Góp phần nâng cao vai trò của thuế trong phát triển kinh tế tại việt nam

Nhung bai hQc kinh nghi~m sit dQng thue' tac dng de'n phat tri~n Chudng 2.: SO' DVNG TH TAC DQNG DEN PHAT TRIEN KINH TE 0... De don gilm hoa nhung vin giu nguyen mQi gia tri phan tich,

BO GIAO DUC VA DAO TAO TRUONG E>~l HQC KINH TE THANH PHO HO CHi MINH

NGUOI Hu'ONG DAN KHOA HOC:

Loicamdoan

Danh ffil,IC cac chu vie't tlit

Danh ffil,IC cac bang

Danh ffil,IC cac hlnh ve, d6 thi

1.2 Mqt s6 nguy~n ttic cd ban xay dt!ng thue'hu~ng vao kich thich kinh

1.3.2.3 Tac d()ng de'n cac ye'u tO' san xua't: lao d()ng va tu' li~u lao d9ng 23

1.3.3 FJieu hoa thu nh~p, thl!c hi?n cong bdng xii hr)i trong phan phffi 30

1.4 Nhung bai hQc kinh nghi~m sit dQng thue' tac d()ng de'n phat tri~n

Chudng 2.: SO' DVNG TH TAC DQNG DEN PHAT TRIEN KINH TE 0

2.1.2 Cai each buac hai, tit nam 1999

2.2 Sd d1,mg thu@' bic dqng vao kinh t@' tu nam 1990 d@'n nay

2.2.1 Tr;w moi truang thul bznh ddng gifla cdc doanh nghi?p

2.2.2 Khuye'n khfch san xudt va ddu tu

2.2.2.1 Thue' gia hi gia tang

2.2.2.2 Thue' l<Ji tuc/thue' thu nh~p doanh nghi~p

2.2.3 Siip xe'p doanh nghi?p nha nuac va h8 tr{J cd phdn h6a doanh nghi?p

nha mtac

2.2.3.1 S3:p xe'p doanh nghi~p nha nuoc

2.2.3.2 Ha tr<J c6 phffn h6a doanh nghi~p Nha nuoc

2.2.4 Djnh huang san xudt va tieu dung hqp ly mQt sd hang h6a, djch v~ dijc

bi?t

2.2.5 Bao hQ san xudt nQi tlja va aiiu tie't xudt, nht1p khdu

2.2.6 H8 trq qud trznh hQi nht)p kinh te'

2.2 7 Diiu tie't thu nht)p xii h9i va tliiu tilt lao tlQng

2.3 Nhung h~n cht ciia h~ thffng thut hi~n hanh anh huclng d@'n vai tro

kich thlch kinh tt ctia thut

2.3.1 Quy tljnh huang d&n thi hanh thul ruam ra, chua dn djnh va thie'u khd

nang bao quat ngu6n thu

"' ~ 2 Tinh tr{lng bao hQ san xudt nQi dja bling thul vdn phd bie'n

~·~;.3 vtQn mi~n va giam thut con nhiiu

2.3.5 Ca cdu thul chua h(fp ly

2.3.6 DQ ndi cua thul 90n thdp

Ktt luljn chztdng 2

Chlidng3: CAC GIAI PHAP NANG CAO VAl TRO CUA THUE TRONG

, ~'I ' ,.,

PHAT TRIEN KINH TE T~l VII;:T NAM

3.1 M()t s6quan di~m dinh hu8ng sd d1,1ng thutkich thich kinh tt phat

3.1.1 Sit d~ng day tlu chtic nang von co cua tang lo{li thut ttl klch thlch va

ai€ u tilt kinh tt

3.1.2 Xay difng chlnh sdch thut thlch nghi qud trznh hQi nht1p kinh te' vai Khu

VifC Vtl the' giai

3.1.3 Nang cao vai tro kinh te' cua thut la mQt cdu thanh hflu C(J cua qud

trznh hoan thi?n chlnh sdch thut

3.2 Phu'dng hli8ng phat tri~n kinh tt va IDl,IC ti@u ctia chinh sach thu@"

d@'nnam2010

3.2.1 Phuang huang phdt triin kinh te' nuac ta den nam 2010

3.2.2 M~c tieu cua chlnh sdch thut de'n nam 2010

3.2.3 Dl! bdo C(J ca'u thut dtn nam 2010

3.2.4 Nhitng thu(in l(li va thach thuc v€ mt;it kinh tl tac d9ng dtn qua trznh

thr!c hi~n m~:tc tieu cua chfnh sach thut dtn nam 2010

3.2.4.1 Thu~n 1qi

3.2.4.2 Thach thuc

3.2.4.3 M9t sci mau thuftn mly sinh khi sti' dl)ng cong Cl) thue'

3.3 Mf}t s6 gbii phap

3.3.1 Gidi phap tdng quat

3.3.1.1 Di€u chinh ty 1~ thue' tren GDP hqp 1y theo d9ng thai kinh te'

3.3.1.2 Mo r9ng di~n chiu thue' va co sa tinh thue', d6ng thC1i thu h¥P cac

mll'c thue' sufft danh nghia

3.3.1.3 Xay dgng h~ thfing thue' thfch hqp de phat trien co sa hC;l tffng tai

chfnh

3.3.1.4 Di€u chinh co ca'u h~ thcing thue' tren co sa giam thffp tlnh trC;lng bao

hQ san xua't n9i dja va huong vao ngu6n thu n9i dja

3.3.1.5 Ban hanh thue' moi truong va thue' tai san ca nhan

3.3.2 Gidi phap nang cao vai tro kinh tl cua m9t so' lor;li thut chit ytu

3.3.2.2 Thue' tieu thl;l d~c bi~t

3.3.2.3 Thue' xufft khffu-thue' nh~p khffu

3.3.2.4 Thue' thu nh~p doanh nghi~p

3.3.2.5 Thue' thu nh~p dfii voi nguoi c6 thu nh~p cao

3.3.3 Gidi phap hoan thi~n b9 may qudn ly thut

3.3.3.1 Nang cao hi~u htc ctia b9 may cuong che' thue'

3.3.3.2 Nang cao cha't 1uqng d9i ngu can b9 tlme'

3.3.3.3 Phfii hqp ch~t che giua co quan thue' vdi cac co quan chuc nang huu

quan

3.3.4 Cac bi~n phap h8 tr(l

3.3.4.1 Giao dl)C y thuc cong dan v€ nghia Vl) thue'

3.3.4.2 Kiem soat va quan 1y ch~t dfii tuqng n9p thue'

3.3.4.3 Kien quye't thgc hi~n co che' ttl khai, tl)' tfnh va tl)' n9p thue'

3.3.4.4 Tri~t de chcing thfft thu thue'

3.3.4.5 Thfing nhfft b9 khung va nang cao tinh phap 1y v€ phi, 1~ phi thu9c

ngan sach nha nu6c

3.3.4.6 Bai bo quye't toan thue'

3.3.4.7 Nang cao y thll'c trQng 1u~t n6i chung, 1u~t va phap 1u~t thue' n6i

rieng cho ngay ca co quan hanh thu

3.4 Di~u ki~n c~n thie't bao dams-« dt.mg hi~u qua cong C\1 thue' trong

phat tri~n kinh te' t~i Vi~t Nam

3.4.1 Thu&ng xuyen duy trz va bdo v~ gia trt d6ng ti€n Vi~t Nam, tiln ttJi

dbng ti€n chuyln ddi

3.4.2 Xay dT!flg moi tru&ng phap ly d6ng b9 va ch(it che

3.4.3 Ytu ttl con nguai va thong tin

DANH MVC cAc CHO VIET TAT

Xay df!ng-Ho~t d()ng- Chuy€n giao Xay df!ng- Chuy€n giao

Xay df!ng- Chuy€n giao-Ho~t d()ng Thue' nh~p khffu ttu diii c6 hic$u lf!c chung E>~u ttt tn!c tie'p cua nttoc ngoai

TGng san phffm quO'c n()i Danh ffi\lC lo~i tru vinh vi~n Thue'hang h6a va dich V\1 (t~i Singapore)

Ty 11$ tang trttdng GDP He$ thO'ng di~u hoa (H()i d6ng h<Jp tac hiii quan the' gioi su dl;lng)

Ty sO' san lttqng bien va vO'n bien Danh m\lc giam thue'

Nttoc dttqc ttu diii nha't (tO'i hue$ quO'c) Cac quO'c gia cong nghic$p moi

H6 tr<J pha t tri€n chinh thl1c T6 chl1c h<;Jp tac va pha t tri€n kinh te' Quan he$ thttong m~i blnh thttong vinh vi~n Nguyen t~c ngttoi gay o nhi~m phai tra Danh ffi\lC nh~y cam

Danh ml;lc lo~i tru t~m thoi

Thu nh~ p doanh nghic$p Thue' gia tri gia tang Di~n dan kinh te' the' gioi T6 chl1c thttong m~i the' gioi

DANH Ml)C BANG

- ~

DANH MVC HINH VE, f>O THI

Hznh 1.1 Tac d()ng ctia thue' de'n din bAng thi tnl'ong Trang 19

mnh 1.2 Cung lao d()ng la m()t du'ong thiing che'ch tu trai len phiii Trang 24

ffinh 1.3 Cung lao d()ng la m()t du'ong thiing che'ch v€ phia sau Trang 24

ffinh 1.4 Danh thue' nh~p kh~u lam tang gia hang nh~p kh~u Trang 28

Hznh 1.5 MO'i quan h~ giii'a thue' ghin thu va thu nh~p ca nhan Trang 34

ffinh 1.6 MO'i quan h~ giii'a thue' tn;tc thu va thu nh~p ca nhan Trang 35

mnh 1 7 Quan h~ t5ng h<jp ctia thue' gian thu va thue' tn;tc thu so

ffinh 2.1 Tac d()ng day chuy€n ctia chinh sach bao h() bAng thue' Trang 100

ffinh 3.1 Vong lu~n qu~n ctia san xua't ye'u kern Trang 117

MO DAU

Thu~ do nha nuoc t6 chuc va thl,ic hi~n nhilm d()ng vi@n m()t phAn thu nh~p cua doanh nghi~p va d~n cu Dilng san qua tdnh tai ph~n ph6i nay la nhi@u va'n d@ kinh t~-xa h()i gay g&t nhti: ph~n chia thu nh~p qu6c d~n giua khu vl,ic cang va khu vl,ic tu; ttiong quan giua chi tich Iii y va chi ti~u dung thu()c ng~n sach nha nu'oc; tu'ong quan giua so' thu hi~n tl;li voi so' thu tu'ong lai; lmh hu'dng cua thu~ d~n hanh vi kinh doanh va d()ng thai

ti~u dung xa h()i, din thu hut v6n diu tu' va h()i nh~p kinh ti; thu~ va bing trtidng kinh t~, ti~n h<? xa h()i; v.v Do d6, thui la m()t phuc hgp cac va'n d@ kinh t~-Xa h{)i, VUa doi hoi tinh khoa hQC v@ m~t ly lu~n, Sl,i chinh Xac lu~t dinh vua doi hoi ngh~ thu~t hanh thu tinh t~, linh hol;lt nhting ld@n quy~t N6i each khac, thu~ ch1ia dl,l'ng n()i dung kinh t~ va chlnh tri, xa h()i s~u s&c rna khang don thuAn Ia m()t cang Cl} thu ng~n sach cua nha nu'oc

