c cdc co quan nghit?n cuu va ho(;lch dj11h cctc chfnh sctch cz1a chf11h p1u~ dlft ra, nhffn m(;lnh Unh cffp bach VU Sl! ctln thi(t cua 116, nhung cho d(n nay vcf chUa c6 m(Jt c6ng trinh luc;rng lwei ql tid nao d~tc bi?t lcl trJi TP HB Chf Minh

Vi v~y, n{)i dung etla d~ tiH d~ c~p d(n m{)t s6 vtfn d~ clni ytu sau :

CD H~ th611g lz6a mOt s6 ly lu(ln clui ytu va thvc tUn v~ sv tUang quan giiia cdc qud trinlz dan Stf VU kinh t( trong lfch SU t[Ji VietNam la.m co sa c/w viec luqng hod S~l tl{(mg quan giaa cdc chl tieu

® D~ta vao cdc phttmtK phdp h'Oi qui tuong quan cua th6ng ke hqc va phuong pluip nghien c1ill c1ia nhan khrlu hqc, ch1l ng t{)i dil xdc lfip duqc phumtg pluip tdng qudt df luqng hod sv tuong quan giaa cdc chl tieu kinh tt va ddn stf

($) Plli1n cl11i yeu cilng lit phi'in dong g6p ndi btJt nia lutJn dn lrl ttJp trung vao phftn tfch hifn tn:mg, diJng thai voi vi~c luqng hod duqc m{)t str tuong quan cl11l yfu giila ctic chl tieli kinh tt va dan s6 tCJi

TP H8 Chi Minlz:

• Lur;Jng hod S~l tuong quan giaa mtlc sinh cua dtin s6 voi trinh dO d{) thf hod va cltfnh sdch dt1n ScJ- kt ho[Jch hod gia dinh cria chfnh plut

• Luqng hod Sf:l tuong quan giaa mtlc sinh cua dtin s6 voi dO tudi, trinh d{) vltn hod ctla nguoi mr: va thu nhtJp binh qufin ddu nguiJi trong gia dinh tCJi TP.HB Chf Minh

• Lur;Jng hod Sf:l tuong quan gii1a voi tffc dO tltng truang n€n kinlt te', trinh d{) hQc vttn ctia dt111 cu va co ctfu nganh kinh tl

Nhu v~y tren co sa nh~n tllllc duqc qui lutJt vtJn d{)ng cua qua trinh dtin sff, cung nhu sv tuong quan giaa eric qud trinh dfin sff va kinh tt, chrhtg t6i dil su dl;lng cdc c{)ng cv Todn hQc, Th6ng ke, Nhfin khdu hqc ; thu thtJp, xti ly sff li~u Mn; d€ luc;tng hod m{)t s6 tuong quan

chu ytu giaa cdc cltl tieu v'e ddn s6 va kinh tt tf;li TP H~ Chf Minh D6 cung chfnh Ia nhung d6ng g6p khan hQc m6i bu6c dau cua chunh tOi trong qua trinll ng1zien cuu etta minlz

Gi6i ht;~n nghien czlu CJta d~ tai chi d'e c~p dtn mqt sa' tuong quan cht~ ytu giaa cdc chi tieu kinh tt va ddn sd duqc chQn, tren co set

yeu cilu Ctia tJqtc tiln VU tJu~a 711if11 V~ CffC di~U ki?n tUOn.g quan, Cfl1lg nhu eric co set dt1 li~u dfly dt1 va dctng tin c~y Phf;lm vi trong mqt dan vf hanh chdnh Ia tt;~i TP Hfi Chf Minh

Tren co set plluong phrtp duy vtJt bi~n chung va duy v~t lfch stt

cdc phuang phdp duqc chzing t{Ji lf!a chqn st{ dt,-mg dt th1;1c hi?n nqi dung ctia lutJn tin baa gam cdc phuong phrtp : Phuong plufp phdn tfch diln dfch, qui nt;~p;

Cdc plzuang phrtp phfi1l tfch, tfnh torin nhfin khdu hQc; Cdc phuang phdp thdng

ke todn : Cdc plluong phdp hiJi qui tuang qumt dan, bqi, bbng plluang phdp binh phuang bt nhrft; Phuong phrip phfin tfch h~ so' co dan

H? thdng sa' li?u cua World Bank, Tdng Cl;lC Th6ng Ke, Cl;lc Th6ng Ke

TP HD Chf Minh, Uy Ban Qudc Gia Ddn Sfl va K( Hot;~ch H6a Gin Dinh, Trung Tdm Ddn So' va NguiJn Lao DCng cua BC Thuang Binh Lao DCng

va Xa Hqi, cdc k(t qud v'e di"eu tra kinh tt va ddn sd cua Truong Dt;~i hQc Kinh Tt Thanh Phc1 HB Chf Minh va eric stf lieu tz~ cdc tai lieu, sdch, tf;lp cltf dang tin c(ly khctc

Clll10NGM0T

CO SO L Y LUAN VA TH{JC TirN vf SlJ WONG QUAN Gll1A QUA TRINH DAN s6 VA CAC f)IfU KI~N KINH T£ - xA H¢1

TRONG LJCH Slr

1 co so LY LU~N v'E sv TUdNG QUAN GIO'A cAc QUA TRlNH DAN s6

VOl cAc DIEU KI~N V~ KINH Tf- XA HQI TRONG LfCH Slr

Tir xua cac nha khoa hqc da phat hi~n ra rang gifra cac

hi~n tuqng va qua trlnh d§.n s6 c6 81,1' tuong quan nhg't djnh voi cac dil?u ki~n vl? kinh te' - xa hl)i Chung tac dl)ng qua l~i, th~m chf Ia til?n d~ ho~c k~t qua cua nhau trong qua trlnh phat triE!n C6 r~t

nay Tuy nhi~n, c6 thE! t6m luqc 6 ml)t s6 ly lu~n ti~u biE!u sau :

t Ly lu~n cua T.R.MALTHUS v~ dan siJ

THOMAS ROBERT MALTHUS (1766-1834) Ia m(>t nha kinh te' hqc, su hqc, nh§.n khfiu hqc nguoi Anh Ong duqc xem nhu

Ia ngupi dlu ti~n trlnh bay m(>t each c6 h~ th6ng ly lu~n v~ st.r tuong quan gitra cac qua trlnh dftn s6 va kinh t~ Ong sinh ra va Ion l~n trong m(>t gia dlnh thu(>c t'ling lop trung Iuu theo d~o Tin lanh Ong trb thanh m(>t nha nhftn khfi u hqc n6i ti~ng ciing d'ay b~t

ngo nhu Sl:f ra doi ly lu~n v~ dftn s6 cua 5ng Sau cu(>c tranh lu~n

trong ml)t budi an sang vl? vi~c khfing d5ng y v6i quan di~m cho rang tuong lai cua th~ gWi se ngay cang t6t d~p hon v6i cha cua mlnh, 5ng cho ra doi tac phfim dlu tay r~t n5f ti~ng : TI~U PHAM

vt NGUY~N TAC DAN s6 (Essay on principle of population - 1798)

Tac phfim da c6 nhttng anh huang dang k@ de'n cac nha khoa hqc duong thoi Sau nhi~u lln tai ban c6 b5 sung va sua chfta, tac ph§m hoan chfnh thE! hi~n toan b(> gia trj tu tu6ng cua T.R.MALTHUS v6i

t~n g<;>i KHAO sAT cAc QUI LU~T vt DAN s6 (Eprience laws of population) Toan bq n(>i dung ct'ta ly lu~n n6i ti~ng v~ d§.n s6 ct'ta T.R.MALTHUS c6 th~ duqc t6m t~t nhu sau:

<1) Qua trlnh dAn s6 mang tfnh ch3't t\1' nhi~n, sinh v~t N~u kh6ng bj h~n ch~ b6i di~u ki~n s6ng, s6 luqng d3n s6 se gia t!ng t6i muc t6i da v~ m~t sinh h<;>c do ban niing v~ S\1' dam m~ gi6i tfnh ct'ta con nguoi Va nhu v~y d6i kh6 Ia m(>t tai h<;>a khting khi~p

rna nhttn lo~i kh6 c6 th~ tranh kh6i N6 nay sinh mQt each t\1' nhi~n,

t3't ye'u kh6ng ph1;1 thu(>c vao cac di~u ki~n xa h(>i khac " MQt nguoi sinh ra trong m(>t the' gi6i da c6 nguoi, ne'u gia dlnh h~n kh6ng nu()i duqc h&n, hay neu xa hqi kh6ng th~ su dt.tng duqc sue lao d(>ng cita h&n, h&n se kh6ng c6 m(>t chut quy~n doi phln Iuong th\l'c nao, h&n th\l'c st,r Ia thua tr~n trai d3't Kh6ng c6 kh5u phln xep cho h&n trong bfta ti~c Ion ctia t\1' nhi~n " ( 1)