Thoi gian vua qua, qua trinh chuy~n sang co ch~ tht tru'ong cua n@n kinh t6 Vi~t Nam doi hoi va thuc diy ml;lnh me nhi@u thay d6i tich cl,ic

tr~n linh vl,ic tai chinh, ti@n t~ va tin dl}.ng Cung voi nhung htioc ciH each

thu~ toan di~n, co han va s~u s&c nam 1990 va nam 1999, Nha mtoc ta luan tu chinh h~ tho'ng phap ht~t thu~ nhilm du'a thu~ ngay cang ti~p c~n

thl,ic ti~n, phan anh va theo kip hu'oc chuy~n to Ion cua n@n kinh t~,

dang thoi khai thac to'i da nhii'ng uy ll,ic ti@m nang cua n6 d~ kich thich kinh t~ phat td~n

Voi ill\lC dich dung thu~ nhti m()t cang C\1 kinh t~ huu hi~u, Lu~n an

"Gop phtin nang cao vai tro cua thud trong phat trilln kinh te~ t<ti Vi~t

tri~n ciia thu€, danh gia tac d~ng ciia chinh sach thu€ hi~n hanh l~n cac

ho~t d~ng kinh t€-xa h~i va dua ra m~t s6 giai phap nh~m nang cao vai

tro cua thu€ d6i voi ti€n trinh phat tri~n kinh t€ t~i Vi~t Nam Tr~n tinh

thdn do, ngoai phdn mlJ ddu, k€t lu~n va ph\1 1\lc, Lu~n an gAm ha

chudng Chudng 1: Cd slJ ly lu~n v8 vai tro cU a thu€ trong n8n kinh t€

Chudng 2: Sii' d\lng thu€ tac d~ng d€n phat tri~n kinh t€ lJ Vi~t Nam til

nam 1990 d€n nay Chudng 3: Cac giai phap nang cao vai tro ciia thu€

trong phat tri~n kinh t€ t~i Vi~t Nam

Ph~m vi nghi~n c(iu cua d8 tai hao gAm nhung vfin d8 thu~c chinh

sach thui hi~n hanh cua Vi~t Nam Tuy nhi~n, d~ phan anh m~t each

toan di~n, d8 tai con d8 c~p m~t s6 thay ddi cua chinh sach thu€ trlioc

day Nhung nghi~n CUll thu~c d8 tai chti y~u phan tich anh hudng cua

thu€ d~n cac m~t ho~t d~ng kinh t~-Xa h~i Va kh6ng qua di Vao nghi~p V\)

C\1 th~ D8 tai ciing kh6ng phan tich chuy~n situ tilt ca sAc thu€ hi~n hanh

rna chi t~p trung vao m~t s6lo~i chu yin: thu€ gia tri gia tang, thu€ ti~u

th\1 d~c hi~t, thu€ xufit khiu-thu€ nh(lp khiu, thu€ thu nh(lp doanh

nghi~p va thu€ thu nh(lp d6i voi nguoi co thu nh~p cao, hlJi ty trQng IOn

trong tdng thu thu€ va vai tro quan trQng cua chung d6i voi ho~t d~ng

kinh ti-xa h~i

M~t khac, n8n kinh t€ mioc ta dang v(ln d~ng trong m~t th€ giOi

kinh ti ddy bi€n ddi, kh6ng it cd h~i ciing kh6ng it thii' thach M~t cd h~i

IOn la chung ta thu~c v8 khu vt1c kinh t€ phat tri~n nang d~ng nhfit toan

cdu; th~m nua, chung ta hQC hoi duqc nhi8u kinh nghi~m quy gia, ca

thanh c6ng lin thfit h~i, cua cac qu6c gia di truoc Thach th(ic d6i voi

chung tala v(ln d1.1ng nhung hai hQc kinh nghi~m vao thl.ic ti~n Vi~t Nam

th~ ti~n

phAn ne?i dung lu~n an dtigc danh ra de trlnh hay kinh nghi~m si'i d'Q.ng c6ng c'Q thui t~;ti me}t s6 qu6c gia Ian c~nho~c co tlnh tr~;tng kinh ti-xa he}i

tuong t\i Vi~t Nam

De don gilm hoa nhung vin giu nguyen mQi gia tri phan tich, chung

t6i t~p hgp cac chu the tham gia vao ho~;tt de}ng kinh ti-xa he}i thanh ha nhom: nha nuoc, doanh nghi~p va gia dlnh Nha nuoc la nguoi st¥ d'Q.ng

thui nhti IDQt c6ng C'Q nhitm th\fc hi~n cac chuc nang Va nhi~m V'Q CUa mlnh; quy m6 cua thui va quy m6 cua khu V\fC c6ng CO anh huang h3 tuong voi nhau Cac doanh nghi~p va gia dlnh nh~n tac de}ng ci'Ia thui

duoi hai d~;tng : di~u tiit va di~u chinh S\i 5n dtnh va tang truang cua khu

V\fC tli kh6ng chi anh huang tr\fc tiip din quy m6 CUa thui rna con la kit

qua cua me}t chinh s{teh thuihgp ly

D~ tai dugc xay -d\fng tren co sa ly lu~n kinh ti chinh tri Leninnit va cac chu truong, duong 16i phat trien kinh ti-xa he}i cua Dang

Macxit-va Nha nuoc Ngoai ra, Chiin luqc phat trien kinh ti-xa he}i nuoc ta din

nam 2010 va Chiin luqc tai chinh qu6c gia din nam 2010 cilng duqc sfr

d'Q.ng lam co sa ly lu~n va djnh huong cho cac giai phap neu trong d~ tai Cac s61i~u trong Lu~n an dugc trich din til s61i~u c6ng h6 chinh thuc cU a Be} Tai chinh, T5ng C\lC Hai quan, T5ng C'Q.C Th6ng ke, T5ng C\IC Thui nha nuoc, cua cac be}, cd quan khac va til hao chuyen nganh kinh ti, tai chinh MC}t di~u kh6ng the tranh la de} sai l~ch giua cac s6 li~u khi ciing phan anh me}t ne}i dung Do do, dii hit sue c6 giing, Lu~n an ciing kh6ng the hao mon tinh goc c~;tnh cua s6li~u til nhung ngu<ln noi tren

D~ tai sa d'Q.ng phuong phap lu~n duy v~t hi~n chung : phan tich cac anh huang cua thui fheo chi~u htiong Cle}ng va xem toan he} h~ th6ng chinh sach thui la me}t chinh the hiin chuyen theo th\iC ti@n D~ tai co S\i

ke't hqp gina ly lu~n va thtic ti~n, d6ng thoi xem qua trinh n§.ng cao vai tro kinh te' ciia thue' la m~t nh§.n to' ctu thanh ch:inh sach tai ch:inh quo'c gia Ngoai ra, do thue' kh6ng thu~n tuy mang t:inh kinh te', tai chinh rna con c6 anh hudng xa h~i rtt s§.u site, nen cac giai phap d@ ra cfing chu y de'n kh:ia c~nh xa h~i cua thue'

Duoi stt huong din cua cac Giao suva n6 lttc cua ban th§.n, Lu~n an

da dua ra duqc nhung di~m moi sau d§.y:

Lam sang to vai tro k:ich th:ich kinh te' cua thue' trong bo'i canh n@n kinh te' dang chuy~n d6i sang co che' thi trliong

l>anh gia toan canh cai each thue' buoc m~t Va buoc hai voi IDQ.C tieu h~i nh~p thue' vao cac ho~t d~ng kinh te' cua xa h~i

I>ua ra cac giai phap n§.ng cao vai tro ldch th:ich kinh te' cua thue' trong bo'i canh Va IDQ.C tieu dtt li~u; d6ng thoi x§.y dttng CaC giai phap thanh m~t h~ tho'ng bi~n chung

Chlidng 1

Cd SO LV LU~N VE VAl TRO CUA THUE

TRONG NEN KINH TE

1.1 NQI DUNG KINH TE CUA THUE

1.1.1 Cac quan di~m v~ thue va ban chat cua thue

Thue' gi{n li~n voi sv t~n t~i, phat tri~n ciia nha m.toc va la mQt cong

cv quan tr9ng rna ba't ky nha mtoc nao cling sii' dvng d~ thvc thi chrrc nang, nhi~m V\) cua mlnh Tuy thUQC vao ban cha't nha nuoc va each thuc nha nuoc sii' dvng thue', c6 nhi~u quan di~m khac nhau v~ thue'

Vao the' ky 18 nhung nguoi theo thuytt thue' ul!c, di~n hlnh 1a Jean Jacques Rousseau [73], cho r~ng thut la dffi gia cua hang hoa va dfch v~ cong cqng do chfnh phu cung cap, la ke't qua ta't ye'u ciia m9t khe' ttoc m~c dinh giua nha nttoc va dan chung T6ng s6 thue' do sv thoa thu~n giua m9t ben la chinh phil, ben kia la d~i bi~u dan chung (qu6c h9i) MQt d~ng khac cua

thuye't thue' ttoc la thuye't tU(Jng ddng, voi cac d~i bi~u: S.D Montesquieu, F.M Voltaire [74], S.D Montesquieu cho ding thue' la mqt phdn tai san

cong dan dong gop dl yen huang phdn con lr;zi

M~c du thuytrt thue' ttoc va thuye't tttong d~ng giai thfch ro ngu6n tai

chi ngan sach nha m.toc, song tren thvc te', chua bao gio xay ra tranh lu~n v~ 'gia' giua dan chung va chinh phil Hon nua, cung voi sv hoan thi~n ky thu~t danh Va thu thue', y ni~m d6i gia dich V\) cong CQng CUa thue' nga y dmg bi lu

mo Be'n khi nha nttoc danh thue' tren toan th~ hang h6a va dich V\1, ta kh6

nh~n ray ni~m d6

Ly thuye't nay phat triSn thanh thuyit trdi khaan xa hqi (theorie de la

dette sociale) Thue' khong con rnang tlnh khe' tide hay do'i gia dich V\1 nua rna la rn{)t rnon n<;1 xa h9i du<;1c hiSu dudi goc d9 v~t cha't, tuc la b3:t bu{)c dong gop theo kha nang, rna kha nang thl kho minh dinh, cho nen che' d9 thue' phai dt;ta tren nhung can ban pha p ly din xua't tu s\f tan d6ng trt;tc tie'p ho~c gian tie'p cua ngttoi cbiu thue' (thong qua quo'c h{)i) Thuye't nay do'i l~p va khong c~n che d~y nhtt thuye't thue' tide va thuye't tu'ong d~ng rna chi r6 chinh S\1' C~n thie't va quy~n b,tc cua nha nude quy dtnh S\1' t6n t~i cua thue' No concho tha'y Slf chuyin biin ta quan dilm ddnh thui thea lqi ich th¥ huang sang quan dilm ddnh thue' thea kha nang dong gop va d~ c~p

nhi~u de'n y thuc cong dan v~ nghia V\1 n{)p thue'

Tie'p do, thuyit quyin life nha mtac ra doi va kh~ng dinh, ne'u da thua nh~n nha nude thl phai thua nh~n n9p thue' la rn{)t bdn ph~n cua cong dan do'i vdi nha nude M<;>i nguoi gop vao chi tit~u cong c{)ng theo kha nang cua rnlnh va s\f dong gop do rnang tlnh cuong bach rna khong d\fa tren long hao tam hay t\1' nguy~n Nhung xet cho cung, ngttoi dan n{)p thue' d~ phl;lc V\1 cho nhu c~u chi tieu cua chlnh rnlnh thong qua hat;zt dqng cua nha nuac y ni~rn

bi cuo~g bach dong gop va y ni~rn t\1' dong gop ph~n nao dung hoa vdi nhau Thuye't nay dtt<;1c cac h<;>c gia hi~n d~i thS hi~n tuong do'i phong phu E.R.A

Seligman dinh nghia thue' la "sif dong gop cuiJng bach cua m6i nguai cha

chinh phu di trang trdi cdc chi phi vz quyin lqi chung, khong cefn cu vaa cdc lr;i rieng l'lur;c huang" [12, 432] Philip E Taylor dinh nghia tu'ong t\1' nhu

E.Seligrnan, nhU'ng ong sii'a ddi doi chut nhu sau: "Thui la sif dong gop cuiJng

bach cua m6i nguai cha chinh phu di trang trdi cdc chi phi vz quyin lr;i chung

ma it can cu vaa cdc l(Ji rieng du(Jc huang" [14, 260] Giao su Nghiern E>~ng cho r~ng "Thue' la mqt sif cung cdp tiin tai trifc tie'p, doi hoi a cdc

cong dan bling phu(Jng phdp quyin life, di ti:li trr; cdc gdnh n{ing cong c<)ng

-slf cung cdp nay co ttnh each chung c~c va khong c6 dtfi gid" [3] Simon

James va Christopher Nobes dinh nghia thu6 gQn han: " Thui la mqt khoan

thu do nha mtac thlfc hi?n ma khong c6 bdt kY m<)t slf haem tra trlfc tiep

nao"[67, 10]

B€n day taco thi rut ra nhung dij,c tinh cd ban ci£a thu~ nhtt sau

:E>~c tinh d~u tien cua thut la khong doz gia tr~tc tie'p NQp thut la m9t ngrua Vt;l Xa hQi; cong dan khong CO quy~n tro'n Va cfing khong dU'<;jC quy~n

doi hoi dO'i ghi tn,tc ti6p Mqi phap nhan va ca nhan, du n9p ho~c khong n9p, n9p it hay nhi€u, d~u du<;1c nha nut1c dO'i xii' binh dAng trll'oc phap lu~t d day, sO' ti~n thut phiii nQp khong tuy thu9c vao d9 thoa dt;tng sinh ra tu cac dich Vt;l cong CQng do chinh phu cung d(p, tUc Ia cac l<;ji rieng dU'<;jC hU'Cfng, rna tuy thUQC vao kha nang tht;t thut Tren y nghia d6, dong thut la chia xe m9t ph~n ganh n~ng cong chi voi chinh phiL Thu hai la tinh CltiJng che: dU'<;jc th€ hi~n (f ch6 mqi sa:c thue' d~u do lu~t ho~c phap l~nh quy dinh Day Ia d~c tinh bao trum nhfft Thut khong th€ xay dl,tng tren va dung hoa voi tu' tudng tt;( nguy~n

va khong th~ trong cho vao thi~n chi hay nhi~t tlnh cua dan chung dO'i voi nha nuoc :E>~c tinh thu ba, ~n trong khai ni~m, la gdn chijt hotJ,t dQng kinh te:

bai vi v~ m~t nguyen ta:c, thut chu ytu di~u tie't ph~n gia tri th~ng du du<;1c t~o ra tu ho~t d9ng san xufft-kinh doanh Dijc tinh nay cho thtly thut co mQt

vai tro nhlit djnh den qua tr'inh phat triin kinh tt-xii hQi cua mQt dlit mtuc

Tren co sa phan tich nhfi'ng d~c tinh chung nhfft cua thut, tac gia lu~n

an trinh bay khai ni~m thut nhu sau : Thui la m<)t khoan thu bdt bu<)c, khong

bJi hoan trlfc tilp cua nha nLtOc dtfi vai cdc td chuc va cd nhan nhtlm trang trai mQi chi phi vilqi tch chung

Xet vi ban chift, thut Ia mQt kinh thuc nha mtuc tdi phiin phoz thu nhQ,p do doanh nghi~p va dl:in chung sting tr;zo, hinh thanh nen thu ngl:in sdch nha nztuc Xet vi hi~n tu(lng, thue' za qua trinh chuyin dich mQt chieu thll nhijp tit khu V((C tzt VaO khll V(tC cong, bien mQt ph/in chi tieu rieng tzt thanh chi tieu vi l(li fch chung

1 1.2 Chuc nang cua thue trong n~n kinh te

Xua't phat ttl' ban cha't, chuc niing hang dilu cua thut Ia tai phl:in phtfi

thu nhijp xii hQi - con gQi Ia chuc nang thu ngan sach Thong qua chuc nang nay, thue' d{)ng Vien IDQt ph~n thu nh~p CUa khu Vf!C tu' t~O nen thu nh~p nha nu'oc E>6 Hi m()t qua trlnh rna c6 tac gia gQi la 'nha nu'oc h6a m()t b() ph~n t6ng san phffm qu6c n9i'[63] Tinh c~n thie't cua qua trlnh nay du'<Jc minh chung qua thf!c ti~n Ia khu vf!c tu' khong th€ cung ca'p ho~c cung ca'p kern hil$u qua nhii'ng san phffm cong-c()ng bai ho~t d()ng san xua't va trao d6i san phffm giii'a doanh nghil$p va h9 gia dlnh di~n ra theo cd che' thi truong Do d6, trong n~n kinh te' thi tru'ong, ne'u thie'u v~ng ho~t d()ng cua chinh phil thl cac ca nhan va h9 gia dlnh thu nh~p tha'p khong c6 cd h()i thg hu'dng l<Ji ich t6i thi€u cua doi so'ng c()ng d6ng Hdn nii'a, k€ tu sau Chie'n tranh the' gioi I~n thu Hai, xua't phat ttl' nhii'ng doi hoi v~ kinh te' va chinh tq, vai tro cua nha nu'oc ngay cang gia tang a mQi quO'c gia· tren khil:p the' gioi M9t m~t~ nha nu'oc cung ca'p cac dich vg phuc l<Ji cong c()ng, nhu' : y te', giao dgc, tr<J ca'p

xa h()i, hu'u b6ng, M~t khac, b~ng nhi~u chinh sach, nha nu'oc· can thil$p trf!c tie'p vao kinh te' nh~m t~O moi tru'Ong thu~n l<Ji cho Sf! ho~t d()ng hii'u hil$u cua khu Vf!C tu' Ngu6n v~t cha't deli dao, cha:c chil:n va thu'ong xuyen d~

t~ti tr<J cho cac ho~t d()ng nay chi c6 th~ de'n b~ng each danh thue' vao khu vf!c tu'

Cung trong bO'i clmh kinh te' thi tntong, chuc nang thu nha't - tai phan

pho'i, ctia thue' md duong cho chuc niing thu hai: dilu titt kinh tt vi mo Khi d6 thue' trd thanh m<)t tac nhan ctia qua trlnh tai san xua't xa h<)i Tntoc he't, thue' tac d<)ng vao t6ng cffu, Jam thay d6i thu nh~p kha dt,mg tc.ti khu vg'c tu, qua d6 gian tie'p tac d9ng de'n t6ng cung (GDP) Ngoai ra thue' con tac d<)ng de'n tO'c d9 tang trudng GDP va cac nhan tO' san xua't, di~u chinh co ca'u GDP,

di~u tie't xua't nh~p kh~u va chlnh sach kinh te' dO'i ngoc.ti, thu hut dffu tu trong

va ngoai nuac,

Chuc nang tai phan phO'i thu nh~p chi ra chi~u huong v~n d<)ng ctia thu

nh~p ti't khu vt,tc tu de'n khu vt,tc cong ·Chuc nang di~u tie't kinh te' cho tha'y huang tac d()ng b~ng cong C\l thue' ti't nha nu'oc xuO'ng doanh nghi~p va h9 gia· dlnh Chuc nang thu nha't tc.to di~u ki~n tht,tc hi~n chuc nang thu hai Tuy nhien, C1 nhii'ng giai doc.tn kinh te' phat tri~n nha't dinh, lc.tm dt.mg chuc nang tai phan pho'i thu nh~p theo huang chi c6 lqi cho nha nuac se dffn thti tieu d()ng lQ'c kich thich phat tri~n ctia khu vt,tc tu, va ddng nghia vai vi~c VO hi~u h6a chuc nang di~u chinh kinh te' ciia thue' M~t khac, tht,tc te' cung cho tha'y, ne'u dung thue' di~u tie't kinh te' b~ng vi~c a'n dinh thue' sua't phan bi~t qua muc

giii'a cac nganh, ngh~ thl c6 th~ d~n de'n hanh vi dffu tu kern hi~u qua chi vl lQ'a chqn thue' sua't tha'p Do d6, qua trlnh v~n dl;lng hai chuc nang tren doi hoi phai thich ung tung giai doc.tn phat tri~n kinh te'-xa h()i