® Can thie't bao dam m(>t di~u ki~n s6ng (Iuong th\l'c) nh6t dinh cho st,r t~n t~i ct'ta con nguoi Tuy nhi~n, " Vi dan s6 cu tang g6p d6i mai n~n tlnh hinh di~n ra h~t nhu Ia qui m6 tnli d§:t

cu nh6 hon m(>t nua mai cho den khi cu6i cung n6 nh6 de'n nfii Iuong th\l'C va phuong ti~n sinh ho~t tt.tt xu6ng du6i muc din thi~t

cho CUQC s6ng " (2) " Dttn s6, neu kh6ng duqc kiE!m soat, se gia

tang theo c6p s6 nhan Di~u ki~n s6ng gia tang theo c6p s6 c(>ng L6i quen xem nh~ cac con s6 se chi ra st,r cac bi~t kh6ng m gifra con s6

thu nh6t va con s6 thu hai " <3>, " Loai nguoi se gin tang theo chul>i s6

1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, con s1,1 s6ng se gia U.ng theo chu6i s6 1, 2,

3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 Trong hai th~ ky dttn s6·so v6i Iuong tht,rc se gia tang

m, (3) T.R MALnrus, Trlch N~ VAN TAl "M¢t s6 v~n d~ Dan S6 HQc ",

(2) T.RMALnruS, Trlch "Kinh t@" hQC ", SPAUL A SAMUELSON & WILLIAM D NORDHAUS Vi~n Quan h~ kinh t@" qu6'c te', 1989, trang 576

theo ty 1~ 256/9 ; Trong ba th@' ky ty 1~ se Ia 4096/13, va trong

2000 nam thl S':f each bi~t se h'liu nhu kh6ng tfnh xuE! ,cD

T.R.MALTHUS dlng hoan toan d5ng y v6i FRANKLIN khi cho rc\ng trong nhftng di~u ki~n khong h~n chEf thl cu " Sau 25 nam dan s6

tang g~p· d6i " <2) E>i~u d6 c6 nghia Ia :

=> 2P0 = Po(l+r)25

=> Ln( l+r) = (Ln2) /25

Hay t6c d¢ Ung dan s6 hc\ng nam Ia 2,8 % E>ay Ia ty I~

Ung dan s6 th':fc tEf da xay ra 6 nhi~u nu6c chau Au va Bite My vao the ky 19 Chfnh di~u nay da gay x6n xao du lu~n va st;r chu y d~c

cuu cua T.R.MALTHUS duong thoi

@ Nham h~n ch@' tham h<;>a d6i ngheo cua nhan lo~i,

T.R.MALTHUS cho rc\ng s6 luqng dan s6 din phai S\}t giam tuong

xung v6i dmu ki~n s6ng bao dam cho n6 " Xa h(>i chi s6ng sung

su6ng 'khi gift duqc s6 nguoi h~n ch@' "<3

J Theo 6ng, c6 thE! c6 hai giai phap d~n den vi~c S\Jt giam dan s6 tuong d6i so v6i di~u ki~n s6ng:

Giai phap t\1' nhi~n : Trong qua trlnh ph<lt triE!n sinh s6ng, dll'u tranh etta loai nguoi, tfft yeu se xay ra nhftng taf n~n rna loai nguoi kh6 c6 thE! tranh kh6i nhu : Chien tranh; djch b~nh; n~n

d6i; di~u ki~n sinh ho~t; lao d(>ng n~ng nhQc; kh6 ct;rc M~c dil Ia

m, (3) T.RMAtnrus, Trfch N~VANTAI II M¢t s6 vfi'n d~ Dan 56 Hl;>c 11

ghii phap tl,( nhH~n, nhung theo T.R.MALTHUS (trong nhttng llin xua't ban dliu tien), day l~i chfnh Ia nguyen nhan chit ye'u gay nen Sl,l s~t giam cita dan s6 th~ gi6i hi~n t~i cfi.ng nhu trong tuong lai,

Giai phap can thi~p: Ngay cang T.R.MALTHUS c6 nhftng chuy~n bi~n trong nh~n thuc v~ kha n~ng can thi~p cita con

nguoi d6i v6i cac qua trlnh dan s6 6ng ngay cang coi trc;mg vai tro

h~n ch~ s6 dan bang cac bi~n phap chit quan cita con nguoi nhu : Ch~ d¢ h6n nhan m¢t vq, m(}t chC>ng; nang cao d¢ tu6i k~t hem; h~n chif s6 con Cu6i cung, 6ng cfing da kfp thay dcSi nh~n thuc cua minh bang each thua nh~n giai phap can thi~p nhu Ia m9t gia.i phap chit y~u trong vi~c di~u chinh Sl,( can bang dan s6

Ly lu~n v~ dan so cita T.R.MALTHUS ra doi l~p tuc t~o

ra dUfJC nhftng ti~ng vang J6n Va Sl,( quan tam cita nhi~U gi6i

m(}t each c6 h~ thong va c~ th~ v~ Sl,l tuong quan gitta cac qua trinh

dan s6 va kinh te'; cfing nhu dua ra duqc qui lu~t phat tri~n dan s6

v~ m~t s6 luqng, qui lu~t thu nh~p giam dlln ap d~ng trong vi~c

cung ca' p da't dai c6 djnh cit a thien nhien, rna da to ra nghi~m dung trong ljch sir duong thoi M~t khac, cac h<;>c gia va cac chfnh phit

Tu San ra sue ung h¢ va truy~n ba h<;>c thuy~t cua Cng xem nhu Ia m(}t co so ly lu~n vttng chac d~ gicH thfch Sl,l d6i ngh~o nhu Ia m(}t

k~t qua cita tl,l nhien do dan so tang qua nhanh so v6i di~u ki~n

s6ng, hoan toan kh6ng phai do ban cha't cua ch~ d¢ xa h(}i, cfing nhu sl,( b6c lt'?t cua giai ca'p Tu San Chfnh vl di~u nay rna L~-NIN

trong cac tac phfim cita mlnh da kh6ng ti~c loi th6a m~ T.R.MALTHUS va h<;>c thuy~t v~ dan s6 cua t>ng L~-NIN vie't :

" Nhttng nguoi c6ng nhan giac ng(} se lut>n luon da'u tranh

ki~n quy~t ch6ng nhttng muu mo dem thu h<,>c thuy~t phan d<;>ng va

vo li~m s1 a'y nh5i vao trong hang ngft giai ca'p ti~n ti~n nha't,

xa h(>i hi~n d~i " < 1 J

M~c du T.R.MALTHUS nghi~n cuu th6ng k~ r~t dln

nay khong lam ma'y ai ng~c nhi~n Ly lu~n cua ong th~t Ia qua don gian khi b6 qua s~ tac d(>ng cua ti~n b<;> kf thu~t va xem nh~ vai tro di~u chinh cua con ngu<)i d~n cac qua trlnh dan s6

6ng qua nh~n m~nh d~n tfnh ch~t h;r nhi~n, sinh v~t cua qua trlnh dan s6 rna khong tha'y duqc tfnh ch~t xa hl;>i cua qua trinh dan s6 cftng nhu vai tro chu y~u cua y~u t6 v~ kinh t~ xa h()i tac d<;>ng d~n qua trinh dan s6 Do d6 6ng khong th~ dt;r doan duqc

Cu(>c each m~ng cong nghi~p da lam thay d6i sau s&c trong ~pan b(> cac linh v,rc kinh t~ xa h(>i Ti~n bl;> ky thu~t va s~

thay d6i cong ngh~ da lam cho di~u ki~n s6ng tang nhanh vuqt xa dan s6 Di~u rna T.R.MALTHUS truck day khong th~ nh~n thuc va

M~t khac, con nguoi ngay cang c6 kha nang lam chit trong vi~c di~u chinh cac qua trinh dan s6 va kinh t~ cho phil hqp

Di~u nay da g6p phhn khong nh6 trong vi~c h~n ch~ t6c dl;> tang

(1) V.I lt-NIN, TJ! ditn kinh t(, NXB ST, H~ nl)i, 1976, trang 350

2 Ly lu~n v'e dan sCS th{ch hQp

M"t ly lu~n khac v~ s1,1 tuong quan gitta dan s6 va cac

di~u kien v~ kinh t~ Ia : Di~u kien kinh t~ duoc bao dam t6t hon, SlJ phat tri~n ct'ta n~n kirth t~ cao hon n~u v6i mf?t qui m<> dan s6

thfch hqp Tu thoi ccS d~i, nha tu tuong vi d~i cua phuong D6ng, KhcSng Tu cho r~ng : " Vi ph~m du Ia nh6 nhft't s1,1 c3n b~ng ly tuong gitla dft't dai va s5 dttn se dAn d~n ho~c Ia b6 hoang d~t dai, ho~c Ia kh5ng du s6ng " < 1) Cac nha kinh t~ nh~n th~y r~ng tuy theo cac di~u ki~n ve kinh t~ xa h9i khac nhau se c6 cac qua trlnh dtln s6 tuong ung, nguqc l~i v6i nh1,1ng qui m5 dan s6 nha't djnh se thfch hqp v6i nhtlng giai do~n ljch su, nhttng dieu ki~n kinh t~ xa h"i nhft't djnh G.ORTER vi~t : " S1,1 giau c6 ct'ta m¢t nu6c thl tuong xung VOi nh§.n khflu CUa n6 Va SlJ ngheo khcS CUa n6 thl tUOng xung v6i s1,1 giau c6 ct'ta n6" <2) Tuy theo cac d~c di~m ve kinh t~ xa h¢i, VOi khfing gian Va thoi gian khac nhau rna SlJ tac d"ng gitla cac qua trlnh d§.n s6 va cac qua trlnh kinh t~ ding r~t khac nhau :

BEQUILLETE cho r~ng : " D§.n s6 U.ng khi con nguoi cho

r~ng mlnh c6 dt't thuc an va dan s6 gicl.m di khi ngu()n g6c thuc an d6 thi~u di " (3) ho~c CANTILLON thi cho r~ng : " N~u ph1;l nft PARI thfch dung hang theu ren 6 BRUCXEN thl dan s6 nu6c Phap se giam

di " < 4 ) Nhu v~y trong nhftng dieu ki~n nh(t djnh, n~u dieu ki~n s6ng ve v~t chft't duqc bao dam t6t hon cho vi~c sinh t()n va phat tri~n cua con nguai thi c6 kha nang dan s6 tang nhanh M9t m~t,

do khuy~n khfch tam ly sinh con, h~n ch~ duqc muc ch~t d§.n s5;

m~t khac t~o ra mC?t "sue hut" cho vi~c· nh~p cu Nguqc l~i, khi s5

(1) I<HONGTU 1 Trfch "Nh~p m6n dan s6 h<;>c " 1 Tai li~u Trung tam nghi@n cuu dan s6 ngu~n lao d<"ng

(2) GIAMARIA ORIER, Trfch "Tu bAn" 1 c.MA.C 1 NXB ST 1 Ha n¢i 1 1960 1 trang 127

1989, T~p 2, trang 576

(3) & (4) N~ qN MCt s({ vd'n d~ v~ d8n s({hQC NXB Y h<;>c 1979

luqng dan so nhi~u hon c6 th~ t~o di~u ki~n cho n~n kinh te' phat

nguyen giii.U c6; bao dam nguyen, nhien v~t li~u va thi truong tieu thv rqng Ion cho n~n cong nghi~p ra doi va phat tri~n m~nh

Nhu v~y ·di~u ki~n kinh te' - xa h<?i cftng duqc bao dam t6t hon; Trong Jich sir da tung c6 nhi(\u thoi ky va nhi(\u qu6c gia rna b d6 khi dan s6 tang len thl san luqng qu6c gia duqc t~o ra va ngay ca san luqng quoc gia dliu nguoi cftng tang len, nhu : Trong thoi ky

" san xu~t nong nghi~p dfnh cu " etta the' gioi, ho~c ngay ca trong the' ky 19 t~i cac quoc gia nhu AUSTRALIA, USA, BRASIL n~n kinh tEf tang truong cao hon dong thoi v6i dan s6 tang len Nhi~u nha kinh te h<;>c hi~n d~i cftng thua nh~n va ttng hq ly lu~n nay

dan s() cao hon a cac nu6c kern phat tri~n thl,l'C Sl,l lam tang khuyen khfch v6i dfiu tu vao tu ban nguoi va lam cho lao dqng c6 nang su~t cao hon "( 1) •

Khi d~ c~p den s1,1 tac d<)ng etta cac di(\u ki~n kinh te dEfn cac qua trinh dan so, m<?t so nha khoa h<;>c cho rang chung c6 tac dqng nghjch Un nhau WILLIAMS thuong df d6m bang cau phuong ngon cua nguoi ARAP d~ n6i len Sl,l tuong quan nay :

" Trong doi nguoi chi c6 hai di~u qui £>6 la ti~n va con Vi rang chung ta khong c6 ti~n, v~y nen hay c6 con "(2) Con A.SMITH thi cho rang : " 81,1' ngheo kh6 th~m chf hlnh nhu con thu~n lqi hon cho st;r sinh de con cai "(3) I LAI SAMUEL n6i them : " NEfu t~t ca m<;>i nguoi a trong tlnh tr~ng no du thl ch~ng bao lau the gioi se van bot nguoi "(4) Theo cac quan di~m nay, khi di~u ki~n kinh tEf t6t

(1) W.SUNW, Trfch "Kinh t~ hc;lC cua S\( phAt tri~n", TT th tin tU' li~u, 1990, tr.322

(2) NGUYf':!N cAN, MQt stf vtfn d'l! v'l! dOn stfhqc, ( Sdd)

(3) A SMTIH, The· Weath of Nations, Q I, T.l, trang 160

(4) LAING SAMUEL, Nation distress ; its causes and Remedies, London, 1844, trang 169

hc1n, doi s6ng tinh thlln cua dfin s6 duqc bao dam 6 muc cao hon,

trlnh d<? van h6a cao, nghe nghi~p 6n djnh hon Dieu d6 lam cho con nguoi ft mu6n sinh con, khong mu6n c6 nhieu rang bu(>c ve gia dlnh, con cai Ty sufit sinh thfip, ty l~ tang dfin s6 thfip Nguqc l~i, khi c6 s6 luqng dfin s6 thfip, thl cac dieu ki~n ve kinh t~

- xa hl?i bao dam cho dfin s6 tang len, ch~t luqng cho dAn s6 cao

hon, c6 dieu ki~n t~p trung phat tri~n kinh t~ hon K~t qua Ia nen

k h t-< h.tt t : tn e p Ct nen M' uc song an so ang -< d" -< t" JA ~t:n L-ao u vte : T' ·-<t "s- " e co cu<?c s6ng h~nh phuc n@'u dfin s6 ft " c 1) N@'u dftn s6 tang nhanh, dieu ki~n kinh t~ khfing tang len tuong ung, muc s6ng dfin cu se gi<l.m sut, cang kh6 khan hon trong vi~c bao dam cac dieu ki~n

kinh t~- xa h<?i tang len

M~c du c6 nhftng bi~u hi~n tuong quan khac nhau, nhung khong d6i nghjch nhau Cac nha khoa hqc nh~n th~y r~ng: V6i m(>t

s6 luqng dtin s6 thfch hqp nao d6, thi dieu ki~n kinh te' - xa h<?i duqc bao dam cao nhfft, st,r phat tri~n kinh te'- xa hl?i la thu~n lqi nhfft

Db thl 1 : DOn s6 thfch hQp

s6 ngu~n lao d¢ng

Tuong ung v6i m(>t tai nguyen qu6c gia, s6 v6n duqc

tfch lfiy ho~c ti~n b<? ky thu~t nh~t d!nh se c6 m<?t " duong cong

dftn s6 thfch hqp " nh3t djnh v6i m(>t dftn s6 thfch hqp P"' dem l<}i

muc GNP/cIa cao nh3t N~u s6 dftn ft hon s6 dftn P"' thl kh6~g du luqng lab d(>ng ho~c s6 c~u c~n thie:ft d~ bao dam khai thac t6t tai nguyen, st'r d1:Jng hi~u qua dBng v6n va ap d1,1ng ti~n b<? ky thu~t

d~ thuc d§y phat tri~n n~n kinh t~; N~u s6 dftn vuqt qua s6 dftn p* thl san luqng qu6c gia dliu nguoi (GNP I c) giam xu6ng, t6c d(> phat

dftn s6 giam, anh huong x~u d~n Sl.J phat tri~n cua n~n kinh ur Khi tai nguyen, v6n tfch luy ho~c trlnh d(> ky thu~t thay d&i thi " duong cong dan s6 thfch hqp P " se thay d&i Nhi~u nha kinh t~ h<;>c

'

hi~n d<}i da ling h(> ly lu~n nay nhu : KO-LIN-CLAC- Nha kinh t~ h<;>c

Uc, Ix-to-bu-zo-rap - Nha kinh t~ h<;>c Dan M<}ch va glin day nh3t Ia

Gui-li-on Sai-mon kh3ng djnh : " Sl.J tang dan s6 (thfch hqp) se lam

tang thu nh~p dliu nguot thuc dfiy ti~n b<? ky thu~t phat tri~n, dliu

tU v6n l6n hon va do d6 thtJc hi~n Sl.J quan ly kinh t~ theo quy rna

Va thuc dfiy Sl.J thay dcSi tien b(} " ( 1)

Thl.JC t~ v~ Sl.J tuong quan gifta cac qua trinh dftn s6 va kinh t~ trong ljch sir b nhi~u qu6c gia tren th~ gi6i da tung chung minh ding khi xay ra Sl.J din b~ng ly tubng gifta s6 dftn va di~u

tang truong kinh t~ va nftng cao muc s6ng dan cu 6 cac nu6c nay

3 Ly lu~n v~ tac dQng xa hQi de'n cac qua tdnh dan s6

U~n khoang nfta cu6i th~ ky 19, khi tac ph§m Tu Ban cua

(1) KO-LIN-CLAC, Trfch "Kinh t~ h9c cua st.t ph~t tri~n", Vi~n nghi~n cuu kinh te' TW

Trung tam thong tin tu li~u, 1990, trang 322

C.MAC ra doi (1867) ban v-e qui lu~t nhan kh§u du6i chit nghia Tu Ban thl ly lu~n ve s'! tac d(mg xa h<?i de'n cac qua trlnh dan s6 rnoi tht,rc st,r tro thanh rn(>t ly lu~n hoan chinh Tuy nhH~n rnllrn rn6ng cua ly lu~n nay da duqc hlnh thanh tu r~t lau, cac nha tu tuong da cho rang·: " Nhi-eu nen van rninh c6 d~i (Ai C~p, Babilon, An D(>, Trung Qu6c, La Ma, Hy L~p, Maya 6 chau Phi) da st,tp d6 do c6 S'! giarn sut ve s6 luqng va ch§:t luqng dan s6 0 cac nu6c d6 "(1), rn~c du each nhln cua h9 hk ba'y gio con rno h(), thi~u can cu khoa h9c, nhung ro rang tu lau nguoi ta da tha:y duqc rn<?t s1,1 lif!n h~ nao d6 gitla cac ye'u t6 xa h(>i d6i voi cac qua trlnh dan s6 khac nhau