1.2 MQT SO NGUYEN T.AC ca BAN XA Y DV'NG THUE HU'ONG V Ao

KiCH THiCH KINH TE

1.2.1 Minh bQCh

V~ m~t xa h()i nguyen ta:c nay doi hoi cac quy dinh v~ thue' phiH ro rang va mang tfnh d(Ji chung nh~m ngan ngua hi~n tuqng lc.tm thu dO'i voi nguoi nQp, ngan ngll'a hi~n tu<;~ng tham o va bi~n l~n thue' C1 nhan vien thue',

d6ng thoi cho tha'y thai d9 ton trQng ngu'oi n9p thue' cua chinh phiL Trang kinh doanh, thue' la m9t khmln chi phi (nghia vv) nhu'ng cilng c6 thS la m9t khoan u'u dai (quy~n l<;1i); do d6, Slf r5 rang cua thue' giup cac chu thS kinh doanh hOl.!Ch djnh chfnh XaC IDQi chi phi V~ thue' va danh gia d~y du u'u dai cua thue' Tu d6, hQ cam tha'y yen Him san xua't-kinh doanh va mqnh dqn bo

vo'n dftu tu' Hiu dai

Nguyen t~c minh bl.lch thS hi~n C\1 thS qua cac diSm sau:

- Thue' phai du<;1c xay dlfng theo m9t trinh tl! phap ly nghiem ng~H

- Nha nu'oc va cac cd quan hanh thu phai t(.lo di~u ki~n dS doanh nghi~p

va dan chung thlfc hi~n quy~n du<;1c bie't m9t each minh bl.lch so' ti~n

thue' phai n9p, thu we thu, n9p thue', ttu dai v~ thue',

- Nhung quy dinh v~ thue' phai ph6 thong va nha't quan; tinh toan thue' phiii ddn gian, d~ thlfc hi~n va d~ kiSm tra

- Thue' thu phiii thu~n ti~n cho ngu'oi n9p theo thoi gian va khong gian

tu' va tie't ki~rn ben trong n€n kinh te', di€u tie't h<;:ip 1y thu nh~p ctia cac doanh

nghi~p va rnQi t~ng Wp dan cu', Tinh da rn1;1c tieu khong doi hoi rn6i s~c

thue" ph<H du'<;jc xay d\l'ng theo huang da rn1;1c tieu bdi nhu' th€ se cbng k~nh va kern hi~u qua, rna tnli 1c;ti, c~n phai chuyen bi~t h6a rn1;1c tieu cho tUng s~c thu€

Them nila, hi~u quil cua h~ thdng thut con thi hi?n thong qua chi phi himh thu thdp Chi phi nay khac nhau (J rn6i s~c thu€, nhttng binh quan khong nen vu'<;:it 1% s6 thu€ thu du<;:~c (Tc;ti nu'oc Anh, narn ngan sach 1993/1994, d~

thu 38959,2 tri~u bang thue' gia tri gia tang phai chi 331 tri~u bang (ty 1~

0,85% ), trong khi d~ thu 25538,2 tri~u bang thu€ tieu th1;1 d~c bi~t chi t6n 32,2

tri~u bang (ty 1~ 0,13%) [67, 39]) Tie"r giarn chi phi thu thue" lien qm!n nhi€u de'n phuong pha p hanh thu Phuong pha p tuong d6i tie"t ki~rn chi phi Ia d~

ngitC1i n9p thu€ t\1' khai, t\1' tinh va n9p thue'

Tren phu'ong di~n toan n€n kinh t€, phili tinh vdo chi phi thu thut nhilng chi phi ma xa h9i mdt di cho m9t d6ng thue' thu dur;c vao ngan sach nha nuac D6 1a chi phi v€ thoi gian va cong sll'c rna d6i·tu<;:~ng n9p thue' phai bo ra d~ nghien cll'u tht!c thi thu€, 1a chi phi s~p xe"p qua trlnh kinh doanh phu h<;:ip nhung quy dinh thue' rnoi,

Nguyen t~c hi~u qua yeu c~u ddi xit thut nhu mqt cong Cf!- kinh te'

nhArn tang cu'ong vai tro ctia thue' d6i voi cac hoc;tt d()ng kinh te'-xa h9i

tram thay d6i cua t6ng thu thue" nam nay so voi nam tntoc va %~ y Ia ph~n

tram thay d6i GDP nam nay so voi nam tntoc, thi d9 n6i cua thue" du<Jc tinh nhusau

Dq ntfi cua thut = [Phdn tram thay dtfi tdng thu tit thul]: [Phdn tram thay ddi GDP]

Dq ntfi cua thut = %L1T I %L1Y

Ch£ng h~n, %L1T Ia 7% va %L1Y la 5% thi d9 n6i cU a thue"Ia 1 ,4 E>i€u nay c6 nghia la cu 1% tang GDP thi t6ng thu thue" tang 1,4% Khi d6 ta n6i

h~ thO'ng thue' mang tinh n6i: thue" du<Jc coi nhu chie'c hi tren mfj.t nuoc la n€n kinh te' Ne'u nhung thay d6i v€ cd sd thue" hofj.c thue" sufft hofj.c d hai khie"n t5ng thu thue' tang theo nhip d9 bAng hofj.c Ion hdn nhip d9 tang trudng cua n€n kinh te' thi khi d6 chie"c hi - thue' se n6i tren b€ mfj.t cua n€n kinh te' Ne'u nhung thay d5i v€ cd sd thue' hofj.c thue' sufft hofj.c ca hai khong lam t6ng thu thue' gia tang hofj.c tang khong Iqp GDP thi chie'c hi - thue" khong n6i du<Jc (d9 n5i < 1) Nhu v~y, df) ndi phlm anh df) quy?n ch(it cua thut vao hot;zt

· df)ng kinh t€

Mi~n, giam thue' se gay anh hudng nguy hi~m de'n d9 n6i cua thue" TUc la, ne'u can ban thue" bi x6i mon do quy dinh nay thi sO' thue' thu dli'<Jc khong th~ tang cung m9t ty I~ voi GDP H~u he't cac quO'c gia d€u dua ra chinh sach rni~n, giam trong cac si{c thue' C\1 th~, nhfft la thue' thu nh~p nen tinh n6i cua thue' thu nh~p ra't kern Hdn nua Sl!l~m d\].ng chinh sach d6 se lam suy ye'u tinh cuong che" cua thue" va gay ra tr~ng thai ba't binh d£ng thue'

Dq co giiin cua thut la ry stf giila phdn tram thay ddi tdng thu thut vai phdn tram thay ddi GDP T6ng thu thue' dung d~ tinh d9 co gHin khong duc;c bao g6m cac khoan thu do thay ddi ca sa thut ho(ic thut sudt ho(ic ca hai E>9

co gHin cU a thuS la m9t scf do dQ nhf!-y cam cU a thuS tntoc nhung thay d6i cU a

n~n kinh t€ G9i %LiT* Ia ph§n tram thay d6i t6ng thu thu€ khong ttnh den

thay d6i co Sd thu€ hoi,ic thuS sua't hoi,ic ca hai va %LiY Ia phfin tram thay d6i

GDP, d9 co gHin cua thu€ dttqc tinh nhtt sau

%LiT*

lJQ co giiin cua thut =

%LlY

D9 co gHin thue' kh6 tinh hon d9 n6i cU a thuS bdi phai lo~i tru thay d6i

co Sd thu€ hoi,ic thu€ sua't hoi,ic ca hai D9 co gian thuS thU'CJng nho dU'oi d9 n6i cua thuS Y nghia cua chung cung khac nhau ChAng h~n thC1i ky 1976-

1982, Malaysia c6 d9 co gian thue' Ia 0,5, chu ye'u do nam 1976, m9t ph~n

dang k~ cua t6ng thu thue' dSn tu thuS xua't kh§:u danh vao cao suva d§u CQ

nhung kim ng~ch xua't kh§:u cua chung khong tang b~ng nhjp d9 tang GDP

sau nam tie'p theo Ngay l~p tuc, Chinh phil Malaysia di~u chinh co ca'u thuS,

md r9ng co sd thu€ (danh thuS vao d~u), khie'n t6ng thu thuS tang nhanh hon

GDP va d9 n6i cua ca h~ thcfng thue' d~t de'n 1,23 [68, 12]

Nhu v~y tlnh tr~ng khong nfli auf/c ho~c nfli qua muc cua thu€ phan anh

tlnh tr~ng thu€ thoat ly ho~t d()ng kinh tS Khi d6 khong th~ ban de'n vai tro kich thich kinh tS cua thuS

Ngoai d9 n6i va d9 co gian, nguyen ta:c linh ho~t con doi hoi khi dua

ra cdc quy dtnh, phdp lutJ,t thue' phdi tien li~u mqi phat sinh hay thay d6i cua citn ban thue', khi d6 thue' se d~t m9t d9 6n djnh trong m9t khoang thCJi gian nha't djnh Nhu v~y chinh slf linh ho~t cua thue' lam cho nhung quy djnh v~

thuS 6n djnh Di~u nay, khong chi giup nha nuoc tie't ki~m chi phi hanh thu rna con giup cac doanh nghi~p tiSt ki~m dang k~ thC1i gian va cong sue cho

vi~c thlfc thi thuS

1.2.4 cong bang

Tren phu'dng di~n kinh te', nguyen ta:c cong b~ng doi hoi thue' tai phan ph6i thu nh~p xa h9i theo kha nang ted chinh cua ngu'C1i emu thue' v€ m~t xa hQi, nguyen ta:c cong b~ng doi hoi thue' khong du'QC phan bi~t d6i Xlt d6i tu'qng nQp thue' va thue' phai g6p ph~n t~o moi tru'C1ng c~nh tranh lanh m~nh

giua cac doanh nghi~p

Nguyen ta:c cong b~ng c6 lien quan de'n nguyen ta:c thue' trung l~p Nguyen ta:c thue' trung l~p doi hoi nha nuoc khong du'<Jc nhan cd h9i danh thue' d~ lam thay d6i tu'dng quan thu nh~p giua cac doanh nghi~p ho~c tlnh trc;tng kinh te' cua m5i cong dan Thue' chi nen lam s6 thu nh~p thu'ong xuyen cua tu' nhan giam xu6ng, r6i de'n khi chi tieu, nha nu'oc hoan l~i cho ca nhan b~ng lqi ich CUa cac dich V\1 do chinh phu cung ca'p