De'n cu6i the' ky 18 dfiu the' ky 19, Sl,l tac d<?ng cua cac ye'u t6 ve xa h<?i de'n cac qua trlnh dan s6 rnOi b3:t dfiu duqc nghi~n

CUU rn<?t CtlC khoa h9c va sau S~C do nha tU tUong chfnh trj ngUOi

cac ye'u t6 ve xa hl)i de'n cac qua trlnh dan s6 va kh£ng djnh rang rnbi rn<?t qua trlnh dan s6 deu mang m(>t d3:u a:n cua tfnh cha:t xa h(>i dta n6 6ng viet : " D<;to due xa hl)i va rn<Ji truong xa h(>i c6 tc1c dl)ng truoc tien d6i vOi con nguoi St;r ngheo kh6 kh<Jng phai Ia do dan s6 ·tang qua nhanh rna Ia do che dl) tu htlu "(2) • Cng doi phai x6a bo quyen tU htlu Vel quyen lt!C nha nUOC

Den gitla the' ky 19 thi Sl,l tac d(>ng rnang tfnh ch3:t quye't djnh cua cac ye'u t6 ve kinh te' - xa h(>i rnoi duqc C.MAC phat hi~n

rn(>t each tai tinh va de c~p hoan chinh trong : " Qui lu~t nhan kh§u " Cng cho rang : Kh<Jng phai ye'u t6 ttl nhi~n rna la cac yeu t6 ve kinh te' -

xa h(>i quye't djnh de'n cac qua trlnh dan s6 Qui lu~t dan s6 kh<Jng phai

(1) Trich "Nh~p m6n dan s8 h<;>c ",Tal li~u Trung Hlm nghH!n cliu dan s6

ngu5n lao d~ng, Sdd

(2) TtJditntritthqc, NXBTi«n b~,1989, trang 218

la rnl,)t qui lu~t tv: nhien b§:t bie'n rna la rnl,)t qui lu~t xa h9i : " M9t qui

va sue v~t va cO.ng chi tBn t~i chirng nao rna nhttng tht,tc v~t va sue v~t

nay khong chju anh huong cua con nguoi " (1) Di~u d6 giai thich

vl sao, va:n d~ tuong chirng nhu rnau thuan ne'u nhu khong th§:y duqc tfnh cha:t xa h9i ct'ta qua trlnh dan s6 : " Nhttng nu6c ngheo, d6 Ia noi nhan dan s6ng d~ chju va nhttng nu6c giau d6 Ia noi nhan dan thuong Ia ngheo " <2> Tuy nhien, nhu the' khfing c6 nghia Ia C.Mac phu djnh hoan toan tfnh ch§:t tt,t nhien cua qua trlnh dan s6

6 do~n khac, ong vie't : " H~ng ngay tai t~o doi s6ng ctia ban than mlnh, con nguoi tai t~o ra nhftng nguoi khac, sinh s6i nay no - D6

Ia quan h~ gifia ch()ng va vq, cha m~ va con cai, d6 Ia gia dlnh " <3)

Dieu d6 c6 nghia Ia 6ng thua nh~n tfnh cha:t tt,r nhien ctia qua trinh dan s6, nhung kh5ng cho ding ban chlit ctia qua trlnh diln s6 rnang tfnh tv: nhH~n, sinh v~t N6 khong phai la ye'u t6 quye't djnh cac qua trinh dan so Cac hi~n tuqng va qua trlnh dan so Ia san pharn cita rnl,)t giai do~n ljch su nh§:t djnh, tuong ung v6i nhfing di~u ki~n

kinh te' xa hl,)i va che' d¢ xa h9i san sinh ra n6 L>ng vie't " Mbi phuong thuc ljch su cua san xufit xa hl,)i c6 quy lu~t nhiln khau rieng cita n6, quy lu~t chi ap d~ng rieng cho phuong thuc d6, cung che't v6i phuong thuc d6 va vl v~y chi c6 ml,)t gia tri ljch su th6i "

va " Qui lu~t nhan khau du6i chit nghia Tu Ban chfnh Ia n~n nhan kha u thua tuong d6i " <4) Se kh5ng c6 rnl,)t hlnh rna u chung nao v~ qua trlnh dan s6 the' gi6i, ding nhu trong tung quoc gia rna tuy thul,)c vao cac phuong thuc san xua:t khac nhau, cac dieu ki~n kinh te' xa hl,)i trong tung thoi ky rna c6 cac qua trlnh diln s6 tuong ung

(1), (4) C.MAC, Tu bdn, QI, T3, NXB ST, Ha n~i, 1960, trang 104

(2) D.T.ANTOINE, Trfch Tu ban, C.MAC, Ql, T3, NXB ST, Ha n¢i, 1960, trang 1 04

Nguy~n Minh Quang, NXB ST, Ha n~i, 1989, trang 51

Suy dEfn cung " Nhan t6 quyE?t djnh lich su Ia san xu~t va tai san

hai lo~i : M<;>t m~t la san xu~t ra tu li~u sinh ho~t, thuc an, qu~n

ao, nha 6 va nhfrng c3ng Cl;J c~n thiE?t d~ san xuftt ra nhfrng thu d6;

M~t khac ·la SlJ san xu~t ra ban than con nguai, Ia SlJ di truy~n noi gi6ng Nhfrng thiE?t chEf xa h<;>i, trong d6 nhftng con nguai cua m<;>t thai d~i ljch su nh~t djnh va cua m<;>t nu6c nhg't djnh dang s6ng Ia

do hai lo~i san xuftt d6 quyEft djnh : M(>t m~t Ia do trlnh d(> phat tri~n

ctia lao d(>ng, m~t khac Ia do trlnh d<;> phat tri~n ctia gia dlnh "< 1 > Chfnh cac thiE?t chEf xa h<;>i cua m<;>t phuong thuc san xuftt, nhfrng

di~u ki~n kinh tE? xa h(>i nhAt djnh da t~o n~n nhfrng con nguai cua m(>t thai d~i ljch su Den luqt n6 l~i duqc hlnh thanh tu hai qua tr}nh san XU~t : qua trinh san XU~t ra tU li~U sinh ho~t ph'Q.C V'Q cho con nguai va qua trlnh san xuKt ra chfnh ban than con nguai; rna chfnh trinh d(> lao d<;>ng va gia dinh Ia nhan t6 d(>ng l1Jc cho qua trinh san xu~t nay Vi the, L~-NIN doi hoi khi tim hi~u st;r tuong quan gifta cac qua trinh dan s6 va kinh tEf din phcH d~c vao co s6

"

ljch su xa h(>i san sinh ra n6, theo 3ng thl : D~t vKn d~ da.n cu vao

co s6 ljch st':c xa h<;>i c6 nghia gi ? Di~u d6 c6 nghia la phai nghi~n

cuu rieng bi~t qui lu~t dan s6 cua mbi che d(> kinh te trong ljch su Qua d6 tim hi~u SlJ li~n h~ Va SlJ tUOng quan CUa dan s6 v6i tung chEf d(> g'y " <2> Nhu v~y, khi nghi~n cuu cac hi~n tugng va qua trinh dfin s6 phai ngi~n cuu t~t ca cac m~t trong m6i quan h~ v6i cac di~u ki~n v~ kinh tE?- xa h(>i nhu nha kinhte hqc A.NILIUTIN vao thE? ky 19 da d~ nghi : " Chi c6 phan tfch tA't ca cac m~t cua CUQC

s6ng xa h(>i m6i cho phep phat tri~n th~ng lqi khoa hqc xa h(>i, m6i c6 th~ giai quyE?t vA'n d~ dan s6 " va " Cac hi~n tuqng xa h(>i sinh

( 1) F.ENGHFN, Ngu~n gdc gia dlnh, Trfch II Dan s6-va'n d~ 16n rna m<;>i gia dlnh It I

Nguy~n Minh Quang, NXB ST, Ha nQi, 1989, trang 51

(2) Vll.S-NIN, Toan t~p, T~p 2, trang 169

ra SlJ sinh san CUa d§.n CU, nam trong m5i quan h~ ch~t che V6i cac

s5 mo ra nhftng qui lu~t ch§.n chinh v~ qua trlnh d§.n s5 se khong c6 nghla n~u thi~u st,t ph§.n Hch Hft d c<k v~n d~ IWn quan t6i n6" CD

Xu~t phat tu tfnh ch~t xa h(>i cua qua trlnh d§.n so, cac nha kinh t~, nh§.n khgu hqc theo truong phai nay d~u r~t coi trqng vai tro tac d(>ng chu quan cua con nguoi d~n cac qua trlnh d§.n s5 Th~t ra qua tr'inh v~n d(>ng cua dan s5 Ia m(>t qua tr'inh vi:ra mang Hnh ch~t tt,1 nhi~n sinh hqc, vi:ra chju SlJ tac dl)ng mang tinh cha't quye't djnh cua cac di~u ki~n v~ kinh te' - xa hl)i, trong d6,

,.-SlJ tac dl)ng cua con nguoi trong vi~c di~u chfnh qua trlnh d§.n s5 Ia r«t quan trqng va din thie't Khi phan tfch v~ ban ch«t va nguy~n

nh§.n SlJ giau c6 cua cac dan tl)c, A SMITH da nh'in th«y vai tro ra't quan tn;mg cua con nguoi trong vi~c can thi~p vao cac qua trinh d§.n s5 " Nhu d\u v~ con nguoi cftng gi6ng nhu nhu diu v~ mqi hang h6a khac din thi~t phai di~u chinh Tang nhanh khi n6 tang

thie't phai xac djnh va di~U chfnh SlJ sinh de cUa dan cU trong t~t ca cac nu6c tr~n the gi6i C'an thie't phai tang d§.n s5 o B~c My, tang

Ch§.u A " <2>

Co so cua st,t tac dqng cua con nguoi nham di~u chinh cac qua trlnh d§.n s5 Ia dt,ta vao st,t tuong quan dan s5 v6i cac di~u ki~n v~ kinh te- xa hqi Cac qua trlnh d§.n s5 phai bao dam tot nhfft cho qua trlnh phat tri~n kinh t~ - xa hl)i va nguqc l<;li cac qua trlnh phat tri~n kinh te'- xa h(>i phai bao dam n§.ng cao cha't luqng d§.n s5

" Cac quy lu~t ho~t d(mg xa hc?i cua ban than con nguoi, cho de'n ngay nay d6i l~p v6i nguoi ta nhu nhong quy lu~t t\1' nhi~n xa I~

thong trj nguoi ta se duqc con nguoi v~n d\).ng mc?t each thanh th~o, do d6 ph\IC tung St,f th6ng tri cua con nguoi " (1) T~t nhien "

S\f thong tri " quy Iu~t cua con nguoi tren co so " nh~n thuc duqc quy lu~t va v~n d\).ng cac quy lu~t do mc?t each dung d~n " <2) Va

v} v~y khong th~ sang t~o ho~c thu tieu quy lu~t

trinh lfch su cdc tu tuang vl! dtln stf chung ta c6 the rut ra duqc mCt stf

c6 sv tuang quan tan nhau each thac va mac dC tuang quan giaa hai d(Ji luqng nay c6 the rat khdc nhau trong cdc thai ky lfch su khdc nhau,

a cdc quo'c gia khdc nhau

(1) ENGGHEN, Ttj dilfn kinh ti, NXB ST, Ha n"i, 1976, trang 451

(2) CACMAC,ENGGHEN, Toan t~p, T~p 20, trang 496

II TlNH HlNH DAN s6 VI~T NAM TRONG Sl/ TUdNG QUAN VOl

cAc DI~U KI~N V~ KINH TE- XA HQI TRONG LlCH SU

Qua trlnh phat tri~n v~ diin s6 6 Vi~t Nam chju slJ tac d(mg m~nh me ct'ta cac di~u ki~n v~ kinh ttf- xa hc?i Ljch sti dan s6

da't nu6c ct'ta diin tc?c

Nhi~u tai li~u v~ khao c6 hc;>c da chung minh r~ng Vi~t Nam Ia m¢t trong nhftng cai noi ct'ta loai nguoi B'liy nguoi nguy~n

tht'ty Vi~t Nam da xu~t hi~n each day chung 30 v~n nam Tu thoi ky bang ha d~n khoang nam 4000 tru6c cong nguy~n, tru6c khi xua't hi~n n~n nf>ng nghi~p djnh cu, nguoi c6 Vi~t Nam s6ng trong di~u

ki~n kinh ttf- xa hc?i r~t thgp k~m va m6ng muc?i C6ng ct,t lao df?ng cht't y~u b~ng da ta:y tu thi~n nhi~n, sau d6 Ia da ch~ tac va da mai,

da nho, rlu dn, khoan, cung t~n tuong ung v6i n~n van h6a Son Vi vao cu6i thoi d~i do da eft , n'en van h6a Hoa Binh thu¢c thoi d~i dB da gina va sau d6 Ia n~n van h6a B~c Son, Quynh Van, Bau Trb, H~ Long thu¢c thoi ky d6 da m6i V6i cuc?c s6ng thuong

xuy~n bj de dqa doi hoi pluH qulin tt,t thanh nhfrng x6m lang (cong xa) d6ng nguoi d~ ch6ng l~i thu dft, b~nh t~t va n~n d6i Ngh'e nong trong lua nu6c mc?t hlnh thai nong nghi~p d~c trung cua khu VlJC Dong Nam A cftng da xugt hi~n each day khoang hon 5-6 ngan nam M~t khac, do ban cha:t tlJ nhi~n sinh v~t ct'ta dan s6

cftng nhu t6 chuc xa hc?i thj tc?c, quan h~ quln h6n va de? tudi ktft hon lam cho ty sua:t sinh trong thoi ky nay ra't cao khoang 60 96o

Trong thoi ky nay do con nguoi chua c6 nh~n thuc v'e khoa hqc cu¢c s6ng hoan toan pht,t thuc?c vao tlJ nhi~n cftng gay ra tinh tr~ng

tu vong cao Do d6, m~c du ty sua't sinh ra't cao, trong thoi ky nay

I

· -~~ -· -····~ ·

s6 luqng dfin s6 Vi~t Nam tang r~t ch~m U6c tfnh s6 luqng dfin s6

Vi~t Nam vao thoi ky nay khoang 20.000 nguoi

tien vao thien nien ky thu 4 truck c6ng nguyen nhttng di chi khao c& o Phung Nguyen, Dbng D~u (D() d<Jng do), Go Mun (D<l d<lng thau), D<lng Son (S~t, dbng), cung v6i sv phat tri~n cua tr<lng trqt

da lam s6'm xu~t hi~n n~n nong nghi~p dinh cu 6 Vi~t Nam La m9t nUOC thul?c khu VlJC nhi~t d6i gi6 mua, kh£ h~U n6ng Va §m, d~t dai phl nhieu· mau mo r~t thu~n lqi cho vi~c phat tri~n trbng cfiy Iuong thvc, cfiy hJ.a va lua nu6'c : Nang su~t lao d<?ng trbng trqt kha cao, · cho phep m¢t b9 ph~n lao dt?ng trBng trqt sang chan nuoi va cac nganh ngh~ khac Ngh~ d~t, ngh~ son b~t dlu xua't hi~n

Hoa), luu vvc song Ma (CBn Chfin Tien, Hoa Ll?c), song D<lng Nai (Bf!n Do) Ngh~ d() g6m va d() trang sue d~t d{fn trlnh d¢ th§m my cao Cac di~m dfin cu m6i hlnh thanh Xu«t hi~n hlnh thuc phfin cong lao d¢ng dlu tH~n Ia tach roi gifta tr()ng trqt va chan nuoi 6 Vi~t Nam Gia dlnh nho ding b~t dlu xu~t hi~n, citng v6'i st;r

chuy~n d&i tu ch{f d¢ mAu h~ sang ch~ d¢./ph\1 h~ · Nhttng mlm m6ng dftu ti~n cua ch~ d9 tU hftu, phllrt bi~t gia~ ngh~o dUC1C hlnh thanh Nha nu6c Vi~t· Nam dAu ti~n xu~t hi~ri trong Itch sti Ia nha nu6c Van Lang v6i 18ddoi yua Hung d6ng do.6 B~ch H~t (Vi~t TJ;i, Vinh Phu) vao khoang ntia dlu thien niert k:f thu nhlt tru6'c C5ng nguy~n, bao g<Jm 15 b., l~c L~c Vi~t d!nh cu 6 vung )uu vvc s5ng H<Jng, song ca va s011g Ma, chu yffu s6ng blng ngh~ nfing va chai lu6L Va.~ati d6 Ia n~oc Au L~c ra doi v~ ph~t t.ri~n t.r~n co •sb ~at

· _ '_.:~_.··:_ · ·,,J·., ' ' : (:\ ' :_ :::: · ,< l: i!_"~ :_ :·;'_:t.:_- ~- · ;~·;· ·,.::

.nh~p 2 ~~l~c: L~c >V(~t va Au Vi~t ~.t\i ttU,;,:6,,~9,iltf}~uiphH\ ale

• I ' •• ; : , ' ; ' • f ' ' ' ·~ L • i : :; ' ·.' ,, • • • sinh s6rig;~h4-.y~u Jjl{tg· ngh~ ~arih caVa ·~~h,:l':~t\'~#gt,{~fyi~b~$ xay ·1 ':1: ••

/ ' ••• • • • :· :'::' • :·, ·' ; ' 1• • ··;\;,t,_ , :·~.-.: ' <· , , ·, ·; · : ·.· :·:·;···:: j ~:./ \; ·, .<.~· ,' •( , .'.~:\ ·.: : <:&·\~ '·,, ·: ·.' : r~''.:.·;l· ';,-;:··· ' ·: ,: ·

dt;rng d\t<Jc th'¢t qu6c ·gla larih· m~nh vA phaf' tH~ri.· Lln{dll u ti~ri vi~c

d(k canh cay h1a da ch(m dut rna song song v6i tr~ng lua nguai

bi~t phat tri~n m<}.nh gan li~n v6i StJ phat tri~n v~ kinh t~ - xa hc';}i

Bang 1 : oem s6 Vl~t Nom tu dbu ct3ng nguy~n ddn thd kY 7 9 < D

- Nguy~n Tra.i toan t~p -Thl!'t<y X 3.100.000

Gitta TKXiX (1\tf>U'c) 1.024.388

- Nguy~n Minh Quang - Gitta TK XIX ( Tt,r E>Uc ) 8.000.000

q

(1)N~m1hru~., Dan s6Vi~t Nam Th~ic6 E>1;1i, t~p chfijeh su, S6Xl-~i;1992

sau cong nguyen Nu6c Au L~c bj phong ki~n phfa Blc thon tfnh Sau hang ngan nam mat nuoc, bj no l~, b6c l¢t va d6ng h6a,

n~n kinh t~ bi d5.m chtin t~i ch5, sue san xuA't ch~m ch~p dbi s6ng nhan dan kh6 qtc, trlnh de? van h6a khoa hc;>c ky thu~t thap kern