Khong chi hanh thu thue' sao cho cong b~ng, rna ngay ca d9ng vien bao nhieu ph~n tram GDP qua thue' cling la m9t va'n d€ thu9c linh vrfc cong b~ng Nha nuoc na:m quy~n lrfc cong c9ng, nen chie'm u'u the' khi phan chia thu nh~p voi doanh nghi~p va dan cu' Ne'u nha nu'oc thu thue' Vu'Qt qua kha nang th\1 thue' cua doanh nghi~p va dan cu' thl khong nhung chi phi d~ thu m9t d6ng thue' se vu'<Jt qua lqi ich do d6ng thue' mang l~i rna con gay cang

th~ng trong phan chia thu nh~p giua khu vrfc tu' va khu vrfc cong Di€u nay cha:c cha:n anh hu'dng khong nho de'n b~u khong khi kinh doanh tren ph~m vi canu'oc

1.3 VAl TRO CUA THUE TRONG PHAT TRIEN KINH TE " ? _, , :? _,

Qua trlnh phat tri~n thue' qua cac thoi d~i cho tha'y khi nha nu'oc nh~n thuc v~ thue' ngay cang d~y du thl cang si't dlfng thue' m9t each thanh th~o linh ho~t va do d6 cang phat huy vai tro cua thue' d6i voi Srf phat tri~n kinh

te'-xa h9i Ne'u nhu C1 thoi ky dffu, thue' chi dong vai tro t~o khm1n thu chu ye'u cho nha nude thl de'n nay no da du<;1c sil' d1J.ng nhu m9t cong ClJ s~c ben d~ di~u chinh ho~t.dQng kinh te' VI ffiO Va ffiQt cong ClJ gop phffn t~O ra cong bling xa h<)i (cong bling bling thue') Lffn lu<;1t dudi day, chung ta phan tich cac vai tro cua thue' do'i vdi n~n kinh te'-xa h9i

1.3 1 TQo khocm thu chu yeu cho nha m.tdc

V di mlJ.c dich tim ngu6n v~ t cha't tai tr<;1 cong chi, chinh pht\ co th~ sil' dlJ.ng nhi~u phudng thuc ngoai thue', nhu : quyen gop dan chung, xin vi~n tr<;1 tll' nude ngoai, vay trong va ngoai nude, cho thue cong san, ban tai nguyen thien nhien khai thac du<;1c, dffu tu kinh doanh, phat hanh ti~n, song chung khong th~ t~o ra so' thu vll'a doi dao, ben vt1ng vlia kip thai cho nha nude Chi duy nha't thue' t~o du<;1c ngu6n thu nhu v~y Chung toi kh~ng dinh, t~o ngu6n thu chu ye'u cho nha nude Ia vai tro df)c ton cua thue'

B~ th~t slf giii' dung vai tro t~o so' thu quan trQng nha't vao ngan sach nha nude, thue' phai bao quat hff u he't mQi ho~ t d9ng kinh doanh : che' bie'n, sil'a chii'a, che' t~o, khai thac, xay dl,ing, v~n tai, huon ban, an uO'ng, dich VlJ , mQi ngu6n thu nh~p : thuong xuyen, khong thuong xuyen, va mQi ho~t d9ng tieu dung xa h9i M9t n~n tai chinh quo'c gia chi lanh m~nh khi dl,ia chu ye'u vao ngu6n thu n9i b9 n~n kinh te' Ngu6n thu do chinh Ia thu nh~p quO'c dan n9i dia MQi sl,( trong cny, dl,ia vao ben ngoai d~u mang l~i nhii'ng h~u qua xa'u va keo dai

Nhlim dam bao ngu6n v~t cha't cung U'ng kip thoi cho nhu cffu chi thuong xuyen, ngay ca khi n~n kinh te' co nhii'ng bie'n d9ng khong thu~n

l<;1i, thue' gian thu cffn luon du<;jc coi trQng, bdi tinh 6n dinh cua n6 to't hdn tinh 6n dinh cua thue' trl,(c thu Thue' gian thu dlfa tren cd sd tieu dung xa h9i rna xa h9i thl khong th~ ngll'ng ti•~u dung cho du n~n kinh te' bi khung hoeing

Vi~c coi trQng thue' gian thu con xuit phat tu nguyen ly: danh thue' vao

nhung gl rna ngubi chiu thue'liy di cua xa h()i se c6 tac dl;lng t6t hon la

danh vao nhung gl rna d6i tlt\fng chiu thue' nh~p vao cho xa h()i Hon nua,

do co che' danh thue'I6ng vao gia ban nen thue' gian thu se duqc ngubi chiu thue' de dang chip nh~n, doi khi con 'kieu hanh' khi tni gia cho sv tieu dung cao ca'p cua mlnh

Thong qua thue', m()t phftn tdng san ph£m qu6c n()i duqc d()ng vien d€ hlnh thanh ngan sach nha nuoc Tuy nhien ne'u nha nuoc dung sue m<,tnh d€ tai phan phO'i qua muc GDP thl phftn thu()c v~ doanh nghi~p va gia dlnh giam xuO'ng H9 se cam thffy cong sue bo vao kinh doanh va lam vi~c duqc d~n bu khong thoa dang, va tu dffy chuy€n sang kinh doanh ng~m nh~m tro'n thue'

ho~c chim dut kinh doanh N6i each khac, ne'u nha nltoc ngay cang tang ap Ivc thu, nguai nQp thut cimg bt thai thuc trdn thue' bai m9t mlinh ll!c vo h!nh

Do d6, khi tai phan phO'i thu nh~p xa h()i b~ng thue' phai chu y de'n kha nang thl;l thue' ci1a tung doanh nghi~p va ca nhan

Khii niing thlJ thut Ia tj 1? tfli da tit thu nhqp ma doanh nghi?p va ngllm dan siln sang trich ra di tra thue' ma khong lam thay ddi hor.zt dQng vfln co cua h{J Dung lJ g6c dQ nin kinh tt quoc dan, khii niing th(t thut ciia mQt dat nu{Jc cho thay tj philn binh quan ciia thu nhqp xii hQi du(lc dQng vien thong qua thut ·

Kha nang thl;l thue' tuy thu()c vao ban cha't va tr<,tng thai kinh te', truy~n

thO'ng cua m6i quo'c gia, sv hi€u bie't va thai d() ciia dan chung do'i voi cac chuong trlnh hanh d()ng va sue m<,tnh quy~n Ivc cua nha nuoc Kha nang tht;t thue' Ia m9t khai ni~m ly thuye't duqc dung d€ phan dinh ranh gioi phan chia hqp ly thu nh~ p xa h()i giii'a khu vvc cong va khu vrf.c tlt Ne'u nha nuac d9ng vien thui chua dc;zt giai hc;zn khd nang th¥ thui tht ngu6n ll!c xli hQi t(jp trung vao tay nha nuac chua th(jt ddy du Ne'u nha nuac dQng vien vu(Jt giai hc;zn kh/1

nang thf!, thut thz se biw mon khii nang tich lay tai san xutft mi'J rqng t(li doanh nghi~p va lam giiim sut sd thu tztang lai

Ne'u kha nang thv thue' Ia gioi h~n d()ng vien thu nh~p xa h()i vao

ngan saeh nha nude thl nJ lf!c thu thut (tax effort) eho tha'y nhung tae d9ng

chil quan eii~ nha nude nh1im khai thac kha nang thv thue' eila nSn kinh te' GQi T Ia t6ng thu thue' ea nam va ky hi~u GDP la Y, thl ty s6 (TIY) eho tha'y

ty 1~ d()ng vien GDP qua thue' eila m9t quo'e gia va gia sii' kha nang thv thue'

cila da't nude la (T*IY), thl n6 h.te thu thue' la ty s6 giua (TIY) th\fe te' va

(T*IY) uoe tinh

NJ lf!c thu thut = [(TIY) thf!c tt]: [(T*IY) ztac tfnh]

Ne'u ty s6 tren nho du'Oi 1 eho tha'y nhung n6 l\fe thu thue' ciia ehinh phil ehu'a d~t de'n gioi h~n kha nang thv thue' Mu6n tang s6 thu ngan saeh til thue', eh1nh phil e6 th~ thay ddi ca siJ thuthoijc thut sut{t hoije cii hai d~ tang s6 tiSn thue' rna khong lam t6n h~i quan h~ phan ph6i thu nh~p xa h<?i voi doanh nghi~p va gia dlnh, bC1i vl tiSm nang thv thue' dang du'<Je khai thae C1

mile d9 tha'p Khi n6 lVe thu thue' Ion han m()t, thl h~ th6ng thue' hi~n t~i da

thu hut GDP vtf<Jt tMm nang NJ lf!c thu thut ~ao khong nha't thitt dOng nhat vai xua't hi~n tlnh tr(lng bqi thu ngan sach nha nztac va dmg khong thi cho rltng nin kinh tt dang tang trztiJng thu(ln l{Ji hoijc chfnh phtl dang v(ln himh chfnh sach ki~h tt dung dtin [68, 21]

1.3.2 Thorn gia dieu chinh kinh te vi mo

Ba't ky lo~i thue' nao khi du'<Je ban hanh <1Su anh hu'dng de'n cac hanh

vi eila doanh nghi~p va ngu'oi tieu dung, bC1i n6 d9ng vien m9t ph~n thu nh~p

cila nhung nguoi nay vao tay nha nude Ngoai ra, thue' tae d9ng tr\fe tie'p de'n

cae thanh t6 eh1nh eila kinh te' vi mo nhu': t6ng san lu<;1ng kinh te' ( GDP ho~e

GNP), gh1 ca, Hii sua't, th~ng du'ho~c tham hl;lt ngo:;ti thu'ong, Thue' con gifi' m()t vj tri quan trQng trong cac chinh sach Ion cila chinh phil: chinh sach ati

chinh, chinh sach ti~n t~, chinh sach t:;to vi~c Him, chinh sach ngo~li thu'ong, chinh sach tieu dung-ti€t ki~m-dffu tu' xa h()i,