Do d6, dan sO' Vi~t Nam trong thbi ky nay ph<lt tri~n ch~m, chat luqng dan s6 thap so voi dan t()c khac D~n cu6i th~ ky 9 dan sO'

Vi~t Nam c6 khoang 2 tri~u nguoi

Tit: th~ ky thu 10 d~n th~ ky 15 nuoc D~i C() Vi~t d()c l~p,

t1,1 chu l~i ra doi, chA'm dut m()t thoi ky no I~ keo dai hang ngan nam Cac di~u ki~n v~ kinh t~ - xa h9i trong thoi ky nay_ c6 di~u

nhanh, dC>ng thoi voi di~n tfch duqc rna rC?ng hon D~n th~ ky 15, bien gioi phfa Nam m6 r()ng d~n Quang Nam - Da N&ng, sO' luqng dtin s5 vao khoang 5 tric$u nguoi M~t d¢ dan s6 vao khoang 28 nguoi/Km2

Tit: th~ ky thu 16 d~n thE' ky 19, chi~n tranh lien ti~p

xay ra ( Trjnh M~c, Trjnh Nguy~n ) dA't nu6c chia d.t, di~u ki~n v~

kinh t~, xa h(;)i mat 6n djnh kh<>ng phat tri~n, h~n han, mA't mita,

d6i kern xay ra, doi s6ng nhan dan co c1,1c T6c d(> tang dan s6 bi

ch1,1ng l~i 55 luqng dan s5 h'au nhu khong tang gitt b muc khoang

5 tric$u nguoi, do ty suat chift dan s6 rA't cao khoang tren 30 %o

M~t d(;) dan s6 giam chi con khoJing 13 nguoi/Km2 do di~n tfch khong ngit:ng duqc m6 r(>ng Rieng 6th~ ky 19, m~c dit chi~n tranh,

h~n han, mat mila lien tiE'p xay ra, dOi s6ng nhftn dan kh{) Cl,l'C,

phai tha phuong cfiu th1,1c (Van Giang, Hai Hung) Nam 1806 c6 372

xa th<>n, nam 1827 c6 108 xa thon thu¢c Hai Hung phai phieu tan cfiu th1,1c Nam Minh M~ng thu 8 - nam 1927 6 Quang Trj c6 difn 8.740 ngubi dE'n nam 1859 phieu tan mat 7.760 ngubi M~c dit v~y

co cff u dan s6 tre cung v6i ty l~ ph~t ntl 6 trong d(> tu6i sinh de cao, cO.ng nhu quy lu~t sinh bi:t sau chiE'n tranh nen ty suat sinh cao,

lam ty I~ gia tang dan s6 trong thoi ky nay cftng kha cao, khoang 1% hang nam DE.{n cu6i the' ky 19 s6 luqng dan s6 Vi~t Nam vao khoang 8 tri~u nguC1i

Tir d'fiu the' ky 20 dEfn nay dan s6 Vi~ Nam khl>ng ngirng tang

l~n v6i t6c d¢ cao Tuy nhi~n a mbi giai do~n ljch st'r qua trinh gia tang

dan s6 Vi~t !':Jam cftng c6 nhftng bi(fu hi~n khac nhau

Giai do~n tir d'fiu the' ky 20 dEfn nam 1954 : La giai do~n

thvc dan Phap thvc Sl,I xam luqc nu6c ta D~c trung chu yEfu cua

thC1i ky nay Ia dan s6 tang ch~m do h~ s6 chEft kha cao ~

t6c de? tang dan s6 binh quan hang nam khoang ~i~u nay chu y(.{u Ia do di~u ki~n kinh te - xa h¢i thvc da.n nfta phong kiEfn th~p

kern l~c h~u c¢ng v6i n~n d6i 1945 va cu¢c khang chiEfn truong ky ch6ng thl,Ic dan Phap cua dan t¢c ta ( n~n d6i 1945 cu6p di 2 tri~u

nguC1i chiEfm 9% dan s6 thoi b~y gio)

Giai do~n tu 1945 de'n 1975 : 6 giai do~n nay d~t nu6c bj

chia c~t ra lam 2 mi~n Nam B~c, m6i mi~n c6 nhflng d~c trung v~

kinh tEf- xa h¢i khac nhau, nt\n cac qua trlnh dan s6 cftng c6 nhfrng

thvc dan Phap dan s6 tang nhanh, theo quy lu~t tang bU sau chiEfn tranh, sau d6 gi<im dlln nhung v~n con a muc cao Ty sua't sinh d~t

dEfn muc 46,796o (nam 1957, 1960) ty su~t chet giam xu6ng nhanh ch6ng tir 15 96o (nam 1945 -1954) chi con 12,7 96o(nam 1957 -?1960) lam cho ty I~ tang tv nhi~n dan s6 kha cao khoang 3496o Sau nhfrng nam 1960 t6c d¢ tang dan s6 c6 xu hu6ng ch~m l~i, nhung v~n con

a muc cao Nguyen nhan chtt yEfu Ia ty su~t sinh dan s6 giam nhanh

ch6ng do quy lu~t tang bu sau chien tranh hEft dlln tac dt.tng, them vao d6 Ia trlnh d¢ do thj h6a ngay cang cao, s6 pht.t nft tham gia

vao n~n san xua't xa h(>i ngay cang ph6 bie'n, d~c bi~t Ia b~t dfiu c6 st;r tac d(>ng cua chfnh sach ke ho~ch h6a gia dlnh cua chfnh phu (chi thj 99- TTg cua Thu Tuong Chfnh Phu ngay 16/10/1963 )

~ 7£ v::: ~ ~ ~~ ' V ~ &::; D~

~ 6 Mi~n Nam, ty su5t sinh dan s~ 6 muc kHa cao

thua, co d{u nganh kinh te n~ng v"e nong nghi~p, tam ly phong t1,1c

t~p quan cua dan cu mong rnu6n nhi~u con, ty su5t chet tre em con cao, ty ~~ s6 pht,I nit tharn gia vao n~n san xua't xa ht"?i tha'p da khuyen khfch ty l~ sinh dan s6 cao M~t khac, do co ca'u dan s6 tre cO.ng nhu d~t duqc nhitng tien bt"? nha't djnh trong m~ng lu6i phong chong b~nh t~t n~n ty su5t ch(!t da c6 xu hu6ng giam Vi v~y, ty 1~

tang dan so blnh quan h~ng nam kha cao neu tru6c nam 1990 toe dq tang dan so binh quan la 2,8% thl trong nhrmg nam 1970 Ia 3,5%

N 6i chung, 6 nuoc ta trong giai do~n nay ty suift che't giam nhanh va di den 6n djnh, trong khi d6 ty sua't sinh giarn

ch~m hon Do d6 dan so c6 chi~u huong tang ch~m

Giai do~n nam 1975 den nay : L\ giai do~n hoa blnh va thong nha't da't nuoc, xay dt;rng va phat tri~n kinh te Trong giai

do~n nay nhan to tang bu sau chien tranh £t c6 hie dqng de'n bien dqng dan so, do m9t so nguy~n nhan sau :

+ Tfnh chfit ct'ta cu9c chie'n tranh keo dai, nhung ket thuc nhanh M~t khac, sau ket thuc cu9c khang chien chong My nam

1975, nu6c ta phai duong dfiu v6i cuqc chien tranh bi~n gi6i phia

B~c va Tay Nam Hoa blnh th~rc st;r chi trong vai nam g~n day

+ Chfnh sach dan so va KHH gia dinh cua Chfnh pht't duqc ap dt,Ing tu nam 1963 va ngay cang c6 hi~u qua lam giam tac dt"?ng tang bU sau chien tranh, nhift Ia sau khi thong nha't dfit nu6c

+ Sau nam 1975, mac du khong c6 so li~u thong ke duqc cc1ng bo chlnh thuc va lfay dtt nhung trong ca nuoc c6 m(>t so luqng Ion dan cu xufit canh h<?p phap va bfit hqp phap ra nuoc ngoai sinh s6ng (u6c tfnh khoang 150.000 nguoi ra di vao nam 1975, 300.000 nguoi ra di bat hqp phap, 260.000 nguoi Vi~t goc Hoa ra di trong thc':li gian 1978 - 1979, 300.000 ra di theo cck chuang trlnh HO, ODP va fte lai )

Bang 2: Qu6 trinh ph6t trl~n ddn s6 6 Vl~t Nom (1)

co hc;>c 16n trong thoi ky 76 - 91 lam cho ty I~ dan so ngay dtng

<I) T6ng hqp so lieu, Nguon : T6ng C\.IC thong ke

gU.m di, con c6 sv tac d(>ng Ion cua vi~c giam muc sinh do sv tac d(>ng ngay cang m~nh me cua cong t<1c ke ho~ch h6a gia dinh, cua qua trlnh do thf h6a, muc s6ng trlnh de? hc;>c vB:n cua dan cu