Nhu' v~y thu€ khong chi t:;to khoan thu chil y€u cho nha nu'oc rna con du'<JC dung nhu' m9t cong Cl} di~u chinh cac ho:;tt d()ng kinh te' vi mo C6 th~ n6i, thong qua thu€ chinh phil bay to quan di~m chil tru'ong va hanh d9ng cua

mlnh d6i voi chu'ong trlnh phat tri6n kinh te'-xa h(>i

Tac d9ng cila thu€ len ho:;tt d()ng kinh t€ nhfi'ng d~c tru'ng:

lanh th6;

kinh doanh, hanh vi dffu tu' va tieu dung

v ai tro ldch thich kinh te' pha t tri~n cila thu€ th~ hi~n da dc;mg tren

· nhi~u linh vl}'c d day chi trlnh bay m{)t sfS tac d{)ng co ban cila thue' de'n ho:;tt d()ng kinh te' va hanh vi cila ngu'di tieu dung

1.3.2.1 Tac d()ng de"n can hilng thi truong

Khi chinh phil danh thu€, ngay l~p tuc, m9t ap ll}'c xua't hi~n va chi phO'i doanh nghi~p va dan chung, khi€n hQ it nhi~u thay d6i hanh vi cila mlnh Tac d9ng nay anh hu'dng de'n can b~ng thj tru'dng nhu' sau G9i ps Ia gia cung- gia rna ngu'di ban nh~n du<Jc, pd la gia cffu- gia rna nguC1i mua tra cho ngti'C1i ban Vi~c d~t ra cac lo:;ti thu€ nhu thu€ gia tri gia tang, thue' tieu thv d~c bi~t s~ t:;to m9t khoang chenh l~ch gifi'a gia cung va gia cffu Gia sii' ta

xet thue' gia tri gia tang va g<;>i t la thue' sufft thl quan h~ giii'a gia cung va gia

Tntoc khi danh thue', din b~ng thi tntong t(;li B(Q0, P0) Sau khi danh thue', duong cung dich chuy€n len m{)t do<;1n dung b~ng scf ti€n thue'

(S 1) =(So)+ T

Can b~ng rndi tren thi tntong duqc thie't l~p t<;1i A(Qh Pd1) San lu'qng duqc rnua, ban giarn rn9t luqng L1Q Gia rna nguoi rnua thanh toan cho nguoi ban tang tll' Po len pd 1 • Gia rna nguoi ban nh~n duqc giarn tll' P0 xucfng ps 1•

( T la scf ti€n thue': T = t.P)

Tdng sd thui nha nu{Jc thu la di~n tich hlnh chu nh~t AP" 1 P 1 E

Phdn gdnh chju thui (tax incidence) bdi ngu'oi ban la di~n tich

CPoP 1 E Ph~n ganh chiu thue' bC5i nguoi rnua Ia di~n tich AP" 1 P 0 C Nguoi nay

ho~c nglfoi kia ganh ChjU thue' nhi€u hay it phl;t thUQC nhi€u V~to dQ CO gian CUa CgU

va cung theo gia

Thc;ing du cua nguai tieu dung (consumer surplus) hi giam Hi di<$n tich

ABC Thc;ing du ella nguai san xudt (producer surplus) hi giam Ia di<$n tich BCE TcSng th~ng du cua hai nguoi hi ma't di hoan toan khong thu()c v€ ai ca,

gQi la phdn bt mdt triing (deadweight loss) hay mdt mat xa hQi (social loss)

Phgn ma't triing do thue' gay ra Ia di<$n tich ABE D9 IOn cua phgn ma't tri\ng cling phlf thu()c vao d9 co gHin cua c~u va cung theo gia

Trong thue' gian thu, nguoi chiu anh huong d~u tien Ia cac doanh nghi<$p, sau d6 thue' duqc chuy~n qua nhi€u b~c de'n nguoi tieu dung, t(;lo hi<$n tuqng chuy~n thue' Chuy~n thuS" xay ra theo m9t trong ba tnfong hqp

M()t la, doanh nghi<$p chuyln hlt thut vao nguoi tieu dung b~ng each c()ng thue' vao gia ban va nguoi tieu dung mua voi gia cao hun Truong hqp nay

gQi la thu(ln chuyln Hai Ia, doanh nghi<$p chuyln m9t phdn thue' vao nguoi

tieu dung, nghia la ganh n~ng thuS" duqcsan se giua hai aguoi Ba la, doanh nghi<$p chiu toan b9 ganh n~ng thue', tile la nguoi mua chuy~n ta't ca s6 thue' nguqc l(;li cho nguoi ban b~ng each mua gia tha'p Truong hqp nay gQi Ia

nghfch chuyln Ranh gioi giua chuy~n thue' nghich va chuy~n thue' thu~n

khong phai hlc nao cling mang y nghia tuy<$t d6i rna con phlf thu9c vao cac ye'u t6khac (d9 co gHin cua cung, cffu theo gia, cd che' da.nh thue', )

Nghien cau tcic d9ng ihul len din bltng tht truang cho thdy m9t sff van

d€ nhu sau

- M6i san phffm c6 d() thie't ye'u khac nhau d6i voi con nguoi, va chung cling duqc cung ca'p theo nhung each khac nhau Stt nh(;ly cam cua nguoi tieu dung truoc thay dcSi gia ca khong th~ gi6ng nhau Khi a'n dinh thue' len m()t

tam de"n d<) co gHin cung-c~u cua m~t hang nay d~ xac dinh nguoi thlfc S\1'

chiu thue', tuc la ganh n~ng thue" cu6i cling se d6n len vai ai

- Cac san ph~m thu<)c lo~i thie"t ye"u du<Jc da s6 dan chung tieu dung

c6 d9 co gian c~u theo gia r!t nho nen thue" chuy~n d~ dang Nhung tang thue" tren nhu ye"u ph~m thl dan ngheo hi thi<$t truoc he't, do d6 k ~ong phai m~t hang nao d~ chuy~n thue" thl chinh phu ap dvng thue" su!t cao, con m~t hang nao kh6 chuy~n thl nguqc l~i d day chung ta c~n nh~c l~i r~ng danh thue'la san se gtinh nijng cling chi ra ph{lm vi toan xii hl}i theo kha nang

1.3.2.2 Tac dqng de"n to'c dq tang trlidng GDP

Ta c6, ry so' san lu(Jng bien va vdn bien (!COR) Ia tuong quan ph~n tram gifi'a m<)t d6ng v6n d~u tu tang them va m<)t d6ng san luqng tang them

!COR= LtK/ L1 Y

M: muc v6n d~u tu' tang ho~c giam trong nam (v6n d~u tu rong trong nam); ~Y: muc thay d6i GDP trong nam !COR cho bie't c~n bao nhieu don vi v6n d~u tu' d~ tang GDP len m<)t don vj d qu6c gia dung nhi~u lao d<)ng,

!COR thuong nho Tir !COR , ta bie"n d6i va chia cho Y, du'qc:

Ll y = - - - - = > ilK

ilY

~Y!Yla· tY 1<$ tang tiu'dng GDP, du'<Jc kY hi<$u Ia Gy

Ngoai ra, t1K =I, nen:

dffu tu/GDP va !COR d Singapore, nam 1990, ty 1~ dffu tu/GDP len de"n 40%, nen cho du !COR= 5, t6c d<) tang trudng cua n~n kinh te" v~n dc,tt 8%

Trong khi d6, An-d<) cling c6 m<)t ty 1~ dffu tu kha cao (25% ), song !COR = 6

nen ty 1~ tang tntdng kinh te" chi dc,tt khmlng 4,17% [68]

Ne"u g<;>i C va Sp la tieu dung, tie"t ki~m cua khu Vl,fc tu, T Ia t5ng thu cua nha nude va Y Ia GDP, thl :

(1)

M~t khac, ne'u gQi G la chi tieu (khong bao gdm chi dffu tu phat tri~n)

cua chinh phu, X Ia xu!t khfiu, MIa nh~p khiu va I Ia dffu tu, thl:

Y= C+I+ G+ (X -M) (2) Can b~ng gia t:ti Y tit hai d~ng thuc vira neu, ta c6:

C + SP + T = C + I + G + (X- M)

Hay: I= SP + (T- G) + (M- X)

(3)

Ddu tu = Tie't ki~m tu + Tie't ki~m cong + Tie't ki~m nuac ngoai

G<;>i t la ty 1~ thu ngan sach!GDP, suy ra: T=t.Y

a= GIY: ty II$ chi tieu cua chinh phil so voi GDP, suy ra: G = a.Y

s : tY 1~ tie"t ki~m t11 hay khuynh huong tie"t ki~m bien, suy ra: Sp = s(Y-T)

m = tY 1~ nh~p khffu bien, suy ra: M = Mo +mY :::::> (M-X)= Mo +mY- X== mY

Ta duqc: I= s(Y -T) + (tY- aJ? +mY

I= s(Y-tJ? + tY-aY+mY=s(l-t)Y+ (t-a)Y+mY

Chia cho Y, (1/Y) = s(l - V + (t - a) + m

rna flY= Gy X !COR, nen: Gr x !COR = s(J - t) + (t- a) +m

G = s(l-t)+(t-a)+m

Trong mo hlnh Harrod-Domar, ty 1~ thu ngan sach/GDP cao bon ddng thoi voi tie't ki~m chi tieu se giup nha nude c6 tich lfiy, tang cuong dffu tu va thuc dgy kinh te' tang truong Tuy nhien, ne'u chinh phil tang thue' d~ tai tr<J chi tieu thuong xuyen, ddng thoi tang ty 1~ chi tieu ngan sach/GDP dung b~ng nhip d() tang ty 1~ thu ngan sach!GDP, thl t6c d() tang tn.tdng kinh te'

giam xu6ng chu khong tang

Da s6 cac qu6c gia dang phat tri~n c6 ngu6n nhan h;l'c ddi dao va re, nen thu hut nhieu lao d()ng vao vi~c sang t~o san phgm rna it dung may m6c

Trong b6i canh d6 !COR se nho Nhu v~y, m~c du muc tie't ki~m va dffu tu

khong lon, t6c dQ tang tntdng GDP d cac qu6c gia nay viln tang lien tl}c d

muc d() cao Ngu<Jc h,ti, cac nude cong nghi~p phat tri~n khong con ngudn lao d()ng ddi dao va re, nen phai dffu tu vao cong nghf; va tai san c6 dinh Do d6,

!COR Ion Du muc dffu tu cao, cfing kh6 dgy m~nh t6c d9 tang trudng GDP

len du<Jc

1.3.2.3 Tac dqng de'n cac ye'u to' slm xua't : lao dqng va tu li~u

lao dqng

Thut tdc dqng vao nhu ctiu vi lao dqng

Trude he't, c6 hai quan di~m ve duong cung lao d()ng Quan dil,;,_ thu nhO:t cho r~ng khi tien luong cang cao, nguoi lao d()ng cang mu6n gia tang thu nh~p b~ng each lam vi~c nhieu hon,tuc la tien luong cao se thu hut them nhieu lao d()ng; do d6 duong cung lao d()ng huong len tu ben trai sang ben phai Quan diim thu hai cho rhng quan di~m truoc chi dung phan mi'a Khi

ti€n htong tang vu'<Jt m(>t ngu'ong nha"t d~nh thl cung lao d(>ng se giam xuo'ng, boi nguoi lao d(>ng lt1c ba"y gio da c6 muc so'ng cao bon nen h<;> b~t d~u lam

vi~c it di va d~mh nhi€u thoi gian hon cho giai tri Theo quan di~m nay, du'ong cung lao d(>ng cong v€ phfa sau khi mi;i t bAng Iuong xa h(>i d'.l t m(>t muc nha"t d~nh D6 th~ t(.li Hznh 1.2 va 1.3 se minh h<;>a di€u nay

Tac d(>ng chung ciia thue" do'i voi lao d(>ng Ia lam giam c~ u lao d(>ng Danh thue" thu nh~p lfiy tie"n d6ng nghia voi vi~c lam giam ti€n Iuong th\fc

nh~n cua nguoi lao d(>ng Vi~c phan chia ganh ni;ing thue" gifi'a nguoi lao d(>ng

va ngu'oi stY dl)ng lao d(>ng tuy thu(>c vao hlnh d(.lng cua du'ong cung lao d(>ng

hdn~ d6ng thoi, nguoi sfr d\lng lao d9ng ganh chiu m9t ph~n thue' V oi duong cung lao d9ng cong v~ phia sau, ti~n ludng c6 th~ giam m9t luqng Ion hdn thue' Nguoi lao d9ng phai ganh to~m b9 sef thue' Nhttng muc vi<$c lam l:J.i gia tang Di~u nay c6 y nghia xa h9i quan trQng a chd n6 g6p ph~n lam tang cong an vi<$c lam voi di~u ki<$n-giam tha'p m~t bAng ludng xa h9i, tuc la san

se vi<$c lam vOi thu nh~p tha'p ra ph:J.m vi toan xa h9i

Danh thue' thu nh~p ca nhan hqp ly con c6 tac d9ng de'n vi<$c thu hut lao d9ng trlnh d9 cao khong chi tir ngoai nude rna a ca trong nude Hdn m1'a n6 con th~ hi<$n m9t slf danh gia ngang nhau cha't lu<Jng lao d9ng giua nguoi lao d9ng ngoai nuoc voi nguoi lao d9ng n9i dia Qua d6 d:J.t duqc hi<$u qua kinh te'-xa h9i khi defi xfr voi hai nh6m nguoi lao d9ng n6i tren

Thue' tac d9ng vao cdc ye'u td san xuift

Ngoai ye'u to' ti~n lu'dng, thue' tac d9ng trlfc tie'p de'n vi<$c sa dlJ.ng tu li<$u lao d9ng, nha't la tai san co' dinh So voi tai san htu d9ng, tai san co' dinh dong vai tro n~n tang cua san xua't, c6 gia tri d~u tu Ion nen ch~m luan chuy~n va kern linh ho:J.t Do d6, d~ khuye'n khich cac doanh nghi<$p d~u tu theo chi~U sau, hi<$n d:J.i h6a cong ngh<$, nghien CUu ling d\lng thanh tlfU moi ctia khoa hQc-ky thu~t, cac quefc gia thuong dung chinh sach thue' 1.tu dai trong IInh Vlfc nay Ch~ng h:J.n, giam ho~c mi~n thue' nh~p khiu, thue' gia tri

gia tang do'i voi tai san cef djnh nh~p khiu thu9c lo~i trong nuoc chua san xua't du<Jc ho~c cac lo:J.i v~t ttf hlnh thanh nen tai san cef djnh~ cho phep kha'u hao nhanh; quy djnh thue' sua't tha'p defi voi cac doanh nghi<$p san xua't ra cong ClJ lao dQng Ben C:J.nh chinh sach thue' trtfc tie'p la chinh sach thue' gian

tie'p, nhu: mi~n thue' gia tri gia tang cho cac ho:J.t d9ng ctia quy d~u tu, ho:J.t d9ng cho thue tai chinh, qua d6 khuye'n khich d6i moi cong ngh<$ t:J.i cac ddn

• ? ,.,.,

Vl san xuat

Cung voi Uti san e6 djnh, nguyen v~t li~u dung eho san xua't ciing duqe hudng nhi€u u'U dai ho~e bao h9 bhng thue' etia nha nude, nhu miSn thue' nh~p khffu va thue' ghi tti gia tang dO'i vdi nguyen li~u nh~p khffu d~ san xua't hang xua't khffu; ne'u nguyen li~u san xua't du<je trong nude thl nha nude cho hudng chinh sach bao h() Tuy nhien, cfing c~n chu y m~t tieu qtc khi bao h9

qua rnuc : lam suy giam tinh c~nh tranh va c6 th~ gay ra tlnh tqng d()c quy€n

Thue' cling tac d()ng de'n qua trlnh cung ca'p rn()t ye'u t6 dftu vao khac rfit quan tn;mg cho n€n kinh te', d6 la v6n B~ khuye'n khich qua trlnh cung ung v6n, cac qu6c gia thuong mi~n thue' gian thu danh VaO djch Vl;l tai chfnh, tin dl;lng, quy dftu tu, cho thue tai chinh va chuy~n nhu<jng v6n g6p; cac qu6c ghi kern phat tri~n t~m thai chua danh thue' thu nh~p vao l<Ji tuc sinh ra tu ti€n gui tie't ki~m, l<Ji tuc c6 ph~n, ti€n b6i th1tong bao hi~rn, ti€n bao hi~m y te', bao hi~rn xa h()i,

1.3.2.4 Kich thich ddu tu'

Thue' gian thu m~c du du<jc n()p hoi co sd kinh doanh n()p nhung do nguoi tieu dung chju Do v~ y, vi~c mi~n ho~c giam thue' gian thu khong anh hudng tfl!c tie'p de'n l<ji ich ctia doanh nghi~p rna chi mang tinh h6 tr<j cho doanh nghi~p khi g~ p kh6 khan t~rn thai

Lo~i thue' c6 anh hudng tfl!c tie'p de'n dftu tu la thue' thu nh~p doanh nghi~p hoi nil;lc dich cu6i cung ctia d~u tu Ja l<Ji nhu~n nen cac nha dftu tu phai xem xet ky hQ se con du<Jc huang bao nhieu phftn tram l<Ji nhu~n sau khi n()p thue' cho chinh phti Do v~y, cac qu6c gia thuong su dvng thue' thu nh~p doanh nghi~p nhu rn()t cong cv chit chlft khuye'n khich dftu tu· n()i dja va

hfip d~n dftu tu qu6c te'

Nhii'ng ye"u t6 co ban cua thue' thu nh~p doanh nghi~p duqc sii' dvng

nh~m ldch thlch d~u tU' g6m:

- thai h~n mi~n thue', giam thue' va hoan thue";

- thue' sua't U'u dai d~ u tll' ;

- quy djnh v~ chi phi dU'qc kha'u trU khi xac djnh thu nh~p chju thue', nha't la chi phi kha'u hao tai san c6 djnh;

- quy djnh hoan thue' khi dung l<;fi nhu~n tai d~u tll';

- va'n d~ chuy~n thu nh~p qua bien gioi

E>6i voi nhung qu6c gia dang phat tri~n, chinh sach thu hut d~u tU'

dU'<;1c xem Ia m()t chie'n lU'<;jc phat tri~n kinh te' quan tn;mg Xu hU'ong chung cua cac nha nU'oc hi~n nay Ia giam thue" sua't thue' thu nh~p doanh nghi~p d~ c~~ tranh voi nU'oc khac nh~m thu hut d~u tU' nU'oc ngoai va giu chan cac nha d~u tll' trong nU'oc Thong thuong, xi nghi~p c6 v6n d~u tll' mtoc ngoai dU'<;1c U'u dai thue" thu nh~p doanh nghi~p hon xi nghi~p ban dja

1.3.2.5 Tac dqng de"n thu'dng m1;1i qu6'c te'

S~c thue' anh hU'dng tr\l'C tie'p de'n ngo~i thU'ong la thue' xua't khgu, thue'

nh~p khgu rna chu ye'u la thue' nh~p khgu

Thue' nh~ p khg u d1t<;1c sii' dvng nh~m:

- Ki~m soat va di~u tie't hang nh~p khgu d~ gop ph~n can b~ng thj trU'ong n()i dja, can b~ng can can thltong ffiC;li va tie't ki~m ngoC;li t~

trong b6i canh nU'oc ngheo

- Bao h9 cac nganh cong nghi~p non tre (infant-industry) va nganh kinh

te" chie"n }lt<;jC, bao hQ sfm XUfft UQi dja tniOC CUQC chie"n tranh gia ca gay

ra hoi doanh nghi~p nuoc ngoai

Kh£ng dinh chu quy~n quO'c gia va chO'ng phan bi~t dO'i xfr trong thu'ong m~i quO'c te'

T~o khmln thu cho nha nu'oc

Tuy nhien, thue' nh~p kh~u t~o nen m!)t hang rao ngan can ngo~i

thttong va gay khong it tac d<)ng phi hi<$u qua kinh te' (xem Hznh 1.4) Thue' nh~p khffu c6 hai lo~i co ban: thue' nh~p kh~u ngan can va thue' nh~p kh~u

khong ngan can Thut nhqp khflu ngan can c6 thue' sua't cao de'n muc khong

khuye'n khich bfft ky mQt lu'<;fng nh~p kh~u nao (khi thue' du'<;fc CQng vao gia nh~p thl cao bon gia can b~ng n9i dia) Lo~i nay hoan toan b6p che't thttong m~i quO'c te' Thut nhqp khflu khong ngan can on hoa hon va chi lam hao t6n

chu khong tri~t tieu thttong m~i quO'c te' Khi chlnh phu danh thue', t6n tha't kinh te' dO'i voi ngttoi tieu dung se vtt<;ft qua con sO' t6ng c!)ng giua thue' nha nttoc thu dtt<;fc va l<;fi nhu~n tang them rna ngttoi san xua't httdng Day Ia m!)t

ly do quan tn;mg khie'n chlnh phu nhi~u quO'c gia phai dam phan vOi nhau d5 thao go Cac ly do khac dua ra d5 chO'ng l~i thue' nh~p kh~u: dffy m~nh

thu'cJng m~i toan cffu, nha't th~ h6a kinh t€ khu vrf.c, phat huy l<;fi the' tu'cJng do'i I§n tuy~t dO'i trong thu'cJng m~i quO'c te',