Bang 3: Muc sinh cua dan s6 Vl{)t Nam ( 7 975-7 992 J < 1)

Thai ky Ty su5t sinh (96o) T6ng ty suB:t sinh (%o)

ky Dfeu d6 Ia do s~r tac d(>ng dta cac nhfin t6 chu yeu sau:

Muc s6ng cua dan cu Vi~t nam vfin con thB:p nhung c6

xu hu6ng tang len C6 th~ duqc th~ hi~n qua so Ii~u sau :

Bang 4 : Luang fhi/C va thu nh¢p qu6c ddn ddu ngua/ a Vl{)f Nom

( 7 9 7 6 - 7 99 7 ) (2)

Narn San luqng Iuong tht,rc TNQD d~u nguai

quy th6c dfiu nguoi (Kg) (Tr.d()ng, gi<1 c6 djnh 82)

173879 183.878 188.273 27.513.500 (*)

45.550.900 (*)

Trong vong 15 nam qua k(! tu khi th6ng nhg't d5t nu6c, san luqng Iuong thl!C qui th6c tr~n dll.u nguoi ngay cang tang l~n,

binh quan 1,05% hang nam, m~c du s6 luqng dan s6 tang l~n

nhanh ch6ng

Trinh d(> hc;>c v~n cua dan cu c6 nhftng chuy~n bit!n tfch Cl!C

Ty I~ dftn s6 chua bao gio t6i truong vno nam 1989 Ia 12,6%, giam 5,5% so v6i nam 1979, trong khi d6 ty I~ s6 nguoi c6 trinh d(> cao

Ia 11,8% Di~u d6 gilti thfch vl sao, ty suA't sinh ctia dftn s6 Vi~t

Nam m~c du c6 xu hu6ng giam nhung van con gift 6 muc cao

< 1), (2)T6ng hqp s61i~u, Ngu6n : T6ng ct,tc th6ng ke

Trinh d(> d5 thj h6a a Vil?t nam con th~p so v6i m(>t s5

qu5c gia khac trong vung va dilln ra v6i t5c d(> ch~m ch~p

Tuy nhien tir nam 1984 den nay, trlnh d(> do thj h6a c6 cao hem va dilln ra v6i t5c d(> nhanh hon Tir nam 1984 tra v~ tru6c s5 luqng dan cu t·hanh thi giam nhanh v~ s5 luqng cftng nhu v~ ty trc;mg Nam 1975 ty I~ dan s6 thanh thj chiem 21,5% den nam 1981 chi con 18,93%, trung binh giam 8,8% h~ng nam Di~u d6 Ia do qua trinh

h~i huong tu cac thanh ph6 l6n a mi~n Nam va do vi~c phan b6 l~i

dan cu tren ca nu6c, c6 de'n 1,52 tri~u nguoi tu cac vung thanh thj

di den xay d1Jng cac vung kinh te m6i Tu nam 1984 den nay, tlnh hlnh dilln ra v6i xu hu6ng nguqc ·~i, cung v6i qua trinh cong

nghi~p h6a, dan s6 thanh thj ngay cang tang len v6i t6c d(> nhanh hon

Bang 6 : oem s6 Vlf'?t Nam phetn thea n"ng th"n thanh thf

1991 - 1992 68.331 14.267 54.064 20,88 79,12

Ty l~ dan cu thimh thj thoi ky 1991 - 1992 da hon 1,29%

so v6i thoi ky 1986 - 1990 va 1,91% so v6i thoi ky 1981 - 1985 Tuy nhH~n ngay ca thoi ky 1991 - 1992 trlnh d(> do thj h6a v&n con thap, m6i chi khoang 21% dan cu thanh thj Di~u d6 t<ic d(>ng kh5ng nh6 den muc sinh dan s6 v&n con gift 6 muc cao nhung c6 xu hu6ng giam dlin

( 1) T6ng hqp s61i~u, Ngu()n : T6ng <vc th6ng k~

Ngoai ra/ con c6 m¢t s6 nh3n t6 khac d¢ng lam cho ty

su~t sinh d3n s6 v~n con giO a muc cao nhu : Ty 1~ ph\1 nfr a d¢ tu6i 15 - 49 ngay cang gia tang va v6i t6c d¢ cao Sau 10 nam til nam 1979 d€!'n 1989 s6 pht,t nfr a d¢ tu6i nay tang l~n 3/8 tri~u

nguoi/ chi€!'m ty trc;mg tir 45/7% trong t5ng s6 pht,t nfr nam 1979 tang l~n 48/5%/ d~c bi~t Ia a d¢ tu5i 20-34 Ia d9 tu6i c6 ty su~t d~c

trung cao (19%) tang l~n r~t nhanh/ s6 nguoi gia tang la 2/6 tri~u

nguoi chi€!'m ty trqng trong t5ng s6 pht,t ntt tang l~n 5/24%

Bang 1: Phl.,l na Vl~t Nam phCin thea d(} tu6i ( 1979-1989) c l)

S6luqng S6luqng Tangsau Ty su~t sinh nam 1979 nam 1989 10nam d~c trung

<I) Tdng hqp s61i~u, NguC>n: T6ng et,tc th6ng kll

Di!J thf 2 : oem s6 Vl~t Nom qua cac tho/ ky kfch su

Db th/ 3 : Ty su6t sinh, ty su6t ch~t ddn s6 V/f)t Nom qua cac

tho/ ky kfch su

CHl1GNGHAI

PHUONG PHAP LUQNG H6A St)"TUONG QUAN GIOA CAC

CHi TI£.U DAN s6 VA KINH rt

Tren co so nghien cuu Sl,T tuong quan gifta cac qua

trlnh diin s6 va kinh t@' b~ng cac chi tieu ct,t thE! - thc3ng qua cac m() hlnh tuong quan - voi hiE!u bie't dta mlnh va b~ng vi~c nghien cuu

va khao sat thl,TC H~ nhi~u s6 li~u tuong quan gifra cac chi tieu kinh

t@' va dan s6 t~i TP.HCM 6 phlln nay chung t5i chi trlnh bay phuong phap hoi qui tuong quan voi vi~c xac dinh cac tham s6 hoi

qui bang phuong phap binh phuong be nh~t - phuong phap don gian d~ ap dt,tng - dE! luqng hoa m<)t s6 d~ng tuong quan chu ye'u rna chung t()i Sl1 dt,tng 0 ph~n sau N<)i dung co ban cua phuong phap luqng hoa duqc thE! hi~n nhu sau :

GAn day, Uy ban hqp tac vl Sl,T nghi~p phat triE!n cua Lien Hi~p Qu6c (UNDTCD) da c6 nhfrng n6 l1,tc nh~t dinh dE! dua ra cac mo hlnh luqng h6a Dr Luu M~u Thanh, Dr Nguy~n Van Thi~u

va Ad-Hoc group cua Trung tam nghien cuu Dan s6- B" Lao d<)ng

thuong binh va xa h<)i c6 nhfrng gqi y b6 fch cho vi~c tim kigm SlJ tuong quan gifra cac chi tieu dan s6 va cac chi tieu v~ kinh tg - xa h(;i Tren co so d6, Chung toi xay dl,lng cac m() hlnh tuong quan Ct,t thE! I

phu hqp voi th1,tc te' t~i TP.HCM d5ng thai su dt,tng cac cfing ct,t toan h<;>c, th6ng ke h<;>c, nhiin khli u h<;>c, tin h<;>c d~ xu ly s6 li~u,

xay d1,tng cac phuong phap d}nh d~ng phu hqp va luqng h6a Sl,T tuong quan

Tru6c lien chung t6i mu6n th~ hi~n St,1 tuong quan gifra cac chi tieu dan s6 va cac chi tieu kinh t~ - xa h(>i b~ng m(>t vai mo hinh don gian rna Dr Luu M~u Thanh va nh6m nghien cuu cua trung tam nghien cuu dan so - B(> Lao D(>ng da c6 l~n d~ c~p

M6 hinh dan s6 6 m(>t vung, t~i m(>t thai di~m nh~t

djnh, ngoai St,1 phtJ thu(}c trt,TC ti~p VaO cac chf tieu dan s6 con c6 SlJ'

tac d(>ng gian tie'p cua cac chi tieu kinh t~ kinh t~- xa h(>i

Ne'u g<;>i P (a,t,s,r) Ia dan s6 6 d(> tu&i a, nam t, gi6i tfnh s

va 6 vung r I thl t&ng dan so b vung d6 Ia :

Di dan thulln tuy ode) tu6i a, nam t, gi6i s

Trong m6i quan h~ nay, c~n chu y de'n cac chi tieu dan

s6 Ia ty su~t sinh d~c trung theo tu6i, xac su~t s6ng va luqng di dan thufin tuy vl n6 c6 m6i tuong quan d~n cac chi tieu kinh t~

f (a,t) c6 St,f tuong quan r~t ch~t che va duqc xem nhu

Ia m(>t ham s6 phtJ thu(>c vao cac nhan t6 : thu nh~p qu6c dan blnh quan dllu ngubi (NI), muc dfiu tu cho giao dtJc le, d~u tu cho y t~

Ih 1 dllu tu cho k~ ho~ch h6a gia dinh If

f (a1t) = f4 { Nl(t-1) 1 Ie (t-1) 1 Ih (t-1) , If (t-1) }

s (a,t,s) l~i c{1ng phi} thu<?c vao m<?t s6 chi ti~u kinh t~

nhu NI , Ie , Ih , SIJ' phat tri~n cong nght? T

S (a,t,s) = f4 { NI , Ie, Ih, T }

Trong khi d6 luqng di dan thu'an tuy MN(a,t,s) l~i phi} thu<?c vao hang lo~t cac chi ti~u kinh t~ cfing nhu cac chi ti~u dan

s6 khac : d'au tu cho san xufit Op) , m~t d(> dtln s6 (d) , d'au tu cho giao d1Jc (Ie), d'au tu cho y t~ (lh), co h<?i tim ki~m vi~c lam (E)

MN (a,t,s) = f5 { lp(t) , d (t) , le(t) , Ih (t) , E (t) }

N guqc l~i, d6i v6i SIJ' phat tri~n kinh t~ - xa h9i rna th~

hit?n Ia cac chi ti~u t6ng san phl'lm qu6c gia (GNP), T6ng san phfim qu6c n<?i (GOP), Thu nh~p qu6c dan (NI) phi} thu<?c tn_rc ti~p vao cac chi tieu kinh t~ nhu : v6n d'au tu, trlnh d<? cfing ngh~, nang sufit lao dc?ng dBng thoi v6i SIJ' tac dc?ng gian ti~p cua cac chi tieu v~

dan s6 nhu : tr'inh d(> hqc vfin, sue khoe, co cfiu tu6i tac

- 8(t)

Y(t) T6ng san phl'lm qu6c gia t~i nam t Ia Y(t) Y(j,t) T6ng gia trj san luqng cua vung j, nam t K(j,t) V 6n d'a u tu cho vung j , nam t

W(j,t) Lao dc?ng cua vung j, nam t It(j,t) D'au tu ky thu~t cua vung j , nam t C(j,t) Nhu c'au tieu dung cua dan cu vung j, namt

- Ip(j1 t) Tdng d'au tu san xu§:'t nganh i 1 nam t ·

Lt I Yt La khoan vay nu6c ngoai va vi~n trq qu6c t~

w{G} (jlt) La ty I~ ph3.n b6 von dl\u tu nha nu6c trong vung j

+ Ip (j,t) fJ'tlu tutu nhtin, chu y~u xu§:'t phat tu ngu5n

ti~t ki~m ca nhdn trong nu6c

{P}

Ip (j,t) = P ( j,t-1 ) V ( j,t-1 )

- P ( j,t-1 ) : Tdng d3.n so trong thoi ky tru6c d6

V6i:

Thl:

trong thoi ky tru6c d6 duqc dliu tu

V ( j,t-1 ) = R ( j,t-1 ) - C ( j,t-1 ) R(j,t-1) : Thu nh~p binh quan dliu nguoi nam (t-1) C(j,t-1) : Nhu cliu ti~u dung ca nhan nam (t-1)

• Vi~c lam :

N~u so lao d(>ng c6 vi~c lam t<;1i vitng j, nam t Ia W(j,t)

W(j1 t) = W(j,t-1) + ~W(j 1 t)

il W(j1t) : La s6 chfi lam t~o ra h~ng nam, ph1:1 thuc)c vao luqng d'Iiu tu Ip{j1t) 1 co c5u d'au tu F1(jlt) 1 trinh d<) c5ng ngh~

T(j,t) I trinh de? h<;>c v5n E (jlt) I sue kh6e H(j,t) etta d§.n cu

ilW(j1t) = f5 { Ip(jlt) I F1 (jlt) I E(jlt) I H(jlt) I T (jlt)}

Ll w (jlt) = [ illp(jlt)

W {j 1 t) Ip{j1 t) + ilE(j1t)

E{j1 t)

+ ilH{j1t) ] : H(j1t)

T6c de? tang ty I~ th5t nghi~p [ il

Ll w (jlt) W(j1t)

( EAP : O§.n s6 ho~t dc)ng kinh t~)

• Trinh d5 c5ng ngh~ :

il T(j1t)

T (j 1 t)

Trlnh de? cong ngh~ duqc ap d1,1ng T(j1t) pht.J thuc)c tqrc

ti~p viw chfnh sach v~ co c5u kinh te va ltJa ch<;>n cong ngh~, vao nguhn v6n d'Iiu tu ct'ta chinh pht't cung nhu ct'ta ca nh§.n Tuy nhi~n

cac chinh sach etta chfnh pht't l<;ti ph\1 thu<)c vao luqng lao d<)ng trong d~n s6, ty I~ th5t nghi~p va trinh d(? h<;>c v5n ct'ta d§.n cu

T(jlt) = f4 { P(jlt) I Fp (jlt) , E (j,t) , H(j,t) }

• Nhu diu ti~u dung : O(j1t) = D{G} (j1t) + D{P} (j1t)

lqi ich c5ng cc)ng1 tni nq nu6c ngoai, d'Iiu tu, b<) may hanh chfnh

D{G} (j,t) = f { P(jlt) I Fp (j,t) I E (j,t) , H(j,t) }

pht,tc Vt.J ch~ nhu diu sinh ho~t, an m~c, di l~i, h<;>c hanh pht.J thu<)c vao ·s6 luqng dan s6 co c5u d§.n s6 va thu nh~p ct'ta he;>

II XAC DJNH cAc CHi TIEU c6 TU'dNG QUAN

Nhu tren da d~ c~p, cac chi tieu dan s6 cung nhu cac

chi tieu v~ kinh t~ Ia cac bi~u hi~n cv th~ ct'ta cac qua trinh dan s6

va kinh t~ va gifta chung ding c6 St! tuong quan l~n nhau Ngoai cac kinh nghi~m tf\!C quan, S\! quan sat, theo doi c6 h~ th6ng d€ phan Hch, xac dinh cac chi tieu c6 tuong quan, anh hu6ng, tac dqng

Un nhau; d5ng thai v6i vi~c danh gia muc d<? tuong quan giua chung Ta cUng c6 th~ dung cac k)T thu~t th6ng ke d~ xac djnh S\!

tuong quan va muc de? tuong quan giua cac chi tieu dan s6 va kinh

t~ D€ xac dinh S\! tuong quan giua cac chi tieu ta c6 th~ st'r dvng

h~ s6 tuong quan m§.u r

I rl-+ 1

Cac chi tieu X, Y kh<>ng c6 tuong quan

X, Y c6 quan h~ ph1,1 thu<?c tuy~n tinh

X, Y c6 tuong quan v6i nhau Muc d<? tuong quan cang ch~t che

0 Trong truong hqp tuong quan nhi~u bi~n

M<?t chi tieu chiu S\! tac dqng ct'ta nhi~u chi tieu khac

N~u g9i : Chi tieu X Ia bi~n s6 d<?c l~p

Chi tieu Y Ia bi~n s6 pht,I thu<?c

M(>t di~u ki~n quan trc;mg d~ xac l~p St;l tuong quan giua cac nhan t6 tac d(>ng den rn<)t d<;1i luqng pht,t thu(>c nao d6 rn(>t each chinh xac Ia cac nhan t6 nay ph<li tuong d6i d(>c l~p voi nhau, nhc\m lo<;1i tri:r stJ tac d(>ng trung tap giua cac nhan t6 Vl v~y, ngoai

vi~c xac dfnh, xern xet rnuc d(> tuong quan gifta cac bien s6 pht,t

thu(>c y voi cac bien s6 d(>c l~p xi, c6n phai xem xet muc d(> tuong

quan giua cac bien s6 d(>c l~p xi v6i nhau d~ phat hi~n va loqi tri:r

cac bien s6 d(>c l~p c6 tuong qunn qua ch~t che, kh5ng con tinh d(>c

l~p rna pht,t thu(>c Un nhau : Xt = f (Xi)

Khi c6 SlJ pht,t thu(>c I§n nha u gifla cac bien s6 xay ra,

thi vi~c luqng hoa stJ tuong quan ding nhu vi~c phan tich, danh gia SlJ tac d(>ng I§n nhau gifta cac chi tieu khong con chinh xac C6 th~

gay ra t'inh trqng tac d(>ng trung Up

D~ loqi tri:r SlJ tac d(>ng trung U.p cua cac chi tieu ding nhu bao darn tinh d(>c l~p cua cac bien s6 d(>c l~p Ta din xet den cac h~ s6 tuong quan rieng giua cac bien s6 d(>c l~p v6i nhau Th5ng thuong, khi h~ s6 tuong quan rieng rx,t ~ 0,7 nguoi ta tien hanh loqi tri:r rn(>t trong hai bien X ho~c t Bien nao c6 h~ s6 tuong quan voi bien s6 pht,t thu(>c Y thffp hon th'i se bj lo<;1i N{fu r y,x > r y,t thi chi tieu t se bj lo<;1i bot, va nguqc l<;1i

111 xAc D!NH D~NG TUdNG QUAN Gr0A cAc CHi TI~U DAN s6

SlJ tuong quan gifta cac chi ti~u s~ kh6ng gi6ng nhau d6i voi cac chi tieu khac nhau Tuy theo cac d~c tfnh, muc d(> tac d(>ng, pht,t thu(>c cua cac chi ti~u v6i cac chi tieu khac nhau se c6 cac dqng tuong quan khac nhau