Do san xua't trong mtoc kern hi<$u qua so voi the' gioi nen gia n<)i dia cua hang h6a cao hdn gia the' gioi Ne"u thuong m~i t\1' do hoan toan, m<)t lu'<Jng hang b~ng do~n HD se du'<JC nh~p khffu d~ cung lu'<Jng hang san xua't trong nu'oc, do~n IH, cung ca'p cho dan cht1ng Khi d6 gia ban trong nuoc cua hang nh~p khffu (khong tinh de"n chi phf kinh doanh nh~p khffu) dung b~ng

gia the' gioi (xem hlnh 1.4, trang 28)

Khi danh thue" nh~p khffu, gia ban trong nu'oc cua hang nh~p khffu se gdm: gia the' gioi + thue" nh~p khffu Vl gia cao len, cac nha san xua't nQi dia

md cii'a trd l~i ho~c l~p ra nhung xi nghi<$p kern hi<$u qua d~ t~o them lu'<Jng san phffm b~ng do~n HG Lu'<Jng hang nh~p khffu giam xu6ng b~ng do~n BC

Thue' nhqp khtlu thuqc vi nha nttac: di<$n tich BCEG Doanh thu cua ngttai san xudt nqi dfa tang them: di<$n tich ABHI TiJn that do san xueft nqi dfa kem hi?u qua so wJi san xueft cua the' giai: di<$n tlch BGH

T6n thfft trong thij.ng du' cua ngu'CJi tieu dung: di<$n tich CDE Bay chinh

la ph~n xa hQi hi ma't tr~ng bdi khong th~ bu d~p trr thut nh~p khffu rna nha mi'oc thu va doanh thu tang them cua san xua't nQi dia

V~y, thi?t hg.i kinh te' do thue" gay ra = Di<$n tich BGH + Di<$n tich CD E

=Chi phi cua thue" nh~p khffu · Hi<$n nay cac qu6c gia dang n6 h;tc go bo mQi hang rao ngan can thu'dng m~i qu6c te", tru'oc m~t Ia thue" nh~p khffu Trong khi d6, nhung nu'oc kern phat tri~n thu'CJng sii' dvng thue' nh~p khffu nhu m9t cong cv d~c llfc d~ thlfc hi<$n chinh sach bao hQ san xua't nQi dia va t~o ngudn thu Ion cho ngan sach nha nuoc Do d6, m<)t trong nhi~u hanh d<)ng d~ h9i nh~p kinh te" voi the' gioi Ia phiii dilu chinh cd cau thue' theo hztung llQi dja hoa nguiJn thu, giam

d~n ty trQng cua thue' nh~ p khff u

1.3.3 £>ieu hoa thu nh¢p, thVc hi~n cong bemg xa h¢1 trong phon

la ke't qua cua n6 l\fc c()ng d6ng ; m6i thanh vien xa h9i d€u co nhung dong gop nha't dinh Ne'u khong chia se thanh qua phat tri~n kinh te' cho mQi ngltoi thl ro rang thie'u cong b~ng Do v~y c~n phai co S\f can thi~p cua nha nuoc vao qua trlnh phan ph6i thu nh~p, cua cai xa h{)i M{)t cong C\l tac d{)ng trl,fc tie'p vao qua trlnh nay 13 chinh sach thue'

Vi~c di€u hoa thu nh~p xa h{)i du<;1c thl,fc hi~n m{)t ph~n thong qua thue' gian thu- n6i b~t 13 thue' tieu th\l d~c bi~t danh n~ng vao nhung hang hoa Va dich V\l cao cffp nh~m di€u tie't thu nh~p CUa ca nhan CO thu nh~p tudng d6i cao so voi muc blnh quan xa h{)i Tuy nhien chi co thue' trl,fc thu

moi thl,fc sl,f dong vai tro chu ch6t thl,fc hi~n cong b~ng xa h9i b~Iig each sa dt;mg thue' thu nh~p dan cu theo phudng phap liiy tie'n

Chung quanh thue' liiy tie'n, co hai quan di~m trai ngu<;fc nhau

• Quan diim thrl nhilt cho rdng khong nen danh thut lily tien, bdi:

Mf)t la, danh thut lay tiln se c6 tac df)ng lam nan y mudn lam giau cua

ca nhan- d{)ng ll,fc cd ban ci'ta sl,f phat tri~n kinh te' xa h{)i Dud ba't ky quo'c gia hay che' d9 xa h{)i nao, khoan chi cho tieu dung d€u co khuynh huang

giam slit v~ m~t ty 11$; ngu'<;fc l~i, tie't kit$m c6 khuynh hu'ong gia tang v~ ca

s6 tuyt$t d6i l~n ty 11$ Ti~n tie't kit$m thuong duqc sli' d1;mg d~ gia tang thu nh~p b~ng each d~u tu' kinh doanh, d~u tu' chung khoan, ky gli'i ngan hang

Tuc Ia, duoi hlnh thuc nay hay hlnh th-«c khac, ti~n tie't kit$m tham gia tich

qtc vao phat tri~n kinh te' cua dfft nuoc Ne'u ap dl;lng thue' thu nh~p lfiy tie'n thl se lam giam tie't kit$m tu' nhan va nguoi ta khong mu6n t~o them thu nh~p

Hai la, gay bdt bznh ddng thut Nhung nguoi theo quan di~m nay cho r~ng, tru'oc thue' m<;>i ngu'oi d~u ·blnh ditng Ne'u m9t ngu'oi n9p thue'b~ng x%

tren thu nh~p thl ngu'oi khac cfing chi n9p nhu' v~y, chu khong th~ n9p nhi~u

hon chi vl thu nh~ p Ion bon

• Quan diim th(t hai tri?t di elf vii thut lz1y tie'n, bdi cac ly do sau

M9t la~ phan phdi dbng d~u ganh gf;ing thut giila nhilng ca nhan co muc thu nhqp chenh l?ch nhau

Vao th~p nien bay mu'oi cua the' kY mu'oi chin, g~n nhu' d6ng thoi, Leon Walras (1834-1910), W Stanley Jevons (1835-1882) va Carl Menger

· (1840-1921) cling phat hit$n ra quy lu~t gia tri sit d1:tng bien tt giam d&ri

Quy lu~t nay cho r~ng vit$c tieu dung nhi~u bon m9t m~t hang nao d6 se lam tdng gia tq sli' dl;lng tang len, nhung tang theo voi nhip d9 ch~m d~n bC1i gia tQ sli' dl;lng bien te' giam di K~ til' m9t muc nhfft dinh, ne'u nguoi ta tieu th\1 them m9t don vi hang h6a, d9 huu ich do hang h6a nay mang l~i se giam xu6ng Quy lu~t nay chi ph6:i ca gia tQ sli' dl;lng bien te' cua thu nh~p La'y ra m9t d6ng (1 d) thu nh~p tang them cua m9t ca nhan c6 thu nh~p lon se gay ra it mfft mat hon la Iffy ra 1 d cua m9t ca nhan c6 thu nh~p tha'p N6i each khac, ganh n~ng thue' se d6ng d~u hon ne'u Iffy ra tu m9t thu nh~p lon m9t s6 ti~n tang theo ty 11$ nhi~u hon la Iffy ra cua m9t thu nh~p nho hon V~y, khi thu nh~p ca nhan vuqt tren m9t muc nao d6, ph~n tang

them phai chiu thue' sua"t cao hdn E>6 la cong b~ng b~ng thue' chu khong chi Ia blnh d£ng tru'oc thue'

Hai la, phan phdi hf!p ly h{ffl thu nhqp va tai nguyen xii hqi

Trong xa h<)i, vach ngan gifi'a ngltoi giau va ngltoi ngheo luon t6n t~i Thong thltong, ngltoi gia u it hdn v€ s6 dan nhltng chi phO'i m<)t ty 1~ cua cai

va thu nh~p g{p nhi€u l~n ngltoi ngheo E>~ san se h\1p ly ganh n~ng cong chi va quan tam thie't thl!c de'n t~ng lop dan chung thu nh~p tha"p, tO't nha"t, nen gia tang ty 1~ thue' thu nh~p ca nhan khi thu nh~p Vlt\1t qua m(}t 'ngltong' xac dinh Toan b<) thue' nay t~p trung vao ngan sach nha nltoc, r6i

tu day dap ang nhu C~U chi tieu v€ mQi m~t cua chinh phu trong d6 mang chi phuc l<1i cong c<)ng chie'm ty trQng dang k~ Ro rang, b~ng each danh thue' liiy tie'n, m<)t ph~n thu nh~p cua ngltoi giau chuy~n sang nha nuoc, nha nltoc l~i chuy~n sang cho ngltoi ngheo qua nhi€u con dltong (tr\1 ca"p xa h{}i, CUu te' xa hQi ) V~y, thu nh~p xa h<)i da dlt\1C phan phO'i m<)t each tltdng dO'i h\1p ly

Ba ta, g6p phdn tln d!nh va phat triin kinh te'

BAng kY thu~t thue' liiy tie'n, ngttoi ta xac dinh m<)t mac thue' sua"t trung blnh tu'dng ung voi m<)t mac thu nh~p ca nhan mang tinh blnh quan xa h<)i, t~m xem day Ia nhfi'ng mO'c cd ban Sau d6, dO'i voi ph~n thu nh~p tang

them, thue' sua"t tang theo; dO'i voi phitn thu nh~p th{p hdn, thue' sufft giam xuO'ng Nhtt the', m~c du thue' danh nhy vao thu nh~p thffp, nhltng do sO' dong ngttoi n<)p nen t6ng ti€n thue' thu dtt<1c ra"t IOn E>i€u nay muO'n n6i r~ng, thue' sut(t thffp ap dt,mg vao thu nh~p th{p se giup cho n€n ldnh te' c6

khuynh hltong dtt<;Jc chO'ng do bdi m<)t t6ng mac citu to Ion va tttdng dO'i 6n

dinh sinh ra tu thu nh~p tha"p Chinh sl! 6n dinh {y- slf6n dinh trong tieu th1,1,